೧. ದೇಸನಾಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ

೫. ಏವಂ ಹಾರಾದಯೋ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಸೇನ ಸರೂಪತೋ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಹಾರೇ ತಾವ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ವಿಭಜಿತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ದೇಸನಾಹಾರೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಕತಮೋತಿ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ. ದೇಸನಾಹಾರೋತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದೇಸನಾಹಾರೋ ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಪಟಿನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಪನ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸ್ಸಾದಾದೀನವತಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಏಕದೇಸೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ. ಅಯಂ ದೇಸನಾಹಾರೋ ಪುಬ್ಬಾಪರಾಪೇಕ್ಖೋ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಪೇಕ್ಖತ್ತೇ ‘‘ಕತಮೋ ದೇಸನಾಹಾರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಾದಾದೀನವತಾ’’ತಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸಿತಸ್ಸ ನಿಗಮನಂ ಹೋತಿ. ಪರಾಪೇಕ್ಖತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ದೇಸನಾಹಾರೋ ಕಿಂ ದೇಸಯತೀ’’ತಿ ದೇಸನಾಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ದೇಸನಾಹಾರಸ್ಸ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದೇಸಯತೀತಿ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ, ವಿತ್ಥಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಅನೇನ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸ್ಸಾದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಅವುತ್ತಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ‘‘ಕತ್ಥ ಪನ ಆಗತೇ ಅಸ್ಸಾದಾದಿಕೇ ಅಯಂ ಹಾರೋ ಸಂವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ದೇಸನಾಹಾರೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಸಬ್ಬಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಂ ಭಗವತೋ ಛಛಕ್ಕದೇಸನಂ ಏಕದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ಪರಿಯತ್ತಿಸಚ್ಚಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಪಕತಿಪುಞ್ಞಾಪತ್ತಿಞೇಯ್ಯಾದೀಸು ಬಹೂಸು ಅತ್ಥೇಸು ದಿಟ್ಠಪ್ಪಯೋಗೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖು, ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೫.೭೩) ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ಪತ್ತಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೯೯; ಮಹಾವ. ೧೮) ಸಚ್ಚೇ. ‘‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೩, ೧೪೫) ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮೋ ಧಿತಿ ಚಾಗೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಜಾ. ೧.೧.೫೭; ೧.೨.೧೪೭-೧೪೮) ಪಞ್ಞಾಯಂ. ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೯೮; ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೧) ಪಕತಿಯಂ. ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೧.೧೦.೧೦೨; ೧.೧೫.೩೮೫) ಪುಞ್ಞೇ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೨೩೩) ಆಪತ್ತಿಯಂ. ‘‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ತಿಕಮಾತಿಕಾ ೧) ಞೇಯ್ಯೇ. ಇಧ ಪನ ಪರಿಯತ್ತಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡ ೧; ಬು. ವಂ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧).

ವೋತಿ ಪನ ಅಯಂ ವೋ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಹನ್ದ ದಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪವಾರೇಮಿ ವೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೧೫) ಏತ್ಥ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಯಂ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೩) ಕರಣತ್ಥೇ. ‘‘ಯೇ ಹಿ ವೋ ಅರಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪದಪೂರಣೇ. ‘‘ಆರೋಚಯಾಮಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೭.೭೨) ಸಮ್ಪದಾನತ್ಥೇ. ಇಧಾಪಿ ಸಮ್ಪದಾನತ್ಥೇ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಭಿಕ್ಖನಸೀಲತಾದಿಗುಣಯೋಗೇನ ಭಿಕ್ಖೂ, ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತಾದಿಗುಣಯೋಗೇನ ವಾ. ಅಥ ವಾ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂ. ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ತೇಸಂ ಆಲಪನಂ. ತೇನ ತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಾಭಿಮುಖಂ ಕರೋತಿ. ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ. ತೇನ ನಾಹಂ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರತಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರೇಯ್ಯಾಮಿ, ಅನಾವರಣಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಂ ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಾರಿತಾಯ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇದಾನಿ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಆದಿಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿಆದೀಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಮೇತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಸೀಲೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ. ಸಮಾಧಿನಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ. ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಾಯ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ. ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ. ಅಥ ವಾ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞುವಿನಯನೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ. ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುವಿನಯನೇನ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಿನಯನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ. ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸಙ್ಕಾಸನಾದಿಛಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗತೋ ವಾ ಸಾತ್ಥಂ. ಅಕ್ಖರಾದಿಛಬ್ಯಞ್ಜನಪದಸಮಾಯೋಗತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಉಪನೇತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ಏಕನ್ತೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಅಪನೇತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಂ. ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣಾಯ ಪವತ್ತಿಯಾ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖತಾಯ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಂ. ಬ್ರಹ್ಮಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಉತ್ತಮಂ ಬ್ರಹ್ಮೂನಂ ವಾ ಸೇಟ್ಠಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಚರಿಯಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಾಸನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿದೀಪಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಚ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಯೇಸಂ ಅಸ್ಸಾದಾದೀನಂ ದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ, ತೇ ಅಸ್ಸಾದಾದಯೋ ದೇಸನಾಹಾರಸ್ಸ ವಿಸಯಭೂತಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪಾಠೇ ಸವಿಸೇಸಂ ವುತ್ತಾ, ತತೋ ತತೋ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಉದಾಹರಣವಸೇನ ಇಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಸ್ಸಾದೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಕಾಮನ್ತಿ ಮನಾಪಿಯರೂಪಾದಿಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥುಕಾಮಂ. ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಚೇತಂ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಕಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥು ಸಮಿಜ್ಝತಿ ಚೇ, ಸಚೇ ಸೋ ತಂ ಲಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅದ್ಧಾಪೀತಿಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಏಕಂಸೇನ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಲದ್ಧಾತಿ ಲಭಿತ್ವಾ. ಮಚ್ಚೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಯದಿಚ್ಛತೀತಿ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ನಿದ್ದೇಸೇ (ಮಹಾನಿ. ೧) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಯಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸಮಿಜ್ಝನಾ ಇಚ್ಛಿತಲಾಭೇ ಪೀತಿಮನತಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬತೋ ಅಸ್ಸಾದೋ.

ತಸ್ಸ ಚೇ ಕಾಮಯಾನಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಾಮೇ ಇಚ್ಛಮಾನಸ್ಸ, ಕಾಮೇನ ವಾ ಯಾಯಮಾನಸ್ಸ. ಛನ್ದಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತತಣ್ಹಸ್ಸ. ಜನ್ತುನೋತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ತೇ ಕಾಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ತೇ ವತ್ಥುಕಾಮಾ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇ. ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋವ ರುಪ್ಪತೀತಿ ಅಥ ಅಯೋಮಯಾದಿನಾ ಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧೋ ವಿಯ ಪೀಳಿಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಆದೀನವೋತಿ ಯಾಯಂ ಕಾಮಾನಂ ವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ಕಾಮಯಾನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ರುಪ್ಪನಾ ದೋಮನಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿ, ಅಯಂ ಆದೀನವೋ.

ಯೋ ಕಾಮೇ ಪರಿವಜ್ಜೇತೀತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾವುತ್ತೇ ಕಾಮೇ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಭಾಗೇನ ವಜ್ಜೇತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಸಪ್ಪಸ್ಸೇವ ಪದಾ ಸಿರೋತಿ, ಯಥಾ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಂ ಪಟಿಪಥೇ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದೇನ ತಸ್ಸ ಸಿರಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸೋಮಂ…ಪೇ… ಸಮತಿವತ್ತತೀತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ವಿಸರಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ಇಮಂ ತಣ್ಹಂ ಸತಿಮಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮತೀತಿ. ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಯದಿದಂ ವಿಸತ್ತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮತಿವತ್ತನಂ, ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಕೇದಾರಾದಿಖೇತ್ತಂ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ಘರವತ್ಥುಆದಿವತ್ಥುಂ. ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾತಿ ಕಹಾಪಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸುವಣ್ಣಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಹಿರಞ್ಞಂ. ವಾ-ಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಗವಾಸ್ಸನ್ತಿ ಗಾವೋ ಚ ಅಸ್ಸೇ ಚಾತಿ ಗವಾಸ್ಸಂ. ದಾಸಪೋರಿಸನ್ತಿ ದಾಸೇ ಚ ಪೋರಿಸೇ ಚಾತಿ ದಾಸಪೋರಿಸಂ. ಥಿಯೋತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ. ಬನ್ಧೂತಿ ಞಾತಿಬನ್ಧವೋ. ಪುಥೂ ಕಾಮೇತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ವಾ ಮನಾಪಿಯರೂಪಾದಿಕೇ ಬಹೂ ಕಾಮಗುಣೇ. ಯೋ ನರೋ ಅನುಗಿಜ್ಝತೀತಿ ಯೋ ಸತ್ತೋ ಅನು ಅನು ಅಭಿಕಙ್ಖತಿ ಪತ್ಥೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಯದಿದಂ ಖೇತ್ತಾದೀನಂ ಅನುಗಿಜ್ಝನಂ, ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಏತೇನಾತಿ ಅಸ್ಸಾದೋ.

ಅಬಲಾ ನಂ ಬಲೀಯನ್ತೀತಿ ಖೇತ್ತಾದಿಭೇದೇ ಕಾಮೇ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕುಸಲೇಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಬಲಸಙ್ಖಾತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಬಲೀಯನ್ತಿ ಅಭಿಭವನ್ತಿ, ಸದ್ಧಾಬಲಾದಿವಿರಹೇನ ವಾ ಅಬಲಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಬಲಾ ಕಿಲೇಸಾ ಬಲೀಯನ್ತಿ, ಅಬಲತ್ತಾ ಅಭಿಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮದ್ದನ್ತೇನಂ ಪರಿಸ್ಸಯಾತಿ ಏನಂ ಕಾಮಗಿದ್ಧಂ ಕಾಮೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತಂ ರಕ್ಖನ್ತಞ್ಚ ಸೀಹಾದಯೋ ಚ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಯೋ ಚ ಅಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಮದ್ದನ್ತಿ. ತತೋ ನಂ…ಪೇ… ದಕನ್ತಿ ತತೋ ತೇಹಿ ಪಾಕಟಾಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೇಹಿ ಅಭಿಭೂತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖಂ ಸಮುದ್ದೇ ಭಿನ್ನನಾವಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಅನ್ವೇತಿ ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಆದೀನವೋತಿ ಯ್ವಾಯಂ ತಣ್ಹಾದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸಹೇತುಕೋ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖಾನುಬನ್ಧೋ, ಅಯಂ ಆದೀನವೋ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಗಿದ್ಧಸ್ಸ ವುತ್ತನಯೇನ ದುಕ್ಖಾನುಬನ್ಧೋ ವಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಜನ್ತೂತಿ ಸತ್ತೋ. ಸದಾ ಸತೋತಿ ಪುಬ್ಬರತ್ತಾಪರರತ್ತಂ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೇನ ಸತೋ ಹುತ್ವಾ. ಕಾಮಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚ ರೂಪಾದೀಸು ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಂ ಕಿಲೇಸಕಾಮಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಕಾಮಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ ಪಜಹೇಯ್ಯ. ತೇ ಪಹಾಯ ತರೇ ಓಘನ್ತಿ ಏವಂ ತೇ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ತಪ್ಪಹಾನಕರಅರಿಯಮಗ್ಗೇನೇವ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಓಘಂ ತರೇಯ್ಯ, ತರಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾವಂ ಸಿತ್ವಾವ ಪಾರಗೂತಿ ಯಥಾ ಪುರಿಸೋ ಉದಕಗ್ಗಹಣೇನ ಗರುಭಾರಂ ನಾವಂ ಉದಕಂ ಬಹಿ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಹುಕಾಯ ನಾವಾಯ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಪಾರಗೂ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಅತ್ತಭಾವನಾವಂ ಕಿಲೇಸೂದಕಗರುಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಹುಕೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಪಾರಗೂ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಯಂ ಕಾಮಪ್ಪಹಾನಮುಖೇನ ಚತುರೋಘಂ ತರಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತನಿಸ್ಸರಣತೋ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ.

ಧಮ್ಮೋತಿ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಧಮ್ಮೋ. ಹವೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿನ್ತಿ ಯೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಚರತಿ, ತಂ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಭೇದೇನ ದುವಿಧತೋಪಿ ಅನತ್ಥತೋ ರಕ್ಖತಿ ಪಾಲೇತಿ. ಛತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಥ ವಸ್ಸಕಾಲೇತಿ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಯಥಾ ಮಹನ್ತಂ ಛತ್ತಂ ಕುಸಲೇನ ಪುರಿಸೇನ ಧಾರಿತಂ ತಂ ವಸ್ಸತೇಮನತೋ ರಕ್ಖತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ತಂ ಛತ್ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತಂ ಛಾದೇನ್ತಞ್ಚ ವಸ್ಸಾದಿತೋ ರಕ್ಖತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೋಪಿ ಅತ್ತಸಮ್ಮಾಪಣಿಧಾನೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತಂಯೇವ ರಕ್ಖತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏಸಾ…ಪೇ… ಚಾರೀತಿ ಏತೇನ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಇದಂ ಫಲನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಹಿ ಚ ಅನತ್ಥೇಹಿ ಯದಿದಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ರಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ ರಕ್ಖಾವಸಾನಸ್ಸ ಚ ಅಬ್ಭುದಯಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದನಂ, ಇದಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ದೇಸನಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬತಾಯ ಫಲನ್ತಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖತಾ ಧಮ್ಮಾ. ಅನತ್ತಾತಿ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಅತ್ತಾ ಕಾರಕವೇದಕಸಭಾವೋ, ಸಯಂ ವಾ ನ ಅತ್ತಾತಿ ಅನತ್ತಾತಿ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇನ್ತೋ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇತಿ ಅಥ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ಏವ ಅನಿಚ್ಚತಾದುಕ್ಖತಾನಂ ಸುಪರಿದಿಟ್ಠತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಗೋಚರಭೂತೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧದುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ನಿಬ್ಬೇದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಯಾ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವಿಸುಜ್ಝನತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಅಮತಧಾತುಯಾ ಮಗ್ಗೋ ಉಪಾಯೋ. ಅಯಂ ಉಪಾಯೋತಿ ಯದಿದಂ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಧಿಗಮಹೇತುಭಾವತೋ ಉಪಾಯೋ.

‘‘ಚಕ್ಖುಮಾ…ಪೇ… ಪರಿವಜ್ಜಯೇ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸರೀರೇ ವಹನ್ತೇ ವಿಸಮಾನಿ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಾನಿ ಚಣ್ಡತಾಯ ವಾ ವಿಸಮೇ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಏವಂ ಲೋಕೇ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞತಾಯ ಹಿತಾಹಿತಂ ಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಾನಿ ಲಾಮಕಾನಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ. ಅಯಂ ಆಣತ್ತೀತಿ ಯಾ ಅಯಂ ‘‘ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಆಣಾ, ಅಯಂ ಆಣತ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸುತ್ತೇಸು ಆಗತಾ ಫಲೂಪಾಯಾಣತ್ತಿಯೋ ಉದಾಹರಣಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಾ ಏಕತೋ ಆಗತಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಞ್ಞತೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು, ಮೋಘರಾಜಾತಿ ಆಣತ್ತೀತಿ ‘‘ಮೋಘರಾಜ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಂ ಅವಸವತ್ತಿತಾಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ತುಚ್ಛಭಾವಸಮನುಪಸ್ಸನವಸೇನ ವಾ ಸುಞ್ಞೋತಿ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ವಚನಂ ವಿಧಾನಭಾವತೋ ಆಣತ್ತಿ. ಸಬ್ಬದಾ ಸತಿಕಿರಿಯಾಯ ತಂಸುಞ್ಞತಾದಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಸದಾ ಸತೋತಿ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಂ ಊಹಚ್ಚಾತಿ ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಂ ಸಕ್ಕಾಯದಸ್ಸನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಏವಂ ಮಚ್ಚುತರೋ ಸಿಯಾತಿ. ಇದಂ ಫಲನ್ತಿ ಯಂ ಏವಂ ವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಮಚ್ಚುತರಣಂ ಮಚ್ಚುನೋ ವಿಸಯಾತಿಕ್ಕಮನಂ ತಸ್ಸ ಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಪಟಿಪಜ್ಜನಂ, ಇದಂ ದೇಸನಾಯ ಫಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಪನ ಅಸ್ಸಾದಾದಯೋ ಸುತ್ತೇ ಕತ್ಥಚಿ ಸರೂಪತೋ ಕತ್ಥಚಿ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬತಾಯ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕತೋ ದಸ್ಸಿತಾ, ನ ಏವಂ ಫಲಾದಯೋ. ಫಲಾದಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುತ್ತೇ ಗಾಥಾಸು ವಾ ಏಕತೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಉದಾಹರಿತ್ವಾಪಿ ಪುನ ‘‘ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಏಕತೋ ಉದಾಹರಣಂ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೬. ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಾದಯೋ ಉದಾಹರಣವಸೇನ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗೇನ ದೇಸನಾವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಉಗ್ಘಟಿತಂ ಘಟಿತಮತ್ತಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸಪಟಿನಿದ್ದೇಸಾ ನ ಕತಾ, ತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ. ಉದ್ದೇಸಮತ್ತೇನ ಸಪ್ಪಭೇದಂ ಸವಿತ್ಥಾರಮತ್ಥಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಉಗ್ಘಟಿತಂ ವಾ ಉಚ್ಚಲಿತಂ ಉಟ್ಠಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ. ಧಮ್ಮೋ ಹಿ ದೇಸಿಯಮಾನೋ ದೇಸಕತೋ ದೇಸನಾಭಾಜನಂ ಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಮೇಸ ಉಚ್ಚಲಿತಮೇವ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಚಲಿತಮೇವ ವಾ ಉಗ್ಘಟಿತಂ. ಸಸ್ಸತಾದಿಆಕಾರಸ್ಸ ಹಿ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಆಸಯಸ್ಸ ಬುದ್ಧಾವೇಣಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ತಙ್ಖಣಪತಿತಾ ಏವ ಚಲನಾಯ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪರಮ್ಪರಾನುವತ್ತಿಯಾ, ತತ್ಥಾಯಂ ಉಗ್ಘಟಿತೇ ಚಲಿತಮತ್ತೇಯೇವ ಆಸಯೇ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ ಅವಬುಜ್ಝತೀತಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ, ತಸ್ಸ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞುಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ದೇಸಯತಿ, ತತ್ತಕೇನೇವ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ. ವಿಪಞ್ಚಿತಂ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಜಾನಾತೀತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ, ವಿಪಞ್ಚಿತಂ ವಾ ಮನ್ದಂ ಸಣಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನಾತೀತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ, ತಸ್ಸ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುಸ್ಸ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ದೇಸಯತಿ, ನಾತಿಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರಾಯ ದೇಸನಾಯ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ. ನೇತಬ್ಬೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿನಿದ್ದಿಸೇನ ಅತ್ಥಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ನೇಯ್ಯೋ, ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯತಾಯ ವಾ ಪಟಿಲೋಮಗ್ಗಹಣತೋ ನೇತಬ್ಬೋ ಅನುನೇತಬ್ಬೋತಿ ನೇಯ್ಯೋ, ತಸ್ಸ ನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಂ ಆದೀನವಂ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ದೇಸಯತಿ, ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾವ ದೇಸನೇನ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ. ತತ್ಥಾಯಂ ಪಾಳಿ –

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ? ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಹ ಉದಾಹಟವೇಲಾಯ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ? ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಜಿಯಮಾನೇ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಯ್ಯೋ? ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕರೋತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಏವಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಯ್ಯೋ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೪೮-೧೫೦).

ಪದಪರಮೋ ಪನೇತ್ಥ ನೇತ್ತಿಯಂ ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಅಭಾಜನನ್ತಿ ನ ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಆದೀನವೋ, ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ಆದೀನವೋ ಚ, ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ, ಆದೀನವೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ, ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ಆದೀನವೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚಾತಿ ಏತೇ ಸತ್ತ ಪಟ್ಠಾನನಯಾ.

ತೇಸು ತತಿಯಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾ ವೇನೇಯ್ಯತ್ತಯವಿನಯನೇ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಗಹಿತಾ, ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ನ ಗಹಿತಾ. ನ ಹಿ ಕೇವಲೇನ ಅಸ್ಸಾದೇನ ಆದೀನವೇನ ತದುಭಯೇನ ವಾ ಕಥಿತೇನ ವೇನೇಯ್ಯವಿನಯನಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾವಚನತೋ. ಪಞ್ಚಮೋಪಿ ಆದೀನವಾವಚನತೋ ನಿಸ್ಸರಣಸ್ಸ ಅನುಪಾಯೋ ಏವ. ನ ಹಿ ವಿಮುತ್ತಿರಸಾ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾ ವಿಮುತ್ತಿಂ ತದುಪಾಯಞ್ಚ ಅನಾಮಸನ್ತೀ ಪವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ನಯಾ ಅನುದ್ಧಟಾ. ಸಚೇ ಪನ ಪದಪರಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಸಂಕಿಲೇಸಭಾಗಿಯಂ ವಾಸನಾಭಾಗಿಯಂ ತದುಭಯಭಾಗೇ ಠಿತಂ ದೇಸನಂ ಸುತ್ತೇಕದೇಸಂ ಗಾಥಂ ವಾ ತಾದಿಸಂ ಏತೇಸಂ ನಯಾನಂ ಉದಾಹರಣಭಾವೇನ ಉದ್ಧರತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ನಯಾನಂ ಗಹಣಂ ಭವೇಯ್ಯ. ವೇನೇಯ್ಯವಿನಯನಂ ಪನ ತೇಸಂ ಸನ್ತಾನೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಂ. ತಂ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಏವ ನಯೇತಿ, ನಾವಸೇಸೇಹೀತಿ ಇತರೇ ಇಧ ನ ವುತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪೇಟಕೇ (ಪೇಟಕೋ. ೨೩) –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ಆದೀನವೋ ಚ?

ಯಾನಿ ಕರೋತಿ ಪುರಿಸೋ, ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತಿ;

ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಪಾಪಕಾರೀ ಚ ಪಾಪಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ ಪಾಪಕಾರೀ ಪಾಪಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಅಯಂ ಆದೀನವೋ.

ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕಧಮ್ಮಾ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ಲಾಭೋತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೬). ತತ್ಥ ಲಾಭೋ ಯಸೋ ಸುಖಂ ಪಸಂಸಾ, ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಅಲಾಭೋ ಅಯಸೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿನ್ದಾ, ಅಯಂ ಆದೀನವೋ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ?

‘‘ಸುಖೋ ವಿಪಾಕೋ ಪುಞ್ಞಾನಂ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಇಜ್ಝತಿ;

ಖಿಪ್ಪಞ್ಚ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿಂ, ನಿಬ್ಬಾನಮಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. (ಪೇಟಕೋ. ೨೩);

ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ.

ದ್ವತ್ತಿಂಸಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ…ಪೇ… ವಿವಟಚ್ಛದೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಲಕ್ಖಣಸುತ್ತಂ, (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೯೯) ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಆದೀನವೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ?

‘‘ಭಾರಾ ಹವೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ಭಾರಹಾರೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ;

ಭಾರಾದಾನಂ ದುಖಂ ಲೋಕೇ, ಭಾರನಿಕ್ಖೇಪನಂ ಸುಖಂ.

‘‘ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗರುಂ ಭಾರಂ, ಅಞ್ಞಂ ಭಾರಂ ಅನಾದಿಯ;

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ನಿಚ್ಛಾತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೩.೨೨);

ಅಯಂ ಆದೀನವೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ಆದೀನವೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ?

‘‘ಕಾಮಾ ಹಿ ಚಿತ್ರಾ ಮಧುರಾ ಮನೋರಮಾ, ವಿರೂಪರೂಪೇನ ಮಥೇನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ ರಾಜ, ಅಪಣ್ಣಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ. (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೭; ಥೇರಗಾ. ೭೮೭-೭೮೮; ಪೇಟಕೋ. ೨೩);

ಅಯಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಚ ಆದೀನವೋ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇಪಿ ನಯಾ ಇಧ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಫಲಾದೀಸುಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಲಬ್ಭತಿ ಏವ. ಯಸ್ಮಾ ಪೇಟಕೇ (ಪೇಟಕೋ. ೨೨) ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಫಲಞ್ಚ ಉಪಾಯೋ ಚ? ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ’’ತಿ ಗಾಥಾ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩), ಇದಂ ಫಲಞ್ಚ ಉಪಾಯೋ ಚ.

ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಫಲಞ್ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ?

‘‘ಸಚೇ ಭಾಯಥ ದುಕ್ಖಸ್ಸ, ಸಚೇ ವೋ ದುಕ್ಖಮಪ್ಪಿಯಂ;

ಮಾಕತ್ಥ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಆವಿ ವಾ ಯದಿ ವಾ ರಹೋತಿ. (ಉದಾ. ೪೪);

ಇದಂ ಫಲಞ್ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ.

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಉಪಾಯೋ ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ?

‘‘ಕುಮ್ಭೂಪಮಂ ಕಾಯಮಿಮಂ ವಿದಿತ್ವಾ, ನಗರೂಪಮಂ ಚಿತ್ತಮಿದಂ ಠಪೇತ್ವಾ;

ಯೋಧೇಥ ಮಾರಂ ಪಞ್ಞಾವುಧೇನ, ಜಿತಞ್ಚ ರಕ್ಖೇ ಅನಿವೇಸನೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೦);

ಅಯಂ ಉಪಾಯೋ ಚ ಆಣತ್ತಿ ಚ. ಏವಂ ಫಲಾದೀನಂ ದುಕವಸೇನಪಿ ಉದಾಹರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಯೋ ನಿಸ್ಸರಣದೇಸನಾಯ ವಿನೇತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂತಿಆದಿನಾ ಯಥಾ ದೇಸನಾವಿಭಾಗೇನ ಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗಸಿದ್ಧಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞುಸ್ಸ ಭಗವಾ ನಿಸ್ಸರಣಂ ದೇಸೇತೀತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗೇನ ದೇಸನಾವಿಭಾಗೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸೋ ತಥಾ ದಸ್ಸಿತೋ.

ಏವಂ ಯೇಸಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ ದೇಸನಾವಿಭಾಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪಟಿಪದಾವಿಭಾಗೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಟಿಪದಾಭಿಞ್ಞಾಕತೋ ವಿಭಾಗೋ ಪಟಿಪದಾಕತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ತಾ ಪನೇತಾ ಚ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಪತ್ತಿವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಸಮಥಪಕ್ಖೇ ತಾವ ಪಠಮಸಮನ್ನಾಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಾ ಸಮಥಭಾವನಾ ‘‘ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಪಚಾರತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಪ್ಪನಾ ತಾವ ಪವತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಾ ಪನಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾ ಹೋತಿ ನೀವರಣಾದಿಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮಸಮುದಾಚಾರಗಹಣತಾಯ ಕಿಚ್ಛಾ ಅಸುಖಸೇವನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ತದಭಾವೇನ ಸುಖಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾಪಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ದನ್ಧಾ ಹೋತಿ ಮನ್ದಾ ಅಸೀಘಪ್ಪವತ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಾ ಅಮನ್ದಾ ಸೀಘಪ್ಪವತ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಆದಿತೋ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸೋ ಅಪ್ಪನಾಪರಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಚಿರೇನ ಅಙ್ಗಪಾತುಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಅಙ್ಗಪಾತುಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೋ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇನ್ತೋ ಸುಖೇನ ಅಕಿಲಮನ್ತೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ವಿಪಸ್ಸನಾಪಕ್ಖೇ ಪನ ಯೋ ರೂಪಾರೂಪಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಾದಾರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ರೂಪಾರೂಪಂ ಪನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಕಸಿರೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪರಿಗ್ಗಹಿತರೂಪಾರೂಪಸ್ಸ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸೇ ಮಗ್ಗಪಾತುಭಾವದನ್ಧತಾಯ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೋಪಿ ರೂಪಾರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಮರೂಪಂ ವವತ್ಥಪೇನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಕಸಿರೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ವವತ್ಥಪಿತೇ ಚ ನಾಮರೂಪೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಚಿರೇನ ಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಅಪರೋ ನಾಮರೂಪಮ್ಪಿ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಕಸಿರೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಚ್ಚಯೇ ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಚಿರೇನ ಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಅಪರೋ ಪಚ್ಚಯೇಪಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಕಸಿರೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಪಟಿವಿದ್ಧಲಕ್ಖಣೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಚಿರೇನ ಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಅಪರೋ ಲಕ್ಖಣಾನಿಪಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ತಿಕ್ಖೇ ಸೂರೇ ಸುಪ್ಪಸನ್ನೇ ವಹನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಕನ್ತಿಂ ಪರಿಯಾದಿಯಮಾನೋ ದುಕ್ಖೇನ ಕಸಿರೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ನಿಕನ್ತಿಞ್ಚ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಚಿರೇನ ಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾವುಪಾಯೇನ ಇತರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾಪಕ್ಖಿಕಾ ಏವ ಪನೇತ್ಥ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಟಿಪದಾವಿಭಾಗೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಪನ್ನಕಪುಗ್ಗಲಾ. ತಂ ಪನ ಪಟಿಪದಾವಿಭಾಗಂ ಸದ್ಧಿಂ ಹೇತುಪಾಯಫಲೇಹಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಣ್ಹಾಚರಿತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಚರಿತನ್ತಿ ಚರಿಯಾ, ವುತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಣ್ಹಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಂ ಚರಿತಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಚರಿತೋ, ತಣ್ಹಾಯ ವಾ ಪವತ್ತಿತೋ ಚರಿತೋ ತಣ್ಹಾಚರಿತೋ, ಲೋಭಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮನ್ದೋತಿ ಮನ್ದಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮನ್ದೋ, ಮೋಹಾಧಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸತಿನ್ದ್ರಿಯೇನಾತಿ ಸತಿಯಾ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ ಕುರುಮಾನಾಯ. ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಹಿಸ್ಸ ವಿಸದಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾಚರಿತತಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕೋಸಜ್ಜಾಭಿಭವೇನ ನ ವೀರಿಯಂ ಬಲವಂ ಹೋತಿ, ಮೋಹಾಧಿಕತಾಯ ನ ಪಞ್ಞಾ ಬಲವತೀ. ತದುಭಯೇನಾಪಿ ನ ಸಮಾಧಿ ಬಲವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವ ಹಿಸ್ಸ ವಿಸದಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹಿ ನಿಸ್ಸಯೇಹೀ’’ತಿ. ತಣ್ಹಾಚರಿತತಾಯ ಚಸ್ಸ ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನಂ ನ ಸುಕರನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ, ಅವಿಸದಞಾಣತಾಯ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ.

ಉದತ್ಥೋತಿ ಉದಅತ್ಥೋ, ಉಳಾರಪಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಞಾಸಹಾಯಪಟಿಲಾಭೇನ ಚಸ್ಸ ಸಮಾಧಿ ತಿಕ್ಖೋ ಹೋತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಸು ಆಧಿಪಚ್ಚಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯೇನಾ’’ತಿ. ವಿಸದಞಾಣತ್ತಾ ‘‘ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮಾಧಿಪಧಾನತ್ತಾ ಝಾನಾನಂ ಝಾನೇಹಿ ನಿಸ್ಸಯೇಹೀತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತತ್ಥ ಉಸ್ಸಾಹಬಹುಲತ್ತಾ ವೀರಿಯಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ. ವೀರಿಯಾಧಿಕತಾಯೇವ ಚಸ್ಸ ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನಂ ಸುಕರನ್ತಿ ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ, ಅವಿಸದಞಾಣತಾಯ ಪನ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋ ಮನ್ದೋ’’ತಿಆದಿನಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸಚ್ಚೇಹೀತಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಹಿ. ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಹಿ ಲೋಕಿಯಾನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಞಾಣಸ್ಸ ಸಮ್ಮಸನಟ್ಠಾನತಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚನತಾಯ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಿಸಮಯಟ್ಠಾನತಾಯ ಚ ನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಏತ್ಥ ಚ ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋ ಉದತ್ಥೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ. ತಣ್ಹಾಚರಿತೋ ಮನ್ದೋ ನೇಯ್ಯೋ. ಇತರೇ ದ್ವೇಪಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂತಿ ಏವಂ ಯೇನ ವೇನೇಯ್ಯತ್ತಯೇನ ಪುಬ್ಬೇ ದೇಸನಾವಿಭಾಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತದೇವ ವೇನೇಯ್ಯತ್ತಯಂ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಪದಾವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ತಂ ವೇನೇಯ್ಯುಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗಂ ಅತ್ಥನಯಯೋಜನಾಯ ವಿಸಯಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಭೋ ತಣ್ಹಾಚರಿತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಣ್ಹಾಯ ಸಮಾಧಿಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಚರಿತೋ ವಿಸುಜ್ಝಮಾನೋ ಸಮಾಧಿಮುಖೇನ ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೭೦; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧, ೩) ವಚನತೋ ಪನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಹಿತೇನೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿನಾ ನಿಯ್ಯಾನಂ, ನ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿನಾ ಏವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧೀ’’ತಿ ಸಙ್ಗಹೇಸು ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಸಮಾಧೀತಿ ವಕ್ಖತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರೀತಿ. ತತ್ಥ ರಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ರಾಗೋ. ಸೋ ವಿರಜ್ಜತಿ ಏತಾಯಾತಿ ರಾಗವಿರಾಗಾ, ತಾಯ ರಾಗವಿರಾಗಾಯ, ರಾಗಪ್ಪಹಾಯಿಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಚೇತೋತಿ ಚಿತ್ತಂ, ತದಪದೇಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಮಾಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಯಥಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩). ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿ, ತೇನ ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ತತೋ ವಿಮುಚ್ಚನನ್ತಿ ವಾ ವಿಮುತ್ತಿ, ಸಮಾಧಿಯೇವ. ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಕಥಾಯಂ ಸಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ದೇಸನಾಸೀಸಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ನಾನತ್ತಕಾಯಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩೨, ೩೪೧, ೩೫೭; ಅ. ನಿ. ೭.೪೪; ೯.೨೪) ‘‘ಕಿಂ ಚಿತ್ತೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೩೫) ಚ, ಏವಂ ಲೋಕುತ್ತರಕಥಾಯಂ ಪಞ್ಞಾ ಸಮಾಧಿ ಚ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಚಞಾಣಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೦೪) ಚ ‘‘ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀ’’ತಿ ಚ. ತೇಸು ಇಧ ರಾಗಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕತೋ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾವಚನತೋ ಚ ಚೇತೋಗ್ಗಹಣೇನ ಸಮಾಧಿ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ವಿಮುತ್ತಿವಚನೇನ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾಧಿಯೇವಾ’’ತಿ. ಚೇತೋ ಚ ತಂ ವಿಮುತ್ತಿ ಚಾತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸೇವ ಚೇತಸೋ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಮುತ್ತಿ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಚೇತಸಿ ವಾ ಫಲವಿಞ್ಞಾಣೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾವ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಚೇತಸೋ ವಾ ಫಲವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಮುತ್ತಿ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಸಮಾಧಿಯೇವ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ.

ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸವಿಸಯೇ ಪಞ್ಞಾಸದಿಸೀ ಪವತ್ತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೋ ವಿಸುಜ್ಝಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಮುಖೇನ ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಉಭೋ ದಿಟ್ಠಿಚರಿತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾ. ಸಮಥಗ್ಗಹಣೇನ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ತಣ್ಹಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಗ್ಗಹಣೇನ ಅವಿಜ್ಜಞ್ಚ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಪಠಮನಯಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇ ಸಮಥ…ಪೇ… ಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಪಟಿಪದಾತಿ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಪಟಿಪದಾ, ಇತರಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಹಾತಬ್ಬಾತಿ ಗಮೇತಬ್ಬಾ, ನೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಅನತ್ತಸಞ್ಞಾಭಾವತೋ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾಪರಿವಾರತ್ತಾ ಚ ಅಸುಭಸಞ್ಞಾಯ ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಸಞ್ಞಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾತಿ ಸಕಲಸ್ಸ ಸೀಹವಿಕ್ಕೀಳಿತನಯಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಯೇ ವಿಪಸ್ಸನಾ…ಪೇ… ಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

೭. ಏವಂ ಪಟಿಪದಾವಿಭಾಗೇನ ವೇನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಞಾಣವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾ ಯಾವದೇವ ವೇನೇಯ್ಯವಿನಯನತ್ಥಾ, ವಿನಯನಞ್ಚ ನೇಸಂ ಸುತಮಯಾದೀನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಪಞ್ಞಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಂ, ಯಥಾ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾಯ ಪವತ್ತಿಭಾವವಿಭಾವನಞ್ಚ ಹಾರನಯಬ್ಯಾಪಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಹಾರಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಿತಪ್ಪಕಾರಂ ತಾವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯೇನ ಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗದಸ್ಸನೇನ ದೇಸನಾಭಾಜನಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ದೇಸನಾಯಂ ದೇಸನಾಹಾರಂ ನಿಯೋಜೇತುಕಾಮೋ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ಹಾರೋ ಕತ್ಥ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಸೋ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಕ್ಖಣೇಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ ಸೋತಾವಧಾನಪರಿಯೋಸಾನಾಹಿ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯಸ್ಸ. ಸತ್ಥಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ಯಥಾರಹಂ ಅನುಸಾಸನತೋ ಸತ್ಥಾ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ, ತಂ ಧಮ್ಮಂ. ದೇಸಯತೀತಿ ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರನಯೇಹಿ ಭಾಸತಿ ಕಥೇತಿ. ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಭಗವತೋ ಸಾವಕೇಸು ಅಞ್ಞತರೋ. ಗರುಟ್ಠಾನೀಯೋತಿ ಸೀಲಸುತಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನ ಗರುಕರಣೀಯೋ. ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸಕಲಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ. ಸಮಂ ಸಹ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಂ ಚರತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಸೋ ಭಗವಾ ಯೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಸೇತಾ’’ತಿ ತಥಾಗತೇ, ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ವತಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಯೋ ಏವಂ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಸದ್ಧಂ ಲಭತಿ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾಸುತೇ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ. ವೀಮಂಸಾತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಪಾಳಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ವೀಮಂಸನಪಞ್ಞಾ. ಸೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ಏವ ವೇವಚನಂ. ಸಾ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತವೀಮಂಸನೇ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಸ್ಸಹನವಸೇನ ಉಸ್ಸಾಹನಾ, ತುಲನವಸೇನ ತುಲನಾ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಣವಸೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾತಿ ಚ ವುತ್ತಾ. ಅಥ ವಾ ವೀಮಂಸತೀತಿ ವೀಮಂಸಾ, ಸಾ ಪದಪದತ್ಥವಿಚಾರಣಾ ಪಞ್ಞಾ. ಉಸ್ಸಾಹನಾತಿ ವೀರಿಯೇನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಧಾರಣಪರಿಚಯಸಾಧಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ. ತುಲನಾತಿ ಪದೇನ ಪದನ್ತರಂ, ದೇಸನಾಯ ವಾ ದೇಸನನ್ತರಂ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣಪಞ್ಞಾ. ಉಪಪರಿಕ್ಖಾತಿ ಮಹಾಪದೇಸೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಾ ಪಾಳಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾ. ಅತ್ತಹಿತಂ ಪರಹಿತಞ್ಚ ಆಕಙ್ಖನ್ತೇಹಿ ಸುಯ್ಯತೀತಿ ಸುತಂ, ಕಾಲವಚನಿಚ್ಛಾಯ ಅಭಾವತೋ, ಯಥಾ ದುದ್ಧನ್ತಿ. ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ? ಅಧಿಕಾರತೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ವಾ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಥ ವಾ ಸವನಂ ಸುತಂ, ಸೋತದ್ವಾರಾನುಸಾರೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪಧಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತೇನ ಹೇತುನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸುತಮಯೀ. ಪಕಾರೇನ ಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಯಾ ವೀಮಂಸಾ, ಅಯಂ ಸುತಮಯೀ ಪಞ್ಞಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಮ್ಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಸುತಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ ವೀಮಂಸಾದಿಪರಿಯಾಯವತೀ ವೀಮಂಸಾದಿವಿಭಾಗವತೀ ಚ, ತಥಾ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ವಾ ಸುತಮಯೀ ಓರಮತ್ತಿಕಾ ಅನವಟ್ಠಿತಾ ಚ, ಏವಂ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸುತೇನ ನಿಸ್ಸಯೇನಾತಿ ಸುತೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ, ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸುತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೀಮಂಸಾತಿಆದೀಸು ‘‘ಇದಂ ಸೀಲಂ, ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ, ಇಮೇ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವವೀಮಂಸನಭೂತಾ ಪಞ್ಞಾ ವೀಮಂಸಾ. ತೇಸಂಯೇವ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಚನತ್ಥಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಭಾವಸರಸಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ತುಲಯಿತ್ವಾ ವಿಯ ಗಹಣಪಞ್ಞಾ ತುಲನಾ. ತೇಸಂಯೇವ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಲಕ್ಖಣಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿರುಪ್ಪನಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾದಿಆಕಾರೇ ಚ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ, ತಥಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸವಿಗ್ಗಹೇ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ಏವಮೇತೇಹಿ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮೇ ಕತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಅನು ಅನು ಪೇಕ್ಖಣಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಣಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಸುತಮಯೀ ಪಞ್ಞಾ ಯಥಾಸುತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಧಾರಣಪರಿಚಯವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ‘‘ಉಸ್ಸಾಹನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ನ ಏವಂ ಚಿನ್ತಾಮಯೀತಿ ಇಧ ‘‘ಉಸ್ಸಾಹನಾ’’ತಿ ಪದಂ ನ ವುತ್ತಂ. ಚಿನ್ತನಂ ಚಿನ್ತಾ, ನಿಜ್ಝಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಇಮಾಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಞ್ಞಾಹೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಞ್ಞಾಹಿ ಕಾರಣಭೂತಾಹಿ. ಸುತಚಿನ್ತಾಮಯಞಾಣೇಸು ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭತೀತಿ. ‘‘ಇಮಾಸು ದ್ವೀಸು ಪಞ್ಞಾಸೂ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ‘‘ತೇಹಿ ಜಾತಾಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾಸೂ’’ತಿ ವಾ ವಚನಸೇಸೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ರೂಪಾರೂಪಪರಿಗ್ಗಹಾದಿಮನಸಿಕಾರೇ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ. ಯಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಮನಸಿಕಾರಪ್ಪಯೋಗೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀನಂ ಸಮ್ಪ ಆದನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಭಾವನಾಮಯೀ ಪಞ್ಞಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಂ ಪನ ದಸ್ಸನಂ ಭಾವನಾತಿ ದುವಿಧನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ದಸ್ಸನಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಭಾವನಾಭೂಮಿಯಂ ವಾ’’ತಿ. ಯದಿ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಥಂ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಭಾವನಾಮಯೀತಿ? ಭಾವನಾಮಯಮೇವ ಹಿ ತಂ ಞಾಣಂ, ಪಠಮಂ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನತೋ ಪನ ‘‘ದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಫಲೋ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ದಸ್ಸನಭೂಮಿ. ಸೇಸಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಾ ಭಾವನಾಭೂಮಿ.

೮. ಇದಾನಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞಾ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರತೋಘೋಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪರತೋತಿ ನ ಅತ್ತತೋ, ಅಞ್ಞತೋ ಸತ್ಥುತೋ ಸಾವಕತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಘೋಸಾತಿ ತೇಸಂ ದೇಸನಾಘೋಸತೋ, ದೇಸನಾಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಪರತೋ ಘೋಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಪರತೋಘೋಸಾ, ಯಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸಾ ಸುತಮಯೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತಾ. ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಾದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಉಪಾಯೇನ ಪವತ್ತಮನಸಿಕಾರಾ. ಪರತೋ ಚ ಘೋಸೇನಾತಿ ಪರತೋಘೋಸೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಇದಾನಿ ಯದತ್ಥಂ ಇಮಾ ಪಞ್ಞಾ ಉದ್ಧಟಾ, ತಮೇವ ವೇನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಿಭಾಗಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಮಾ ದ್ವೇತಿ ಗಣನವಸೇನ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಾ ಸುತಮಯೀ ಚಿನ್ತಾಮಯೀ ಚಾತಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಯಂ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂತಿ ಅಯಂ ಸುತಮಯಚಿನ್ತಾಮಯಞಾಣೇಹಿ ಆಸಯಪಯೋಗಪಬೋಧಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿತತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸಮತ್ತೇನೇವ ಜಾನನತೋ ‘‘ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂತಿ ಚಿನ್ತಾಮಯಞಾಣೇನ ಆಸಯಸ್ಸ ಅಪರಿಕ್ಖತತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸೇಹಿ ಜಾನನತೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ. ಅಯಂ ನೇಯ್ಯೋತಿ ಸುತಮಯಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವತೋ ನಿರವಸೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾಯ ನೇತಬ್ಬತೋ ನೇಯ್ಯೋ.

೯. ಏವಂ ದೇಸನಾಪಟಿಪದಾಞಾಣವಿಭಾಗೇಹಿ ದೇಸನಾಭಾಜನಂ ವೇನೇಯ್ಯತ್ತಯಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿತಾಯ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ದೇಸನಾಹಾರಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತುಂ ‘‘ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ.

ತತ್ಥ ಸಾಯನ್ತಿ ಸಾ ಅಯಂ. ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ನೇತ್ತಿ. ೫) ಪಟಿನಿದ್ದೇಸವಾರಸ್ಸ ಆದಿತೋ ದೇಸನಾಹಾರಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವೇನ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಪಾಳಿ, ತಮೇವೇತ್ಥ ದೇಸನಾಹಾರಂ ನಿಯೋಜೇತುಂ ‘‘ಸಾಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ. ಕಿಂ ದೇಸಯತೀತಿ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಪಿಣ್ಡತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಗಣನಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ. ಸಚ್ಚವಿನಿಮುತ್ತಾ ಹಿ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾ ನತ್ಥೀತಿ. ತಸ್ಸಾ ಚ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ. ಪವತ್ತಿಪವತ್ತಕನಿವತ್ತಿತದುಪಾಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಅವಿಪರೀತಭಾವೇನ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಾನಿ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಅನೇಕುಪದ್ದವಾಧಿಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ಕುಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಬಾಲಜನಪರಿಕಪ್ಪಿತಧುವಸುಭಸುಖತ್ತಭಾವವಿರಹೇನ ತುಚ್ಛತ್ತಾ ಚ ದುಕ್ಖಂ. ಅವಸೇಸಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣತ್ತಾ ಸಮುದಯೋ. ಸಬ್ಬಗತಿಸುಞ್ಞತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಸಂಸಾರಚಾರಕಸಙ್ಖಾತೋ ದುಕ್ಖರೋಧೋ, ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಧಿಗತೇ ಸಂಸಾರಚಾರಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದುಕ್ಖರೋಧಸ್ಸ ಅಭಾವೋತಿಪಿ ನಿರೋಧೋ, ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ವಾ. ಮಾರೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಿಕೇಹಿ ಮಗ್ಗಿಯತೀತಿ ವಾ ಮಗ್ಗೋ. ತತ್ಥ ಸಮುದಯೇನ ಅಸ್ಸಾದೋ, ದುಕ್ಖೇನ ಆದೀನವೋ, ಮಗ್ಗನಿರೋಧೇಹಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಏವಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸರೂಪತೋ ಆಗತಾನಿ, ತತ್ಥ ಯಥಾರುತವಸೇನ. ಯತ್ಥ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸರೂಪತೋ ನ ಆಗತಾನಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಅಸ್ಸಾದಾದಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥ ಚ ಅಸ್ಸಾದಾದಯೋ ಸರೂಪತೋ ಆಗತಾ, ತತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ನ ಆಗತಾ, ತತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ಇಧ ಪನ ಅಸ್ಸಾದಾದಯೋ ಉದಾಹರಣವಸೇನ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ತೇಹಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಿದ್ಧಾರೇತುಂ ‘‘ಆದೀನವೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ‘‘ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೮೭; ಮ. ನಿ. ೧.೧೨೦; ೩.೩೭೩; ವಿಭ. ೨೦೨) ವಚನತೋ ತಣ್ಹಾವಜ್ಜಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ತೇ ಚ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವತ್ತಾ ಆದೀನವೋ, ಫಲಞ್ಚ ದೇಸನಾಯ ಸಾಧೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ಲೋಕಿಯಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಫಲಞ್ಚ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ತಣ್ಹಾವಿಪಲ್ಲಾಸಾನಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಸ್ಸಾದೋ ಸಮುದಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ದೇಸನಾ ಚ ದೇಸನಾಫಲಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಉಪಾಯೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಯೋ ಆಣತ್ತಿ ಚ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಸ್ಸರಣಪದೇ ಚಾಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬೋ, ನ ಚಾಯಂ ಸಚ್ಚವಿಭಾಗೋ ಆಕುಲೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೨೦೮) ‘‘ತಣ್ಹಾ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಕಿಲೇಸಾ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಾಸವಾನಿ ಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ಸಾಸವಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಭಾವೇನ ವಿಭತ್ತಾ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ತಂತಂಅವಸಿಟ್ಠಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಭಾವೇನ ವಿಭತ್ತಾ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ನಿಗಮನಂ. ಇದಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಯಾಯಂ ಭಗವತೋ ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಇದಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ.

ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಭಾವಂ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಸೇನ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೭೧ ಆದಯೋ) ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾಹ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಇದಂ ಜಾತಿಆದಿವಿಭಾಗಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಂ ತಣ್ಹಾವಜ್ಜಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಜಾತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಾದಿಭಾವೇನ ಚ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೇತಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಬಾರಾಣಸಿಯನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸೀನಾಮಕಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಇಸೀನಂ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಣಟ್ಠಾನತಾಯ ಇಸಿಪತನಂ. ಮಿಗಾನಂ ತತ್ಥ ಅಭಯಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಮಿಗದಾಯನ್ತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಅಸ್ಸಮೇ. ಉತ್ತರತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಅಭಿಭವತೀತಿ ವಾ ಉತ್ತರಂ, ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಉತ್ತರನ್ತಿ ಅನುತ್ತರಂ. ಅನತಿಸಯಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ವಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅನೇಕಾಸು ದೇವಮನುಸ್ಸಪರಿಸಾಸು ಅನೇಕಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ತೇಸಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಸಮ್ಪಾದನವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಾ, ತಥಾಪಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಪ್ಪಮುಖಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸಪರಿಮಾಣಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟಿಯಾ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧವಿಭಾವನೀಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತಸ್ಸಾ ಸಾತಿಸಯಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸಮಞ್ಞಾತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಧಮ್ಮೋ ಏವ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಚಕ್ಕನ್ತಿ ವಾ ಆಣಾ. ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ತಂ ಚಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ಧಮ್ಮೇನ ಞಾಯೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ ಚಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಚಕ್ಕಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೪೧-೪೨). ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಚ ಅನುತ್ತರಭಾವತೋ ಅಪ್ಪಟಿಸೇಧನೀಯಂ. ಕೇನ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಣೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸಮಣೇನಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತೇನ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನಾತಿ ಜಾತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ. ಪರಮತ್ಥಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಞ್ಹಿ ಪಟಿಲೋಮನಚಿತ್ತಂಯೇವ ನತ್ಥಿ. ದೇವೇನಾತಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವೇನ. ಕೇನಚೀತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅವಸಿಟ್ಠಪಾರಿಸಜ್ಜೇನ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅಟ್ಠನ್ನಮ್ಪಿ ಪರಿಸಾನಂ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ.

ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಂ. ಅಪರಿಮಾಣಾ ಪದಾ, ಅಪರಿಮಾಣಾ ಅಕ್ಖರಾತಿ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿವಚನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪದಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಪದಾ ಅಕ್ಖರಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ. ಸಙ್ಕಾಸನಾತಿ ಸಙ್ಕಾಸಿತಬ್ಬಾಕಾರೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಅತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಇತಿಪಿದನ್ತಿ ಇತೀತಿ ಪಕಾರತ್ಥೋ, ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ, ಇಮಿನಾಪಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಕಾರೇನ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಜಾತಿಆದಿಭೇದೇನ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಅನೇಕಭೇದತಂ ತಂದೀಪಕಾನಂ ಅಕ್ಖರಪದಾದೀನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅಪರಿಮಾಣತಞ್ಚ ಸಮತ್ಥೇತಿ.

ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಅಯಂ ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿಭೇದಾ ತಣ್ಹಾವಟ್ಟಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಾ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತನಿಸ್ಸಟಾ ಅಸಙ್ಖತಧಾತು ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮೂಹೋ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ತದಭಿಮುಖೀಭೂತತ್ತಾ ಪಟಿಪದಾ ಚ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ. ಇತಿಪಿದನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಪನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚೇ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತೇಹಿ, ನಿರೋಧಸಚ್ಚೇ ಮದನಿಮ್ಮದನಾದಿಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇ ಸತ್ತತ್ತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಏವಂ ‘‘ದ್ವಾದಸ ಪದಾನಿ ಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಕಲಸ್ಸ ಸಾಸನಸ್ಸ ಛನ್ನಂ ಅತ್ಥಪದಾನಂ ಛನ್ನಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಾನಂ ವಸೇನ ಯಾ ದ್ವಾದಸಪದತಾ ವುತ್ತಾ, ತಮೇವ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ದೇಸನಾಹಾರಸ್ಸ ವಿಸಯದಸ್ಸನವಸೇನ ಛಛಕ್ಕಪರಿಯಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೨೦ ಆದಯೋ) ಏಕದೇಸೇನ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೩; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ತದತ್ಥಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಭಗವತೋ ವಚನಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚದೇಸನಾಭಾವಂ ತದತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಚತುಸಚ್ಚಭಾವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾರಾಣಸಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೭೧ ಆದಯೋ) ಉದ್ದೇಸತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತತ್ಥ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಪದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಪದಾನಿ ವಿಭಜನ್ತೋ ದ್ವಾದಸಪದಭಾವಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸಯಿವಿಸಯಭಾವೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಸಙ್ಕಾಸೇತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಪದಾವಯವಗ್ಗಹಣಮುಖೇನ ಪದಗ್ಗಹಣಂ, ಗಹಿತೇ ಚ ಪದೇ ಪದತ್ಥಾವಬೋಧೋ ಗಹಿತಪುಬ್ಬಸಙ್ಕೇತಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಚ ಪದಾವಯವಗ್ಗಹಣೇನ ವಿಯ ಪದಗ್ಗಹಣಸ್ಸ, ಪದತ್ಥಾವಯವಗ್ಗಹಣೇನಾಪಿ ಪದತ್ಥಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಧಾನಂ ಜಾಯತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಸಙ್ಕಾಸೇತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ದೀಪಿಯಮಾನೋ ಅತ್ಥೋ ಪದಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಅಪರಿಯೋಸಿತತ್ತಾ ಪದೇನೇವ ಪಕಾಸಿತೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪದೇಹಿ ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಾಕ್ಯಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ವಿವರಿತೋ ವಿವಟೋ ಕತೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ವಿವರತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಪಕಾರೇಹಿ ವಾಕ್ಯಭೇದೇ ಕತೇ ತದತ್ಥೋ ವಿಭತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಕಾರೇಹಿ ವಿಭಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ವಾಕ್ಯಾವಯವಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ನಿಬ್ಬಚನವಿಭಾಗೇ ಕತೇ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿರುತ್ತೀಹಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋತೀ’’ತಿ. ಕತನಿಬ್ಬಚನೇಹಿ ವಾಕ್ಯಾವಯವೇಹಿ ವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ನಿರವಸೇಸತೋ ದೇಸಿತೇಹಿ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಚಿತ್ತಪರಿತೋಸನಂ ಬುದ್ಧಿನಿಸಾನಞ್ಚ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ನಿದ್ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಏವ ಸಙ್ಕಾಸೇತೀತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಸಙ್ಕಾಸೇತಿಯೇವಾತಿ ಏವಂ ಅವಧಾರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಅತ್ಥಪದಾನಂ ನಾನಾವಾಕ್ಯವಿಸಯತಾಪಿ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ. ತೇನ ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕೇ ಸುತ್ತೇ ಛಳೇವ ಅತ್ಥಪದಾನಿ, ನಾನಾನುಸನ್ಧಿಕೇ ಪನ ಅನುಸನ್ಧಿಮ್ಹಿ ಅನುಸನ್ಧಿಮ್ಹಿ ಛ ಛ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ.

‘‘ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಚ ಪದೇಹಿ ಚ ಉಗ್ಘಟೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಾನಂ ಕಿಚ್ಚಸಾಧನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವೇನೇಯ್ಯತ್ತಯವಿನಯಮೇವ ಹಿ ತೇಸಂ ಬ್ಯಾಪಾರೋ. ಅಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಪನ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಪದಪರಮೋ ನ ಇಧ ವುತ್ತೋ. ನೇಯ್ಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಇಧ ಗಹಣಂ ಸೇಕ್ಖಗ್ಗಹಣೇನ ವಿಯ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಕ್ಖರೇಹೀತಿಆದೀಸು ಕರಣಸಾಧನೇ ಕರಣವಚನಂ, ನ ಹೇತುಮ್ಹಿ. ಅಕ್ಖರಾದೀನಿ ಹಿ ಉಗ್ಘಟನಾದಿಅತ್ಥಾನಿ, ನ ಉಗ್ಘಟನಾದಿಅಕ್ಖರಾದಿಅತ್ಥಂ. ಯದತ್ಥಾ ಚ ಕಿರಿಯಾ ಸೋ ಹೇತು, ಯಥಾ ‘‘ಅನ್ನೇನವಸತೀ’’ತಿ. ಉಗ್ಘಟೇತೀತಿ ಸೋತಾವಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಾನಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಸಙ್ಕಾಸನವಸೇನ ಅಕ್ಖರೇಹಿ ವಿಸೇಸಂ ಆದಹನ್ತೋ ಯಥಾ ಪದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಸಯಪ್ಪಟಿಬೋಧೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕಥೇತಿ ಉದ್ದಿಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಞ್ಚಯತೀತಿ ಯಥಾಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ವಿತ್ಥಾರೇತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರಂ ಕರೋತಿ, ವಿತ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖತಿ ವಾ, ಪಟಿನಿದ್ದಿಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತ್ಥ ಉಗ್ಘಟೇತೀತಿ ಉದ್ದಿಸನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಉದ್ದೇಸೋ ಚ ದೇಸನಾಯ ಆದಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಗ್ಘಟನಾ ಆದೀ’’ತಿ. ತಥಾ ವಿಪಞ್ಚನಂ ನಿದ್ದಿಸನಂ, ವಿತ್ಥರಣಂ ಪಟಿನಿದ್ದಿಸನಂ, ನಿದ್ದೇಸಪಟಿನಿದ್ದೇಸಾ ಚ ದೇಸನಾಯ ಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಿಪಞ್ಚನಾ ಮಜ್ಝೇ, ವಿತ್ಥಾರಣಾ ಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ‘‘ಅಕ್ಖರೇಹಿ ಸಙ್ಕಾಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಛನ್ನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಾನಂ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ಥಪದಾನಂ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋಯಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮೋ ಏವ ಪರಿಯತ್ತಿಅತ್ಥಭೂತೋ ವೇನೇಯ್ಯವಿನಯನತೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಉಗ್ಘಟೀಯನ್ತೋತಿ ಉದ್ದಿಸಿಯಮಾನೋ. ತೇನಾತಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂವಿನಯನೇನ. ವಿಪಞ್ಚೀಯನ್ತೋತಿ ನಿದ್ದಿಸಿಯಮಾನೋ. ವಿತ್ಥಾರೀಯನ್ತೋತಿ ಪಟಿನಿದ್ದಿಸಿಯಮಾನೋ.

೧೦. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛ ಪದಾನಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ. ‘‘ತೇನಾಹ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದೇಸನಾಹಾರಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಂ ಪಾಳಿಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ಲೋಕುತ್ತರನ್ತಿಆದಿ ‘‘ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥವಿವರಣಂ. ತತ್ಥ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಸಬ್ಬವಿಸೇಸಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವಿಸೇಸಾನಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದಿವಿಸೇಸಾನಂ ವಾ ಉಪತಿಟ್ಠನಟ್ಠಾನಂ. ‘‘ಇದಂ ನೇಸಂ ಪದಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಂ ವಿಯ ಏತಸ್ಸ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಥಾಗತಪದಂ ಇತಿಪೀ’’ತಿಆದೀಸು ಇದಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ತಥಾಗತಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿದೇಸನಾಗಮನೇಹಿ ಕಿಲೇಸಗಹನಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗತಮಗ್ಗೋತಿಪಿ. ತೇನ ಗೋಚರಭಾವನಾಸೇವನಾಹಿ ನಿಸೇವಿತಂ ಭಜಿತನ್ತಿಪಿ. ತಸ್ಸ ಮಹಾವಜಿರಞಾಣಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣದನ್ತೇಹಿ ಆರಞ್ಜಿತಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಆರಞ್ಜನಟ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತೋ ಚೇತನ್ತಿ ಯತೋ ತಥಾಗತಪದಾದಿಭಾವೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಅತೋ ಅನೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತುತ್ತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ವಾ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ ಚರಿಯನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಯಾವದೇವ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಞಾಯತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತತ್ಥಂ ಪಾಳಿಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥತಾಯ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾಯ ಯಾವದೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪನತ್ಥೋ ದೇಸನಾಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇಸಂ ಅಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಯೋಗೀನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಯೋಗಿನೋ. ತೇ ಹಿ ಇಮಂ ದೇಸನಾಹಾರಂ ಪಯೋಜೇನ್ತೀತಿ. ಇದಂ ವಚನಂ ದೇಸನಾಹಾರವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಸಮ್ಮಾ ಠಪಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಕರಣಂ ಸಙ್ಗಾಯನ್ತೇಹಿ ಠಪಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೋ’’ತಿ. ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಅಸ್ಸಾದಾದಿಪದತ್ಥೇ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಯೋಜಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾಹಾರವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.