೬. ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ

೨೫. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಚತುಬ್ಯೂಹೋ ಹಾರೋತಿ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ. ತತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನೇರುತ್ತಞ್ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ನಿದಾನಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ ಚ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ತಾವ ಚತುಬ್ಯೂಹಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಹಾರಾನಂ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಚಯಭಾವತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಮುಖೇನೇವ ಏತೇ ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರಪದತ್ಥಾ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನೇರುತ್ತನ್ತಿ ನಿರುತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿರುತ್ತಮೇವ ನೇರುತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಯಾ ನಿರುತ್ತಿಪದಸಂಹಿತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾ ನಿರುತ್ತಿ, ಇದಂ ನೇರುತ್ತಂ. ಕಾ ಪನ ಸಾ ನಿರುತ್ತಿ? ಪದಸಂಹಿತಾತಿ ಪದೇಸು ಸಂಹಿತಾ ಯುತ್ತಾ, ಲಿಙ್ಗವಚನಕಾಲಸಾಧನಪುರಿಸಾದಿವಿಸೇಸಯೋಗೇನ ಯೋ ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಯಥಾ ಯಥಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ತಥಾ ಪವತ್ತಸಭಾವನಿರುತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮಸೋ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಯಾಯ ಕಾರಣಭೂತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾನಂ. ನಾಮಸೋತಿ ಪಥವೀ ಫಸ್ಸೋ ಖನ್ಧಾ ಧಾತು ತಿಸ್ಸೋ ಫುಸ್ಸೋತಿ ಏವಮಾದಿನಾಮವಿಸೇಸೇನ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ, ಅಯಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿ ನಾಮ. ಪಥವೀತಿ ಹಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಸದ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಸಙ್ಕೇತದ್ವಾರೇನ ತದತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿ ತಂತಂಅನಿಯತನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಗ್ಗಹಣವಸೇನೇವ ಹೋತೀತಿ. ಅಥ ವಾ ಪದಸಂಹಿತಾತಿ ಪದೇನ ಸಂಹಿತಾ. ಪದತೋ ಹಿ ಪದತ್ಥಾವಬೋಧೋ. ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ಥೇ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಭೂತಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಗಹಿತಾಯ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಸಾ ಪನ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಿರುತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಪದೇನ ಸಂಹಿತಾ ಪದತ್ಥಂ ಬೋಧೇತೀತಿ ಪದಸಂಹಿತಾತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಯದಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಧಮ್ಮಾನಂ ನಾಮಸೋ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಿವರತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಸದ್ದಾಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ. ನಾಮಂ ಜಾನಾತೀತಿ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಅಯಂ ನಾಮಾತಿ ನಾಮಂ ಜಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಸಭಾವಧಮ್ಮಸ್ಸ. ತಥಾ ತಥಾ ನಂ ಅಭಿನಿರೋಪೇತೀತಿ ಯೋ ಯೋ ಅತ್ಥೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ ಯಥಾ ಯಥಾ ಚ ವೋಹರಿತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ತಥಾ ನಂ ನಾಮಂ ವೋಹಾರಂ ಅಭಿನಿರೋಪೇತಿ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಯಾವ ಅನೇಕಾಧಿವಚನಕುಸಲೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಕುಸಲೋತಿ ಪಾಳಿಅತ್ಥೇ ಕುಸಲೋ. ಧಮ್ಮಕುಸಲೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಕುಸಲೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಕುಸಲೋತಿ ಅಕ್ಖರೇಸು ಚ ವಾಕ್ಯೇಸು ಚ ಕುಸಲೋ. ನಿರುತ್ತಿಕುಸಲೋತಿ ನಿಬ್ಬಚನೇ ಕುಸಲೋ. ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋತಿ ದೇಸನಾಯ ಪುಬ್ಬಾಪರಕುಸಲೋ. ದೇಸನಾಕುಸಲೋತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಸನಾಯ ಕುಸಲೋ. ಅತೀತಾಧಿವಚನಕುಸಲೋತಿ ಅತೀತಪಞ್ಞತ್ತಿಕುಸಲೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ, ಜನಪದನಿರುತ್ತಾನೀತಿ ಯತ್ತಕಾನಿ ಸತ್ತವೋಹಾರಪದಾನಿ, ತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಸುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಚನವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬಾ ಚ ಜನಪದನಿರುತ್ತಿಯೋತಿ ಸಬ್ಬಾ ಚ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಯೋ ಯಥಾರಹಂ ಕಾತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸಮಞ್ಞಂ ನಾತಿಧಾವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಮುಖೇನೇವ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಾಧಿಗಮೋ ಹೋತೀತಿ.

೨೬. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಕಣ್ಡೇ ಅನುತ್ತಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

೨೭. ನಿದಾನಕಣ್ಡೇ ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪುತ್ತಗವಾದಿಕಿತ್ತನಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾರಣೇನ. ಕಾರಣಞ್ಹೇತ್ಥ ವತ್ಥು ನಿದಾನನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಿದಾನನಿದ್ಧಾರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕಾಮನ್ಧಾತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ಅನ್ಧಾ. ಜಾಲಸಞ್ಛನ್ನಾತಿ ತಣ್ಹಾಜಾಲಪಲಿಗುಣ್ಠಿತಾ. ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಪಿಹಿತಾ. ಬನ್ಧನಾಬದ್ಧಾತಿ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧಾ. ‘‘ಪಮತ್ತಬನ್ಧನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಮಾದೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬಾಪರೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನ ವಾ ಅಪರೇನ ವಾ ದೇಸನನ್ತರೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಗಂ ಉಪೇತಿ, ಸಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಗಾಥಾಪದೇಹಿ ತಣ್ಹಾಪರಿಯುಟ್ಠಾನದೀಪಕೇಹಿ. ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾತಿ ಯಾ ಪುರಿಮಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಾ, ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾ. ‘‘ಯಞ್ಚಾಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಗಾಥಾನಂ ಅತ್ಥಸಂಸನ್ದನೇನ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಪಯೋಗೇನಾತಿ ಸಮುದಾಚಾರೇನ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯತ್ಥ ಸಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಂ ಸನ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸರಿತುಂ ಅದೇನ್ತೀ ನಾನಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಪಲೋಭಯಮಾನಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಚ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಂ ವುತ್ತಾ.

ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ ಸಂಸಾರೇ ಚಿರಂ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಪಪಞ್ಚಾ. ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತಾಹೀತಿ ಠಿತೀ. ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸನ್ದಾನಂ ವಿಯಾತಿ ಸನ್ದಾನಂ. ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪ್ಪವೇಸಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧನತೋ ಪಲಿಘಂ ವಿಯಾತಿ ಪಲಿಘಂ. ಅನವಸೇಸತಣ್ಹಾಪಹಾನೇನ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ಅತ್ತಹಿತಪರಹಿತಾನಂ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಾನಞ್ಚ ಮುನನತೋ ಮುನೀತಿ ಏವಂ ಗಾಥಾಯ ಪದತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಪಞ್ಚಾದಿಅತ್ಥಾ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ವಿಭತ್ತಾ ಏವಾತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸೇತೇ ಪಪಞ್ಚಾದಯೋ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗತಾ, ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಯ ಲೇಸೋಪಿ ನ ಭವತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯೋ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ’’ತಿ.

೨೮. ಪರಿಯುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಯ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ. ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ‘‘ತದಭಿಸಙ್ಖತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಹೇತುಕಾ ಸಙ್ಖಾರಾ. ತೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತಸು ಜವನಚೇತನಾಸು ಪಠಮಚೇತನಾ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಫಲಂ ದೇತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಉಭಿನ್ನಂ ವೇಮಜ್ಝಚೇತನಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಫಲಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಪಚ್ಚನೋಕಾಸವಸೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂತಂಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಪಿ ಚೇತನಾ ವಿಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಾದಿವಸೇನ ತಿಧಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಂ ತಣ್ಹಾ ತಿವಿಧಂ ಫಲಂ ದೇತೀ’’ತಿ. ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಯಂ ಪುಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯತಾದಿವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಮಿನಾ ಅಪರೇನ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯತಾದಿವಚನೇನ ಯುಜ್ಜತಿ ಗಙ್ಗೋದಕಂ ವಿಯ ಯಮುನೋದಕೇನ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಙ್ಖಾರಾ ದಸ್ಸನಬಲೇನಾತಿ ಚತೂಸು ದಿಟ್ಠಿಗತಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಠಮಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಬಲೇನ. ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಭಾವನಾಬಲೇನಾತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಾವಸೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಸೇನ.

ಅನುಬನ್ಧೋತಿ ತಣ್ಹಾದೀನಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೇನ ಪವತ್ತಿ. ಯೋ ಚಾಪಿ ಪಪಞ್ಚೋತಿಆದಿನಾ ‘‘ಪಪಞ್ಚೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ರಾಧಸುತ್ತಞ್ಚಸಂಸನ್ದತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಇದಂ ಏಕತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ಯದಿಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ದೇಸನಾಯ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ. ಸುತ್ತೇನಾತಿ ಸಂವಣ್ಣಿಯಮಾನೇನ ಸುತ್ತೇನ. ಸುತ್ತನ್ತಿ ಸುತ್ತನ್ತರಂ. ಸಂಸನ್ದಯಿತ್ವಾತಿ ವಿಮಿಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋ ಅಭಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ. ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜಯಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನ ವಾ ಅಪರೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ಥತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ ತೇನ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ ಸುತ್ತನ್ತರದಸ್ಸನೇನ.

ನ ಕೇವಲಂ ಸುತ್ತನ್ತರಸಂಸನ್ದನಮೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರಸನ್ಧಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಚಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಸನ್ಧೀತಿ ಕಿರಿಯಾಕಾರಕಾದಿವಸೇನ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಸಙ್ಕಾಸನಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಅತ್ಥಪದಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಪದತ್ಥಸ್ಸ ತದವರೋಧತೋ.

ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚ ನಾಮ ನ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ಥಸನ್ಧಿ ಛಪ್ಪದಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಪದನ್ತರೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನಾಮಾದಿಪದಂ ಛಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿ ಛಪ್ಪದಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ದೇಸನಾಸನ್ಧೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತದೇಸನನ್ತರೇನ ದೇಸನಾಯ ಸಂಸನ್ದನಂ. ನ ಚ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಪಥವಿಂ ವಿಸಯಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ, ಪಥವಿಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಝಾಯೀತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಝಾನೇನ ಝಾಯೀ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರನಿಸ್ಸಟಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಝಾಯತಿ, ನ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತೀತಿ ವುತ್ತೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಚತೂಹಿ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ರೂಪಪ್ಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತಾಯ ಸಬ್ಬೋ ಕಾಮಭವೋ ರೂಪಭವೋ ಚ ಗಹಿತಾ. ಅರೂಪಭವೋ ಪನ ಸರೂಪೇನೇವ ಗಹಿತೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಚ ಇಮಂ ಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಬ್ಬೋ ಹಿ ಲೋಕೋ ಇಧಲೋಕೋ ಪರಲೋಕೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಇಧಲೋಕೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಭೂತೋ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೋ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಪರಲೋಕೋ’’ತಿ ಭವನ್ತರಸಙ್ಖೇಪಗತೋ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೋ ತದುಭಯವಿನಿಮುತ್ತೋ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧೋ ರೂಪಸನ್ತಾನೋ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯಮಿದಂ ಉಭಯಮನ್ತರೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಯೇ ಪನ ‘‘ಉಭಯಮನ್ತರೇನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಭವಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅನ್ತರಾಭವೋ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ. ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ರೂಪಾಯತನಂ. ಸುತನ್ತಿ ಸದ್ದಾಯತನಂ. ಮುತನ್ತಿ ಪತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಗನ್ಧಾಯತನಂ ರಸಾಯತನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಞ್ಚ. ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಪರಿಯಾಪನ್ನರೂಪಂ. ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪತ್ತಂ. ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಂ. ವಿತಕ್ಕಿತಂ ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕನವಸೇನ ಅನುಮಜ್ಜನವಸೇನ ಚ ಆಲಮ್ಬಿತಂ. ಮನಸಾನುಚಿನ್ತಿತನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನು ಅನು ಚಿನ್ತಿತಂ. ಅಯಂ ಸದೇವಕೇ…ಪೇ… ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ನ ಞಾಯತಿ ಝಾಯನ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಖೀಣಾಸವೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಝಾನೇನ ಝಾಯನ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇವ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಪಹೀನತ್ತಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ…ಪೇ… ಮನುಸ್ಸಾಯ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಝಾಯತಿ ನಾಮ. ತತೋ ಏವ ಲೋಕೇ ಕೇನಚಿಪಿ ನ ಞಾಯತಿ ‘‘ಅಯಂ ಇದಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯತೀ’’ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ಯಸ್ಸ ತೇ ನಾಭಿಜಾನಾಮ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ. (ನೇತ್ತಿ. ೧೦೪);

ಇದಾನಿ ಖೀಣಾಸವಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಭಾವಂ ಗೋಧಿಕಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೯) ವಕ್ಕಲಿಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೭) ಚ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಮಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸನ್ತೋತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಉದ್ಧಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ. ‘‘ಪಪಞ್ಚಾತೀತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅದಸ್ಸನಸ್ಸ ಕಾರಣಮಾಹ. ಅನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ ನ ಞಾಯನ್ತಿ ಝಾಯಮಾನಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಗತಿಂ ಮಾರಾದಯೋ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ತಸ್ಸ ತಂ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ದೇಸನಾಸನ್ಧೀತಿ ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಕ್ಕಲಿಸುತ್ತಾನಂ ವಿಯ ಸುತ್ತನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಅತ್ಥಸಂಸನ್ದನಾ ದೇಸನಾಸನ್ಧಿ ನಾಮ.

ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧೀತಿ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಸನ್ಧಿ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧಿ, ನಿದ್ದೇಸೇನ ವಾ ಸನ್ಧಿ ನಿದ್ದೇಸಸನ್ಧಿ. ಪುರಿಮೇನ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇನ ತಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ವಾ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಠಮಂ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ, ಪುಗ್ಗಲಾ, ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಪನ ನಿಸ್ಸಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತಾ, ನಿಸ್ಸಿತಚಿತ್ತವನ್ತೋ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸುತ್ತಪದೇಸಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಚತುಬ್ಯೂಹಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ

೨೯. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆವಟ್ಟೋ ಹಾರೋತಿ ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ. ತತ್ಥ ಆರಮ್ಭಥಾತಿ ಆರಮ್ಭಧಾತುಸಙ್ಖಾತಂ ವೀರಿಯಂ ಕರೋಥ. ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ಕೋಸಜ್ಜಪಕ್ಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ನಿಕ್ಕಮಧಾತುಸಙ್ಖಾತಂ ತದುತ್ತರಿವೀರಿಯಂ ಕರೋಥ. ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೀಲಸಂವರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗವಸೇನ ಆರಮ್ಭನಿಕ್ಕಮಧಾತುಯೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಭೂತಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತೇ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಹೋಥ. ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ಚ ತೇಧಾತುಇಸ್ಸರಸ್ಸ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ವಸಂ ಸತ್ತೇ ನೇತೀತಿ ತಸ್ಸ ಸೇನಾಸಙ್ಖಾತಂ ಅಬಲಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಯಥಾ ನಾಮ ಬಲೂಪಪನ್ನೋ ಕುಞ್ಜರೋ ನಳೇಹಿ ಕತಂ ಅಗಾರಂ ಖಣೇನೇವ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಕಿಲೇಸಗಣಂ ಧುನಾಥ ವಿಧಮಥ ವಿದ್ಧಂಸೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೮೫).

ಇದಾನಿ ಯದತ್ಥಂ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ ವೀರಿಯಪಯೋಗಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೇ ನಿಯೋಜನತೋ, ‘‘ಯೋಗಾ ವೇ ಜಾಯತೀ ಭೂರೀ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೮೨) ವಚನತೋ ಯೋಗೋ ಭಾವನಾ. ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಯ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾಯ ಕಿಲೇಸಸೇನಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಧುನನಂ ಞಾಣೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಧುನಾಥ…ಪೇ… ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಪುನ ಯಥಾವುತ್ತವೀರಿಯಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಆಧಿಪಚ್ಚಕಿಚ್ಚತಾಯ ಪಪಞ್ಚಪ್ಪಹಾನಸಮತ್ಥಾ ವಟ್ಟಮೂಲಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿವಟ್ಟಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ ಚಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಾನಿ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ದೇಸನಾತಿ ‘‘ಯಾನಿಮಾನಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವೀರಿಯಾದೀನಂ ಪದಟ್ಠಾನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಸಾ ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ಆದಿದೇಸನಾ, ನ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಆದೀನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಚೇವ ಸಂವಣ್ಣಿತಂ.

ಏವಂ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಪದಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಆವಟ್ಟೇತುಕಾಮೋ ತಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಯೋಗೇ ಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ವಾ ಆರಮ್ಭೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋಗೇ ಭಾವನಾಯಂ ತಂ ಅಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾನಂ ವಾಸನಾಭಾಗೇನ ಆಯತಿಂ ವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಅಯಂ ದೇಸನಾರಮ್ಭೋ ಯುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾನನ್ತಿ.

ಸೋ ಪಮಾದೋ ದುವಿಧೋತಿ ಯೇನ ಪಮಾದೇನ ಭಾವನಂ ನಾನುಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸೋ ಪಮಾದೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಣಭೇದೇನ ದುವಿಧೋ. ಅಞ್ಞಾಣೇನಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಲಕ್ಖಣಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಪಟಿಚ್ಛಾದಕೇನ ಸಮ್ಮೋಹೇನ. ನಿವುತೋತಿ ಛಾದಿತೋ. ಞೇಯ್ಯಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಞೇಯ್ಯಞ್ಚ ತಂ ‘‘ಇತಿ ರೂಪಂ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿ ಞೇಯ್ಯಟ್ಠಾನಂ. ಅನೇಕಭೇದತ್ತಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ತಬ್ಬಸೇನ ಅನೇಕಭೇದೋಪಿ ಪಮಾದೋ ಮೂಲಭೂತಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವಸೇನ ಏಕೋ ಏವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಏಕವಿಧೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ. ಲಾಭವಿನಿಚ್ಛಯಪರಿಗ್ಗಹಮಚ್ಛರಿಯಾನಿ ಪರಿಯೇಸನಾಆರಕ್ಖಾಪರಿಭೋಗೇಸು ಅನ್ತೋಗಧಾನಿ. ಛನ್ದರಾಗಜ್ಝೋಸಾನಾ ತಣ್ಹಾ ಏವಾತಿ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ಏತ್ಥೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ತಿವಿಧೋ ತಣ್ಹಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ರೂಪೀಸು ಭವೇಸೂತಿ ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು. ಅಜ್ಝೋಸಾನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಭಿನಿವೇಸೋ. ಏತೇನ ‘‘ತಣ್ಹಾಯ ರೂಪಕಾಯೋ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಿವರತಿ. ಅನಾದಿಮತಿ ಹಿ ಸಂಸಾರೇ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞರೂಪಾಭಿರಾಮಾ, ಅಯಞ್ಚತ್ಥೋ ಚಿತ್ತಪರಿಯಾದಾನಸುತ್ತೇನ (ಅ. ನಿ. ೧.೧-೧೦) ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಅರೂಪೀಸು ಸಮ್ಮೋಹೋತಿ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಅತಿಸುಖುಮಸಭಾವತ್ತಾ ಸನ್ತತಿಸಮೂಹಕಿಚ್ಚಾರಮ್ಮಣಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಸ್ಸ ದುಕ್ಕರತ್ತಾ ಚ ಅರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮೋಹೋ, ಸತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಏವಂ ನಿದ್ಧಾರಿತೇ ರೂಪಕಾಯನಾಮಕಾಯಸಙ್ಖಾತೇ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ತಣ್ಹಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಞ್ಚ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ ಚತುಪಾದಾನಾನಂ ವಸೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉಪಾದಾನಾನಞ್ಚ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಭಾವೇನ ಸಹಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಪಹಾತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ತತ್ಥ ರೂಪಕಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ.

೩೦. ಏವಂ ಪಮಾದಮುಖೇನ ಪುರಿಮಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಪಮಾದಮುಖೇನೇವ ಅಪರಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ನಿದ್ಧಾರೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಪಮಾದಸ್ಸ. ಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಜಾನನೇನ ಅಸ್ಸಾದಾದೀನಂ ಜಾನನೇನ. ರಕ್ಖಣಾ ಪಟಿಸಂಹರಣಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಣಸಙ್ಖಾತಾ ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಟಿಸಂಹರಣಾ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಸಙ್ಕೋಚನಾ ಅಪ್ಪಮಾದಾನುಯೋಗೇನ ಯಾ ಖೇಪನಾ. ಅಯಂ ಸಮಥೋತಿ ಕಿಚ್ಚೇನ ಸಮಾಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಆವಟ್ಟನಾ. ‘‘ಯದಾ ಜಾನಾತಿ ಕಾಮಾನಂ…ಪೇ… ಆನಿಸಂಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಥಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಮಾನನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಾನಞ್ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಞ್ಚ. ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋತಿ ಕಾಮೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಸುಖಸೋಮನಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಂ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಸ್ಸಾದತಾಯ ಅಸ್ಸಾದಮತ್ತತೋ. ಆದೀನವನ್ತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೬) ವುತ್ತಂ ಆದೀನವಂ ದೋಸಂ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಕಾಮಾನಮೇತಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯದಿದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಇತಿವು. ೭೨). ಓಕಾರನ್ತಿ ಲಾಮಕಭಾವಂ. ಸಂಕಿಲೇಸನ್ತಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಂ. ಕಾಮಹೇತು ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ. ವೋದಾನನ್ತಿ ವಿಸುಜ್ಝನಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಸಮಥೇ ಸತಿ. ಯಾ ವೀಮಂಸಾತಿ ಯಾ ಪಞ್ಞಾ. ‘‘ಸಮಾಹಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೭೧) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ತಣ್ಹಾಸಹಿತಾವ ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಹಿತಾವ ತಣ್ಹಾ ಉಪಾದಾನಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ. ತಾಸು ನಿರುದ್ಧಾಸು ಉಪಾದಾನಾದೀನಂ ಅಭಾವೋ ಏವಾತಿ ತಣ್ಹಾಅವಿಜ್ಜಾಪಹಾನೇನ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪಹೀನೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಿಸಭಾಗಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಏವಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಚ ಆವಟ್ಟನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಭಾಗಧಮ್ಮವಸೇನ ಚ ಆವಟ್ಟನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ನಾಮ ಪತಿಟ್ಠಾಹೇತುಭಾವೇನ ಮೂಲನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ಭೂಮಿಗತೇ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅವಯವೇ ಫರಸುಛೇದಾದಿಅನ್ತರಾಯಾಭಾವೇನ ಅನುಪದ್ದವೇ ತತೋ ಏವ ದಳ್ಹೇ ಥಿರೇ ಸತಿ ಖನ್ಧೇ ಛಿನ್ನೇಪಿ ಅಸ್ಸತ್ಥಾದಿರುಕ್ಖೋ ರುಹತಿ, ಏವಮೇವ ತಣ್ಹಾನುಸಯಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ತಭಾವರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಮಗ್ಗಞಾಣಫರಸುನಾ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನೇ ತಯಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಪರಾಪರಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ. ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಭವತಣ್ಹಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏತಸ್ಸ ಭವತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭವೇಸು ಆದೀನವಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಾದಿವಸೇನ ಅಸ್ಸಾದಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸಂಯೋಜನೀಯೇಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಅಸ್ಸಾದಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ತಣ್ಹಾ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೫೭). ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಭವತಣ್ಹಾ’’ತಿ. ಇಧ ಸಮಥೋ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇನ ತಣ್ಹಾನುಸಯಂ ಸಮೂಹನತೀ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವಿಸಭಾಗಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನೀತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಇದಾನಿ ನ ಕೇವಲಂ ನಿದ್ಧಾರಿತೇಹೇವ ವಿಸಭಾಗಸಭಾಗಧಮ್ಮೇಹಿ ಆವಟ್ಟನಂ, ಅಥ ಖೋ ಪಾಳಿಆಗತೇಹಿಪಿ ತೇಹಿ ಆವಟ್ಟನಂ ಆವಟ್ಟಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಸ್ಸ. ಅಕರಣನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪಾದನಂ. ಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಕುಸಲಸ್ಸ. ಉಪಸಮ್ಪದಾತಿ ಪಟಿಲಾಭೋ. ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಾಪನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತವೋದಾನಂ, ತಂ ಪನ ಅರಹತ್ತೇನ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಸೀಲಸಂವರೇನ ಸಬ್ಬಪಾಪಂ ಪಹಾಯ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಹಿ ಕುಸಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯೋದಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನಂ ಓವಾದೋ ಅನುಸಿಟ್ಠೀತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಅತ್ಥೋ ಪಾಳಿತೋ ಏವ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದೋಸೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ನ ದೋಸೋ ಏವ ಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನಾಯಪಿ ಪಿಸುಣವಾಚಾಯ ಸಮ್ಭವತೋ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ದೋಸಸಮುಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಮೋಹಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಚಿತ್ತೇನ ಪವತ್ತಯತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಸ್ಸ ಮೋಹಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ವುತ್ತಾ.

ಏವಂ ದುಚ್ಚರಿತಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಮ್ಮವಿಭಾಗೇನ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪಾಪಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅಕುಸಲಮೂಲವಸೇನ ಅಗತಿಗಮನವಿಭಾಗಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಕುಸಲಮೂಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ ಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ ಲೋಭಾದಿಅಕುಸಲಾನಿ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ, ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛನ್ದಾತಿ ಛನ್ದಹೇತು. ಯಂ ಛನ್ದಾ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಛನ್ದಾ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯದೇತಂ ಅಗತಿಗಮನಂ, ಇದಂ ಲೋಭಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಲೋಭೋ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ತೀಹಿ ಕುಸಲಮೂಲೇಹಿ ತಿಣ್ಣಂ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ಪಹಾನವಸೇನ ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಮಾಹ. ತಥಾ ಲೋಭೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಯಾತಿಆದಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಹಿ. ತತ್ಥ ಅರತಿಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀ ಮುದಿತಾ ತಸ್ಸಾ ಮೂಲಭೂತಂ ಮೋಹಂ ಪಜಹತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮೋಹೋ ಮುದಿತಾಯ ಪಹಾನಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

೩೧. ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಾಪಂ ತಸ್ಸ ಅಕರಣಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇಸಪದಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಮುಖೇನ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಪಂ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಕಿರಿಯಾ ಅಕರಣಂ ಅನಜ್ಝಾಚಾರೋತಿ ತೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಮೇವ ವದತಿ. ತಥಾ ಕಿರಿಯಾ ಕರಣಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋತಿ ತೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಉಪ್ಪಾದನಮೇವ ವದತಿ. ಅಜ್ಝಾಚಾರೋತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಆಚರಣಂ. ಅತೀತಸ್ಸಾತಿ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ಪುರಾಣಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪುರಾಣಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಂ ಅಞ್ಜಸನ್ತಿ ಖೋ ಅರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೫ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ). ಅತೀತೇನ ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿನಾ ಭಗವತಾ ಯಥಾಧಿಗತಂ ದೇಸಿತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅತೀತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಸ್ಸಿನೋ ಹಿ ಅಯಂ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಗಾಥಾತಿ.

ಯಂ ಪಟಿವೇಧೇನಾತಿ ಯಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯೇನ. ಯಂ ಪರಿಯೋದಾಪಿತಂ, ಅಯಂ ನಿರೋಧೋತಿ ಯದಿಪಿ ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು ಕೇನಚಿ ಸಂಕಿಲೇಸೇನ ನ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಯಾವ ಸಂಕಿಲೇಸಾ ನ ವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾವ ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು ಅಪರಿಯೋದಪಿತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮೇನ ಯೇ ಖನ್ಧಾ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಾ, ತೇಸಂ ಸೇಸಭಾವೇನ ಅಸೇಸಭಾವೇನ ಚ ‘‘ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇಮಾನಿ ಪಾಳಿಆಗತಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪುನಪಿ ಪಾಳಿಆಗತಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನೇನ ಆವಟ್ಟಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸಾ ಪದತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋ ಏವ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪುಞ್ಞಧಮ್ಮೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ದುವಿಧೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಮಗ್ಗೋ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸೀಲಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಾ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ದುಗ್ಗತಿ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖತಾದಿಯೋಗೇನ ದುಕ್ಖಾ ಗತಿಯೋತಿ ಕತ್ವಾ. ಯಥಾವುತ್ತೇ ದುವಿಧೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಯತೋ ಚ ಸೋ ರಕ್ಖತಿ, ಯತ್ಥ ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಯಾ ಸಂವರಸೀಲೇ ಅಖಣ್ಡಕಾರಿತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪಾಯತೋ ರಕ್ಖಣೇ ಏಕನ್ತಿಕಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಗಾಮಣಿಸಂಯುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೫೮) ಅಸಿಬನ್ಧಕಪುತ್ತಸುತ್ತಂ ಆಭತಂ.

ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಪಕಾರೇನ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನೇ, ಇಮಿನಾಪಿ ಪಕಾರೇನ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಸಿಬನ್ಧಕಪುತ್ತೋತಿ ಅಸಿಬನ್ಧಕಸ್ಸ ನಾಮ ಪುತ್ತೋ. ಗಾಮೇ ಜೇಟ್ಠಕತಾಯ ಗಾಮಣೀ. ಪಚ್ಛಾಭೂಮಕಾತಿ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಿವಾಸಿನೋ. ಕಾಮಣ್ಡಲುಕಾತಿ ಸಕಮಣ್ಡಲುನೋ. ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾತಿ ಪಾತೋವ ಉದಕತೋ ಸೇವಾಲಞ್ಚೇವ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕಸುದ್ಧಿಭಾವಜಾನನತ್ಥಂ ಮಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಕಾ. ಉದಕೋರೋಹಕಾತಿ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಉದಕಂ ಓರೋಹಣಕಾ. ಉಯ್ಯಾಪೇನ್ತೀತಿ ಉಪರಿಯಾಪೇನ್ತಿ. ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಯಾಪೇನ್ತಿ. ಸಗ್ಗಂ ನಾಮ ಓಕ್ಕಾಮೇನ್ತೀತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾವ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭೋ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ, ಗಚ್ಛ, ಭೋ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಾ ಸಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇನ್ತಿ.

ಅನುಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಪರಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಉಮ್ಮುಜ್ಜಾತಿ ಉಟ್ಠಹ. ಉಪ್ಲವಾತಿ ಜಲಸ್ಸ ಉಪರಿಪ್ಲವ. ಥಲಮುಪ್ಲವಾತಿ ಥಲಂ ಅಭಿರುಹ. ತತ್ರ ಯಾಸ್ಸಾತಿ ತತ್ರ ಯಂ ಅಸ್ಸ, ಯಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಕ್ಖರಕಠಲನ್ತಿ ಸಕ್ಖರಾ ವಾ ಕಠಲಾ ವಾ. ಸಾ ಅಧೋಗಾಮೀ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾ ಅಧೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಹೇಟ್ಠಾಗಾಮೀ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಧೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಮಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ. ತಿಕ್ಖತಾತಿ ತಿಖಿಣತಾ. ಸಾ ಚ ಖೋ ನ ಸತ್ಥಕಸ್ಸ ವಿಯ ನಿಸಿತಕರಣತಾ, ಅಥ ಖೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪಟುಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಧಿಮತ್ತತಾ’’ತಿ ಆಹ. ನನು ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅತ್ತನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಅನವಸೇಸಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಅತಿಖಿಣೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತಥಾಪಿ ನೋ ಚ ಖೋ ‘‘ಯಥಾ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪತಿ ಅತ್ಥಿ ಕಾಚಿ ವಿಸೇಸಮತ್ತಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ನ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಸಬ್ಬುಪಪತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಓಧಿಸೋ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ನೇಸಂ ತಥಾಪಹಾನಂ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಪಾಟವಪಾಟವತರಪಾಟವತಮಭಾವೇನ ಹೋತೀತಿ ಯೋ ವಜಿರೂಪಮಧಮ್ಮೇಸು ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟುತಮಭಾವೋ. ಅಯಂ ಇಧ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಸಬ್ಬಾಹಿ ಉಪಪತ್ತೀಹಿ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ‘‘ತಸ್ಮಾ ರಕ್ಖಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸುತ್ತನ್ತರೇನ (ಉದಾ. ೩೨) ಸುಗತಿಸಞ್ಞಿತಾನಮ್ಪಿ ಉಪಪತ್ತೀನಂ ದುಗ್ಗತಿಭಾವಂ ಸಾಧೇತಿ.

೩೨. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಧಮ್ಮಾನಂ ತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಸಭಾಗಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾದೀನಂ ನಿದ್ಧಾರಣವಸೇನ ಆವಟ್ಟಹಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ದುಗ್ಗತೀನಂ ಹೇತು ತಣ್ಹಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಇದಂ ಅರಿಯಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಂ ರಕ್ಖತೀತಿ ಸಬ್ಬಾಹಿ ದುಗ್ಗತೀಹಿ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೋ ನಿರೋಧೋ ರಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಯ ವುತ್ತೋ, ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಕತ್ತುಭಾವೇನ ಉಪಚರಿತತ್ತಾ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಿಸಭಾಗಸಭಾಗಧಮ್ಮಾವಟ್ಟನವಸೇನ ನಿದ್ಧಾರಿತಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಆವಟ್ಟಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ವಿಭತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ

೩೩. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ವಿಭತ್ತಿಹಾರೋತಿ ವಿಭತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮವಿಭತ್ತಿಭೂಮಿವಿಭತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನವಿಭತ್ತೀತಿ ತಿವಿಧಾ ವಿಭತ್ತಿ. ತಾಸು ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಭಾಗತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ತತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ಭೂಮಿವಿಭಾಗೋ ಪದಟ್ಠಾನವಿಭಾಗೋ ಚ ನಿದ್ದಿಸಿಯಮಾನೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿಭತ್ತಿಂ ತಾವ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಸೋಳಸವಿಧೇ ಪಟ್ಠಾನೇ ಯೇಸಂ ಸುತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸೇಸತೋ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಾ, ತಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದ್ವೇ ಸುತ್ತಾನಿ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ವಾಸನಾ ಪುಞ್ಞಭಾವನಾ, ತಸ್ಸಾ ಭಾಗೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ವಾಸನಾಭಾಗೋ, ತಸ್ಸ ಹಿತನ್ತಿ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ, ಸುತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನಂ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಪದಾಲನಂ ನಿಬ್ಬೇಧೋ, ತಸ್ಸ ಭಾಗೋತಿ ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತೀಣಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ ದೇಸಿತಾನಿ, ತಂ ಸುತ್ತಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾ ದೇಸಿತಾ, ತಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ. ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ.

ಪುಞ್ಞಭಾಗಿಯಾತಿ ಪುಞ್ಞಭಾಗೇ ಭವಾ. ತಥಾ ಫಲಭಾಗಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಫಲನ್ತಿ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ. ಸಂವರಸೀಲನ್ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ, ಸತಿಸಂವರೋ, ಞಾಣಸಂವರೋ, ಖನ್ತಿಸಂವರೋ, ವೀರಿಯಸಂವರೋತಿ ಪಞ್ಚ ಸಂವರಾ ಸಂವರಸೀಲಂ. ಪಹಾನಸೀಲನ್ತಿ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಂ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನಂ, ನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಪ್ಪಹಾನಾನಿ. ತೇಸು ನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಹಾನವಜ್ಜಾನಂ ಪಹಾನಾನಂ ವಸೇನ ಪಹಾನಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೋತಿ ಯೋ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಸುತ್ತಸಮ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ, ಸೋ. ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ತೇನ ಸಂವರಸೀಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭವತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತೇನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮತೇನ ಸಿಯಾ ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ.

ಪಹಾನಸೀಲೇ ಠಿತೋತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನಾನಂ ವಸೇನ ಪಹಾನಸೀಲೇ ಠಿತೋ. ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ತೇನ ಪಹಾನಸೀಲೇನ ವಿಸೇಸಭೂತೇನ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ. ಯೇ ಪನ ‘‘ತೇನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಯಂ ಪಾಠೋ ‘‘ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ನಾಮ ಸುತ್ತಂ ದಾನಕಥಾ, ಸೀಲಕಥಾ, ಸಗ್ಗಕಥಾ, ಪುಞ್ಞವಿಪಾಕಕಥಾ’’ತಿ. ಯೇ ಪನ ‘‘ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಯಂ ಪಾಠೋ – ‘‘ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ನಾಮ ಸುತ್ತಂ ದಾನಕಥಾ, ಸೀಲಕಥಾ, ಸಗ್ಗಕಥಾ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಾಠೋ ಯುತ್ತತರೋತಿ? ಪಚ್ಛಿಮೋ ಪಾಠೋತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ನಾಮ ಸುತ್ತಂ ಯಾ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಾ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ನ ಹಿ ಮಹಾಥೇರೋ ಸಾವಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀತಿ.

‘‘ನತ್ಥಿ ಪಜಾನನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಸುತ್ತಾನಂ ಸಾತಿಸಯಂ ಅಸಙ್ಕರಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಪಜಾನನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಾ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸುತ್ತಾನೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಸುತ್ತಾನಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾನಂ ವಕ್ಖಮಾನಾನಞ್ಚ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಅಸೇಕ್ಖಭಾಗಿಯಾನಂ ವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸುತ್ತಾನಿ. ದೇಸನಾಯಾತಿ ದೇಸನಾನಯೇನ. ಸಬ್ಬತೋ ವಿಚಯೇನ ಹಾರೇನ ವಿಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬತೋಭಾಗೇನ ಏಕಾದಸಸು ಠಾನೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಚಯೇನ ಹಾರೇನ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ. ‘‘ಯುತ್ತಿಹಾರೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏತೇನ ವಿಚಯಹಾರಯುತ್ತಿಹಾರಾ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಾವತಿಕಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಭೂಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಭತ್ತಿಹಾರಸ್ಸ ಮಹಾವಿಸಯತಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೪. ಏವಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಭಾವೇಹಿ ಧಮ್ಮೇ ಏಕದೇಸೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಅಸೇಕ್ಖಭಾಗಿಯಭಾವೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಭಾವೇಹಿ ವಿಭಜಿತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಕತಮೇ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾ. ಸಾಧಾರಣಾತಿ ಅವಿಸಿಟ್ಠಾ, ಸಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ದುವೇ ಪಕತಿಯೋ. ಪಕತಿಅತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮಾನಂ ಸತ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೩) ವಿಯ. ನಾಮಸಾಧಾರಣಾತಿ ನಾಮೇನ ಸಾಧಾರಣಾ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾತಿ ಸಮಾನನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥುಸಾಧಾರಣಾತಿ ವತ್ಥುನಾ ನಿಸ್ಸಯೇನ ಸಾಧಾರಣಾ, ಏಕಸನ್ತತಿಪತಿತತಾಯ ಸಮಾನವತ್ಥುಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖೇ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠಾ ನಾಮಸಾಧಾರಣಾ, ಸಹಜೇಕಟ್ಠಾ ವತ್ಥುಸಾಧಾರಣಾ. ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏವಂ ಜಾತಿಯನ್ತಿ ಕಿಚ್ಚಪಚ್ಚಯಪಟಿಪಕ್ಖಾದೀಹಿ ಸಮಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾನಂ ಅನಿಯತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಸ್ಸತವಾದಾ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾತಿ ಆದಿಕೋ ಸಬ್ಬೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭೇದೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ದಸನಪ್ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಕಿಲೇಸಾ ಸಾಧಾರಣಾ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾನಂ ಅನಿಯತಾನಂ ಏವ ಚ ಸಮ್ಭವತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಾನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಚ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ಸೇಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸಬ್ಬಾ ಸಾ ಅವೀತರಾಗೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಾತಿ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿ ರೂಪಾವಚರಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಾ. ಕುಸಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಪನ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಿಯಾ ಅಸಾಧಾರಣಾ, ಇಮಂ ಪನ ದೋಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಕೇಚಿ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಾ ಸಾ ಅವೀತರಾಗೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ. ಕಥಂ ತೇ ಓಧಿಸೋ ಗಹಿತಾ, ಅಥ ಓಧಿಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಕಥಂ ಸಾಧಾರಣಾತಿ? ಅನುಯೋಗಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ತಂ ವಿಸೋಧೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸಾಧಾರಣಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾನಂ ಅನಿಯತಾನಞ್ಚ ಸಾಧಾರಣಾತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸಾಧಾರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣತಾಯ ಸಾಧಾರಣಾ, ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪರಂ ಪರಂ ಸಕಂ ಸಕಂ ವಿಸಯಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತಿ. ಪಟಿನಿಯತಞ್ಹಿ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ಇತರಥಾ ತಥಾ ವೋಹಾರೋ ಏವ ನ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏತೇ ಏವ ಧಮ್ಮಾ ಏವಂ ನಿಯತಾ ವಿಸಯಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೋಪಿ ಇಮೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನ ಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪಾತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಹಿ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾನಂ ಅನಿಯತಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸನೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಕಿಲೇಸಾ ನ ಸನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾ ಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಸೇಸೇಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಅಸಾಧಾರಣೋ ನಾಮ ಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತನಿಯತೋ ಅರಿಯೇಸು ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮವಸೇನ ಅನರಿಯೇಸು ಸಬ್ಬಾಭಬ್ಬಪಹಾತಬ್ಬವಸೇನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ, ಇತರಸ್ಸ ತಥಾ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಭಾವಾಭಾವತೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಸಾಧಾರಣಾವಿಧುರತಾಯ ತಂ ತಂ ಉಪಾದಾಯ ತಥಾವುತ್ತದೇಸನಾನುಸಾರೇನಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಸಾಧಾರಣಾ ಯಾವ ದೇಸನಂ ಉಪಾದಾಯ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ. ಅಟ್ಠಮಕಸ್ಸಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ. ಧಮ್ಮತಾತಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವೋ ಪಠಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗಟ್ಠತಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಫಲಟ್ಠತಾ. ಪಠಮಸ್ಸ ವಾ ಪಹೀಯಮಾನಕಿಲೇಸತಾ. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಹೀನಕಿಲೇಸತಾ. ಪುನ ಅಟ್ಠಮಕಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಟ್ಠಸ್ಸ. ನಾಮನ್ತಿ ಸೇಕ್ಖಾತಿ ನಾಮಂ. ಧಮ್ಮತಾತಿ ತಂತಂಮಗ್ಗಟ್ಠತಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲಟ್ಠತಾ ಚ. ಪಟಿಪನ್ನಕಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀನಂ. ನಾಮನ್ತಿ ಪಟಿಪನ್ನಕಾತಿ ನಾಮಂ. ಏವಂ ‘‘ಅಟ್ಠಮಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇಸು ಅಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇತರೇಸು ನಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಏವಂ ವಿಸೇಸಾನುಪಸ್ಸಿನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಏವ ಹಿ ಹೀನಾದಿಭಾವೋ. ತತ್ಥ ವಿಸೇಸಾನುಪಸ್ಸಿನಾತಿ ಅಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನಾ. ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾನಂ ಅನಿಯತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಾಧಾರಣಾ ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಸಾಧಾರಣಾ. ಮಿಚ್ಛತ್ತನಿಯತೇಸುಪಿ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ಅನಿಯತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಾಧಾರಣಾ. ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಅಸಾಧಾರಣಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ವಿಸೇಸಾನುಪಸ್ಸಿನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಧಮ್ಮವಿಭತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭೂಮಿವಿಭತ್ತಿಂ ಪದಟ್ಠಾನವಿಭತ್ತಿಞ್ಚ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಸ್ಸನಭೂಮೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಸ್ಸನಭೂಮೀತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಠಮಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಸ್ಸನಭೂಮಿ ನಿಯಾಮಾವಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮೋ ಹೇಟ್ಠಿಮೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪರಿಉಪರಿಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಾದಿಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ. ತಥಾಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ಆಸನ್ನಕಾರಣಞ್ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಾವನಾಭೂಮಿ ಉತ್ತರಿಕಾನಂ ಫಲಾನಂ ಪತ್ತಿಯಾ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಞಾಣುತ್ತರಸ್ಸ ತಥಾವಿಧಪಚ್ಚಯಸಮಾಯೋಗೇ ಚ ಹೋತೀತಿ ಸಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಇತರಾ ಪನ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಪಟಿಪದಾ ಸಮಥಂ ಆವಹನ್ತಿ ಏವ. ತಾಸು ಸಬ್ಬಮುದುತಾಯ ದಸ್ಸಿತಾಯ ಸೇಸಾಪಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಏವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಸಮಥಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ.

ದಾನಮಯಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂತಿ ದಾನಮೇವ ದಾನಮಯಂ, ಪುಜ್ಜಫಲನಿಬ್ಬತ್ತನಟ್ಠೇನ ಪುಞ್ಞಂ, ತದೇವ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ಕಿರಿಯಾ, ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ವತ್ಥು ಚಾತಿ ದಾನಮಯಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥು. ಪರತೋಘೋಸಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ. ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ನ ಬೀಜಂ ವಿಯ ಅಙ್ಕುರಸ್ಸ, ದಸ್ಸನಭೂಮಿಆದಯೋ ವಿಯ ವಾ ನಿಯಾಮಾವಕ್ಕನ್ತಿಆದೀನಂ ಆವೇಣಿಕಂ, ಅಥ ಖೋ ಸಾಧಾರಣಂ, ತದಞ್ಞಕಾರಣೇಹಿಪಿ ಪರತೋಘೋಸಸ್ಸ ಪವತ್ತನತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ದಾನಾನುಮೋದನಂ ಆಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ದಾನಂ ಪರತೋಘೋಸಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ದಾಯಕೋ ಪನ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ದಾನಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಾನಂ ಸವನೇ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ದಾನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ.

ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಾವೇನ ಸಮಾಹಿತೋ ಧಮ್ಮಚಿನ್ತಾಸಮತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ಸೀಲಂ ಚಿನ್ತಾಮಯಞಾಣಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಮಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಭಾವನಾಮಯನ್ತಿ ಸಮಥಸಙ್ಖಾತಂ ಭಾವನಾಮಯಂ. ಭಾವನಾಮಯಿಯಾತಿ ಉಪರಿಝಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಚ ಭಾವನಾಮಯಿಯಾ. ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಂ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ದಾನಂ ಸೀಲಂ ಲೋಕಿಯಭಾವನಾ ಚ ನ ಕೇವಲಂ ಯಥಾವುತ್ತಪರತೋಘೋಸಾದೀನಂಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪರಿಯತ್ತಿಬಾಹುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ‘‘ದಾನಮಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ. ತಥಾ ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸಾದಯೋ ಕಾಯವಿವೇಕಚಿತ್ತವಿವೇಕಾದೀನಂ ಕಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕುಸಲವೀಮಂಸಾಯಾತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ. ಅಕುಸಲಪರಿಚ್ಚಾಗೋತಿ ಇಮಿನಾ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾತಿ. ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ವಿಭತ್ತಿಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.