೫೦. ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೦೧. ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣನಿದ್ದೇಸಂ ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಭಿಕ್ಖು. ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ದಹೇತುಕೋ ಸಮಾಧಿ, ಛನ್ದಾಧಿಕೋ ವಾ ಸಮಾಧಿ ಛನ್ದಸಮಾಧಿ, ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಮಾಧಿಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪಧಾನಭೂತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾ, ಚತುಕಿಚ್ಚಸಾಧಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಚತುಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ. ಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ ಛನ್ದಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಚ ಉಪೇತಂ. ಇದ್ಧಿಪಾದನ್ತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇನ ವಾ ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ, ಇಜ್ಝನ್ತಿ ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ ಇದ್ಧಾ ವುದ್ಧಾ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಇದ್ಧೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾನಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಾದಿಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಪಾದಭೂತಂ ಸೇಸಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕರಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಇದ್ಧಿಪಾದವಿಭಙ್ಗೇ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯೇ ‘‘ಇದ್ಧಿಪಾದೋತಿ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೪೩೪). ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯೇ ಚ ‘‘ಇದ್ಧಿಪಾದೋತಿ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ಫಸ್ಸೋ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಪಗ್ಗಾಹೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೪೪೭) ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸೇಸಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕರಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ? ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರೇಸು ಏಕೇಕಂ ಇದ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಹ ಸೇಸವಚನಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಸಬ್ಬೇ ಚ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥೇವ ಹಿ ಛನ್ದಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಮಾಧಿ ಛನ್ದಸಮಾಧೀತಿ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ವೀರಿಯಂ ಚಿತ್ತಂ ವೀಮಂಸಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಮಾಧಿ ವೀಮಂಸಾಸಮಾಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಮೇಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಇದ್ಧಿಪಾದೇ ಛನ್ದಾದಯೋ ವೀರಿಯಾದಯೋ ಚಿತ್ತಾದಯೋ ವೀಮಂಸಾದಯೋತಿ ತಯೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧೀಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಾಪಿ, ಸೇಸಾ ಪನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಾಯೇವ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಇಮೇ ತಯೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಇಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ವಿನಾ ತೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಬ್ಬೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಖನ್ಧಾ ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಪಾದಾ ನಾಮಾತಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವೀರಿಯಸಮಾಧಿಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ವೀರಿಯನ್ತಿ ಚ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಚ ಏಕೋಯೇವ. ಕಸ್ಮಾ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ವೀರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿಭಾವದಸ್ಸನವಸೇನೇತ್ಥ ಪಠಮಂ ವೀರಿಯಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಚತುಕಿಚ್ಚಸಾಧಕತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರವಚನಂ ಕತಂ. ಏವಂ ದ್ವಿಧಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವ ಚೇತ್ಥಾಪಿ ತಯೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಿಭಙ್ಗೇ ‘ಇದ್ಧೀತಿ ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇದ್ಧಿ ಸಮಿದ್ಧಿ ಇಜ್ಝನಾ ಸಮಿಜ್ಝನಾ’ತಿ (ವಿಭ. ೪೩೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಾ, ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ನಿಪ್ಫನ್ನೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ಇದ್ಧಿಪಿ ಇದ್ಧಿಪಾದೋಪಿ ನಿಪ್ಫನ್ನೋ ಲಕ್ಖಣಬ್ಭಾಹತೋತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತಂ. ಇದ್ಧಿ ಸಮಿದ್ಧೀತಿಆದೀಹಿ ಇಜ್ಝನಾಕಾರೇನ ಧಮ್ಮಾ ಏವ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಭಾವೇತೀತಿ ಆಸೇವತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯೇ (ವಿಭ. ೪೩೧ ಆದಯೋ) ವಿಯ ಇಧಾಪಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವನಾ ಲೋಕಿಯಾ ಏವ. ತಸ್ಮಾ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ತಾವ ಸಮ್ಪಾದೇತುಕಾಮೋ ಲೋಕಿಯಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಅಟ್ಠಸು ಕಸಿಣೇಸು ಅಧಿಕತವಸಿಪ್ಪತ್ತಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಕೋ ಕಸಿಣಾನುಲೋಮತೋ ಕಸಿಣಪಟಿಲೋಮತೋ ಕಸಿಣಾನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಝಾನಾನುಲೋಮತೋ ಝಾನಪಟಿಲೋಮತೋ ಝಾನಾನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಝಾನುಕ್ಕನ್ತಿಕತೋ ಕಸಿಣುಕ್ಕನ್ತಿಕತೋ ಝಾನಕಸಿಣುಕ್ಕನ್ತಿಕತೋ ಅಙ್ಗಸಙ್ಕನ್ತಿಕತೋ ಆರಮ್ಮಣಸಙ್ಕನ್ತಿಕತೋ ಅಙ್ಗಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಕನ್ತಿಕತೋ ಅಙ್ಗವವತ್ಥಾನತೋ ಆರಮ್ಮಣವವತ್ಥಾನತೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಚುದ್ದಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿದಮೇತ್ವಾ ಛನ್ದಸೀಸವೀರಿಯಸೀಸಚಿತ್ತಸೀಸವೀಮಂಸಾಸೀಸವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಅಙ್ಗಾರಮ್ಮಣವವತ್ಥಾನಮ್ಪಿ ಕೇಚಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪನ ಕಸಿಣೇಸು ಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಮತ್ತೇ ಚಿಣ್ಣವಸಿನಾಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತಂ ತಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಂ (ವಿಭ. ೪೩೨) ಚತುಪ್ಪಕಾರಂ ವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಹಾನಿವುದ್ಧಿಯೋ ಞತ್ವಾ ವೀರಿಯಸಮತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಚತೂಸು ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಭಾವೇತ್ವಾ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ.

ಸೋ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸೂತಿಆದೀಸು ಸೋತಿ ಸೋ ಭಾವಿತಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದೋ ಭಿಕ್ಖು. ಚತೂಸು ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಭಾವೇತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛನ್ದಾದೀಸು ಏಕೇಕಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕತ್ವಾ ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ತೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಭಾವೇತಿ ನಾಮ, ಛನ್ದಾದಿವಾಸನಂ ಗಾಹಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿದಮೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕರೋತಿ. ಪುರಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ಪರಿಭಾವಿತಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿದಮಿತಂ ಹೋತೀತಿ. ಮುದುಂ ಕರೋತೀತಿ ತಥಾ ದನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ವಸಿಪ್ಪತ್ತಂ ಕರೋತಿ. ವಸೇ ವತ್ತಮಾನಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಮುದೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಮ್ಮನಿಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖಮಂ ಕಮ್ಮಯೋಗ್ಗಂ ಕರೋತಿ. ಮುದು ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಹೋತಿ ಸುಧನ್ತಮಿವ ಸುವಣ್ಣಂ, ಇಧ ಪನ ಇದ್ಧಿವಿಧಕಮ್ಮಕ್ಖಮಂ. ಸೋತಿ ಸೋ ಪರಿಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಕಾಯಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತೇ ಸಮೋದಹತೀತಿಆದಿ ಇದ್ಧಿಕರಣಕಾಲೇ ಯಥಾಸುಖಂ ಚಿತ್ತಚಾರಸ್ಸ ಇಜ್ಝನತ್ಥಂ ಯೋಗವಿಧಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಾಯಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತೇ ಸಮೋದಹತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಕರಜಕಾಯಮ್ಪಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತೇ ಸಮೋದಹತಿ ಪವೇಸೇತಿ ಆರೋಪೇತಿ, ಕಾಯಂ ಚಿತ್ತಾನುಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಕರಣಂ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಗಮನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಾಯ ಹೋತಿ. ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾಯೇ ಸಮೋದಹತೀತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಕರಜಕಾಯೇ ಸಮೋದಹತಿ ಆರೋಪೇತಿ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾಯಾನುಗತಿಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಕರಣಂ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಗಮನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಾಯ ಹೋತಿ. ಸಮಾದಹತೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರಜಕಾಯೇ ಆರೋಪೇತಿ ಕಾಯಾನುಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಯೇ ಸಮೋದಹನಸ್ಸ ವೇವಚನಂ. ಚಿತ್ತವಸೇನ ಕಾಯಂ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಕರಜಕಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತೇ ಆರೋಪೇತಿ, ಚಿತ್ತಾನುಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಇದಂ ಕಾಯಂ ಚಿತ್ತೇ ಸಮೋದಹನಸ್ಸ ವೇವಚನಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಸಮೋದಹನಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿವರಣತ್ಥಂ ಪರಿಣಾಮೋ ವುತ್ತೋ, ಪರಿಣಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿವರಣತ್ಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಸಮೋದಹತೀತಿ ಮೂಲಪದಂ, ಪರಿಣಾಮೇತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥನಿದ್ದೇಸಪದಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂಯೇವ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ವುತ್ತಂ ಸಮೋದಹಿತ್ವಾತಿ.

ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಕಾಯೇ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಹರತೀತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಸಹಜಾತಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಕರಜಕಾಯೇ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಓಕ್ಕನ್ತಕಾಯಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಕರಜಕಾಯೋಪಿ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ಲಹುಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋತಿ ಸೋ ಕತಯೋಗವಿಧಾನೋ ಭಿಕ್ಖು. ತಥಾಭಾವಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ, ಹೇತುಅತ್ಥೇ ವಾ, ತಥಾಭಾವಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಹೇತುಭೂತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಸುದ್ಧೇನಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಭಾವತೋ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ. ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಪರಿಯೋದಾತೇನ, ಪಭಸ್ಸರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಾಯಾತಿ ಇದ್ಧಿಕೋಟ್ಠಾಸೇ, ಇದ್ಧಿವಿಕಪ್ಪೇ ವಾ ಞಾಣತ್ಥಾಯ. ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತೀತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರವಸೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕೇ ಜಾತೇ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಾಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ಪರಿಕಮ್ಮಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ, ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಇದ್ಧಿವಿಧಾಭಿಮುಖಂ ಪೇಸೇತಿ. ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತೀತಿ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಇದ್ಧಿಪೋಣಂ ಇದ್ಧಿಪಬ್ಭಾರಂ ಕರೋತಿ. ಸೋತಿ ಸೋ ಏವಂ ಕತಚಿತ್ತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಭಿಕ್ಖು. ಅನೇಕವಿಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕವಿಧಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ. ಇದ್ಧಿವಿಧನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಕೋಟ್ಠಾಸಂ, ಇದ್ಧಿವಿಕಪ್ಪಂ ವಾ. ಪಚ್ಚನುಭೋತೀತಿ ಪಚ್ಚನುಭವತಿ, ಫಸ್ಸೇತಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦೨. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅನೇಕವಿಹಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾತಿ ಇದ್ಧಿಕರಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಕತಿಯಾ ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ. ಬಹುಧಾ ಹೋತೀತಿ ಬಹುನ್ನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಚಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ವಾ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಕತ್ತುಕಾಮೋ, ಪಞ್ಹಂ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಹೋತಿ. ಕಥಂ ಪನಾಯಮೇವಂ ಹೋತಿ? ಇದ್ಧಿಯಾ ಭೂಮಿಪಾದಪದಮೂಲಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಚೇ ಸತಂ ಇಚ್ಛತಿ, ‘‘ಸತಂ ಹೋಮಿ ಸತಂ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸಹೇವ ಸತಂ ಹೋತಿ. ಸಹಸ್ಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಏವಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ಪುನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ‘‘ಏಕವಾರಂ ದ್ವೇವಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಪರಿಕಮ್ಮಚಿತ್ತಾನಿ ಸತಾರಮ್ಮಣಾನಿ ವಾ ಸಹಸ್ಸಾರಮ್ಮಣಾನಿ ವಾ. ತಾನಿ ಚ ಖೋ ವಣ್ಣವಸೇನೇವ, ನೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಸತಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ, ತಂ ಪಠಮಪ್ಪನಾಚಿತ್ತಮಿವ ಗೋತ್ರಭುಅನನ್ತರಂ ಏಕಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಂ. ತತ್ಥ ಯೇ ತೇ ಬಹೂ ನಿಮ್ಮಿತಾ, ತೇ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಮತಾ ಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ವಾ ಭಾಸಿತತುಣ್ಹೀಭಾವಾದೀಸು ವಾ ಯಂ ಯಂ ಇದ್ಧಿಮಾ ಕರೋತಿ, ತಂತದೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ನಾನಾವಣ್ಣೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಕೇಚಿ ಪಠಮವಯೇ ಕೇಚಿ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಕೇಚಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ, ತಥಾ ದೀಘಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢಮುಣ್ಡಮುಣ್ಡೇ ಮಿಸ್ಸಕಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢರತ್ತಚೀವರೇ ಪಣ್ಡುಕಚೀವರೇ ಪದಭಾಣಧಮ್ಮಕಥಾಸರಭಞ್ಞಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನರಜನಪಚನಚೀವರಸಿಬ್ಬನಧೋವನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇ, ಅಪರೇಪಿ ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮವಯಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಾಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಬಹುಧಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಇಮಿನಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏವಂ ಬಹುಭಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಏಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ ‘‘ಅಯಂ ವಿಹಾರೋ ಅಪ್ಪಭಿಕ್ಖುಕೋ, ಸಚೇ ಕೇಚಿ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುತೋ ಇಮೇ ಏತ್ತಕಾ ಏಕಸದಿಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅದ್ಧಾ ಥೇರಸ್ಸ ಏಸಾನುಭಾವೋತಿ ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವಾ ಅನ್ತರಾವ ‘‘ಏಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಏಕೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪನ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲವಸೇನ ಸಯಮೇವ ಏಕೋ ಹೋತಿ.

ಆವಿಭಾವನ್ತಿ ಪಾಕಟಭಾವಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿರೋಭಾವನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಭಾವಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆವಿಭಾವಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ತಿರೋಭಾವಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತೀತಿ ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ರಾಯಂ ಇದ್ಧಿಮಾ ಆವಿಭಾವಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಾ ಆಲೋಕಂ ಕರೋತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವಟಂ ಕರೋತಿ, ಅನಾಪಾಥಂ ವಾ ಆಪಾಥಂ ಕರೋತಿ. ಕಥಂ? ಅಯಞ್ಹಿ ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಪಿ ದೂರೇ ಠಿತೋಪಿ ವಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಪರಂ ವಾ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಇದಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಆಲೋಕಜಾತಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಇದಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವಟಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಇದಂ ಅನಾಪಾಥಂ ಆಪಾಥಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವಾ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಯಥಾಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪರೇ ದೂರೇ ಠಿತಾಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ಪಸ್ಸತಿ. ತಿರೋಭಾವಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಪನ ಆಲೋಕಂ ವಾ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಕರೋತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಆಪಾಥಂ ವಾ ಅನಾಪಾಥಂ ಕರೋತಿ. ಕಥಂ? ಅಯಞ್ಹಿ ಯಥಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಪಿ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋಪಿ ವಾ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಪರಂ ವಾ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಆಲೋಕಟ್ಠಾನಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಇದಂ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಇದಂ ಆಪಾಥಂ ಅನಾಪಾಥಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವಾ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಯಥಾಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪರೇ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾಪಿ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ಅಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಪಿಚ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಆವಿಭಾವೋ ನಾಮ, ಅಪಾಕಟಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ತಿರೋಭಾವೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಪಾಕಟಪಾಟಿಹಾರಿಯೇ ಇದ್ಧಿಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಇದ್ಧಿಮಾಪಿ. ತಂ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ. ಅಪಾಕಟಪಾಟಿಹಾರಿಯೇ ಇದ್ಧಿಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಇದ್ಧಿಮಾ. ತಂ ಮಹಕಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೪೬) ಚ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮನ್ತನಿಕಸುತ್ತೇನ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೦೧ ಆದಯೋ) ಚ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ.

ತಿರೋಕುಟ್ಟನ್ತಿ ಪರಕುಟ್ಟಂ, ಕುಟ್ಟಸ್ಸ ಪರಭಾಗನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ತಿರೋಪಾಕಾರತಿರೋಪಬ್ಬತೇಸು. ಕುಟ್ಟೋತಿ ಚ ಗೇಹಭಿತ್ತಿ. ಪಾಕಾರೋತಿ ಗೇಹವಿಹಾರಗಾಮಾದೀನಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪಪಾಕಾರೋ. ಪಬ್ಬತೋತಿ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೋ ವಾ ಪಾಸಾಣಪಬ್ಬತೋ ವಾ. ಅಸಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಅಲಗ್ಗಮಾನೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಕಾಸೇತಿ ಆಕಾಸೇ ವಿಯ. ಏವಂ ಗನ್ತುಕಾಮೇನ ಪನ ಆಕಾಸಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಕುಟ್ಟಂ ವಾ ಪಾಕಾರಂ ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ವಾ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತಪರಿಕಮ್ಮೇನ ‘‘ಆಕಾಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ, ಆಕಾಸೋವ ಹೋತಿ. ಅಧೋ ಓತರಿತುಕಾಮಸ್ಸ, ಉದ್ಧಂ ವಾ ಆರೋಹಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಸುಸಿರೋ ಹೋತಿ, ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಛಿದ್ದೋ. ಸೋ ತತ್ಥ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಪಬ್ಬತೋ ವಾ ರುಕ್ಖೋ ವಾ ಉಟ್ಠೇತಿ, ಕಿಂ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ. ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಯಗ್ಗಹಣಸದಿಸಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಆಕಾಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಆಕಾಸೋ ಹೋತಿಯೇವ. ಪುರಿಮಾಧಿಟ್ಠಾನಬಲೇನೇವ ಚಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಅಞ್ಞೋ ಪಬ್ಬತೋ ವಾ ರುಕ್ಖೋ ವಾ ಉತುಮಯೋ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ. ಅಞ್ಞೇನ ಇದ್ಧಿಮತಾ ನಿಮ್ಮಿತೇ ಪನ ಪಠಮಂ ನಿಮ್ಮಾನಂ ಬಲವಂ ಹೋತಿ. ಇತರೇನ ತಸ್ಸ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ಪಥವಿಯಾಪಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾನಂ, ನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ ಸಂಸೀದನಂ, ಉಮ್ಮುಜ್ಜಞ್ಚ ನಿಮುಜ್ಜಞ್ಚ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಂ. ಏವಂ ಕತ್ತುಕಾಮೇನ ಪನ ಆಪೋಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಪಥವೀ ಉದಕಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಠಾನೇ ಪಥವೀ ಉದಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉದಕೇ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಮೇವ, ನ್ಹಾನಪಾನಮುಖಧೋವನಭಣ್ಡಕಧೋವನಾದೀಸು ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಕರೋತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಉದಕಮೇವ ಕರೋತಿ, ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಸುಪಿ ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಏತ್ತಕಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಭಾಜನಗತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿ ಸಪ್ಪಿಯೇವ ಹೋತಿ, ತೇಲಾದೀನಿ ತೇಲಾದೀನಿಯೇವ, ಉದಕಂ ಉದಕಮೇವ. ಸೋ ತತ್ಥ ತೇಮಿತುಕಾಮೋವ ತೇಮೇತಿ, ನ ತೇಮಿತುಕಾಮೋ ನ ತೇಮೇತಿ. ತಸ್ಸೇವ ಚ ಸಾ ಪಥವೀ ಉದಕಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಜನಸ್ಸ ಪಥವೀಯೇವ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಪತ್ತಿಕಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯಾನಾದೀಹಿಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕಸಿಕಮ್ಮಾದೀನಿಪಿ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ. ಸಚೇ ಪನಾಯಂ ‘‘ತೇಸಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಹೋತಿಯೇವ. ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಂ ಪನ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಂ ಪಕತಿಯಾ ಘಟತಳಾಕಾದೀಸು ಉದಕಂ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪಥವೀಯೇವ ಹೋತಿ.

ಉದಕೇಪಿ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಉದಕಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಂಸೀದತಿ, ತಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ವಿಪರೀತಂ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನಂ. ಏವಂ ಗನ್ತುಕಾಮೇನ ಪನ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಪಥವೀ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಪಥವೀಯೇವ ಹೋತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಥವಿಯಂ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಂ ಯಂ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಪಥವಿಮೇವ ಕರೋತಿ, ಮಣಿಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತರುಕ್ಖಾದೀಸುಪಿ ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಯಥಾಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸೇವ ಚ ತಂ ಉದಕಂ ಪಥವೀ ಹೋತಿ, ಸೇಸಜನಸ್ಸ ಉದಕಮೇವ. ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಚ ಉದಕಕಾಕಾದಯೋ ಚ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಚರನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನಾಯಂ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ತಂ ಪಥವಿಂ ಕಾತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಕರೋತಿಯೇವ. ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಪನ ಉದಕಮೇವ ಹೋತಿ.

ಆಕಾಸೇಪಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಕಮತೀತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಸಮನ್ತತೋ ಊರುಬದ್ಧಾಸನೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋತಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ ಯುತ್ತೋ ಸಕುಣೋ, ನ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪಕ್ಖೋ ಲೂನಪಕ್ಖೋ ವಾ. ತಾದಿಸೋ ಹಿ ಆಕಾಸೇ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಏವಮಾಕಾಸೇ ಗನ್ತುಕಾಮೇನ ಪನ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಚೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಗನ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಂ, ಸಚೇ ಪದಸಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏವಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಠಾನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಪಥವೀ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಪಥವೀಯೇವ ಹೋತಿ. ಆಕಾಸೇ ಗನ್ತುಕಾಮೇನ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಲಾಭಿನಾಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ತರಾ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾ ಪಬ್ಬತರುಕ್ಖಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ನಾಗಸುಪಣ್ಣಾದಯೋ ವಾ ಉಸೂಯನ್ತಾ ಮಾಪೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತೇ ಪನ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಆಕಾಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಓಕಾಸೇ ಓರೋಹಣತ್ಥಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಲಾಭಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸಚೇ ಅನೋಕಾಸೇ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ವಾ ಓರೋಹತಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅನೋಕಾಸಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಓಕಾಸೇ ಓತರತೀತಿ.

ಇಮೇಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೇತಿ ಏತ್ಥ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸೋಪರಿಚರಣೇನ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾ, ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಏಕಕ್ಖಣೇ ಆಲೋಕಕರಣೇನ ಮಹಾನುಭಾವತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಉಪರಿಚರಣಆಲೋಕಫರಣೇಹಿ ವಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕೇ, ತೇನೇವ ಮಹಿದ್ಧಿಕತ್ತೇನ ಮಹಾನುಭಾವೇ. ಪರಾಮಸತೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕದೇಸೇ ವಾ ಫುಸತಿ. ಪರಿಮಜ್ಜತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಆದಾಸತಲಂ ವಿಯ ಪರಿಮಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಪನಸ್ಸ ಇದ್ಧಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನವಸೇನೇವ ಇಜ್ಝತಿ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿನಿಯಮೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಯದಿ ಇಚ್ಛತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತುಂ, ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಾಮಸತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಇಧೇವ ನಿಸಿನ್ನಕೋ ವಾ ನಿಪನ್ನಕೋ ವಾ ಪರಾಮಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಬಲೇನ ವಣ್ಟಾ ಮುತ್ತತಾಲಫಲಂ ವಿಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇ ವಾ ಪರಾಮಸತಿ, ಹತ್ಥಂ ವಾ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪರಾಮಸತಿ. ಹತ್ಥಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಕಿಂ ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ವಡ್ಢತಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಂ ವಾತಿ? ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಂ ವಡ್ಢತಿ. ಯೋ ಏವಂ ಕತ್ವಾ ನ ಕೇವಲಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ಪರಾಮಸತಿ, ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಪಾದಕಥಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಾದೇ ಠಪೇತಿ, ಪೀಠಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಮಞ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಅಪಸ್ಸೇನಫಲಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸಯತಿ. ಯಥಾ ಏಕೋ, ಏವಂ ಅಪರೋಪಿ. ಅನೇಕೇಸುಪಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಏವಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ತೇಸಞ್ಚ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ತಥೇವ ಇಜ್ಝತಿ. ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಞ್ಚ ಗಮನಮ್ಪಿ ಆಲೋಕಕರಣಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಪಾತಿಸಹಸ್ಸೇಸು ಉದಕಪೂರೇಸು ಸಬ್ಬಪಾತೀಸು ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಚನ್ದಸ್ಸ ಗಮನಂ ಆಲೋಕಕರಣಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಥೂಪಮಮೇತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಅನೇಕವಿಧಂ ಅಭಿಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವತ್ತೇತಿ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಇದ್ಧಿಕಥಾಯಂ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.