೬. ಉಪಸೀವಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೮. ಛಟ್ಠೇ ಉಪಸೀವಸುತ್ತೇ – ಮಹನ್ತಮೋಘನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಓಘಂ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅನಲ್ಲೀನೋ. ನೋ ವಿಸಹಾಮೀತಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಯಂ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಿತೋ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾಮೋಘನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಕಾಮೋಘಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಭವೋಘಂ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ದಿಟ್ಠೋಘಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜೋಘಂ ತರೇಯ್ಯಂ. ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪರಿದೀಪನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಆಲಮ್ಬಣನ್ತಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಾನಂ. ನಿಸ್ಸಯನ್ತಿ ಅಲ್ಲೀಯನಂ. ಉಪನಿಸ್ಸಯನ್ತಿ ಅಪಸ್ಸಯನಂ.

೩೯. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಲಾಭೀ ತಞ್ಚ ಸನ್ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಯಂ ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ನಿಯ್ಯಾನಪಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋತಿ ತಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸತೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪಸ್ಸಮಾನೋ. ನತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಂ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ತರಸ್ಸು ಓಘನ್ತಿ ತತೋ ಪಭುತಿ ಪವತ್ತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಓಘಂ ತರಸ್ಸು. ಕಥಾಹೀತಿ ಕಥಂಕಥಾಹಿ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯಂ ನತ್ತಮಹಾಭಿಪಸ್ಸಾತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸ. ಏತೇನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಕಥೇಸಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ತಞ್ಞೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಾವೇತೀತಿ ಆಕಾಸಾಲಮ್ಬಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಹಗ್ಗತವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಾವೇತಿ ಅಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ವಿಭಾವೇತೀತಿ ವಿವಿಧಾ ಅಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಅನ್ತರಧಾಪೇತೀತಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಗಮೇತಿ. ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಭಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಪಸ್ಸತಿ.

೪೦. ಇದಾನಿ ‘‘ಕಾಮೇ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಅತ್ತನಾ ಪಹೀನೇ ಕಾಮೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸೂ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಹಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಛಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಹಿತ್ವಾ. ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖೇ ಪರಮೇತಿ ಸತ್ತಸು ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖೇಸು ಉತ್ತಮೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ. ತಿಟ್ಠೇ ನು ಸೋ ತತ್ಥ ಅನಾನುಯಾಯೀತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತತ್ಥ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅವಿಗಚ್ಛಮಾನೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನೂತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಅವಿಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಅವಿಯುಜ್ಜಮಾನೋ. ಅವಿಗಚ್ಛಮಾನೋತಿ ವಿಯೋಗಂ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ. ಅನನ್ತರಧಾಯಮಾನೋತಿ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ. ಅಪರಿಹಾಯಮಾನೋತಿ ಅನನ್ತರಾ ಪರಿಹಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ.

೪೧-೨. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮತ್ತಕಂಯೇವ ಠಾನಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ. ಏವಂ ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಠಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಭಾವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ತಿಟ್ಠೇ ಚೇ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪೂಗಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಅನೇಕಸಙ್ಖ್ಯಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಂ, ಗಣನರಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪೂಗಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಾಮಿವಚನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಪೂಗನ್ತಿ ವಾ ಏತಸ್ಸ ಬಹೂನೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪೂಗಾನೀ’’ತಿ ವಾಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಪುರಿಮಪಾಠೋಯೇವ ಸಬ್ಬಸುನ್ದರೋ. ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಸೀತಿ ಸಿಯಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತತ್ಥೇವಾಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ನಾನಾದುಕ್ಖೇಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ ಸೀತಿಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಸಸ್ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚವೇಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಥಾವಿಧಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಉದಾಹು ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ವಾಪಿ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚವೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚುತಿಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ಉಚ್ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ಭವೇಯ್ಯ. ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ. ಉಪಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ.

೪೩. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಂ ಅನುಪಗಮ್ಮ ತತ್ಥುಪಪನ್ನಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಚ್ಚೀ ಯಥಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ಪಲೇತೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ. ನ ಉಪೇತಿ ಸಙ್ಖನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ದಿಸಂ ಗತೋ’’ತಿ ವೋಹಾರಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಮುನೀ ನಾಮಕಾಯಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಏವಂ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಸೇಕ್ಖಮುನಿ ಪಕತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇವ ರೂಪಕಾಯಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪುನ ನಾಮಕಾಯಾಪಿ ವಿಮುತ್ತೋ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಹುತ್ವಾ ಅನುಪಾದಾನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಪಲೇತಿ ನ ಉಪೇತಿ ಸಙ್ಖಂ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಖಿತ್ತಾತಿ ಚಲಿತಾ. ಉಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಅತಿಚಲಿತಾ. ನುನ್ನಾತಿ ಪಪ್ಫೋಟಿಯಾ. ಪಣುನ್ನಾತಿ ದೂರೀಕತಾ. ಖಮ್ಭಿತಾತಿ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪಿತಾ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾತಿ ನ ಸನ್ತಿಕೇ ಕತಾ.

೪೪. ಇದಾನಿ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಪಲೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಅತ್ಥಮಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ ಸೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸೋ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ ಉದಾಹು ನತ್ಥಿ, ಉದಾಹು ವೇ ಸಸ್ಸತಿಯಾ ಸಸ್ಸತಭಾವೇನ ಅರೋಗೋ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ ಸೋತಿ ಏವಂ ತಂ ಮೇ ಮುನೀ ಸಾಧು ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ನಿರುದ್ಧೋತಿ ನಿರೋಧಂ ಪತ್ತೋ. ಉಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಸನ್ತಾನೋ. ವಿನಟ್ಠೋತಿ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ.

೪೫. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಥಾ ಅವತ್ತಬ್ಬತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಙ್ಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಙ್ಗತಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ. ನ ಪಮಾಣಮತ್ಥೀತಿ ರೂಪಾದಿಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ. ಯೇನ ನಂ ವಜ್ಜುನ್ತಿ ಯೇನ ರಾಗಾದಿನಾ ನಂ ವದೇಯ್ಯುಂ. ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಖನ್ಧಾದಿಧಮ್ಮೇಸು.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಅಧಿವಚನಾನಿ ಚಾತಿ ಸಿರಿವಡ್ಢಕೋ ಧನವಡ್ಢಕೋತಿಆದಯೋ ಹಿ ವಚನಮತ್ತಂಯೇವ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಅಧಿವಚನಾ ನಾಮ. ಅಧಿವಚನಾನಂ ಪಥಾ ಅಧಿವಚನಪಥಾ ನಾಮ. ‘‘ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೯) ಏವಂ ನಿದ್ಧಾರಿತ್ವಾ ಸಹೇತುಕಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಅಭಿಲಾಪಾ ನಿರುತ್ತಿ ನಾಮ. ನಿರುತ್ತೀನಂ ಪಥಾ ನಿರುತ್ತಿಪಥಾ ನಾಮ. ‘‘ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೭) ಏವಂ ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ. ಪಞ್ಞತ್ತೀನಂ ಪಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಾ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೦೧-೧೦೮) ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಉಪಸೀವಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.