೭. ಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೩೪. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಕಥಿತಾಯ ಕಮ್ಮಕಥಾಯ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ. ತತ್ಥ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿಆದೀಸು ಅತೀತಭವೇಸು ಕತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅತೀತಭವೇಸುಯೇವ ವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸೇವ ಅತೀತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಸ್ಸ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲೇನ ಅತೀತಭವೇಸುಯೇವ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಞ್ಚ ಅತೀತೇಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತೀತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವೇ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತೀತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತವಿಪಾಕಕಾಲಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತೀತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾರಹಸ್ಸ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಸ್ಸ ಅನಾಗತೇ ಭವೇ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತೀತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತವಿಪಾಕಕಾಲಸ್ಸ ಚ ಅನಾಗತಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಅವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅತೀತಕಮ್ಮಂ ಅತೀತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕವಸೇನ ಛಧಾ ದಸ್ಸಿತಂ.

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವೇ ಕತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಇಧೇವ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲೇನ ಇಧ ಅವಿಪಚ್ಚಮಾನಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಅವಿಪಚ್ಚಮಾನಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಸ್ಸ ಚ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಸ್ಸ ಚ ಅನಾಗತಭವೇ ವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲೇನ ಅನಾಗತಭವೇ ಅವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಞ್ಚ ಅನಾಗತಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಸ್ಸ ಅವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕವಸೇನ ಚತುಧಾ ದಸ್ಸಿತಂ.

ಅನಾಗತಭವೇ ಕಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನಾಗತಭವೇ ವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸೇವ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲೇನ ಅವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಞ್ಚ ಅನಾಗತಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅವಿಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಞ್ಚ ವಿಪಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅನಾಗತಕಮ್ಮಂ ಅನಾಗತವಿಪಾಕಾವಿಪಾಕವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ದಸ್ಸಿತಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾದಸವಿಧೇನ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ತೀಣಿ ಕಮ್ಮಚತುಕ್ಕಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ – ತೇಸು ಹಿ ವುತ್ತೇಸು ಅಯಮತ್ಥೋ ಪಾಕಟತರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಚತುಬ್ಬಿಧಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಂ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಂ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಂ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕಜವನವೀಥಿಯಂ ಸತ್ತಸು ಚಿತ್ತೇಸು ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ ಪಠಮಜವನಚೇತನಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ಪನ ‘‘ಅಹೋಸಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ತಿಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಅತ್ಥಸಾಧಿಕಾ ಪನ ಸತ್ತಮಜವನಚೇತನಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಂ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಉಭಿನ್ನಂ ಅನ್ತರೇ ಪನ ಪಞ್ಚಜವನಚೇತನಾ ಅಪರಪರಿಯಾಯವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ. ತಂ ಅನಾಗತೇ ಯದಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ, ತದಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ. ಸತಿ ಸಂಸಾರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ ಯಗ್ಗರುಕಂ ಯಬ್ಬಹುಲಂ ಯದಾಸನ್ನಂ ಕಟತ್ತಾ ವಾ ಪನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಂ ವಾ ಹೋತು ಅಕುಸಲಂ ವಾ, ಗರುಕಾಗರುಕೇಸು ಯಂ ಗರುಕಂ ಮಾತುಘಾತಾದಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ ವಾ, ತದೇವ ಪಠಮಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ಬಹುಲಾಬಹುಲೇಸುಪಿ ಯಂ ಬಹುಲಂ ಹೋತಿ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ವಾ, ತದೇವ ಪಠಮಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ಯದಾಸನ್ನಂ ನಾಮ ಮರಣಕಾಲೇ ಅನುಸ್ಸರಿತಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ವಾ. ಯಞ್ಹಿ ಆಸನ್ನಮರಣೇ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ಕಾತುಂ ವಾ, ತೇನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಏತೇಹಿ ಪನ ತೀಹಿ ಮುತ್ತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲದ್ಧಾಸೇವನಂ ಕಟತ್ತಾ ವಾ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇಸಂ ಅಭಾವೇ ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢತಿ.

ಅಪರಂ ವಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ ಜನಕಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಉಪಪೀಳಕಂ ಉಪಘಾತಕನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಜನಕಂ ನಾಮ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ. ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪವತ್ತೇಪಿ ರೂಪಾರೂಪವಿಪಾಕಂ ಜನೇತಿ. ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಪನ ಜನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಜನಿತೇ ವಿಪಾಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತಿ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಉಪಪೀಳಕಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದಿನ್ನಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಜನಿತೇ ವಿಪಾಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪೀಳೇತಿ ಬಾಧತಿ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ನ ದೇತಿ. ಉಪಘಾತಕಂ ಪನ ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಅಞ್ಞಂ ದುಬ್ಬಲಕಮ್ಮಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಪನ ಕಮ್ಮೇನ ಕತೇ ಓಕಾಸೇ ತಂ ವಿಪಾಕಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ.

ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಕಮ್ಮನ್ತರಞ್ಚ ವಿಪಾಕನ್ತರಞ್ಚ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಞಾಣಸ್ಸೇವ ಯಾಥಾವಸರಸತೋ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಸಾವಕೇಹಿ. ವಿಪಸ್ಸಕೇನ ಪನ ಕಮ್ಮನ್ತರಂ ವಿಪಾಕನ್ತರಞ್ಚ ಏಕದೇಸತೋ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಮುಖಮತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಕಮ್ಮವಿಸೇಸೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ.

೨೩೫. ಏವಂ ಸುದ್ಧಿಕಕಮ್ಮವಸೇನ ಪಠಮವಾರಂ ವತ್ವಾ ತದೇವ ಕಮ್ಮಂ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾದಿಯುಗಲವಸೇನ ದಸಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಅಪರೇ ದಸ ವಾರಾ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಆರೋಗ್ಯಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ, ಅನಾರೋಗ್ಯಟ್ಠೇನ ಅಕುಸಲಂ, ಇದಂ ದುಕಂ ಜಾತಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಕುಸಲಮೇವ ರಾಗಾದಿದೋಸಸಂಯೋಗೇನ ಸಾವಜ್ಜಂ, ಕುಸಲಂ ತದಭಾವೇನ ಅನವಜ್ಜಂ. ಅಕುಸಲಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಹೇತುತ್ತಾ ವಾ ಕಣ್ಹಂ, ಕುಸಲಂ ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಹೇತುತ್ತಾ ವಾ ಸುಕ್ಕಂ. ಕುಸಲಂ ಸುಖವುದ್ಧಿಮತ್ತಾ ಸುಖುದ್ರಯಂ, ಅಕುಸಲಂ ದುಕ್ಖವುದ್ಧಿಮತ್ತಾ ದುಕ್ಖುದ್ರಯಂ. ಕುಸಲಂ ಸುಖಫಲವತ್ತಾ ಸುಖವಿಪಾಕಂ, ಅಕುಸಲಂ ದುಕ್ಖಫಲವತ್ತಾ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕನ್ತಿ ಏವಮೇತೇಸಂ ನಾನಾಕಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಕಮ್ಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.