೧. ಸುತಮಯಞಾಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ವಿಸ್ಸಜ್ಜನುದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧. ಇದಾನಿ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಭೇದತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಥಂ ಸೋತಾವಧಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಸುತಮಯೇ ಞಾಣನ್ತಿಆದಿ ನಿದ್ದೇಸವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸೋತಾವಧಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಸುತಮಯೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ, ತಂ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ? ಅಯಂ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ. ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಹಿ ಪುಚ್ಛಾ – ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾಪುಚ್ಛಾ, ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾಪುಚ್ಛಾ, ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛಾ, ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾ, ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾತಿ. ತಾಸಂ ಇದಂ ನಾನತ್ತಂ –

ಕತಮಾ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾಪುಚ್ಛಾ? (ಮಹಾನಿ. ೧೫೦; ಚೂಳನಿ. ಪುಣ್ಣಕಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೧೨) ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಅಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅತುಲಿತಂ ಅತೀರಿತಂ ಅವಿಭೂತಂ ಅವಿಭಾವಿತಂ, ತಸ್ಸ ಞಾಣಾಯ ದಸ್ಸನಾಯ ತುಲನಾಯ ತೀರಣಾಯ ವಿಭೂತಾಯ ವಿಭಾವನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾಪುಚ್ಛಾ? (ಮಹಾನಿ. ೧೫೦; ಚೂಳನಿ. ಪುಣ್ಣಕಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೧೨) ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಞಾತಂ ಹೋತಿ ದಿಟ್ಠಂ ತುಲಿತಂ ತೀರಿತಂ ವಿಭೂತಂ ವಿಭಾವಿತಂ, ಸೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛಾ? (ಮಹಾನಿ. ೧೫೦; ಚೂಳನಿ. ಪುಣ್ಣಕಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೧೨) ಪಕತಿಯಾ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ ಹೋತಿ ವಿಮತಿಪಕ್ಖನ್ದೋ ದ್ವೇಳ್ಹಕಜಾತೋ ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನನು ಖೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’’ತಿ? ಸೋ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾ? ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಮತಿಯಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೧), ಅಯಂ ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ? ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೯೦)? ಅಯಂ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾತಿ. ತಾಸು ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇದಾನಿ ಸಮಾತಿಕುದ್ದೇಸಾಯ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾಯ ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋತಾವಧಾನಂ, ತಂಪಜಾನನಾ ಪಞ್ಞಾ ಸುತಮಯೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಯೋ ಸೋಳಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನುದ್ದೇಸಾ. ತತ್ಥ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ದೇಸಯನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಜಾನಿತಬ್ಬಾತಿ ಸತ್ಥುನೋ, ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯನ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸೋತಾವಧಾನಂ ಸುತಂ ಸೋತಾವಧಾನಂ ನಾಮ. ತಂಪಜಾನನಾ ಪಞ್ಞಾ ತಸ್ಸ ಸುತಸ್ಸ ಪಜಾನನಾ ಪರಿಯಾಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಕಪಞ್ಞಾ ಸುತಮಯೇ ಞಾಣಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಪಜಾನನಾ ತಂಪಜಾನನಾತಿ ಸಾಮಿವಚನಸಮಾಸೋ. ತಂ ಪಜಾನನಾತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ವಾ. ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಚ ಸಭಾವಲಕ್ಖಣಾವಬೋಧವಸೇನ ಸೋಭನೇನಾಕಾರೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಾವಬೋಧವಸೇನ ಕಿಚ್ಚಸಮಾಪನವಸೇನ ಚ ಬ್ಯಾಪಿತ್ವಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಾ. ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕಾತಬ್ಬಾ. ದುವಿಧಾ ಹಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಪಟಿಲಾಭಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ. ಪಚ್ಚನೀಕಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ ಪರಿಹಾನಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಹಾನಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ಹಾನಭಾಗಿಯಾ. ತದನುಧಮ್ಮತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸಣ್ಠಾನವಸೇನ ಠಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಠಿತಿಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ಠಿತಿಭಾಗಿಯಾ. ಉಪರಿವಿಸೇಸಾಧಿಗಮವಸೇನ ವಿಸೇಸಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಾ. ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಂ ದೋಸಕ್ಖನ್ಧಂ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬೇಧೋ ನಾಮ, ನಿಬ್ಬಿದಾಸಹಗತಾನಂ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾನಂ ಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ ತಂ ನಿಬ್ಬೇಧಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ.

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಹಿ ಸಙ್ಖತಸಙ್ಖಾರಾ ನಾಮ. ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಕರೀಯನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ, ತೇ ಏವ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಕತತ್ತಾ ಸಙ್ಖತಾತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ. ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾ ತೇಭೂಮಕರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೮೭; ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೨೨೬ ಸಙ್ಖಾರಪದನಿದ್ದೇಸ) ವುತ್ತಾ. ತೇಪಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ವ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೬; ೨.೧೪೩; ದೀ. ನಿ. ೨.೨೨೧, ೨೭೨) ಸಙ್ಖತಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಞ್ಞಞ್ಚೇವ ಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೨.೫೧) ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾವ ಆಗತಾ ತೇಭೂಮಿಕಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಕಸಙ್ಖಾರಾ ನಾಮ. ‘‘ಯಾವತಿಕಾ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಗತಿ, ತಾವತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕ್ಖಾಹತಂ ಮಞ್ಞೇ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ಆಗತಂ ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಂ ವೀರಿಯಂ ಪಯೋಗಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಖೋ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೪) ಆಗತಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ. ವಾಚಂ ಸಙ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯೇನ ಸಙ್ಖರೀಯನ್ತೀತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ. ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತೇನ ಸಙ್ಖರೀಯನ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ. ಇಧ ಪನ ಸಙ್ಖತಸಙ್ಖಾರಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ.

ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ. ದುಕ್ಖಾತಿ ಪೀಳನಟ್ಠೇನ. ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ. ಅನತ್ತಾತಿ ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ. ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧ’’ನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಅರಿಯಾ ಇಮಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ಅರಿಯಸ್ಸ ಸಚ್ಚಾನೀತಿಪಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ತಥಾಗತೋ ಅರಿಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೮). ಏತೇಸಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಅರಿಯಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋಪಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅರಿಯೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೩). ಅರಿಯಾನಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿಪಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಅರಿಯಾನೀತಿ ಅವಿತಥಾನಿ, ಅವಿಸಂವಾದಕಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ತಥಾನಿ ಅವಿತಥಾನಿ ಅನಞ್ಞಥಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೭). ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಕೋ ಸಚ್ಚಟ್ಠೋತಿ ಚೇ? ಯೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಮಾನಾನಂ ಮಾಯಾವ ವಿಪರೀತೋ, ಮರೀಚೀವ ವಿಸಂವಾದಕೋ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಅತ್ತಾವ ಅನುಪಲಬ್ಭಸಭಾವೋ ಚ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಬಾಧನಪಭವಸನ್ತಿನಿಯ್ಯಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ತಚ್ಛಾವಿಪರೀತಭೂತಭಾವೇನ ಅರಿಯಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರೋ ಹೋತಿಯೇವ. ಏಸ ಅಗ್ಗಿಲಕ್ಖಣಂ ವಿಯ ಲೋಕಪಕತಿ ವಿಯ ಚ ತಚ್ಛಾವಿಪರೀತಭೂತಭಾವೋ ಸಚ್ಚಟ್ಠೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಮೇತಂ ಅವಿತಥಮೇತಂ ಅನಞ್ಞಥಮೇತ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೦) ವಿತ್ಥಾರೋ. ಅಪಿಚ –

ನಾಬಾಧಕಂ ಯತೋ ದುಕ್ಖಂ, ದುಕ್ಖಾ ಅಞ್ಞಂ ನ ಬಾಧಕಂ;

ಬಾಧಕತ್ತನಿಯಾಮೇನ, ತತೋ ಸಚ್ಚಮಿದಂ ಮತಂ.

ತಂ ವಿನಾ ನಾಞ್ಞತೋ ದುಕ್ಖಂ, ನ ಹೋತಿ ನ ಚ ತಂ ತತೋ;

ದುಕ್ಖಹೇತು ನಿಯಾಮೇನ, ಇತಿ ಸಚ್ಚಂ ವಿಸತ್ತಿಕಾ.

ನಾಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಸನ್ತಿ, ಸನ್ತಂ ನ ಚ ನ ತಂ ಯತೋ;

ಸನ್ತಭಾವನಿಯಾಮೇನ, ತತೋ ಸಚ್ಚಮಿದಂ ಮತಂ.

ಮಗ್ಗಾ ಅಞ್ಞಂ ನ ನಿಯ್ಯಾನಂ, ಅನಿಯ್ಯಾನೋ ನ ಚಾಪಿ ಸೋ;

ತಚ್ಛನಿಯ್ಯಾನಭಾವೇನ, ಇತಿ ಸೋ ಸಚ್ಚಸಮ್ಮತೋ.

ಇತಿ ತಚ್ಛಾವಿಪಲ್ಲಾಸ-ಭೂತಭಾವಂ ಚತೂಸ್ವಪಿ;

ದುಕ್ಖಾದೀಸ್ವವಿಸೇಸೇನ, ಸಚ್ಚಟ್ಠಂ ಆಹು ಪಣ್ಡಿತಾತಿ.

ಸೋ ಪನಾಯಂ ಸಚ್ಚಸದ್ದೋ ಅನೇಕೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೨೨೪) ವಾಚಾಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಸಚ್ಚೇ ಠಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೧.೪೩೩) ವಿರತಿಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಸಚ್ಚಾನಿ ವದನ್ತಿ ನಾನಾ, ಪವಾದಿಯಾಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೮೯೧) ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಏಕಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ನ ದುತೀಯಮತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಪಜಾ ನೋ ವಿವದೇ ಪಜಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೮೯೦; ಮಹಾನಿ. ೧೧೯) ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚೇವ ಮಗ್ಗೇ ಚ. ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಕತಿ ಕುಸಲಾ ಕತಿ ಅಕುಸಲಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೨೧೬) ಅರಿಯಸಚ್ಚೇ. ಸ್ವಾಯಮಿಧಾಪಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚೇ ಪವತ್ತತೀತಿ.

ನಿದ್ದೇಸವಾರಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನುದ್ದೇಸಸ್ಸ

ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨. ಇದಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನುದ್ದೇಸಸಙ್ಗಹಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಭೇದತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಥಂ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿಆದಿ ನಿದ್ದೇಸವಾರೋ ಆರದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಆದಿತೋ ಏಕಕಾದಿವಸೇನ ದಸ ದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ದಸುತ್ತರಪರಿಯಾಯೇನ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ತೇಸು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಿದ್ದೇಸೇ ತಾವ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಸಞ್ಞಾಭವಾದೀಸು ಏಕವೋಕಾರಭವಾದೀಸು ಚ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ. ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಆಹಾರತೋ ಠಿತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ. ಠಿತೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಕಕ್ಖಣೇ ಅತ್ಥಿತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಇತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಹೇತು ಆಹಾರೋ ನಾ ಏಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಕೇನ ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚಯೇ ಹಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತೇ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಹೋನ್ತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ. ಏತೇನ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ. ನನು ಚ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ದೇವಾ ಅಹೇತುಕಾ ಅನಾಹಾರಾ ಅಫಸ್ಸಕಾ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ೧೦೧೭), ತಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ತಞ್ಚ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಝಾನಂ ಆಹಾರೋತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರಾ ಭೂತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ, ಸಮ್ಭವೇಸೀನಂ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಓಳಾರಿಕೋ ವಾ ಸುಖುಮೋ ವಾ, ಫಸ್ಸೋ ದುತಿಯೋ, ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ ತತಿಯಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚತುತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೧) ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಆಹಾರಲಕ್ಖಣಾವ ಧಮ್ಮಾ ಆಹಾರಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಇಧ ಪನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸೋ ಚ ಯಂ ಯಂ ಫಲಂ ಜನೇತಿ, ತಂ ತಂ ಆಹರತಿ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾ ಆಹಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಅವಿಜ್ಜಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರಂ. ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಆಹಾರೋ? ‘ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಹಾರೇ ವದಾಮಿ, ನೋ ಅನಾಹಾರೇ. ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ನೀವರಣಾನಂ ಆಹಾರೋ. ‘ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ’ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೬೧). ಅಯಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೇ ಗಹಿತೇ ಪರಿಯಾಯಾಹಾರೋಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಾಹಾರೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಞ್ಞಭವೇ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ಬುದ್ಧೇ ತಿತ್ಥಾಯತನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಾಯೋಕಸಿಣೇ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಧೀ ಚಿತ್ತಂ, ಧೀ ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಅಭಾವೋಯೇವ ಸಾಧು. ಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಧಬನ್ಧನಾದಿಪಚ್ಚಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಅಸತಿ ನತ್ಥೇತ’’ನ್ತಿ ಖನ್ತಿಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಕಾಲಂಕತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಯೋ ಯಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಪಣಿಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ನಿಪನ್ನೋ ವಿಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಠಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಏವರೂಪಾನಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ. ತೇ ಹಿ ಯಂ ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತದೇ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಜಿಯಾವೇಗೇನ ಖಿತ್ತಸರೋ ಯಾವ ಜಿಯಾವೇಗೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಯಾವ ಝಾನಪಚ್ಚಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಖೀಣವೇಗೋ ಸರೋ ವಿಯ ಪತನ್ತಿ.

ಯೇ ಪನ ತೇ ನೇರಯಿಕಾ ‘‘ನೇವುಟ್ಠಾನಫಲೂಪಜೀವಿನೋ ನ ಪುಞ್ಞಫಲೂಪಜೀವಿನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಕೋ ಆಹಾರೋತಿ? ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಮೇವ ಆಹಾರೋತಿ. ಕಿಂ ಪಞ್ಚ ಆಹಾರಾ ಅತ್ಥೀತಿ? ‘‘ಪಞ್ಚ, ನ ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನನು ‘‘ಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ತೇ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತದೇವ ತೇಸಂ ಠಿತಿಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಆಹಾರೋ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ತಾವ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಯಾವ ನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಬ್ಯನ್ತೀ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೩೬; ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೦). ತಸ್ಮಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಬಳೀಕಾರಂ ಆಹಾರಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಚೇತ್ಥ ವಿವಾದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಮುಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನಖೇಳೋಪಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ. ಖೇಳೋ ಹಿ ನಿರಯೇ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಸಗ್ಗೇ ಸುಖವೇದನೀಯೋ. ಇತಿ ಕಾಮಭವೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಞ್ಞಭವಂ ಸೇಸಾನಂ ತಯೋ, ಅಸಞ್ಞಾನಞ್ಚೇವ ಅವಸೇಸಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾಹಾರೋತಿ ಇಮಿನಾ ಆಹಾರೇನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ.

ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭಗವತೋಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ದೇಸನಾ – ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಪುಗ್ಗಲದೇಸನಾ, ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಪುಗ್ಗಲದೇಸನಾ, ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ. ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಏವಂ ಭಾವಿತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಹೋತಿ, ಯಥಯಿದಂ ಚಿತ್ತಂ. ಚಿತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವಿತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೨) ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೬೮) ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಪುಗ್ಗಲದೇಸನಾ. ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೭೦, ೩೦೯), ಏವರೂಪೀ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಪುಗ್ಗಲದೇಸನಾ. ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾತುಭಾವಾ ಮಹತೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೭೫-೧೮೬) ಏವರೂಪೀ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ತಾಸು ಇಧ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ಉಪರಿ ಯಾವ ದಸಕಾ ಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸತ್ತಗ್ಗಹಣೇನ ಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಪರಿಯಾಪನ್ನಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ ಅಧಿಕೇನ ಞಾಣೇನ ಸಭಾವತೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಸತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪಾದಾಯ ಸತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಸಮ್ಭವತೋ ವಾ ಫಲೋಪಚಾರೇನ ಸಙ್ಖಾರಾ ‘‘ಸತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಕೋ ಅತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ, ವೋಹಾರವಸೇನ ಪನ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಮೇತೇನ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋತಿ ಸಙ್ಖತಾ ಚ ಧಾತು ಅಸಙ್ಖತಾ ಚ ಧಾತು. ತತ್ಥ ಅನೇಕೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಕತಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು, ಕೇಹಿಚಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಕತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು.

ತಿಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋತಿ ಕಾಮಧಾತು ರೂಪಧಾತು ಅರೂಪಧಾತು (ವಿಭ. ೧೮೧-೧೮೨). ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಮಧಾತು? ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ದೇವೇ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಖನ್ಧಾ ಧಾತೂ ಆಯತನಾ ರೂಪಾ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಧಾತು (ವಿಭ. ೧೮೨; ಧ. ಸ. ೧೨೮೭). ತತ್ಥ ಕತಮಾ ರೂಪಧಾತು? ಹೇಟ್ಠತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ದೇವೇ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಿಸ್ಸ ವಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ರೂಪಧಾತು. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅರೂಪಧಾತು? ಹೇಟ್ಠತೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗೇ ದೇವೇ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೂಪಗೇ ದೇವೇ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಿಸ್ಸ ವಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅರೂಪಧಾತು. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಕಾಮಧಾತೂತಿ ಕಾಮಭವೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ರೂಪಧಾತೂತಿ ರೂಪಭವೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅರೂಪಧಾತೂತಿ ಅರೂಪಭವೋ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ದಸುತ್ತರಪರಿಯಾಯೇನ ಯೋಜನಾ.

ಸಙ್ಗೀತಿಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಕುಸಲಧಾತುಯೋ – ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು. ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ – ರೂಪಧಾತು ಅರೂಪಧಾತು ನಿರೋಧಧಾತು. ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ – ಹೀನಾ ಧಾತು ಮಜ್ಝಿಮಾ ಧಾತು ಪಣೀತಾ ಧಾತೂ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೩.೩೦೫) ವುತ್ತಾ ಧಾತುಯೋಪಿ ಏತ್ಥ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೧-೧೮೨). ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು. ಅಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು. ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯನಾ ಮೇತ್ತಾಯಿತತ್ತಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು. ಅವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು. ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾ ಕರುಣಾಯನಾ ಕರುಣಾಯಿತತ್ತಂ ಕರುಣಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು (ವಿಭ. ೧೮೨). ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಯೋ ವುತ್ತಾಯೇವ. ನಿರೋಧಧಾತು ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಹೀನಾ ಧಾತು ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ, ಮಜ್ಝಿಮಾ ಧಾತು ಅವಸೇಸಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ. ಪಣೀತಾ ಧಾತು ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ಚ ನಿಜ್ಜೀವಟ್ಠೇನ ಧಾತು.

ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ. ಇಮೇಸಂ ವಣ್ಣನಾ ಸಚ್ಚವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸುಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಪಞ್ಚ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಾನೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಪರೇಹಿ ಪವತ್ತಿತಧಮ್ಮದೇಸನಾಸವನಂ, ಪರೇಸಂ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಯಥಾಸುತಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಯಥಾಸುತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣಂ, ಯಥಾಸುತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕನಂ, ಕಸಿಣಾಸುಭಾದೀಸು ಅನುಕೂಲಂ ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ, ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಿಮುಚ್ಚನಕಾರಣಾನಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ತಥಾ ತಥಾ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ಥಪಟಿಸಂವೇದೀ ಚ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂವೇದೀ ಚ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪಟಿಸಂವೇದಿನೋ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂವೇದಿನೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಇದಂ ಪಠಮಂ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರೇಸಂ ದೇಸೇತಿ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ…ಪೇ… ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಇದಂ ದುತಿಯಂ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಹೇವ ಖೋ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ನಾಪಿ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರೇಸಂ ದೇಸೇತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋತಿ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ…ಪೇ… ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಇದಂ ತತಿಯಂ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಹೇವ ಖೋ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಅಞ್ಞತರೋ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ, ನಾಪಿ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರೇಸಂ ದೇಸೇತಿ, ನಾಪಿ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋತಿ, ನಾಪಿ ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಮನಸಿಕತಂ ಸೂಪಧಾರಿತಂ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಪಞ್ಞಾಯ, ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಮನಸಿಕತಂ ಸೂಪಧಾರಿತಂ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಪಞ್ಞಾಯ ತಥಾ ತಥಾ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ಥಪಟಿಸಂವೇದೀ ಚ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂವೇದೀ ಚ. ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪಟಿಸಂವೇದಿನೋ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಂವೇದಿನೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ವಿಮುತ್ತಾಯತನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೨೬; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೨).

ಛ ಅನುತ್ತರಿಯಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಉತ್ತರನ್ತಿ ಅನುತ್ತರಾನಿ, ಅನುತ್ತರಾನಿ ಏವ ಅನುತ್ತರಿಯಾನಿ, ಜೇಟ್ಠಕಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಛಯಿಮಾನಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೮, ೩೦), ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುತ್ತರಿಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಛ? ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸಿಕ್ಖಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಪಾರಿಚರಿಯಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಅನುಸ್ಸತಾನುತ್ತರಿಯನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಹತ್ಥಿರತನಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಸ್ಸರತನಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಮಣಿರತನಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಂ ವಾ ಪನ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಅತ್ಥೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ್ಸನಂ, ನೇತಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ್ಸನಂ ಹೀನಂ ಗಮ್ಮಂ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಂ ಅನರಿಯಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ್ಸನಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ. ಇತಿ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ.

‘‘ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಞ್ಚ ಕಥಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಭೇರಿಸದ್ದಮ್ಪಿ ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ವೀಣಾಸದ್ದಮ್ಪಿ ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಗೀತಸದ್ದಮ್ಪಿ ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಂ ವಾ ಪನ ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಅತ್ಥೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸವನಂ, ನೇತಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸವನಂ ಹೀನಂ…ಪೇ… ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸವನಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ. ಇತಿ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ.

‘‘ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಞ್ಚ ಕಥಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುತ್ತಲಾಭಮ್ಪಿ ಲಭತಿ, ದಾರಲಾಭಮ್ಪಿ ಲಭತಿ, ಧನಲಾಭಮ್ಪಿ ಲಭತಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಂ ವಾ ಪನ ಲಾಭಮ್ಪಿ ಲಭತಿ. ಸಮಣೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಅತ್ಥೇಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಭೋ, ನೇಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಏಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಭೋ ಹೀನೋ…ಪೇ… ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೇ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕೇ ವಾ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಭಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ ತಥಾಗತೇ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕೇ ವಾ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಂ. ಇತಿ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಂ.

‘‘ಸಿಕ್ಖಾನುತ್ತರಿಯಞ್ಚ ಕಥಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಸ್ಸಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ರಥಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಧನುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಥರುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಂ ವಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಅತ್ಥೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಾ, ನೇಸಾ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಾ ಹೀನಾ…ಪೇ… ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಧಿಪಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ, ಅಧಿಪಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಾನುತ್ತರಿಯಂ. ಇತಿ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸಿಕ್ಖಾನುತ್ತರಿಯಂ.

‘‘ಪಾರಿಚರಿಯಾನುತ್ತರಿಯಞ್ಚ ಕಥಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಖತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಪರಿಚರತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ಪಿ ಪರಿಚರತಿ, ಗಹಪತಿಮ್ಪಿ ಪರಿಚರತಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಂ ವಾ ಪನ ಪರಿಚರತಿ, ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಂ ಪರಿಚರತಿ. ಅತ್ಥೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಿಚರಿಯಾ, ನೇಸಾ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಹೀನಾ…ಪೇ… ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಪರಿಚರತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಿಚರಿಯಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಪರಿಚರತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾರಿಚರಿಯಾನುತ್ತರಿಯಂ. ಇತಿ ದಸ್ಸನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸವನಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಲಾಭಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಸಿಕ್ಖಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಪಾರಿಚರಿಯಾನುತ್ತರಿಯಂ.

‘‘ಅನುಸ್ಸತಾನುತ್ತರಿಯಞ್ಚ ಕಥಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುತ್ತಲಾಭಮ್ಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ದಾರಲಾಭಮ್ಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಧನಲಾಭಮ್ಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಂ ವಾ ಪನ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಅತ್ಥೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಸ್ಸತಿ, ನೇಸಾ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಸ್ಸತಿ ಹೀನಾ…ಪೇ… ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಅನುಸ್ಸರತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಏತದಾನುತ್ತರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಸ್ಸತೀನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಅನುಸ್ಸರತಿ ನಿವಿಟ್ಠಸದ್ಧೋ ನಿವಿಟ್ಠಪೇಮೋ ಏಕನ್ತಗತೋ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಸ್ಸತಾನುತ್ತರಿಯಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಅನುತ್ತರಿಯಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೩೦).

ಸತ್ತ ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನೀತಿ ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ದಸಾತಿ ನಿದ್ದಸೋ. ನಿದ್ದಸಸ್ಸ ನಿದ್ದಸಭಾವಸ್ಸ ವತ್ಥೂನಿ ಕಾರಣಾನಿ ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನಿ. ಖೀಣಾಸವೋ ಹಿ ದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವಾ ಪುನ ದಸವಸ್ಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ನಿದ್ದಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದಸವಸ್ಸೋವ ನ ಹೋತಿ, ನವವಸ್ಸೋಪಿ…ಪೇ… ಏಕಮುಹುತ್ತಿಕೋಪಿ ನ ಹೋತಿಯೇವ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋಪಿ ನಿಸ್ಸತ್ತೋ ನಿದ್ದಸೋ ನಿಮುಹುತ್ತೋ ಹೋತಿಯೇವ. ತಿತ್ಥಿಯಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನವೋಹಾರಂ ಪನ ಸಾಸನೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಭಾವಂ, ಇಧ ಚ ಸಬ್ಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ತಾದಿಸಸಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಾನಿ ‘‘ಸತ್ತ ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ ಆಹ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸತ್ತಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನಿ. ಕತಮಾನಿ ಸತ್ತ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನೇ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನೇ ಅವಿಗತಪೇಮೋ. ಧಮ್ಮನಿಸನ್ತಿಯಾ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ಧಮ್ಮನಿಸನ್ತಿಯಾ ಅವಿಗತಪೇಮೋ. ಇಚ್ಛಾವಿನಯೇ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ಇಚ್ಛಾವಿನಯೇ ಅವಿಗತಪೇಮೋ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನೇ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನೇ ಅವಿಗತಪೇಮೋ. ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇ ಅವಿಗತಪೇಮೋ. ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇ ಅವಿಗತಪೇಮೋ. ದಿಟ್ಠಿಪಟಿವೇಧೇ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಪಟಿವೇಧೇ ಅವಿಗತಪೇಮೋ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೨೦).

ಥೇರೋಪಿ ತಥೇವ ದೇಸನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತ ನಿದ್ದಸವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಟ್ಠ ಅಭಿಭಾಯತನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಏತೇಸಂ ಝಾನಾನನ್ತಿ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ, ಝಾನಾನಿ. ಆಯತನಾನೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಯತನಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನಿ. ಞಾಣುತ್ತರಿಕೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸದಞಾಣೋ ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ನ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಕರಣೇ ಭಾರೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ, ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಹ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನೇವೇತ್ಥ ಅಪ್ಪನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಉಪ್ಪಾದಿತಾನಿ ಝಾನಾನಿ ‘‘ಅಭಿಭಾಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಾನಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೬೫) ಅಟ್ಠ? ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪರಿತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪಠಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪರಿತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ತತಿಯಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ನೀಲಾನಿ ನೀಲವಣ್ಣಾನಿ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಾನಿ ನೀಲನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಉಮಾಪುಪ್ಫಂ ನೀಲಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಂ ನೀಲನಿಭಾಸಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ನೀಲಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಂ ನೀಲನಿಭಾಸಂ, ಏವಮೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ನೀಲಾನಿ ನೀಲವಣ್ಣಾನಿ ನೀಲನಿದಸ್ಸನಾನಿ ನೀಲನಿಭಾಸಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪೀತಾನಿ ಪೀತವಣ್ಣಾನಿ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಪೀತನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫಂ ಪೀತಂ ಪೀತವಣ್ಣಂ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಂ ಪೀತನಿಭಾಸಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಪೀತಂ ಪೀತವಣ್ಣಂ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಂ ಪೀತನಿಭಾಸಂ, ಏವಮೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಪೀತಾನಿ ಪೀತವಣ್ಣಾನಿ ಪೀತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಪೀತನಿಭಾಸಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಛಟ್ಠಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಲೋಹಿತಕಾನಿ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬನ್ಧುಜೀವಕಪುಪ್ಫಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಂ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಂ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಂ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಂ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಂ, ಏವಮೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಲೋಹಿತಕಾನಿ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಲೋಹಿತಕನಿಭಾಸಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಸತ್ತಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಓದಾತಾನಿ ಓದಾತವಣ್ಣಾನಿ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಓದಾತನಿಭಾಸಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಓಸಧಿತಾರಕಾ ಓದಾತಾ ಓದಾತವಣ್ಣಾ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಾ ಓದಾತನಿಭಾಸಾ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ವಾ ಪನ ತಂ ವತ್ಥಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಓದಾತಂ ಓದಾತವಣ್ಣಂ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಂ ಓದಾತನಿಭಾಸಂ, ಏವಮೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಓದಾತಾನಿ ಓದಾತವಣ್ಣಾನಿ ಓದಾತನಿದಸ್ಸನಾನಿ ಓದಾತನಿಭಾಸಾನಿ, ‘ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಅಟ್ಠಮಂ ಅಭಿಭಾಯತನಂ. ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೬೫; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೮).

ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾತಿ ಪುಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಂ ಅನು ಅನುಪುಬ್ಬಂ, ಅನುಪುಬ್ಬಂ ವಿಹರಿತಬ್ಬತೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ವಿಹಾರಾ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾ, ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಹಾರಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಕತಮೇ ನವ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ, ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೩೩; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೩, ೩೫೯) ವುತ್ತಾ ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾವ.

ದಸ ನಿಜ್ಜರವತ್ಥೂನೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಾದೀನಿ ನಿಜ್ಜರಯನ್ತಿ ನಾಸಯನ್ತೀತಿ ನಿಜ್ಜರಾನಿ. ವತ್ಥೂನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ನಿಜ್ಜರಾನಿ ಚ ತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಚಾತಿ ನಿಜ್ಜರವತ್ಥೂನಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಾದೀನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

‘‘ಕತಮಾನಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೦೬; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೬೦) ದಸ? ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾವಾಚಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾಸತಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಸತಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾಞಾಣಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋತಿ. ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ನಿಜ್ಜಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೦೬; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೬೦) ವುತ್ತಾನಿ ದಸ ನಿಜ್ಜರವತ್ಥೂನಿ.

೩. ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿಆದಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ಇಧ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚ-ಇತಿ ಚ-ಕಾರೋ ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ನಿಪಾತೋ. ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ತಿಂಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಪವತ್ತಿಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ತತ್ಥ ದುವಿಧಂ ಚಕ್ಖು – ಮಂಸಚಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಚ. ತೇಸು ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ಞಾಣಚಕ್ಖು ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಧಮ್ಮಚಕ್ಖೂತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು. ‘‘ಅದ್ದಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೩; ೨.೩೩೯; ಮಹಾವ. ೯) ಇದಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು ನಾಮ. ‘‘ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ವುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಧೋತಕಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೩೨; ಮೋಘರಾಜಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೮೫) ಇದಂ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ನಾಮ. ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೫) ಇದಂ ಞಾಣಚಕ್ಖು ನಾಮ. ‘‘ಅದ್ದಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೫) ಇದಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ನಾಮ. ‘‘ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೯೫) ಇದಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಂ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ನಾಮ.

ಮಂಸಚಕ್ಖುಪಿ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖು, ಪಸಾದಚಕ್ಖೂತಿ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ. ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕಟ್ಠಿಕೇನ ಉಪರಿ ಭಮುಕಟ್ಠಿಕೇನ ಉಭತೋ ಅಕ್ಖಿಕೂಟೇಹಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಕ್ಖಿಪಖುಮೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕಮಜ್ಝಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇನ ನ್ಹಾರುಸುತ್ತಕೇನ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗೇ ಆಬದ್ಧೋ ಸೇತಕಣ್ಹಾತಿಕಣ್ಹಮಣ್ಡಲವಿಚಿತ್ತೋ ಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ, ಇದಂ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖು ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಏತ್ಥ ಸಿತೋ ಏತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧೋ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಸಾದೋ, ಇದಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ನಾಮ. ಇದಮಿಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತದೇತಂ ತಸ್ಸ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖುನೋ ಸೇತಮಣ್ಡಲಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಕಣ್ಹಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಅಭಿಮುಖೇ ಠಿತಾನಂ ಸರೀರಸಣ್ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿದೇಸೇ ದಿಟ್ಠಿಮಣ್ಡಲೇ ಸತ್ತಸು ಪಿಚುಪಟಲೇಸು ಆಸಿತ್ತತೇಲಂ ಪಿಚುಪಟಲಾನಿ ವಿಯ ಸತ್ತ ಅಕ್ಖಿಪಟಲಾನಿ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಪಮಾಣತೋ ಮುಗ್ಗವಿದಲಮತ್ತಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಯಥಾರಹಂ ವತ್ಥುದ್ವಾರಭಾವಂ ಸಾಧಯಮಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಂ ಚಕ್ಖತೀತಿ ಚಕ್ಖು, ರೂಪಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ ವಿಭಾವೇತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪಯನ್ತೀತಿ ರೂಪಾ, ವಣ್ಣವಿಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ ಹದಯಙ್ಗತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಕ್ಖುತೋ ಪವತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಫುಸತೀತಿ ಫಸ್ಸೋ. ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಚಕ್ಖುತೋ ಪವತ್ತೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ. ವೇದಯಿತನ್ತಿ ವಿನ್ದನಂ, ವೇದನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದೇವ ಸುಖಯತೀತಿ ಸುಖಂ, ಯಸ್ಸುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸುಖಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಟ್ಠು ವಾ ಖಾದತಿ, ಖನತಿ ಚ ಕಾಯಚಿತ್ತಾಬಾಧನ್ತಿ ಸುಖಂ. ದುಕ್ಖಯತೀತಿ ದುಕ್ಖಂ, ಯಸ್ಸುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ದುಕ್ಖಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ದುಕ್ಖಂ ನ ಸುಖನ್ತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ. ಸೋ ಪನ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಹಜಾತ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯ ವಿಪಾಕಆಹಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನ ಅಟ್ಠಧಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯನತ್ಥಿವಿಗತವಸೇನಪಞ್ಚಧಾ, ಸನ್ತೀರಣಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

ಸುಣಾತೀತಿ ಸೋತಂ. ತಂ ಸಸಮ್ಭಾರಸೋತಬಿಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ತನುತಮ್ಬಲೋಮಾಚಿತೇ ಅಙ್ಗುಲಿವೇಧಕಸಣ್ಠಾನೇ ಪದೇಸೇ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಯಥಾರಹಂ ವತ್ಥುದ್ವಾರಭಾವಂ ಸಾಧಯಮಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಸದ್ದಾ, ಉದಾಹರೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಘಾಯತೀತಿ ಘಾನಂ. ತಂ ಸಸಮ್ಭಾರಘಾನಬಿಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಜಪದಸಣ್ಠಾನೇ ಪದೇಸೇ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಯಥಾರಹಂ ವತ್ಥುದ್ವಾರಭಾವಂ ಸಾಧಯಮಾನಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಗನ್ಧಯನ್ತೀತಿ ಗನ್ಧಾ, ಅತ್ತನೋ ವತ್ಥುಂ ಸೂಚೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜೀವಿತಮವ್ಹಾಯತೀತಿ ಜಿವ್ಹಾ, ಸಾಯನಟ್ಠೇನ ವಾ ಜಿವ್ಹಾ. ಸಾ ಸಸಮ್ಭಾರಜಿವ್ಹಾಯ ಅತಿಅಗ್ಗಮೂಲಪಸ್ಸಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪರಿಮತಲಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಉಪ್ಪಲದಲಗ್ಗಸಣ್ಠಾನೇ ಪದೇಸೇ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಯಥಾರಹಂ ವತ್ಥುದ್ವಾರಭಾವಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ರಸನ್ತಿ ತೇ ಸತ್ತಾತಿ ರಸಾ, ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಚ್ಛಿತಾನಂ ಸಾಸವಧಮ್ಮಾನಂ ಆಯೋತಿ ಕಾಯೋ. ಆಯೋತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿದೇಸೋ. ಸೋ ಯಾವತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಉಪಾದಿಣ್ಣಪ್ಪವತ್ತಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಾಯಪಸಾದೋ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ಯಥಾರಹಂ ವತ್ಥುದ್ವಾರಭಾವಂ ಸಾಧಯಮಾನೋ ತಿಟ್ಠತಿ. ಫುಸೀಯನ್ತೀತಿ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಮುನಾತೀತಿ ಮನೋ, ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನೋ ಲಕ್ಖಣಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಧಮ್ಮಾ. ಮನೋತಿ ಸಹಾವಜ್ಜನಂ ಭವಙ್ಗಂ. ಧಮ್ಮಾತಿ ದ್ವಾದಸಪಭೇದಾ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಾ ಧಮ್ಮಾ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಜವನಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಫಸ್ಸೋ. ಸೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ವೇದನಾಯ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯವಜ್ಜೇಹಿ ಸೇಸೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅನನ್ತರಾಯ ತೇಹೇವ, ಸೇಸಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

ರೂಪಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಖನ್ಧವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಸೀತಾದೀಹಿ ರುಪ್ಪತಿ ಪೀಳೀಯತೀತಿ ರೂಪಂ. ವೇದಯತೀತಿ ವೇದನಾ. ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ ಸಞ್ಞಾ. ಸಙ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ. ವಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಧಮ್ಮವಿಚಾರಪರಿಯನ್ತಾನಿ ದಸ ಛಕ್ಕವಸೇನ, ಸಟ್ಠಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಪಿಯರೂಪಸಾತರೂಪವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾದಿಕಾ ವೇದನಾ ತಂತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ. ರೂಪೇಸು ಸಞ್ಞಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾ. ಸಞ್ಚೇತಯತೀತಿ ಸಞ್ಚೇತನಾ, ಅಭಿಸನ್ದಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸತೀತಿ ತಣ್ಹಾ, ಪಿಪಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿತಕ್ಕೇತೀತಿ ವಿತಕ್ಕೋ, ವಿತಕ್ಕನಂ ವಾ ವಿತಕ್ಕೋ, ಊಹನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆರಮ್ಮಣೇ ತೇನ ಚಿತ್ತಂ ವಿಚರತೀತಿ ವಿಚಾರೋ, ವಿಚರಣಂ ವಾ ವಿಚಾರೋ, ಅನುಸಞ್ಚರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೪. ಪಥವೀಧಾತಾದೀನಿ ಛ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ನಾಮರೂಪವವತ್ಥಾನವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ಪಥವೀ. ಅಪ್ಪೇತಿ, ಆಪೀಯತಿ, ಅಪ್ಪಾಯತೀತಿ ವಾ ಆಪೋ. ತೇಜಯತೀತಿ ತೇಜೋ. ವಾಯತೀತಿ ವಾಯೋ. ನ ಕಸ್ಸತಿ ನ ನಿಕಸ್ಸತಿ, ಕಸಿತುಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಕಾಸೋ. ನಿಸ್ಸತ್ತಟ್ಠೇನ ಧಾತು.

ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀನಿ ದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಕಸಿಣಭಾವನಾವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಕಸಿಣನ್ತಿ ಸಕಲಫರಣವಸೇನ ಕಸಿಣಮಣ್ಡಲಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಟ್ಠಿತನಿಮಿತ್ತಮ್ಪಿ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಝಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಆದಿಮ್ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಝಾನಾನಿ, ತತೋ ಪರಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಣ್ಣಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾನಿ. ಆಕಾಸಕಸಿಣನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಾಕಾಸೋ, ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ಝಾನಂ, ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸೋ, ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣನ್ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ.

ಕೇಸಾದೀನಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ತೇಸು ಪನ ಕೇಸಾದೀಸು ಪಟಿಕೂಲತೋ ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಕಾಯಗತಾಸತಿವಸೇನ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ವಣ್ಣತೋ ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಕಸಿಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಧಾತುತೋ ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಕೇಸಾತಿಆದೀನಿ ಚ ಪಟಿಕೂಲತೋ ವಣ್ಣತೋ ವಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾನಂ ತದಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಝಾನಾನಿ, ಧಾತುತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸ ತೇ ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ತದಾರಮ್ಮಣಾ ಚ ಧಾತುಭಾವನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಕೇಸಾ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾಹಿ ಪುರತೋ ನಲಾಟನ್ತೇನ, ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಗಲವಾಟಕೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಸೀಸಕಟಾಹವೇಠನಚಮ್ಮೇ ವೀಹಗ್ಗಮತ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ.

ಲೋಮಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಕೇಸಾದೀನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಂ ಹತ್ಥತಲಪಾದತಲಾನಿ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸರೀರಚಮ್ಮೇ ನವನವುತಿಯಾ ಲೋಮಕೂಪಸಹಸ್ಸೇಸು ಲಿಕ್ಖಾಮತ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ.

ನಖಾ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಅಗ್ಗಪಿಟ್ಠೇಸು ಠಿತಾ ವೀಸತಿ.

ದನ್ತಾ ದ್ವೀಸು ಹಣುಕಟ್ಠಿಕೇಸು ಠಿತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸ.

ತಚೋ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಾಕಟಕಿಲೋಮಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಛವಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತಂ ಚಮ್ಮಂ.

ಮಂಸಂ ಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಅನುಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ನವಮಂಸಪೇಸಿಸತಾನಿ.

ನ್ಹಾರೂ ಸಕಲಸರೀರೇ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ನವ ನ್ಹಾರುಸತಾನಿ.

ಅಟ್ಠೀ ಸಕಲಸರೀರೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠೀನಂ ಉಪರಿ ಠಿತಾನಿ ಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ.

ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಾ ಮಿಞ್ಜಾ.

ವಕ್ಕಂ ಗಲವಾಟಕಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಏಕಮೂಲೇನ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನೇನ ಥೂಲನ್ಹಾರುನಾ ವಿನಿಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ದ್ವೇ ಮಂಸಪಿಣ್ಡಿಕಾ.

ಹದಯಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಂ ಅನ್ತೋ ಚಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯಂ ಅಡ್ಢಪಸತಮತ್ತಲೋಹಿತಪುಣ್ಣಂ ಪುನ್ನಾಗಟ್ಠಿಪತಿಟ್ಠಾನಮತ್ತಾವಾಟಕಂ ಹದಯಮಂಸಂ.

ಯಕನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ ಯಮಕಮಂಸಪಟಲಂ.

ಕಿಲೋಮಕಂ ಹದಯವಕ್ಕಾನಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಿಲೋಮಕಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠತೋ ಮಂಸಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಿಲೋಮಕಸಙ್ಖಾತಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ ಪರಿಯೋನಹನಮಂಸಂ.

ಪಿಹಕಂ ಹದಯಸ್ಸ ವಾಮಪಸ್ಸೇ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ ಉದರಜಿವ್ಹಾಮಂಸಂ.

ಪಪ್ಫಾಸಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಹದಯಯಕನಾನಂ ಉಪರಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಂ ಠಿತಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಂಸಖಣ್ಡಪ್ಪಭೇದಂ ಪಪ್ಫಾಸಮಂಸಂ.

ಅನ್ತಂ ಉಪರಿ ಗಲವಾಟಕೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಕರೀಸಮಗ್ಗೇ ವಿನಿಬನ್ಧತ್ತಾ ಗಲವಾಟಕಕರೀಸಮಗ್ಗಪರಿಯನ್ತೇ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಹತ್ಥಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಾ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಓಭಗ್ಗಾ ಅನ್ತವಟ್ಟಿ.

ಅನ್ತಗುಣಂ ಅನ್ತಭೋಗೇ ಏಕತೋ ಅಗಲನ್ತೇ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಅನ್ತಭೋಗಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಠಿತಂ ಬನ್ಧನಂ.

ಉದರಿಯಂ ದನ್ತಮುಸಲಸಞ್ಚುಣ್ಣಿತಂ ಜಿವ್ಹಾಹತ್ಥಪರಿವತ್ತಿತಂ ಖೇಳಲಾಲಾಪಲಿಬುದ್ಧಂ ತಂಖಣವಿಗತವಣ್ಣಗನ್ಧರಸಾದಿಸಮ್ಪದಂ ತನ್ತವಾಯಖಲಿಸುವಾನವಮಥುಸದಿಸಂ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಾತಪಲಿವೇಠಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಉದರಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಕುಥಿತಂ ಕಿಮಿಕುಲಾಕುಲಂ ಉಪರೂಪರಿ ಫೇಣಬುಬ್ಬುಳಕಾನಿ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ ಪರಮಕಸಮ್ಬುಕದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಮಾಸಯಸಙ್ಖಾತೇ ಉಪರಿನಾಭಿಅನ್ತಪಟಲೇ ಠಿತಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಂ.

ಕರೀಸಂ ಪಕ್ಕಾಸಯಸಙ್ಖಾತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ನಾಭಿಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಮೂಲಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತೇ ಅನ್ತಾವಸಾನೇ ಠಿತಂ ವಚ್ಚಂ.

ಪಿತ್ತಂ ಹದಯಮಂಸಪಪ್ಫಾಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಯಕನಮಂಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ ಮಹಾಕೋಸಾತಕೀಕೋಸಕಸದಿಸೇ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೇ ಠಿತಂ ಬದ್ಧಪಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ, ಕೇಸಲೋಮನಖದನ್ತಾನಂ ಮಂಸವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಥದ್ಧಸುಕ್ಖಚಮ್ಮಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ ಪಿತ್ತಂ.

ಸೇಮ್ಹಂ ಉದರಪಟಲೇ ಠಿತಂ ಏಕಪತ್ಥಪೂರಪ್ಪಮಾಣಂ ಸೇಮ್ಹಂ.

ಪುಬ್ಬೋ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಪಹರಣಗ್ಗಿಜಾಲಾದೀಹಿ ಅಭಿಹತೇ ವಾ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸೇ ಅಬ್ಭನ್ತರಧಾತುಕ್ಖೋಭವಸೇನ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಗಣ್ಡಪೀಳಕಾದೀಸು ಪರಿಪಕ್ಕಲೋಹಿತಪರಿಣಾಮೋ. ಲೋಹಿತಂ ಯಕನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಹದಯವಕ್ಕಪಪ್ಫಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ ವಕ್ಕಹದಯಯಕನಪಪ್ಫಾಸೇ ತೇಮಯಮಾನಂ ಠಿತಂ ಏಕಪತ್ಥಪೂರಮತ್ತಂ ಸನ್ನಿಚಿತಲೋಹಿತಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ, ಕೇಸಲೋಮನಖದನ್ತಾನಂ ಮಂಸವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಥದ್ಧಸುಕ್ಖಚಮ್ಮಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮನಿಜಾಲಾನುಸಾರೇನ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಾದಿಣ್ಣಸರೀರಂ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಸಂಸರಣಲೋಹಿತಸಙ್ಖಾತಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ ಲೋಹಿತಂ.

ಸೇದೋ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪಉತುವಿಕಾರಾದೀಹಿ ಸನ್ತತ್ತೇ ಸರೀರೇ ಸಬ್ಬಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರಣಕಆಪೋಧಾತು.

ಮೇದೋ ಥೂಲಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ತರೇ ಕಿಸಸ್ಸ ಜಙ್ಘಮಂಸಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ಥಿನಸಿನೇಹೋ.

ಅಸ್ಸು ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸವಿಸಭಾಗಾಹಾರಉತೂಹಿ ಸಮುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ ವಾ ಪಗ್ಘರನ್ತೀ ವಾ ಆಪೋಧಾತು.

ವಸಾ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪಉತುವಿಸಭಾಗೇಹಿ ಉಸ್ಮಾಜಾತೇಸು ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹತ್ಥತಲಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದತಲಪಾದಪಿಟ್ಠಿನಾಸಾಪುಟನಲಾಟಅಂಸಕೂಟೇಸು ಠಿತೋ ವಿಲೀನಸಿನೇಹೋ.

ಖೇಳೋ ತಥಾರೂಪಂ ಆಹಾರಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸರನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಮುಖೇ ವಾ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಹದಯಂ ವಾ ಆಕಿಲಾಯನ್ತಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ವಾ ಜಿಗುಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರುಯ್ಹ ಜಿವ್ಹಾಯ ತಿಟ್ಠಮಾನಾ ಫೇಣಮಿಸ್ಸಾ ಆಪೋಧಾತು.

ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ವಿಸಭಾಗಾಹಾರಉತುವಸೇನ ಸಞ್ಜಾತಧಾತುಕ್ಖೋಭಸ್ಸ ವಾ ರೋದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ತೋಸೀಸೇ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗತೋ ಗಲಿತ್ವಾ ತಾಲುಮತ್ಥಕವಿವರೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ನಾಸಾಪುಟೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಂ ವಾ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ ವಾ ಪೂತಿ ಅಸುಚಿ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ.

ಲಸಿಕಾ ಅಟ್ಠಿಸನ್ಧೀನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಂ ಅಸೀತಿಸತಸನ್ಧೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಕುಣಪಂ.

ಮುತ್ತಂ ಆಹಾರಉತುವಸೇನ ವತ್ಥಿಪುಟಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಾ ಆಪೋಧಾತು.

ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಸೀಸಕಟಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಗ್ಗೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ಚತುಪಿಣ್ಡಸಮೋಧಾನೋ ಮಿಞ್ಜರಾಸಿ.

ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಿ ದ್ವಾದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ದ್ವಾದಸಾಯತನವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಆಯತನತೋ, ಆಯಾನಂ ತನನತೋ, ಆಯತಸ್ಸ ಚ ನಯನತೋ ಆಯತನಂ. ಚಕ್ಖುರೂಪಾದೀಸು ಹಿ ತಂತಂದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸೇನ ಸೇನ ಅನುಭವನಾದಿನಾ ಕಿಚ್ಚೇನ ಆಯತನ್ತಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ ಘಟನ್ತಿ, ವಾಯಮನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಚ ಪನ ಆಯಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ಏತಾನಿ ತನೋನ್ತಿ, ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಞ್ಚ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಪವತ್ತಂ ಅತೀವ ಆಯತಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಯಾವ ನ ನಿವತ್ತತಿ, ತಾವ ನಯನ್ತಿ, ಪವತ್ತಯನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಪಿಚ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಕರಟ್ಠೇನ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸಟ್ಠೇನ ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಚ ಆಯತನಂ. ತಥಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ‘‘ಇಸ್ಸರಾಯತನಂ ವಾಸುದೇವಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ‘‘ಆಯತನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಸುವಣ್ಣಾಯತನಂ ರಜತಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಆಕರೋ. ಸಾಸನೇ ಪನ ‘‘ಮನೋರಮೇ ಆಯತನೇ, ಸೇವನ್ತಿ ನಂ ವಿಹಙ್ಗಮಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೫.೩೮) ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ದಕ್ಖಿಣಾಪಥೋ ಗುನ್ನಂ ಆಯತನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸೋ. ‘‘ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿಆಯತನೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೩.೧೦೨; ೫.೨೩) ಕಾರಣಂ. ಚಕ್ಖುಆದೀಸು ಚಾಪಿ ತೇ ತೇ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿವಸನ್ತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ನೇಸಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ, ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಚ ತೇ ಆಕಿಣ್ಣಾ ತನ್ನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ತದಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಚಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಆಕರೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವತ್ಥುದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಸಮೋಸರಣತೋ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನಂ, ತಂನಿಸ್ಸಯಾರಮ್ಮಣಭಾವೇನ ತತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಸಞ್ಜಾತಿದೇಸೋ, ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಅಭಾವೇ ಅಭಾವತೋ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ನೇಸಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖು ಚ ತಂ ಆಯತನಞ್ಚಾತಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ. ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪಿ.

ಚಕ್ಖುಧಾತಾದೀನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸಧಾತುವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಏಕೇಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವಿದಹತಿ, ಧೀಯತೇ, ವಿಧಾನಂ ವಿಧೀಯತೇ, ಏತಾಯ, ಏತ್ಥ ವಾ ಧೀಯತೀತಿ ಧಾತು. ಲೋಕಿಯಾ ಹಿ ಧಾತುಯೋ ಕಾರಣಭಾವೇನ ವವತ್ಥಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಧಾತುಯೋ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಂ, ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ವಿದಹನ್ತಿ. ಭಾರಹಾರೇಹಿ ಚ ಭಾರೋ ವಿಯ ಸತ್ತೇಹಿ ಧೀಯನ್ತೇ, ಧಾರೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖವಿಧಾನಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಾ ಅವಸವತ್ತನತೋ. ಏತಾಹಿ ಚ ಕರಣಭೂತಾಹಿ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಸತ್ತೇಹಿ ಅನುವಿಧೀಯತಿ. ತಥಾವಿಹಿತಞ್ಚೇತಂ ಏತಾಸ್ವೇವ ಧೀಯತಿ, ಠಪೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಯಥಾ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಸಭಾವತೋ ನತ್ಥಿ, ನ ಏವಮೇತಾ. ಏತಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಧಾತುಯೋ. ಯಥಾ ಚ ಲೋಕೇ ವಿಚಿತ್ತಾ ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾದಯೋ ಸೇಲಾವಯವಾ ಧಾತುಯೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಮೇತಾಪಿ ಧಾತುಯೋ ವಿಯಾತಿ ಧಾತುಯೋ. ವಿಚಿತ್ತಾ ಹೇತಾ ಞಾಣನೇಯ್ಯಾವಯವಾತಿ. ಯಥಾ ವಾ ಸರೀರಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಅವಯವಭೂತೇಸು ರಸಸೋಣಿತಾದೀಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸಭಾಗಲಕ್ಖಣಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಧಾತುಸಮಞ್ಞಾ, ಏವಮೇವೇತೇಸುಪಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಅವಯವೇಸು ಧಾತುಸಮಞ್ಞಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸಭಾಗಲಕ್ಖಣಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಹೇತೇ ಚಕ್ಖಾದಯೋತಿ. ಅಪಿಚ ಧಾತೂತಿ ನಿಜ್ಜೀವಮತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಥಾ ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಛಧಾತುರೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೩-೩೪೪) ಜೀವಸಞ್ಞಾಸಮೂಹನನತ್ಥಂ ಧಾತುದೇಸನಂ ಅಕಾಸೀತಿ. ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖು ಚ ತಂ ಧಾತು ಚಾತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತು. ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ. ಮನೋಧಾತೂತಿ ಚ ತಿಸ್ಸೋ ಮನೋಧಾತುಯೋ. ಧಮ್ಮಧಾತೂತಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಾ ಸೋಳಸ ಸುಖುಮರೂಪಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂತಿ ಛಸತ್ತತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ.

ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಿ ಬಾವೀಸತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಬಾವೀಸತಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಚಕ್ಖುಮೇವ ದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋತಮೇವ ಸವನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಘಾನಮೇವ ಘಾಯನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಘಾನಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಜಿವ್ಹಾ ಏವ ಸಾಯನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಜಿವ್ಹಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಕಾಯೋ ಏವ ಫುಸನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಮನತೇ ಇತಿ ಮನೋ, ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ಪನಾಹು – ನಾಲಿಯಾ ಮಿನಮಾನೋ ವಿಯ ಮಹಾತುಲಾಯ ಧಾರಯಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಮನತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಮನೋ, ತದೇವ ಮನನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಜೀವನ್ತಿ ತೇನ ತಂಸಹಜಾತಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಜೀವಿತಂ, ತದೇವ ಅನುಪಾಲನಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ತಂ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಜರೂಪಸಹಜಂ ಸಹಜರೂಪಾನುಪಾಲನಂ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಸಹಜಂ ಸಹಜಅರೂಪಾನುಪಾಲನಂ ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಥೀಯತಿ ಸಙ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭೋತಿ ಇತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾದೀಸು ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ನಿಯಮತೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ಏವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಪುಂ-ವುಚ್ಚತಿ ನಿರಯೋ, ಪುಂ ಸಙ್ಖಾತೇ ನಿರಯೇ ರಿಸೀಯತಿ ಹಿಂಸೀಯತೀತಿ ಪುರಿಸೋ, ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಾದೀಸು ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ನಿಯಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಪುರಿಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದ್ವೀಸುಪೇತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಸಭಾವಕಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಜರೂಪಸಹಜಂ ಹೋತಿ.

ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಸುಖಂ, ಕಾಯಿಕಸಾತಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸುಖಮೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸುಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ, ಕಾಯಿಕಅಸಾತಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ದುಕ್ಖಮೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ದುಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಯೋಗತೋ ಸೋಭನಂ ಮನೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಮನೋ, ಸುಮನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಚೇತಸಿಕಸಾತಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸೋಮನಸ್ಸಮೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ದೋಮನಸ್ಸಯೋಗತೋ ದುಟ್ಠು ಮನೋ ಅಸ್ಸಾತಿ, ಹೀನವೇದನತ್ತಾ ವಾ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಮನೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ದುಮ್ಮನೋ, ದುಮ್ಮನಸ್ಸ ಭಾವೋ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಚೇತಸಿಕಅಸಾತಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ದೋಮನಸ್ಸಮೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸುಖದುಕ್ಖಾಕಾರಪವತ್ತಿಂ ಉಪೇಕ್ಖತಿ ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಸಣ್ಠಿತತ್ತಾ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ, ಮಜ್ಝತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಏವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಸದ್ದಹನ್ತಿ ಏತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ಸದ್ದಹತಿ, ಸದ್ದಹನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಏಸಾತಿ ಸದ್ಧಾ, ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತೋ ಅಧಿಪತಿಅತ್ಥೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಧಿಮೋಕ್ಖಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸದ್ಧಾಯೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ವೀರಭಾವೋ ವೀರಿಯಂ, ವೀರಾನಂ ವಾ ಕಮ್ಮಂ, ವಿಧಿನಾ ವಾ ನಯೇನ ಈರಯಿತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ, ಕೋಸಜ್ಜಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತೋ ಅಧಿಪತಿಅತ್ಥೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಮೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಸರನ್ತಿ ತಾಯ, ಸಯಂ ವಾ ಸರತಿ, ಸರಣಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಏಸಾತಿ ಸತಿ, ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತೋ ಅಧಿಪತಿಅತ್ಥೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿ ಏವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾ ಆಧಿಯತಿ ಠಪೇತೀತಿ ಸಮಾಧಿ, ವಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಭಿಭವನತೋ ಅಧಿಪತಿಅತ್ಥೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿ ಏವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞಾಪನವಸೇನ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅಭಿಭವನತೋ ಅಧಿಪತಿಅತ್ಥೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಾ ಏವ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ.

ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಅನಞ್ಞಾತಂ ಅಮತಂ ಪದಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಮೇವ ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ.

ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ಞಾತಂ ಮರಿಯಾದಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಞಾತಾನಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾನಮೇವ ಜಾನನತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಆಜಾನನಕಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀಸು ಛಸು ಠಾನೇಸು ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ.

ಅಞ್ಞಾತಾವಿನೋ ಚತುಸಚ್ಚೇಸು ನಿಟ್ಠಿತಞಾಣಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಟ್ಠಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಞ್ಞಾತಾವೀನಂ ವಾ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಇನ್ದಟ್ಠಸಾಧನೇನ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಅರಹತ್ತಫಲಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸಬ್ಬಾನಿಪೇತಾನಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಇನ್ದಲಿಙ್ಗಟ್ಠೇನ ಇನ್ದದೇಸಿತಟ್ಠೇನ ಇನ್ದದಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಇನ್ದಸಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಇನ್ದಜುಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪರಮಿಸ್ಸರಿಯಭಾವತೋ ಇನ್ದೋ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮೇಸು ಕಸ್ಸಚಿ ಇಸ್ಸರಿಯಾಭಾವತೋ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ಕಮ್ಮಜನಿತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ್ತಿ, ತೇನ ಚ ಸಿಟ್ಠಾನೀತಿ ಇನ್ದಲಿಙ್ಗಟ್ಠೇನ ಇನ್ದಸಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಸಬ್ಬಾನೇವ ಪನೇತಾನಿ ಭಗವತಾ ಮುನಿನ್ದೇನ ಯಥಾಭೂತತೋ ಪಕಾಸಿತಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಿ ಚಾತಿ ಇನ್ದದೇಸಿತಟ್ಠೇನ ಇನ್ದದಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ತೇನೇವ ಚ ಭಗವತಾ ಮುನಿನ್ದೇನ ಕಾನಿಚಿ ಗೋಚರಾಸೇವನಾಯ, ಕಾನಿಚಿ ಭಾವನಾಸೇವನಾಯ ಸೇವಿತಾನೀತಿ ಇನ್ದಜುಟ್ಠಟ್ಠೇನಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಅಪಿ ಚ ಆಧಿಪಚ್ಚಸಙ್ಖಾತೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠೇನಪಿ ಏತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಪವತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಿದ್ಧಮಾಧಿಪಚ್ಚಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಿಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖತ್ತಾ ಮನ್ದೇ ಚ ಮನ್ದತ್ತಾತಿ.

೫. ಕಾಮಧಾತುಆದೀನಿ ದ್ವಾದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಭವಪ್ಪಭೇದವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಕಾಮರಾಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನ ಯುತ್ತಾ ಧಾತು ಕಾಮಧಾತು, ಕಾಮಸಙ್ಖಾತಾ ವಾ ಧಾತು ಕಾಮಧಾತು.

ಕಾಮಂ ಪಹಾಯ ರೂಪೇನ ಯುತ್ತಾ ಧಾತು ರೂಪಧಾತು, ರೂಪಸಙ್ಖಾತಾ ವಾ ಧಾತು ರೂಪಧಾತು.

ಕಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಅರೂಪೇನ ಯುತ್ತಾ ಧಾತು ಅರೂಪಧಾತು, ಅರೂಪಸಙ್ಖಾತಾ ವಾ ಧಾತು ಅರೂಪಧಾತು.

ತಾ ಏವ ಧಾತುಯೋ ಪುನ ಭವಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಾ. ಭವತೀತಿ ಹಿ ಭವೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಞ್ಞಾಯ ಯುತ್ತೋ ಭವೋ ಸಞ್ಞಾಭವೋ, ಸಞ್ಞಾಸಹಗತೋ ವಾ ಭವೋ ಸಞ್ಞಾಭವೋ, ಸಞ್ಞಾ ವಾ ಏತ್ಥ ಭವೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಞಾಭವೋ. ಸೋ ಕಾಮಭವೋ ಚ ಅಸಞ್ಞಾಭವಮುತ್ತೋ ರೂಪಭವೋ ಚ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಭವಮುತ್ತೋ ಅರೂಪಭವೋ ಚ ಹೋತಿ.

ನ ಸಞ್ಞಾಭವೋ ಅಸಞ್ಞಾಭವೋ, ಸೋ ರೂಪಭವೇಕದೇಸೋ.

ಓಳಾರಿಕತ್ತಾಭಾವತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾ, ಸುಖುಮತ್ತೇನ ಸಮ್ಭವತೋ ನಾಸಞ್ಞಾತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಯುತ್ತೋ ಭವೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಭವೋ. ಅಥ ವಾ ಓಳಾರಿಕಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವಾ, ಸುಖುಮಾಯ ಚ ಭಾವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾ ಅಸ್ಮಿಂ ಭವೇತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಭವೋ, ಸೋ ಅರೂಪಭವೇಕದೇಸೋ.

ಏಕೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಭವೋ ಏಕೇನ ವೋಕಾರೋ ಅಸ್ಸ ಭವಸ್ಸಾತಿ ಏಕವೋಕಾರಭವೋ, ಸೋ ಅಸಞ್ಞಭವೋವ.

ಚತೂಹಿ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಭವೋ ಚತೂಹಿ ವೋಕಾರೋ ಅಸ್ಸ ಭವಸ್ಸಾತಿ ಚತುವೋಕಾರಭವೋ, ಸೋ ಅರೂಪಭವೋ ಏವ.

ಪಞ್ಚಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಭವೋ ಪಞ್ಚಹಿ ವೋಕಾರೋ ಅಸ್ಸ ಭವಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೋ, ಸೋ ಕಾಮಭವೋ ಚ ರೂಪಭವೇಕದೇಸೋ ಚ ಹೋತಿ.

೬. ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ದ್ವಾದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಝಾನನ್ತಿ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಮತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಪೀತಿಸುಖಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ. ಪೀತಿಸುಖಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ. ಸುಖಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ. ಉಪೇಕ್ಖಾಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ.

ಮೇದತಿ ಮೇಜ್ಜತೀತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಸಿನಿಯ್ಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಿತ್ತೇ ವಾ ಭವಾ, ಮಿತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಏಸಾ ಪವತ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಮುತ್ತತ್ತಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚಾಧಿಮುತ್ತತ್ತಾ ವಿಮುತ್ತಿ, ಚೇತಸೋ ವಿಮುತ್ತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಮೇತ್ತಾ ಏವ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ.

ಕರುಣಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಏವ.

ಮೋದನ್ತಿ ತಾಯ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ, ಸಯಂ ವಾ ಮೋದತಿ, ಮೋದನಮತ್ತಮೇವ ವಾ ತನ್ತಿ ಮುದಿತಾ. ‘‘ಅವೇರಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿಆದಿಬ್ಯಾಪಾರಪ್ಪಹಾನೇನ ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಚ ಉಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ. ಮೇತ್ತಾದಯೋ ತಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾ ಪಠಮಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಯುತ್ತಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಯುತ್ತೋ.

ಫರಣವಸೇನ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಿ ಅನನ್ತೋ. ಆಕಾಸೋ ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸಾನನ್ತೋ, ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾಕಾಸೋ. ಆಕಾಸಾನನ್ತೋಯೇವ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಂ, ತಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಯತನಮಸ್ಸ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ‘‘ದೇವಾನಂ ದೇವಾಯತನಮಿವಾ’’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಮೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ. ಫರಣವಸೇನ ಚ ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತೋತಿ ಅನನ್ತಂ, ತಂ ಆಕಾಸಾರಮ್ಮಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಅನನ್ತಮೇವ ಆನಞ್ಚಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆನಞ್ಚಂ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಾನಞ್ಚ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ರುಳ್ಹಿಸದ್ದೋ. ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಯತನಮಸ್ಸ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ‘‘ದೇವಾನಂ ದೇವಾಯತನಮಿವಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಅಕಿಞ್ಚನಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಭಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕಿಞ್ಚನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಂ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನವಿಞ್ಞಾಣಾಭಾವಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಯತನಮಸ್ಸ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ‘‘ದೇವಾನಂ ದೇವಾಯತನಮಿವಾ’’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ. ಓಳಾರಿಕಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ, ಸುಖುಮಾಯ ಚ ಭಾವತೋ ನೇವಸ್ಸ ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ನಾಸಞ್ಞಾತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಂ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಞ್ಚ ತಂ ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಆಯತನಞ್ಚಾತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ. ಅಥ ವಾ ಯಾಯಮೇತ್ಥ ಸಞ್ಞಾ ಸಾ ಪಟುಸಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನೇವಸಞ್ಞಾ, ಸಙ್ಖಾರಾವಸೇಸಸುಖುಮಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ನಾಸಞ್ಞಾತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾ ಚ ಸಾ ಸೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಆಯತನಞ್ಚಾತಿ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಾರಮ್ಮಣಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ನ ಕೇವಲಂ ಏತ್ಥ ಸಞ್ಞಾ ಏದಿಸೀ, ಅಥ ಖೋ ವೇದನಾಪಿ ನೇವವೇದನಾ ನಾವೇದನಾ. ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನೇವಚಿತ್ತಂ ನಾಚಿತ್ತಂ. ಫಸ್ಸೋಪಿ ನೇವಫಸ್ಸೋ ನಾಫಸ್ಸೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು. ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಪನಾಯಂ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ.

ಅವಿಜ್ಜಾದೀನಿ ದ್ವಾದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಙ್ಗವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಪೂರೇತುಂ ಅಯುತ್ತಟ್ಠೇನ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿ ಅವಿನ್ದಿಯಂ ನಾಮ, ಅಲದ್ಧಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಅವಿನ್ದಿಯಂ ವಿನ್ದತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ. ತಬ್ಬಿಪರೀತತೋ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿ ವಿನ್ದಿಯಂ ನಾಮ, ತಂ ವಿನ್ದಿಯಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಖನ್ಧಾನಂ ರಾಸಟ್ಠಂ, ಆಯತನಾನಂ ಆಯತನಟ್ಠಂ, ಧಾತೂನಂ ಸುಞ್ಞಟ್ಠಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಪತಿಯಟ್ಠಂ, ಸಚ್ಚಾನಂ ತಥಟ್ಠಂ ಅವಿದಿತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ. ದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಪೀಳನಾದಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅತ್ಥಂ ಅವಿದಿತಂ ಕರೋತೀತಿಪಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅನ್ತವಿರಹಿತೇ ಸಂಸಾರೇ ಸಬ್ಬಯೋನಿಗತಿಭವವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಸತ್ತೇ ಜವಾಪೇತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದೀಸು ಜವತಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಖನ್ಧಾದೀಸು ನ ಜವತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅಪಿ ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಛಾದನತೋಪಿ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಸಙ್ಖತಮಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ. ವಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ನಮತೀತಿ ನಾಮಂ, ನಾಮಯತೀತಿ ವಾ ನಾಮಂ. ರುಪ್ಪತೀತಿ ರೂಪಂ. ಆಯೇ ತನೋತಿ, ಆಯತಞ್ಚ ನಯತೀತಿ ಆಯತನಂ. ಫುಸತೀತಿ ಫಸ್ಸೋ. ವೇದಯತೀತಿ ವೇದನಾ. ಪರಿತಸ್ಸತೀತಿ ತಣ್ಹಾ. ಉಪಾದಿಯತಿ ಭುಸಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಉಪಾದಾನಂ. ಭವತಿ, ಭಾವಯತೀತಿ ವಾ ಭವೋ. ಜನನಂ ಜಾತಿ. ಜೀರಣಂ ಜರಾ. ಮರನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಮರಣಂ.

೭. ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಅಟ್ಠಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಚತುಸಚ್ಚಯೋಜನಾವಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಹಿ ಛನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಚತುವೀಸತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ‘‘ಚಕ್ಖು ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ ಪೇಯ್ಯಾಲೇ ‘‘ಚಕ್ಖು ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಸೋತಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಜಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನೇನ ಪಞ್ಚನವುತಾಧಿಕೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸತೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ. ಪಞ್ಚನವುತಾಧಿಕಂ ಚತುಕ್ಕಸತಂ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಸೀತಿಅಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸತಾನಿ. ‘‘ಜರಾಮರಣಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿಕೇ ಚತುಕ್ಕೇ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಧಾನಭೂತೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಸಮುದಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಸುಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿರೋಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏತ್ಥ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧೋತಿಆದಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾತಿ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಏವ. ಏವಞ್ಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಫಲೇಪಿ ಮಗ್ಗವೋಹಾರಸಮ್ಭವತೋ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಾನಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ಪುನ ದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಪರಿಞ್ಞಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ಅಟ್ಠಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ, ಪುನ ದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ಅಟ್ಠಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಪರಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಪಟಿವೇಧೋ ಚಾತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ. ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋವ ಅತ್ಥೋ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧಟ್ಠೋ.

೮. ಪುನ ತಾನೇವ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಜರಾಮರಣಪರಿಯನ್ತಾನಿ ದ್ವಿಅಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಪದಸತಾನಿ ಸಮುದಯಾದೀಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದ್ವಿಅಧಿಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಟ್ಠಕಸತಾನಂ ವಸೇನ ಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಛ ಚ ಸತಾನಿ ಸೋಳಸ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ತತ್ಥ ಪಧಾನಭೂತೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಸಮುದಯೋ, ತಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಸಮುದಯನಿರೋಧೋ. ಛನ್ದೋ ಏವ ರಾಗೋ ಛನ್ದರಾಗೋ, ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಸಞ್ಞಾಯ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಛನ್ದರಾಗೋ, ತಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಛನ್ದರಾಗನಿರೋಧೋ. ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಆದೀನವೋ. ದುಕ್ಖೇ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ‘‘ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ನಿರೋಧೋ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೨೪) ವಚನತೋ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ‘‘ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ ಸಮುದಯನಿರೋಧೋ ಛನ್ದರಾಗನಿರೋಧೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ ನಾನಾಸಙ್ಖತಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ನಾನಾಪರಿಯಾಯವಚನೇಹಿ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ ಆಹಾರನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ ಸರಸವಸೇನ ಸಮುದಯನಿರೋಧೋ, ಅಥ ವಾ ಉದಯಬ್ಬಯದಸ್ಸನೇನ ಸಮುದಯನಿರೋಧೋ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಛನ್ದರಾಗನಿರೋಧೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಲೋಕುತ್ತರಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅವಿಪಸ್ಸನೂಪಗತ್ತಾ ನ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತನಯೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಲೋಕುತ್ತರಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಹಿ ಛನ್ದರಾಗಾಭಾವತೋಯೇವ ಛನ್ದರಾಗನಿರೋಧೋತಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ಸರೀರೇ ಛನ್ದರಾಗೇನೇವ ಸರೀರೇಕದೇಸೇಸು ಕೇಸಾದೀಸುಪಿ ಛನ್ದರಾಗೋ ಕತೋವ ಹೋತಿ, ಜರಾಮರಣವನ್ತೇಸು ಛನ್ದರಾಗೇನೇವ ಜರಾಮರಣೇಸುಪಿ ಛನ್ದರಾಗೋ ಕತೋವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಾದೀನವಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಪುನ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಜರಾಮರಣಪರಿಯನ್ತಾನಿ ದ್ವಿಅಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಪದಸತಾನಿ ಸಮುದಯಾದೀಹಿ ಛಹಿ ಛಹಿ ಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದ್ವಿಅಧಿಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸತ್ತಕಸತಾನಂ ವಸೇನ ನಯಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸತಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ.

೯. ಇದಾನಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಜರಾಮರಣಪರಿಯನ್ತಾನಿ ಏಕಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಪದಸತಾನಿ ಸತ್ತಹಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ಪಠಮಂ ತಾವ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಯೋ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸತ್ತಹಿ ಸುದ್ಧಿಕಅನುಪಸ್ಸನಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸತಾನಿ ಚುದ್ದಸ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಾ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಾ ಸುಖಸಞ್ಞಾಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ಅನತ್ತಾತಿ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಾ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ಪರಿಪೂರತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಚ ಸಾ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಚಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಾ ನನ್ದಿಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ಚತಸ್ಸನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ಪರಿಪೂರತ್ತಾ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ವಿರಾಗೋ, ವಿರಾಗೋ ಚ ಸೋ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಚಾತಿ ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಾ ರಾಗಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ಪರಿಪೂರತ್ತಾ ರಾಗಂ ನಿರೋಧೇತೀತಿ ನಿರೋಧೋ, ನಿರೋಧೋ ಚ ಸೋ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಚಾತಿ ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಾ ಸಮುದಯಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ಛನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ಪರಿಪೂರತ್ತಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಸೋ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಚಾತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಾ ಆದಾನಪಟಿಪಕ್ಖಾ. ಲೋಕುತ್ತರಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಸತಿಪಿ ವಿಪಸ್ಸನೂಪಗತ್ತೇ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೭೭-೨೭೯; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೧) ವಚನತೋ ತೇಸಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾನತ್ತತ್ತಾ ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚಸುಖತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ನನ್ದಿಯಾ ರಾಗಸ್ಸ ಚ ಅಭಾವಾ ನಿರೋಧವನ್ತಾನೀತಿ ಅನುಪಸ್ಸನತೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಪಕ್ಖನ್ದನಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಸಮ್ಭವತೋ ಚ ತೇಹಿಪಿ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಯೋಜಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಜರಾಮರಣವನ್ತೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ದಿಟ್ಠೇಸು ಜರಾಮರಣಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಜರಾಮರಣವನ್ತೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ಜರಾಮರಣೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಚ ವಿರತ್ತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಜರಾಮರಣವನ್ತೇಸು ನಿರೋಧತೋ ದಿಟ್ಠೇಸು ಜರಾಮರಣಮ್ಪಿ ನಿರೋಧತೋ ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಜರಾಮರಣವನ್ತೇಸು ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಜರಾಮರಣಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋವ ಹೋತೀತಿ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಯೋಜಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೧೦. ಇದಾನಿ ಆದೀನವಞಾಣಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಆರಮ್ಮಣಾನಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದಾದೀನಿ ತೇಸಂ ವೇವಚನಾನಿ ಪಞ್ಚದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ, ಸನ್ತಿಪದಞಾಣಸ್ಸ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಅನುಪ್ಪಾದಾದೀನಿ ಪಞ್ಚದಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ, ಪುನ ತಾನೇವ ಉಪ್ಪಾದಾನುಪ್ಪಾದಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ಯುಗಳಕವಸೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ತಿಂಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಯೇವ ಸಟ್ಠಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದೋತಿ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ಇಧ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ಪವತ್ತನ್ತಿ ತಥಾಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ. ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಸಣ್ಠಾನಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಆಯೂಹನಾತಿ ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಹೇತುಭೂತಂ ಕಮ್ಮಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಟ್ಠೇನ ಆಯೂಹನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ.