ಪಾರಾಯನವಗ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ

೧. ಅಜಿತಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ಪಾರಾಯನವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಜಿತಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ –

೧. ‘‘ಕೇನಸ್ಸು ನಿವುತೋ ಲೋಕೋ, (ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಅಜಿತೋ,)

ಕೇನಸ್ಸು ನಪ್ಪಕಾಸತಿ;

ಕಿಸ್ಸಾಭಿಲೇಪನಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಕಿಂಸು ತಸ್ಸ ಮಹಬ್ಭಯ’’ನ್ತಿ. –

ಅಜಿತಮಾಣವಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ಚ ಉಪರೂಪರಿಪಞ್ಹೇ ಚ ನಿದ್ದೇಸೇಸು ಚ ವುತ್ತಞ್ಚ ಉತ್ತಾನಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಸೇಸಮೇವ ವಕ್ಖಾಮ. ತತ್ಥ ನಿವುತೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತೋ. ಕಿಸ್ಸಾಭಿಲೇಪನಂ ಬ್ರೂಸೀತಿ ಕಿಂ ಅಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಭಿಲೇಪನಂ ವದೇಸಿ?

ಆವುತೋತಿ ಆವರಿತೋ. ನಿವುತೋತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತೋ. ಓವುತೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತೋ. ಪಿಹಿತೋತಿ ಉಪರಿಭಾಗೇನ ಛಾದಿತೋ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋತಿ ಅವಿವಟೋ. ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋತಿ ಅಧೋಮುಖಂ ಛಾದಿತೋ.

ನಪ್ಪಕಾಸತೀತಿ ನಪ್ಪಕಾಸೋ ಹೋತಿ. ನಪ್ಪಭಾಸತೀತಿ ಞಾಣಪ್ಪಭಾಸಂ ನ ಕರೋತಿ. ನ ತಪತೀತಿ ಞಾಣತಪಂ ನ ಕರೋತಿ. ನ ವಿರೋಚತೀತಿ ಞಾಣವಿರೋಚನಂ ನ ಕರೋತಿ. ನ ಞಾಯತೀತಿ ನ ಜಾನೀಯತಿ. ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನಪ್ಪಞ್ಞಾಯತೇ.

ಕೇನ ಲಿತ್ತೋತಿ ಕೇನ ಲಿಮ್ಪಿತೋ. ಸಂಲಿತ್ತೋ ಉಪಲಿತ್ತೋತಿ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದಂ ವಡ್ಢಿತಂ. ಆಚಿಕ್ಖಸಿ ನಿದ್ದೇಸವಸೇನ. ದೇಸೇಸಿ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸವಸೇನ. ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ. ಅತ್ಥಂ ಬೋಧೇನ್ತೋ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿವರಸಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಭಜಸಿ. ನಿಕುಜ್ಜಿತಭಾವಂ ಗಮ್ಭೀರಭಾವಞ್ಚ ಹರಿತ್ವಾ ಸೋತೂನಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಂ ಜನಯನ್ತೋ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಸಿ. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸೋತೂನಂ ಅಞ್ಞಾಣನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮೇನ್ತೋ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೨. ವೇವಿಚ್ಛಾ ಪಮಾದಾ ನಪ್ಪಕಾಸತೀತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಹೇತು ಚ ಪಮಾದಹೇತು ಚ ನಪ್ಪಕಾಸತಿ. ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹಿಸ್ಸ ದಾನಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಪಕಾಸಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಪಮಾದೋ ಸೀಲಾದೀಹಿ. ಜಪ್ಪಾಭಿಲೇಪನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾ ಅಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಮಕ್ಕಟಲೇಪೋ ವಿಯ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅಭಿಲೇಪನಂ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾತಿಆದಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ.

ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಯೇಸಂ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ. ಆದಿತೋ ಸಮುದಾಗಮನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಪಠಮತೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ ನಿರೋಧೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಭಙ್ಗತೋ ನಿರುಜ್ಝನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಪಾಕೋತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕೋ ಕಮ್ಮಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಪಾಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಪಾಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ವಿಪಾಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ರೂಪನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ರೂಪಂ ನಾಮಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ನಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ರೂಪನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ರೂಪಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ನಾಮನ್ತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ನಾಮಂ ರೂಪಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ರೂಪಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ನಾಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೩. ಸವನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಿ ಸೋತಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ರೂಪಾದಿಆಯತನೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಕಾ ಸೋತಾ ಸನ್ದನ್ತಿ. ಕಿಂ ನಿವಾರಣನ್ತಿ ತೇಸಂ ಕಿಂ ಆವರಣಂ ಕಾ ರಕ್ಖಾ. ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ತಂ ತೇಸಂ ನಿವಾರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಹಿ. ಏತೇನ ಸಾವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕೇನ ಸೋತಾ ಪಿಧೀಯರೇತಿ ಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಏತೇ ಸೋತಾ ಪಿಧೀಯನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಏತೇನ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಸವನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಆಸವನ್ತೀತಿ ಅಧೋಗಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸವನ್ತಿ. ಸನ್ದನ್ತೀತಿ ನಿರನ್ತರಗಾಮಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸನ್ದಮಾನಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತನ್ತಿ.

೪. ಸತಿ ತೇಸಂ ನಿವಾರಣನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯುತ್ತಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿಯೋ ಸಮನ್ವೇಸಮಾನಾ ಸತಿ ತೇಸಂ ಸೋತಾನಂ ನಿವಾರಣಂ. ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮೀತಿ ತಮೇವಾಹಂ ಸತಿಂ ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧೀಯರೇತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಪನ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಪಟಿವೇಧಸಾಧಿಕಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಏತೇ ಸೋತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಿಧೀಯನ್ತಿ.

ಪಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಸಮುದಯಞ್ಚಾತಿ ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಭಾವಗಮನಞ್ಚ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಂ ವಾ. ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚಾತಿ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ. ಆದೀನವಞ್ಚಾತಿ ದೋಸಞ್ಚ. ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚಾತಿ ನಿಕ್ಖಮನಞ್ಚ.

೫. ಪಞ್ಞಾ ಚೇವಾತಿ ಪಞ್ಹಾಗಾಥಾಯ ಯಾ ಚಾಯಂ ತಯಾ ವುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಯಾ ಚ ಸತಿ, ಯಞ್ಚ ತದವಸೇಸಂ ನಾಮರೂಪಂ, ಏತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕತ್ಥ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಏತಂ ಮೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹೀತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕತ್ಥೇತಂ ಉಪರುಜ್ಝತೀತಿ ಏತಂ ನಾಮರೂಪಂ ಕತ್ಥ ನ ಭವತಿ. ವೂಪಸಮ್ಮತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾತಿ. ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ.

೬. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾಯ ಪನಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾಸತಿಯೋ ನಾಮೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ, ಅಜಿತ, ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತ್ಥೇತಂ ಉಪರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ, ತದೇತಂ ಯತ್ಥ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಅಸೇಸಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ, ತಂ ತೇ ವದಾಮಿ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನ ಸಹೇವ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಏತ್ಥೇತಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ, ಏತ್ಥೇವ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೇನ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಏತಂ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ, ತಂ ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಞ್ಞಾಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕವಸೇನ ನಿರುಜ್ಝನೇನ. ತತ್ಥ ದುವಿಧೋ ನಿರೋಧೋ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕನಿರೋಧೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕನಿರೋಧೋತಿ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಾನಿ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ. ತಂ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ತಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ತಯೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಭಾವಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚಿತ್ತಾನಿ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯುಂ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಪನ ನೇಸಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಾರಯಮಾನೋ ಸೇತುಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಭಾವಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಂ ನಿರೋಧೇತಿ ನಾಮ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ದ್ವೇ ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾನೀತಿ ಓಳಾರಿಕಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ಛ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಅಣುಸಹಗತಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ತಾನಿ ಏವ ಛ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಞ್ಚಾತಿ ಪಞ್ಚ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ತೇ ಮಗ್ಗಾ ಅಭಾವಿತಾ ಅಸ್ಸು, ತಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯುಂ. ತೇ ಪನ ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಾರಯಮಾನಾ ಸೇತುಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಭಾವಂ ಕುರುಮಾನಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಂ ನಿರೋಧೇನ್ತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಚೇ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಭಾವಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತ ಭವೇ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಉಪಾದಿನ್ನಕಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ ಹೇತೂನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ತೀಣಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯೋತಿ ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತಿ. ಇದಾನಿ ಕುತೋ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸತ್ತ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಕುರುಮಾನೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ನಿರೋಧೇತಿ ನಾಮ.

ಸಚೇ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಅಭಾವಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಭವೇ ಪಞ್ಚಸು ಭವೇಸು ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ ಹೇತೂನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ಓಳಾರಿಕಾನಿ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಸಂಯೋಜನಾನಿ ಓಳಾರಿಕೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋತಿ ಇಮೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತಿ. ಇದಾನಿ ಕುತೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ದ್ವೇ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಭವೇಸು ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಕುರುಮಾನೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ನಿರೋಧೇತಿ ನಾಮ.

ಸಚೇ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಅಭಾವಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಭವಂ ದುತಿಯಭವೇ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ ಹೇತೂನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ಅಣುಸಹಗತಾನಿ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ಅಣುಸಹಗತೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋತಿ ಇಮೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತಿ. ಇದಾನಿ ಕುತೋ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಏಕಂ ಭವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದುತಿಯಭವೇ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಕುರುಮಾನೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ನಿರೋಧೇತಿ ನಾಮ.

ಸಚೇ ಅರಹತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅಭಾವಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ ಹೇತೂನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ರೂಪರಾಗೋ ಅರೂಪರಾಗೋ ಮಾನೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಅವಿಜ್ಜಾ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋತಿ ಇಮೇ ಪನ ಅಟ್ಠ ಕಿಲೇಸೇ ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋವ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತಿ. ಇದಾನಿ ಕುತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೇ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ? ಏವಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಪ್ಪವತ್ತಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಕುರುಮಾನೋ ಉಪಾದಿನ್ನಕಂ ನಿರೋಧೇತಿ ನಾಮ.

ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಚೇತ್ಥ ಅಪಾಯಭವಂ ನಿರೋಧೇತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಸುಗತಿಕಾಮಭವೇಕದೇಸಂ. ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಕಾಮಭವಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ರೂಪಾರೂಪಭವಂ, ಸಬ್ಬಭವೇಪಿ ನಿರೋಧೇತಿ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಉಪಾದಿನ್ನಕನಿರೋಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ‘‘ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ, ಏತ್ಥೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಉಪಾದಿನ್ನಕನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತತ್ಥ ಸತ್ತ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಾಮಭವತೋ ಕಾಮಭವಂ ಸಂಸರನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತ ಭವೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇತಿ –

‘‘ಖನ್ಧಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪಾಟಿ, ಧಾತುಆಯತನಾನ ಚ;

ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ವತ್ತಮಾನಾ, ‘ಸಂಸಾರೋ’ತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೬೧೯; ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪.೧೯೯; ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧.೧೧೭; ಇತಿವು. ಅಟ್ಠ. ೧೪, ೫೮; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೯) –

ಏವಂ ವಣ್ಣಿತೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ. ಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾತಿ ನಮನಲಕ್ಖಣಂ ಚತುಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ನಾಮಞ್ಚ ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ಭೂತೋಪಾದಾಯಸಙ್ಖಾತಂ ರೂಪಞ್ಚ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಏತ್ಥೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇ ಏತೇ ನಾಮರೂಪಧಮ್ಮಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕವಸೇನ ನಿರೋಧಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಞಾಣೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಸಕಿಂಯೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ, ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ. ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಞಾಣೇನ. ದ್ವೇ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಾಮಧಾತುಯಾಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ದ್ವೇ ಭವೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಪಞ್ಚಸು ಭವೇಸೂತಿ ತದವಸಿಟ್ಠೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಭವೇಸು. ಏತ್ಥೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏಕಂ ಭವಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ರೂಪಧಾತುಯಾ ವಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ವಾ ಏಕಂ ಭವಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ರೂಪಧಾತುಯಾ ವಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ವಾತಿ ದುತಿಯಕಭವೇ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಚೇವ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಚ. ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ರೂಪಭವೇ ನಾಮರೂಪಂ, ಅರೂಪಭವೇ ನಾಮಮೇವ. ಏತ್ಥೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಏತೇ ನಾಮರೂಪಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ.

ಅರಹತೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ‘‘ಅರಹಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ. ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾತಿ ದುವಿಧಾ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ಚ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ ಚ. ತತ್ಥ ಉಪಾದೀಯತಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಭುಸಂ ಗಣ್ಹೀಯತೀತಿ ಉಪಾದಿ, ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಉಪಾದಿಯೇವ ಸೇಸೋ ಅವಸಿಟ್ಠೋ ಉಪಾದಿಸೇಸೋ, ಸಹ ಉಪಾದಿಸೇಸೇನ ವತ್ತತೀತಿ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ. ನತ್ಥೇತ್ಥ ಉಪಾದಿಸೇಸೋತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ. ತಾಯ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಸ್ಸಾತಿ ನಿರಿನ್ಧನಸ್ಸ ವಿಯ ಜಾತವೇದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ. ಚರಿಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ನಿರೋಧವಸೇನ. ತಯೋ ಚರಿಮಾ ಭವಚರಿಮೋ ಝಾನಚರಿಮೋ ಚುತಿಚರಿಮೋತಿ. ಭವೇಸು ಹಿ ಕಾಮಭವೇ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಭವಚರಿಮೋ. ಝಾನೇಸು ಪುರಿಮಝಾನತ್ತಯೇವ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಚತುತ್ಥೇ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಝಾನಚರಿಮೋ. ಯೇ ಪನ ಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಸೋಳಸಮೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹುಪ್ಪನ್ನಾ, ತೇ ಚುತಿಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಸೋ ಚುತಿಚರಿಮೋ ನಾಮ. ಅಯಂ ಇಧ ಚರಿಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಾ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಚರಿಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನಾತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಞ್ಞಾ ಚ ಸತಿ ಚ ನಾಮಞ್ಚಾತಿ ಏತೇಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಗಹಣಂ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ. ರೂಪಞ್ಚಾತಿ ಏತೇನ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಚತುವೀಸತಿಉಪಾದಾರೂಪಾನಞ್ಚ ಗಹಣಂ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ನಿರುಜ್ಝನೂಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನ, ಏತ್ಥೇತಂ ಉಪರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಚರಿಮವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಹೀನನಿರೋಧೇನ ಏತ್ಥೇತಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ ದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಂ ಯಾತಿ, ಚರಿಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇನ ಅನುಪ್ಪಾದವಸೇನೇವ ಉಪರುಜ್ಝತೀತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೯೯).

೭. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ‘‘ದುಕ್ಖಮಸ್ಸ ಮಹಬ್ಭಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾಸಿತಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ‘‘ಯಾನಿ ಸೋತಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ‘‘ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧೀಯರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ, ‘‘ಅಸೇಸಂ ಉಪರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಿರೋಧಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸುತ್ವಾಪಿ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಅನಧಿಗತೋ ಪುನ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪರಿವೀಮಂಸಿತಧಮ್ಮಾ, ಅರಹನ್ತಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸೇಕ್ಖಾತಿ ಸೀಲಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಅವಸೇಸಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ. ಪುಥೂತಿ ಬಹೂ ಸತ್ತಜನಾ. ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹೀತಿ ತೇಸಂ ಮೇ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ನಿಪಕೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ತ್ವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ.

ತೇಸಂ ಖನ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾತಾತಿ ತೇಸಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತಾ, ಸಙ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ವಾ. ಧಾತುಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇರಿಯನ್ತಿ ಪಯೋಗಂ. ಚರಿಯನ್ತಿ ಕಿರಿಯಂ. ವುತ್ತಿನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಂ. ಆಚರನ್ತಿ ಚರಣಂ. ಗೋಚರನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಂ. ವಿಹಾರನ್ತಿ ಇರಿಯಾಪಥಪವತ್ತನಂ. ಪಟಿಪದನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ.

೮. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾಮೇಸೂತಿ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ಸೇಕ್ಖಪಟಿಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ನಾಭಿಗಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಯೋ ಚ ಮನಸೋ ಆವಿಲಭಾವಕರೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹನ್ತೋ ಮನಸಾನಾವಿಲೋ ಸಿಯಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಪರಿತುಲಿತತ್ತಾ ಕುಸಲೋ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಆದೀಹಿ ಚ ಸತೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಪರಿಬ್ಬಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕುಸಲೋ’’ತಿ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ಅಸೇಕ್ಖಪಟಿಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ನಾಭಿಗಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಗೇಧಂ ನಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ನ ಪಲಿಗಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಲೋಭಂ ನಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ನ ಪಲಿಬುನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಲೋಭವಸೇನ ನ ಅಲ್ಲೀಯೇಯ್ಯ.

ಆವಿಲಕರೇ ಕಿಲೇಸೇ ಜಹೇಯ್ಯಾತಿ ಚಿತ್ತಾಲುಳಕರೇ ಉಪತಾಪಸಙ್ಖಾತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಜಹೇಯ್ಯ.

ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಸಭಾವಂ.

ಸಹ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನಾತಿ ಗಾಥಾವಸಾನೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ. ಯೇತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚ್ಛನ್ದಾತಿ ಯೇ ಏತೇ ಅಜಿತಮಾಣವೇನ ಕಲ್ಯಾಣಛನ್ದೇನ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾ. ಏಕಪ್ಪಯೋಗಾತಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋಪಯೋಗೇಹಿ ಏಕಪ್ಪಯೋಗಾ. ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯಾತಿ ಏಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ರುಚಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ, ಏಕರುಚಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕವಾಸನವಾಸಿತಾತಿ ಅತೀತಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಾವಿತಭಾವನಾ. ಅನೇಕಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಅನೇಕೇಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ. ವಿರಜಂ ವೀತಮಲನ್ತಿ ರಾಗಾದಿರಜವಿರಹಿತಂ ರಾಗಾದಿಮಲವಿರಹಿತಞ್ಚ.

ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಇಧ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾಮಗ್ಗತ್ತಯಂ. ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚೀತಿ ತಸ್ಸ ಚ ಅಜಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಮಾಸವಾದೀಹಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನಂ ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುಚ್ಚಿ. ಸಹ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸಹೇವ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅಜಿತಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಅಜಿನಜಟಾವಾಕಚೀರತಿದಣ್ಡಕಮಣ್ಡಲುಆದಯೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು. ಸಬ್ಬೇವ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಕೇಸಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ ಹುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅಜಿತತ್ಥೇರೋವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತತ್ಥ ಅನ್ವತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸಯಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಿತಲದ್ಧಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ, ನಿಬ್ಬಾನಲದ್ಧಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅಜಿತಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯. ದುತಿಯೇ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ – ಕೋಧ ಸನ್ತುಸಿತೋತಿ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಪನ ಅಜಿತಸುತ್ತೇ ‘‘ಕಥಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಂ, ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೧೨೪; ಚೂಳನಿ. ಮೋಘರಾಜಮಾಣವಪುಚ್ಛಾ ೧೪೩) ಏವಂ ಮೋಘರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಆರಭಿ. ‘‘ನ ತಾವಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತಾನೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠ ತ್ವಂ, ಮೋಘರಾಜ, ಅಞ್ಞೋ ಪುಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತತೋ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸಂಸಯಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಕೋಧಾತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕೋಧ ಸನ್ತುಸಿತೋತಿ ಕೋ ಇಧ ಸತ್ತೋ ತುಟ್ಠೋ. ಇಞ್ಜಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ. ಉಭನ್ತಮಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಮನ್ತಾ ನ ಲಿಪ್ಪತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ನ ಲಿಪ್ಪತಿ.

ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದಿವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪತ್ತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಮನೋರಥೋ.

ತಣ್ಹಿಞ್ಜಿತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಚಲಿತಂ. ದಿಟ್ಠಿಞ್ಜಿತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಾಮಿಞ್ಜಿತನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಇಞ್ಜಿತಂ ಫನ್ದಿತಂ. ‘‘ಕಮ್ಮಿಞ್ಜಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ಮಹನ್ತೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋ. ಉತ್ತಮೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಅಗ್ಗಪುರಿಸೋ. ಪಧಾನೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಸೇಟ್ಠಪುರಿಸೋ. ಅಲಾಮಕೋ ಪುರಿಸೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಪುರಿಸೋ. ಜೇಟ್ಠಕೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಪಾಮೋಕ್ಖಪುರಿಸೋ. ನ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋ. ಪುರಿಸಾನಂ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಪಧಾನಪುರಿಸೋ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ಇಚ್ಛಿತೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಪವರಪುರಿಸೋ.

ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಚ್ಚಗಾತಿ ತಣ್ಹಂ ಅತಿಅಗಾ, ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಭುಸಂ ಅತಿಅಗಾ.

೧೦. ತಸ್ಸೇತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಕಾಮೇಸೂ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಾಮೇಸು ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾತಿ ಕಾಮನಿಮಿತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾ, ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸನ್ತುಸಿತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ವೀತತಣ್ಹೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಅನಿಞ್ಜಿತತಂ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾಯ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಧಮ್ಮೇ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ರಾಗಾದಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬುತೋ.

ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಮಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ನೀಚಧಮ್ಮಸಮಾಯೋಗತೋ. ಆರತೀತಿ ಆರಕಾ ರಮನಂ. ವಿರತೀತಿ ತಾಯ ವಿನಾ ರಮನಂ. ಪಟಿವಿರತೀತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಾಯ ವಿನಾ ರಮನಂ. ವೇರಮಣೀತಿ ವೇರವಿನಾಸನಂ. ಅಕಿರಿಯಾತಿ ಕಿರಿಯಾಪಚ್ಛಿನ್ದನಂ. ಅಕರಣನ್ತಿ ಕರಣಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನಂ. ಅನಜ್ಝಾಪತ್ತೀತಿ ಅನಾಪಜ್ಜನತಾ. ವೇಲಾಅನತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಸೀಮಾಅನತಿಕ್ಕಮೋ. ಸೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಯಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸಹಸ್ಸೇನ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ. ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಮೇವ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪುಣ್ಣಕಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೨. ತತಿಯೇ ಪುಣ್ಣಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ – ಅನೇಜನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಮೋಘರಾಜಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮೂಲದಸ್ಸಾವಿನ್ತಿ ಅಕುಸಲಮೂಲಾದಿದಸ್ಸಾವಿಂ. ಇಸಯೋತಿ ಇಸಿನಾಮಕಾ ಜಟಿಲಾ. ಯಞ್ಞನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ. ಅಕಪ್ಪಯಿಂಸೂತಿ ಪರಿಯೇಸಿಂಸು.

ಹೇತುದಸ್ಸಾವೀತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕಾರಣವೇವಚನಾನೇವ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಫಲತ್ಥಾಯ ಹಿನೋತಿ ಪವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇತೂತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಫಲಂ ನಿದೇತಿ ‘ಹನ್ದ, ಗಣ್ಹಥ ನ’ನ್ತಿ ಅಪ್ಪೇತಿ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ನಿದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮ್ಭವದಸ್ಸಾವೀತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಪದಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ದಸ್ಸಿತನಯಾನಿ ಏವ. ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಏತಿ ಪವತ್ತತಿ, ತಞ್ಚ ಫಲಂ ತತೋ ಸಮುದೇತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಚ ಸಮುದಯೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ.

ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸುಗತಿಯೋತಿ ಚತುಅಪಾಯವಿನಿಮುತ್ತಕಾ ಉತ್ತರಮಾತಾದಯೋ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಕಪಣಮನುಸ್ಸಾ ಚ ದುಲ್ಲಭಘಾಸಚ್ಛಾದನಾ ದುಕ್ಖಪೀಳಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ದುಗ್ಗತಿಯೋತಿ ಯಮರಾಜನಾಗಸುಪಣ್ಣಪೇತಮಹಿದ್ಧಿಕಾದಯೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಾ. ಅತ್ತಭಾವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾತಿ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ. ಜಾನಾತೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಜಾನಾತಿ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಿ.

ಅಕುಸಲಾತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಾ. ಅಕುಸಲಂ ಭಜನ್ತೀತಿ ಅಕುಸಲಭಾಗಿಯಾ. ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಭವಾತಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕಾ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅವಿಜ್ಜಾ ಮೂಲಂ ಕಾರಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕಾ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸಮೋಸರನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಓಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಸಮೋಸರಣಾ. ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುಗ್ಘಾತಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಹತಾಯ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಹತಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ.

ಅಪ್ಪಮಾದಮೂಲಕಾತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಮೂಲಂ ಕಾರಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಮೂಲಕಾ. ಅಪ್ಪಮಾದೇಸು ಸಮ್ಮಾ ಓಸರನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಸಮೋಸರಣಾ. ಅಪ್ಪಮಾದೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಸಯಂ ಕಾಮಾವಚರೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವೇನ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಅಲಮತ್ತೋತಿ ಸಮತ್ಥಚಿತ್ತೋ. ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಮಯಾ ಪುಟ್ಠಂ. ವಹಸ್ಸೇತಂ ಭಾರನ್ತಿ ಏತಂ ಆಭತಭಾರಂ ವಹಸ್ಸು. ಯೇ ಕೇಚಿ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ. ‘‘ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ಆಜೀವಕಸಾವಕಾನಂ ಆಜೀವಕಾ ದೇವತಾತಿ ಯೇ ಆಜೀವಕವಚನಂ ಸುಣನ್ತಿ ಸುಸ್ಸುಸನ್ತಿ, ತೇ ಆಜೀವಕಸಾವಕಾ, ತೇಸಂ ಆಜೀವಕಸಾವಕಾನಂ. ಆಜೀವಕಾ ಚ ತೇಸಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೇ ಏವ ಆಜೀವಕಾ ದೇವತಾ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಯೇ ಯೇಸಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾತಿ ಯೇ ಆಜೀವಕಾದಯೋ ದಿಸಾಪರಿಯೋಸಾನಾ ಯೇಸಂ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾನುಚ್ಛವಿಕಾ. ತೇ ತೇಸಂ ದೇವತಾತಿ ತೇ ಆಜೀವಕಾದಯೋ ತೇಸಂ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ದೇವತಾ.

ಯೇಪಿ ಯಞ್ಞಂ ಏಸನ್ತೀತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಗವೇಸನ್ತೀತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ. ಪರಿಯೇಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ಯಞ್ಞಾ ವಾ ಏತೇ ಪುಥೂತಿ ಯಞ್ಞಾ ಏವ ವಾ ಏತೇ ಪುಥುಕಾ. ಯಞ್ಞಯಾಜಕಾ ವಾ ಏತೇ ಪುಥೂತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಯಾಜನಕಾ ಏವ ವಾ ಏತೇ ಪುಥುಕಾ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ ವಾ ಏತೇ ಪುಥೂತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾನುಚ್ಛವಿಕಾ ಏವ ವಾ ಏತೇ ಪುಥುಕಾ. ತೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಥಂ ಯಞ್ಞಾ ವಾ ಏತೇ ಪುಥೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೇನ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೩. ಆಸೀಸಮಾನಾತಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ. ಇತ್ಥತ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ, ಮನುಸ್ಸಾದಿಭಾವಂ ಇಚ್ಛನ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಜರಂ ಸಿತಾತಿ ಜರಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ. ಜರಾಮುಖೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖನಿಸ್ಸಿತಾ ತತೋ ಅಪರಿಮುಚ್ಚಮಾನಾಯೇವ ಕಪ್ಪಯಿಂಸೂತಿ ದೀಪೇತಿ.

ರೂಪಪಟಿಲಾಭಂ ಆಸೀಸಮಾನಾತಿ ವಣ್ಣಾಯತನಸಮ್ಪತ್ತಿಲಾಭಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ. ಸದ್ದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭನ್ತಿ ಸಾರಪ್ಪತ್ತೇ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ಅತ್ತಭಾವಲಾಭಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕೇಸು ದೇವೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾದೀಸು.

ಜರಾನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಜರಂ ಅಸ್ಸಿತಾ. ಬ್ಯಾಧಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತೇಹಿ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ.

೧೪. ಕಚ್ಚಿಸು ತೇ ಭಗವಾ ಯಞ್ಞಪಥೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ, ಅತಾರು ಜಾತಿಞ್ಚ ಜರಞ್ಚ ಮಾರಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಞ್ಞೋ ಏವ ಯಞ್ಞಪಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಯಞ್ಞೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಯಞ್ಞಂ ಕಪ್ಪಯನ್ತಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮುತ್ತರಿಂಸೂತಿ.

ಯೇಪಿ ಯಞ್ಞಂ ದೇನ್ತಿ ಯಜನ್ತೀತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮದಾನವಸೇನ ಯಜನ್ತಿ. ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೀತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ.

೧೫. ಆಸೀಸನ್ತೀತಿ ರೂಪಪಟಿಲಾಭಾದಯೋ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಥೋಮಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಸುಚಿಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಞ್ಞಾದೀನಿ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಅಭಿಜಪ್ಪನ್ತೀತಿ ರೂಪಾದಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ವಾಚಂ ಗೀರನ್ತಿ. ಜುಹನ್ತೀತಿ ದೇನ್ತಿ. ಕಾಮಾಭಿಜಪ್ಪನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಲಾಭನ್ತಿ ರೂಪಾದಿಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಾಮೇ ಏವ ಅಭಿಜಪ್ಪನ್ತಿ, ‘‘ಅಹೋ ವತ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಸಿಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಣ್ಹಞ್ಚ ತತ್ಥ ವಡ್ಢೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಾಜಯೋಗಾತಿ ಯಾಗಾಧಿಮುತ್ತಾ. ಭವರಾಗರತ್ತಾತಿ ಏವಮಿಮೇಹಿ ಆಸೀಸನಾದೀಹಿ ಭವರಾಗೇನೇವ ರತ್ತಾ, ಭವರಾಗರತ್ತಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಏತಾನಿ ಆಸೀಸನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ನಾತರಿಂಸು ಜಾತಿಆದಿವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ನ ಉತ್ತರಿಂಸು.

ಯಞ್ಞಂ ವಾ ಥೋಮೇನ್ತೀತಿ ದಾನಂ ವಾ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ. ಫಲಂ ವಾತಿ ರೂಪಾದಿಪಟಿಲಾಭಂ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ವಾತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾದೀಸು. ಸುಚಿಂ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಸುಚಿಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ. ಮನಾಪನ್ತಿ ಮನವಡ್ಢನಕಂ. ಪಣೀತನ್ತಿ ಓಜವನ್ತಂ. ಕಾಲೇನಾತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ. ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ. ಅನವಜ್ಜನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಂ. ಅಭಿಣ್ಹನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ. ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಿತನ್ತಿ ದದತೋ ಮುಞ್ಚನಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಿತನ್ತಿ. ಥೋಮೇನ್ತಿ ಕಿತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಗುಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಿ. ವಣ್ಣೇನ್ತೀತಿ ವಣ್ಣಂ ಭಣನ್ತಿ. ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ಪಸಾದಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ.

ಇತೋ ನಿದಾನನ್ತಿ ಇತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ದಿನ್ನಕಾರಣಾ. ಅಜ್ಝಾಯಕಾತಿ ಮನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಾ. ಮನ್ತಧರಾತಿ ಮನ್ತೇ ಧಾರೇನ್ತಾ. ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನನ್ತಿ ಇರುವೇದಯಜುವೇದಸಾಮವೇದಾನಂ. ಓಟ್ಠಪಹಟಕರಣವಸೇನ ಪಾರಂ ಗತಾತಿ ಪಾರಗೂ. ಸಹ ನಿಘಣ್ಡುನಾ ಚ ಕೇಟುಭೇನ ಚ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ. ನಿಘಣ್ಡೂತಿ ನಿಘಣ್ಡುರುಕ್ಖಾದೀನಂ ವೇವಚನಪ್ಪಕಾಸಕಂ ಸತ್ಥಂ. ಕೇಟುಭನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ ಕವೀನಂ ಉಪಕಾರಾವಹಂ ಸತ್ಥಂ. ಸಹ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇನ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ. ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಚ ನಿರುತ್ತಿ ಚ. ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನನ್ತಿ ಆಥಬ್ಬಣವೇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇತಿಹ ಆಸ, ಇತಿಹ ಆಸಾ’’ತಿ ಈದಿಸವಚನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಪುರಾಣಕಥಾಸಙ್ಖಾತೋ ಇತಿಹಾಸೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾ, ತೇಸಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ ವೇದಾನಂ.

ಪದಂ ತದವಸೇಸಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಧಿಯನ್ತಿ, ವೇದೇನ್ತಿ ವಾತಿ ಪದಕಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾ. ಲೋಕಾಯತಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿತಣ್ಡವಾದಸತ್ಥಂ. ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಮಹಾಪುರಿಸಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಲಕ್ಖಣದೀಪಕಂ ದ್ವಾದಸಸಹಸ್ಸಗನ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ಸತ್ಥಂ. ಯತ್ಥ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಗಾಥಾಪದಪರಿಮಾಣಾ ಬುದ್ಧಮನ್ತಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ. ಯೇಸಂ ವಸೇನ ‘‘ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೨೮೮), ಬುದ್ಧಮಾತಾ, ಬುದ್ಧಪಿತಾ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ, ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಞಾಯತಿ. ಅನವಯಾತಿ ಇಮೇಸು ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನೂನಾ ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ, ಅವಯಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅವಯಾ ನಾಮ ಯೇ ತಾನಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಗನ್ಥತೋ ಚ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ವೀತರಾಗಾತಿ ಪಹೀನರಾಗಾ. ಏತೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ. ರಾಗವಿನಯಾಯ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಏತೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಾ. ವೀತದೋಸಾತಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಟ್ಠಾ. ದೋಸವಿನಯಾಯ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಏತೇನ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಟ್ಠಾ. ವೀತಮೋಹಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಟ್ಠಾ. ಮೋಹವಿನಯಾಯ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಾ. ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಏತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇಹಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಾ. ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಏತೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಞಾತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಲೋಕಿಯಮೇವ. ಅಭಿಜಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಜಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ. ಪಜಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಅತೀವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ. ಯಾಜಯೋಗೇಸು ಯುತ್ತಾತಿ ಅನುಯೋಗೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ದಿಯ್ಯಮಾನೇ ಅಭಿಯೋಗವಸೇನ ಯುತ್ತಾ.

೧೬. ಅಥ ಕೋ ಚರಹೀತಿ ಅಥ ಇದಾನಿ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತಾರಿ.

೧೭. ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ. ಪರೋಪರಾನೀತಿ ಪರಾನಿ ಚ ಓಪರಾನಿ ಚ, ಪರತ್ತಭಾವಸಕತ್ತಭಾವಾದೀನಿ ಪರಾನಿ ಚ ಓಪರಾನಿ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಧೂಮೋತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಧೂಮವಿರಹಿತೋ. ಅನೀಘೋತಿ ರಾಗಾದಿಈಘವಿರಹಿತೋ. ಅತಾರಿ ಸೋತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಅರಹಾ ಜಾತಿಜರಂ ಅತಾರಿ.

ಸಕರೂಪಾತಿ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಾ. ಪರರೂಪಾತಿ ಪರೇಸಂ ರೂಪಾ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವಿಧೂಮಿತನ್ತಿ ತಿವಿಧಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವಿಧೂಮಂ ಕತಂ. ವಿಧಮಿತನ್ತಿ ನಾಸಿತಂ.

ಮಾನೋ ಹಿ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಖಾರಿಭಾರೋತಿ ಯಥಾ ಖಾರಿಭಾರೋ ಖನ್ಧೇನ ವಯ್ಹಮಾನೋ ಉಪರಿಟ್ಠಿತೋಪಿ ಅಕ್ಕನ್ತಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪಥವಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಫಸ್ಸೇತಿ ವಿಯ, ಏವಂ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಾದೀನಿ ಮಾನವತ್ಥೂನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಸ್ಸಾಪಿತೋ ಮಾನೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಇಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಸಂಸೀದಾಪೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಮಾನೋ ಹಿ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಖಾರಿಭಾರೋ’’ತಿ. ಕೋಧೋ ಧೂಮೋತಿ ತವ ಞಾಣಗ್ಗಿಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಟ್ಠೇನ ಕೋಧೋ ಧೂಮೋ. ತೇನ ಹಿ ತೇ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಞಾಣಗ್ಗಿ ನ ವಿರೋಚತಿ. ಭಸ್ಮನಿ ಮೋಸವಜ್ಜನ್ತಿ ನಿರೋಜಟ್ಠೇನ ಮುಸಾವಾದೋ ಛಾರಿಕಾ ನಾಮ. ಯಥಾ ಹಿ ಛಾರಿಕಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅಗ್ಗಿ ನ ಜೋತತಿ, ಏವಂ ತೇ ಮುಸಾವಾದೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಞಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಜಿವ್ಹಾ ಸುಜಾತಿ ಯಥಾ ತುಯ್ಹಂ ಸುವಣ್ಣರಜತಲೋಹಕಟ್ಠಮತ್ತಿಕಾಸು ಅಞ್ಞತರಮಯಾ ಯಾಗಯಜನತ್ಥಾಯ ಸುಜಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಯಾಗಯಜನತ್ಥಾಯ ಪಹುತಜಿವ್ಹಾ ಸುಜಾತಿ ವದತಿ. ಯಥಾ ತುಯ್ಹಂ ನದೀತೀರೇ ಯಜನಟ್ಠಾನಂ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಯಾಗಯಜನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಹದಯಂ ಜೋತಿಟ್ಠಾನಂ. ಅತ್ತಾತಿ ಚಿತ್ತಂ.

ಜಾತೀತಿ ಜಾಯನಕವಸೇನ ಜಾತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ ಸಭಾವಪಚ್ಚತ್ತಂ. ಸಞ್ಜಾಯನವಸೇನ ಸಞ್ಜಾತಿ, ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದಂ ವಡ್ಢಿತಂ. ಓಕ್ಕಮನವಸೇನ ಓಕ್ಕನ್ತಿ. ಜಾಯನಟ್ಠೇನ ವಾ ಜಾತಿ. ಸಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ಸಞ್ಜಾಯನಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಜಾತಿ. ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ಓಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ ಓಕ್ಕನ್ತಿ. ಸಾ ಅಣ್ಡಜಜಲಾಬುಜವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಅಣ್ಡಕೋಸಞ್ಚ ವತ್ಥಿಕೋಸಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮನ್ತಿ ಪವಿಸನ್ತಿ ಓಕ್ಕಮನ್ತಾ ಪವಿಸನ್ತಾ ವಿಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಸಂಸೇದಜಓಪಪಾತಿಕವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಪಾಕಟಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಸಮ್ಮುತಿಕಥಾ.

ಇದಾನಿ ಪರಮತ್ಥಕಥಾ ಹೋತಿ. ಖನ್ಧಾ ಏವ ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಪಾತುಭವನ್ತಿ, ನ ಸತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಚ ಖನ್ಧಾನನ್ತಿ ಏಕವೋಕಾರಭವೇ ಏಕಸ್ಸ, ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ಚತುನ್ನಂ, ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾತುಭಾವೋತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ಆಯತನಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತತ್ರ ತತ್ರ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನಾಯತನಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸನ್ತತಿಯಾ ಪಾತುಭಾವೋಯೇವ. ಪಾತುಭವನ್ತಾನೇವ ಹಿ ತಾನಿ ಪಟಿಲದ್ಧಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ ಜಾತಿ, ನಿಯ್ಯಾತನರಸಾ, ಅತೀತಭವತೋ ಇಧ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಫಲವಸೇನ ದುಕ್ಖವಿಚಿತ್ತತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ವಾ.

ಜರಾತಿ ಸಭಾವಪಚ್ಚತ್ತಂ. ಜೀರಣತಾತಿ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಖಣ್ಡಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಯೋ ತಯೋ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕಿಚ್ಚನಿದ್ದೇಸಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ದ್ವೇ ಪಕತಿನಿದ್ದೇಸಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಜರಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಸಭಾವತೋ ದೀಪಿತಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಇದಂ ಸಭಾವಪಚ್ಚತ್ತಂ. ಜೀರಣತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರತೋ, ತೇನಸ್ಸಾಯಂ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ. ಖಣ್ಡಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ದನ್ತನಖಾನಂ ಖಣ್ಡಿತಭಾವಕರಣಕಿಚ್ಚತೋ. ಪಾಲಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕೇಸಲೋಮಾನಂ ಪಲಿತಭಾವಕರಣಕಿಚ್ಚತೋ. ವಲಿತ್ತಚತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮಂಸಂ ಮಿಲಾಪೇತ್ವಾ ತಚೇ ವಲಿಭಾವಕರಣಕಿಚ್ಚತೋ. ತೇನಸ್ಸಾ ಇಮೇ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಯೋ ತಯೋ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕಿಚ್ಚನಿದ್ದೇಸಾ. ತೇಹಿ ಇಮೇಸಂ ವಿಕಾರಾನಂ ದಸ್ಸನವಸೇನ ಪಾಕಟೀಭೂತಾ ಪಾಕಟಜರಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಉದಕಸ್ಸ ವಾ ವಾತಸ್ಸ ವಾ ಅಗ್ಗಿನೋ ವಾ ತಿಣರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಂಭಗ್ಗಪಲಿಭಗ್ಗತಾಯ ವಾ ಝಾಮತಾಯ ವಾ ಗತಮಗ್ಗೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸೋ ಗತಮಗ್ಗೋ ತಾನೇವ ಉದಕಾದೀನಿ, ಏವಮೇವ ಜರಾಯ ದನ್ತಾದೀನಂ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಗತಮಗ್ಗೋ ಪಾಕಟೋ, ಚಕ್ಖುಂ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾಪಿ ಗಯ್ಹತಿ, ನ ಚ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀನೇವ ಜರಾ. ನ ಹಿ ಜರಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಹೋತಿ.

ಆಯುನೋ ಸಂಹಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ ಪದೇಹಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇಯೇವ ಅಭಿಬ್ಯತ್ತಾಯ ಆಯುಕ್ಖಯಚಕ್ಖಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯಪರಿಪಾಕಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಕತಿಯಾ ದೀಪಿತಾ, ತೇನಸ್ಸಿಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದ್ವೇ ಪಕತಿನಿದ್ದೇಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಜರಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಆಯು ಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಜರಾ ‘‘ಆಯುನೋ ಸಂಹಾನೀ’’ತಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ವುತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ದಹರಕಾಲೇ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಸುಖುಮಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಸುಖೇನೇವ ಗಣ್ಹನಸಮತ್ಥಾನಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಜರಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಪಕ್ಕಾನಿ ಆಲುಳಿತಾನಿ ಅವಿಸದಾನಿ, ಓಳಾರಿಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನೇವ ವುತ್ತಾ.

ಸಾ ಪನೇಸಾ ಏವಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಜರಾ ಪಾಕಟಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾತಿ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದನ್ತಾದೀಸು ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವದಸ್ಸನತೋ ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಜರಾ ಪಾಕಟಜರಾ ನಾಮ. ಅರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಪನ ಜರಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಿಕಾರಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಜರಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯ್ವಾಯಂ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಾದಿಸಾನಂ ದನ್ತಾದೀನಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ವಣ್ಣೋಯೇವ. ತಞ್ಚ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಸ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ದನ್ತಾ ಜರಾಯ ಪಹಟಾ’’ತಿ ಜರಂ ಜಾನಾತಿ. ಉದಕಟ್ಠಾನೇ ಬದ್ಧಾನಿ ಗೋಸಿಙ್ಗಾದೀನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಜಾನನಂ ವಿಯ.

ಪುನ ಅವೀಚಿ ಸವೀಚೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅಯಂ ಜರಾ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಮಣಿಕನಕರಜತಪವಾಳಚನ್ದಸೂರಿಯಾದೀನಂ ಮನ್ದದಸಕಾದೀಸು ಪಾಣೀನಂ ವಿಯ ಚ ಪುಪ್ಫಫಲಪಲ್ಲವಾದೀಸು ಅಪಾಣೀನಂ ವಿಯ ಚ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾದೀನಂ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಜರಾ ಅವೀಚಿಜರಾ ನಾಮ, ನಿರನ್ತರಜರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇಸು ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾದೀನಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಜರಾ ಸವೀಚಿಜರಾ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಸವೀಚಿಜರಾ ಉಪಾದಿನ್ನಕಅನುಪಾದಿನ್ನಕವಸೇನ ಏವಂ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ – ದಹರಕುಮಾರಕಾನಞ್ಹಿ ಪಠಮಮೇವ ಖೀರದನ್ತಾ ನಾಮ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ನ ತೇ ಥಿರಾ. ತೇಸು ಪನ ಪತಿತೇಸು ಪುನ ದನ್ತಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇ ಪಠಮಮೇವ ಸೇತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಜರಾವಾತೇನ ಪನ ಪಹಟಕಾಲೇ ಕಾಳಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕೇಸಾ ಪನ ಪಠಮಮೇವ ತಮ್ಬಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಳಕಾಪಿ ಸೇತಕಾಪಿ. ಛವಿ ಪನ ಸಲೋಹಿತಕಾ ಹೋತಿ. ವಡ್ಢನ್ತಾನಂ ವಡ್ಢನ್ತಾನಂ ಓದಾತಾನಂ ಓದಾತಭಾವೋ, ಕಾಳಕಾನಂ ಕಾಳಕಭಾವೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಜರಾವಾತೇನ ಪಹಟಕಾಲೇ ಚ ವಲಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸಂ ವಪಿತಕಾಲೇ ಸೇತಂ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಾ ನೀಲಂ. ಜರಾವಾತೇನ ಪನ ಪಹಟಕಾಲೇ ಪಣ್ಡರಂ ಹೋತಿ. ಅಮ್ಬಙ್ಕುರೇನಾಪಿ ದೀಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಖನ್ಧಪರಿಪಾಕಲಕ್ಖಣಾ ಜರಾ, ಮರಣೂಪನಯನರಸಾ, ಯೋಬ್ಬನವಿನಾಸಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಯಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸಹಸ್ಸೇನ. ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಪುಣ್ಣಕಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೮. ಚತುತ್ಥೇ ಮೇತ್ತಗೂಸುತ್ತೇ – ಮಞ್ಞಾಮಿ ತಂ ವೇದಗೂ ಭಾವಿತತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ವೇದಗೂ’’ತಿ ಚ ‘‘ಭಾವಿತತ್ತೋ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ತಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ.

ಅಪರಿತ್ತೋತಿ ನ ಅಪ್ಪೋ. ಮಹನ್ತೋತಿ ನ ಖುದ್ದಕೋ. ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ನ ಉತ್ತಾನೋ. ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋತಿ ಮಿನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋತಿ ಅವಗಾಹಿತುಂ ಓತರಿತುಂ ದುಕ್ಖೋ. ಬಹುರತನೋ ಸಾಗರೂಪಮೋತಿ ಬಹೂನಂ ಧಮ್ಮರತನಾನಂ ಆಕರತ್ತಾ ಅನೇಕವಿಧರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ಬಹುರತನೋ ಸಾಗರಸದಿಸೋ.

ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತೀತಿ ನ ವಿಕುಣಿತಮುಖೋ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋತಿ ದೋಸವಸೇನ ನ ಘನೀಭೂತಚಿತ್ತೋ. ಅಲೀನಮನಸೋತಿ ನ ಸಙ್ಕುಚಿತಚಿತ್ತೋ. ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚೇತಸೋತಿ ನ ಪೂತಿಚಿತ್ತೋ.

ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೋತಿ ಚಕ್ಖುವಿಸಯೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೋಯೇವ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕತ್ತಾ ವಾ ಕಾರೇತಾ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಯಂ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠಂ ವಣ್ಣಾಯತನಮೇವ. ಸುತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಪಿ ಚ ದಿಟ್ಠೇತಿ ದಸ್ಸನಯೋಗೇನ ವಣ್ಣಾಯತನಂ, ಸವನಯೋಗೇನ ಸದ್ದಾಯತನಂ, ಮುತಯೋಗೇನ ಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾಯತನಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಘಾನಸ್ಸ ಗನ್ಧಾಯತನಂ, ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಾಯತನಂ, ಕಾಯಸ್ಸ ಪಥವೀ ತೇಜೋ ವಾಯೂತಿ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ, ವಿಞ್ಞಾತಯೋಗೇನ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಿಟ್ಠೇ ಅನೂಪಯೋತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠೇ ರಾಗೂಪಯವಿರಹಿತೋ. ಅನಪಾಯೋತಿ ಕೋಧವಿರಹಿತೋ ಅಪ್ಪಟಿಘೋ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅನಲ್ಲೀನೋ. ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೋತಿ ಮಾನೇನ ನ ಬದ್ಧೋ. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬಾರಮ್ಮಣತೋ ಮುತ್ತೋ. ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋ.

ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಭಗವತೋ ಚಕ್ಖೂತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಕತಿಮಂಸಚಕ್ಖು ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಕ್ಖತಿ ಓಲೋಕೇತಿ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ. ಛನ್ದರಾಗೋತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದೋ.

ದನ್ತಂ ನಯನ್ತಿ ಸಮಿತಿನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಾಮಣ್ಡಲಾದೀಸು ಹಿ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ದನ್ತಮೇವ ಗೋಣಂ ವಾ ದನ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಂ ವಾ ಯಾನೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನಯನ್ತಿ. ರಾಜಾತಿ ತಥಾರೂಪಾನೇವ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಾಜಾಪಿ ದನ್ತಮೇವ ಅಭಿರುಹತಿ. ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸುಪಿ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ದನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋವ ಸೇಟ್ಠೋ. ಯೋತಿವಾಕ್ಯನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮವಚನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಮ್ಪಿ ತಿತಿಕ್ಖತಿ ನಪ್ಪತಿಪ್ಫರತಿ ನ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ಏವರೂಪೋ ದನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಸ್ಸತರಾತಿ ವಳವಾಯ ಗದ್ರಭೇನ ಜಾತಾ. ಆಜಾನೀಯಾತಿ ಯಂ ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಂ ಜಾನನಸಮತ್ಥಾ. ಸಿನ್ಧವಾತಿ ಸಿನ್ಧವರಟ್ಠೇ ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾ. ಮಹಾನಾಗಾತಿ ಕುಞ್ಜರಸಙ್ಖಾತಾ ಮಹಾಹತ್ಥಿನೋ. ಅತ್ತದನ್ತೋತಿ ಏತೇ ಅಸ್ಸತರಾ ವಾ ಸಿನ್ಧವಾ ವಾ ಕುಞ್ಜರಾ ವಾ ದನ್ತಾವ, ನ ಅದನ್ತಾ. ಯೋ ಪನ ಚತುಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ತನೋ ದನ್ತತಾಯ ಅತ್ತದನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ, ಅಯಂ ತತೋಪಿ ವರಂ, ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಏತೇಹಿ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ಹಿ ಏತೇಹಿ ಯಾನೇಹೀತಿ ಯಾನಿ ಏತಾನಿ ಹತ್ಥಿಯಾನಾದೀನಿ ಉತ್ತಮಯಾನಾನಿ, ಏತೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಕೋಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಪಿನನ್ತೇನಪಿ ಅಗತಪುಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಅಗತ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನದಿಸಂ ತಥಾ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಯಥಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ದನ್ತೇನ, ಅಪರಭಾಗೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಸುದನ್ತೇನ ದನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಂ ಅಗತಪುಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ದನ್ತಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತದಮನಮೇವ ವರತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೨೨; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೯೦).

ವಿಧಾಸು ನ ವಿಕಮ್ಪನ್ತೀತಿ ನವವಿಧಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ನ ಚಲನ್ತಿ ನ ವೇಧೇನ್ತಿ. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ಪುನಬ್ಭವಾತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಾ. ದನ್ತಭೂಮಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ತೇ ಲೋಕೇ ವಿಜಿತಾವಿನೋತಿ ತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಸತ್ತಲೋಕೇ ವಿಜಿತವಿಜಯಾ ನಾಮ (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩.೭೬; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೯೦).

ಯಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನೀತಿ ಯಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸದ್ಧಾದಿಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತಾನಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಿಅಜ್ಝತ್ತಾಯತನಾನಿ ಚ ರೂಪಾದಿಬಹಿದ್ಧಾಯತನಾನಿ ಚ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಾನಿ ಕತಾನಿ. ಸಬ್ಬಲೋಕೇತಿ ಸಕಲತೇಧಾತುಕೇ ಲೋಕೇ ಚ. ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಇಮಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕನ್ತಿ ಇಮಞ್ಚ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪರಲೋಕೇ ಚ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಖೀಣಾಸವೋ. ಕಾಲಂ ಕಙ್ಖತಿ ಭಾವಿತೋ ಸ ದನ್ತೋತಿ ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಚಕ್ಖಾದಿತೋ ದನ್ತೋ ವಡ್ಢಿತಚಿತ್ತೋ ಮರಣಕಾಲಂ ಪತ್ಥೇತಿ (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೨೨; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೯೦).

ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದಿತೋ ಸಮುದಾಗಮನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಯೇಸಂ ಖನ್ಧಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ ನಿರೋಧೋತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗಮನವಸೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಅಭಾವೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಪಾಕೋತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಪಾಕೋ ಕಮ್ಮಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ವಿಪಾಕೋಪಿ ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋವ ನಾಮ. ನಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ರೂಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬರೂಪಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ನಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಾದಿಕಂ ಜಾತಿಯಾ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ. ಜರಾಯ ಅನುಸಟನ್ತಿ ಜರಾಯ ಪತ್ಥಟಂ. ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತನ್ತಿ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖೇನ ಅಭಿಮದ್ದಿತಂ. ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನಾ ಅಭಿಹಟಂ ಪಹಟಂ. ಅತಾಣನ್ತಿ ಪುತ್ತಾದೀಹಿಪಿ ತಾಯನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅತಾಯನಂ ಅನಾರಕ್ಖಂ ಅಲಬ್ಭಣೇಯ್ಯಂ ಖೇಮಂ ವಾ. ಅಲೇಣನ್ತಿ ಅಲ್ಲೀಯಿತುಂ ನಿಸ್ಸಯಿತುಂ ಅನರಹಂ, ಅಲ್ಲೀನಾನಮ್ಪಿ ನ ಲೇಣಕಿಚ್ಚಕರಣಂ. ಅಸರಣನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ನ ಭಯಹಾರಕಂ, ನ ಭಯವಿನಾಸಕಂ. ಅಸರಣೀಭೂತನ್ತಿ ಪುರೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಾವೇನೇವ ಅಸರಣಂ, ಉಪ್ಪತ್ತಿಸಮಕಾಲಮೇವ ಅಸರಣಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೯. ಅಪುಚ್ಛಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಅ-ಇತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ನಿಪಾತೋ, ಪುಚ್ಛಸಿತ್ವೇವ ಅತ್ಥೋ. ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಯಥಾ ಪಜಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನನ್ತೋ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಏವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ. ಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಪಭವನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖವಿಸೇಸಾ ಪಭವನ್ತಿ.

ತಣ್ಹೂಪಧೀತಿ ತಣ್ಹಾ ಏವ ತಣ್ಹೂಪಧಿ. ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ಏವ ದಿಟ್ಠೂಪಧಿ. ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾ ಏವ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿ. ಪುಞ್ಞಾದಿಕಮ್ಮಾನಿ ಏವ ಕಮ್ಮೂಪಧಿ. ತಿವಿಧದುಚ್ಚರಿತಾನಿಯೇವ ದುಚ್ಚರಿತೂಪಧಿ. ಕಬಳೀಕಾರಾದಯೋ ಆಹಾರಾ ಏವ ಆಹಾರೂಪಧಿ. ದೋಸಪಟಿಘೋ ಏವ ಪಟಿಘೂಪಧಿ. ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಕಮ್ಮೇನೇವ ಗಹಿತಾ ಪಥವಾದಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋವ ಚತಸ್ಸೋ ಉಪಾದಿನ್ನಧಾತುಯೋ ಉಪಧೀ. ಚಕ್ಖಾದಿಛಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಏವ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಉಪಧೀ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಛವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾವ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾ ಉಪಧೀ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ಸಬ್ಬತೇಭೂಮಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಸ್ಸಹನಟ್ಠೇನ ಉಪಧಿ.

೨೦. ಏವಂ ಉಪಧಿನಿದಾನತೋ ಪಭವನ್ತೇಸು ದುಕ್ಖೇಸು – ಯೋ ವೇ ಅವಿದ್ವಾತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಪಜಾನನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಜಾನನ್ತೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಪ್ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಕಾರಣಂ ‘‘ಉಪಧೀ’’ತಿ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ.

೨೧. ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚಾತಿ ಸೋಕಞ್ಚ ಪರಿದೇವಞ್ಚ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಸತ್ತಾ ಜಾನನ್ತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಞಾಪನವಸೇನ ವಿದಿತೋ ಏಸ ತಯಾ ಧಮ್ಮೋತಿ.

ತತ್ಥ ತರನ್ತೀತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ದಿಟ್ಠೋಘಂ ತರನ್ತಿ. ಉತ್ತರನ್ತೀತಿ ದುತಿಯಮಗ್ಗೇನ ಕಾಮೋಘಂ ತನುಕರಣವಸೇನ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತರನ್ತಿ. ಪತರನ್ತೀತಿ ತಮೇವ ನಿರವಸೇಸಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ ವಿಸೇಸೇನ ತರನ್ತಿ. ಸಮತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಭವೋಘಅವಿಜ್ಜೋಘಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಸಮ್ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ. ವೀತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಫಲಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

೨೨. ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾಧಮ್ಮಞ್ಚ ತೇ ದೇಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ದಿಟ್ಠೇವ ದುಕ್ಖಾದಿಧಮ್ಮೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಅನೀತಿಹನ್ತಿ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಂ. ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಪ. ೨೭೭; ಥೇರಗಾ. ೬೭೬; ಕಥಾ. ೭೫೩) ನಯೇನ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿದಿತ್ವಾ.

ತತ್ಥ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಧಮ್ಮಂ ತವ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಮಜ್ಝೇಪಿ. ಪರಿಯೋಸಾನೇಪಿ ಭದ್ದಕಂ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಕತ್ವಾ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ಏಕಗಾಥಮ್ಪಿ ದೇಸೇಸಿ, ಸಾ ಸಮನ್ತಭದ್ದಕತ್ತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ, ದುತಿಯತತಿಯಪಾದೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ, ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ನಿದಾನೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ನಿಗಮನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇನ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ನಾನಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಪಠಮಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ.

ಅಪಿ ಚ ಸನಿದಾನಉಪ್ಪತ್ತಿತ್ತಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅನುರೂಪತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿಪರೀತತಾಯ ಚ ಹೇತುದಾಹರಣಯುತ್ತತೋ ಚ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೋತೂನಂ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭಜನನೇನ ನಿಗಮನೇನ ಚ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ.

ಸಕಲೋ ಹಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಭೂತೇನ ಸೀಲೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಸೀಲಸಮಾಧೀಹಿ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿತಾಯ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಥತ್ತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಾಯ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಯಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಾವಕಬೋಧಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ.

ಸುಯ್ಯಮಾನೋ ಚೇಸ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಭವನೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಟಿಪಜ್ಜಿಯಮಾನೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ತಥಾಪಟಿಪನ್ನೋ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧) ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ತಾದಿಭಾವಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋತಿ.

ಯಂ ಪನೇಸ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ, ನಾನಾನಯೇಹಿ ದೀಪೇತಿ. ತಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸಙ್ಕಾಸನಪಕಾಸನವಿವರಣವಿಭಜನಉತ್ತಾನೀಕರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗತೋ ಸಾತ್ಥಂ. ಅಕ್ಖರಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಕಾರನಿರುತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರತಾಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಾತ್ಥಂ. ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಾದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅತ್ಥಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಾತ್ಥಂ. ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯತೋ ಸರಿಕ್ಖಕಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಂ. ಸದ್ಧೇಯ್ಯತೋ ಲೋಕಿಯಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಗಮ್ಭೀರಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಾತ್ಥಂ. ಉತ್ತಾನಪದತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಉಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಅಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ.

ಅಪಿ ಚ – ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಾತ್ಥಂ. ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಆಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಯುತ್ತತೋ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತೋ ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತೋ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖತೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಂ. ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇಹಿ ಸೇಟ್ಠೇಹಿ ಚರಿತಬ್ಬತೋ, ತೇಸಞ್ಚ ಚರಿಯಭಾವತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧).

ಏವಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ.

ದುಕ್ಖೇ ದಿಟ್ಠೇತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇ ಸರಸಲಕ್ಖಣೇನ ದಿಟ್ಠೇ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ಸಮುದಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೩. ತಞ್ಚಾಹಂ ಅಭಿನನ್ದಾಮೀತಿ ತಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಧಮ್ಮಜೋತಕಂ ತವ ವಚನಂ ಅಹಂ ಪತ್ಥಯಾಮಿ. ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ ಅಭಿನನ್ದಾಮಿ.

ತತ್ಥ ಮಹತೋ ತಮೋಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲನನ್ತಿ ಮಹತೋ ಅವಿಜ್ಜಾರಾಸಿಸ್ಸ ಛೇದನಂ. ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಏಸೀ. ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಗವೇಸೀ. ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಸಮನ್ತತೋ ಪರಿಯೇಸೀ. ಮಹತೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಪಭೇದನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಅಸುಭೇ ಸುಭನ್ತಿಆದಿದ್ವಾದಸವಿಧಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಭೇದನಂ. ಮಹತೋ ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲಸ್ಸ ಅಬ್ಬಹನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋತುದನಟ್ಠೇನ ತಣ್ಹಾಕಣ್ಟಕಸ್ಸ ಲುಞ್ಚನಂ. ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ವಿನಿವೇಠನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಘಾಟೋ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ನಿವತ್ತನಂ. ಮಾನಧಜಸ್ಸ ಪಾತನನ್ತಿ ಉಸ್ಸಿತಟ್ಠೇನ ಉನ್ನತಿಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಾನದ್ಧಜಸ್ಸ ಪಾತನಂ. ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ವೂಪಸಮನ್ತಿ ಪುಞ್ಞಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಉಪಸಮನಂ. ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣನ್ತಿ ವಟ್ಟೇ ಓಸೀದಾಪನಸ್ಸ ಕಾಮೋಘಾದಿಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಂ ನಿಕ್ಖಮನಂ. ಭಾರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪನನ್ತಿ ರೂಪಾದಿಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಭಾರಸ್ಸ ಖಿಪನಂ ಛಡ್ಡನಂ. ಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದನ್ತಿ ಖನ್ಧಾದಿಪಟಿಪಾಟಿಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ಹೇತುನಸ್ಸನೇನ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನಂ. ಸನ್ತಾಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬುತಿಂ. ಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭನಂ. ಧಮ್ಮಧಜಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಪನನ್ತಿ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪನಂ. ಪರಮತ್ಥಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಪರಮತ್ಥಂ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಮರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಮತನ್ತಿ ಅಮತಂ. ಕಿಲೇಸವಿಸಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅಗದನ್ತಿಪಿ ಅಮತಂ. ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ನತ್ಥೇತ್ಥ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಂ ವಾನನ್ತಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

ಮಹೇಸಕ್ಖೇಹಿ ಸತ್ತೇಹೀತಿ ಮಹಾನುಭಾವೇಹಿ ಸಕ್ಕಾದೀಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ. ಪರಿಯೇಸಿತೋತಿ ಪರಿಯಿಟ್ಠೋ. ಕಹಂ ದೇವದೇವೋತಿ ದೇವಾನಂ ಅತಿದೇವೋ ಕುಹಿಂ. ಕಹಂ ನರಾಸಭೋತಿ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋ.

೨೪. ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಅನಾಗತದ್ಧಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಧೋತಿ ಅತೀತದ್ಧಾ. ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನದ್ಧಾ. ಏತೇಸು ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ, ಪನುಜ್ಜ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಏತೇಸು ಉದ್ಧಾದೀಸು ತಣ್ಹಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಞ್ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಪನುದೇಹಿ. ಪನುದಿತ್ವಾ ಚ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ದುವಿಧೇಪಿ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಏವಂ ತಾವ ಪನುಜ್ಜಸದ್ದಸ್ಸ ಪನುದೇಹೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪನುದಿತ್ವಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇತಿ ಅಯಮೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತಾನಿ ನನ್ದೀನಿವೇಸನವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಪನುದಿತ್ವಾ ದುವಿಧೇಪಿ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ.

ಸಹೋಕಾಸವಸೇನ ದೇವಲೋಕೋ ಉದ್ಧಂ. ಅಪಾಯಲೋಕೋ ಅಧೋ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ ಮಜ್ಝೇ. ತತ್ಥ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಅಪಾಯಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾನತೋ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉದ್ಧನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪಾಯೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾನತೋ ಅಧೋತಿ. ತದುಭಯವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೋಪರಿವಸೇನ ಅರೂಪಧಾತು ಉದ್ಧಂ. ಸಬ್ಬಅಧೋವಸೇನ ಕಾಮಧಾತು ಅಧೋ. ತದುಭಯನ್ತರವಸೇನ ರೂಪಧಾತು ಮಜ್ಝೇ. ಕಾಯಚಿತ್ತಾಬಾಧಖನನವಸೇನ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಉದ್ಧಂ. ದುಕ್ಖಮನವಸೇನ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಧೋ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಮಜ್ಝೇ. ಅತ್ತಭಾವವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉದ್ಧನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾತಿ ಪಾದತಲತೋ ಉಪರಿ. ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾತಿ ಕೇಸಮತ್ಥಕತೋ ಅಧೋ. ಮಜ್ಝೇತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಂ.

ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ತೇರಸವಿಧಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ದ್ವಾದಸವಿಧಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಂ. ನುಜ್ಜಾತಿ ಖಿಪ. ಪನುಜ್ಜಾತಿ ಅತೀವ ಖಿಪ. ನುದಾತಿ ಲುಞ್ಚ. ಪನುದಾತಿ ಅತೀವ ಲುಞ್ಚ. ಪಜಹಾತಿ ಛಡ್ಡೇಹಿ. ವಿನೋದೇಹೀತಿ ದೂರಂ ಕರೋಹಿ.

ಕಮ್ಮಭವಞ್ಚಾತಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಚೇತನಾವ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಞ್ಚ ಪುನಬ್ಭವನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ರೂಪಾದಿಪುನಬ್ಭವಞ್ಚ. ಪಜಹನ್ತೋ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ, ವಿನೋದೇನ್ತೋ ದುತಿಯಮಗ್ಗೇನ, ಬ್ಯನ್ತೀ ಕರೋನ್ತೋ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ, ಅನಭಾವಂ ಗಮೇನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ. ಕಮ್ಮಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಪುಞ್ಞಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ.

೨೫. ಏತಾನಿ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಭವೇ ಅತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಏಸೋ – ಏವಂ ವಿಹಾರೀತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಇಧೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಾಸನೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋವ.

೨೬. ಸುಕಿತ್ತಿತಂ ಗೋತಮನೂಪಧೀಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನೂಪಧೀಕನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸುಕಿತ್ತಿತಂ ಗೋತಮನೂಪಧೀಕ’’ನ್ತಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಕಿಲೇಸಾ ಚಾತಿ ಉಪತಾಪನಟ್ಠೇನ ರಾಗಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ರಾಸಟ್ಠೇನ ವಿಪಾಕಭೂತಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಚ ಕುಸಲಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚೇತನಾ ಚ ‘‘ಉಪಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಥೀಯನ್ತಿ. ಉಪಧಿಪ್ಪಹಾನಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನೇನ, ಉಪಧಿವೂಪಸಮಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನೇನ, ಉಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇನ ಉಪಧಿಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಫಲೇನಾತಿ.

೨೭. ನ ಕೇವಲಂ ದುಕ್ಖಮೇವ ಪಹಾಸಿ – ತೇ ಚಾಪೀತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಸದಾ ವಾ. ತಂ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ. ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ. ನಾಗಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ, ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ವಾ. ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ. ಅಭಿಸಮಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಸಮ್ಮುಖೇ. ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಪಾಪಂ ನ ಕರೋತಿ.

೨೮. ಇದಾನಿ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಹಾಸಿ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಿದಿತೋಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುಪನೇತ್ವಾವ ಪಹೀನದುಕ್ಖೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಓವದನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಂ ತಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ವೇದೇಹಿ ಗತತ್ತಾ ವೇದಗೂ, ಕಿಞ್ಚನಾಭಾವಾ ಅಕಿಞ್ಚನೋ, ಕಾಮೇಸು ಚ ಭವೇಸು ಚ ಅಸತ್ತತ್ತಾ ಕಾಮಭವೇ ಅಸತ್ತೋ’’ತಿ ಜಞ್ಞಾ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ. ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಸೋ ಓಘಮಿಮಂ ಅತಾರಿ, ತಿಣ್ಣೋ ಚ ಪಾರಂ ಅಖಿಲೋ ಅಕಙ್ಖೋ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ರಾಗಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ರಾಗಪಲಿಬೋಧಂ. ದೋಸಕಿಞ್ಚನನ್ತಿಆದಿಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಾಮೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ. ಭವೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ. ದಿಟ್ಠೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ. ಅವಿಜ್ಜೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ. ಸಂಸಾರಪಥಂ ತಿಣ್ಣೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೇನಾತಿ. ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ. ನಿತ್ತಿಣ್ಣೋ ದುತಿಯಮಗ್ಗೇನ. ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ತತಿಯಮಗ್ಗೇನ. ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ.ವೀತಿವತ್ತೋ ಫಲೇನ.

೨೯. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ವಿದ್ವಾ ಚ ಯೋತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ, ಅತ್ತಭಾವೇ ವಾ. ವಿಸಜ್ಜಾತಿ ವೋಸಜ್ಜಿತ್ವಾ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಸಜ್ಜನ್ತಿ ಮುಞ್ಚನಂ. ವಿಸಜ್ಜನ್ತಿ ವೋಸಜ್ಜನಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ವುತ್ತಸದಿಸೋ ಏವ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಧೋತಕಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೦. ಪಞ್ಚಮೇ ಧೋತಕಸುತ್ತೇ – ವಾಚಾಭಿಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ವಾಚಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ. ಸಿಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ರಾಗಾದೀನಂ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಅಧಿಸೀಲಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ನಿದ್ದೇಸೇ ಅಪುಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ.

೩೧. ಇತೋತಿ ಮಮ ಮುಖತೋ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಆತಪ್ಪನ್ತಿ ಕಿಲೇಸತಾಪನಂ. ಉಸ್ಸಾಹನ್ತಿ ಅಸಙ್ಕೋಚಂ. ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀನ್ತಿ ಬಲವವೀರಿಯಂ. ಥಾಮನ್ತಿ ಅಸಿಥಿಲಂ. ಧಿತಿನ್ತಿ ಧಾರಣಂ. ವೀರಿಯಂ ಕರೋಹೀತಿ ಪರಕ್ಕಮಂ ಕರೋಹಿ. ಛನ್ದಂ ಜನೇಹೀತಿ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಹಿ.

೩೨. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತಮನೋ ಧೋತಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವಮಾನೋ ಕಥಂಕಥಾಪಮೋಕ್ಖಂ ಯಾಚನ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಹ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾಮಹಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಲೋಕೇತಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಅಹಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ. ತಂ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ. ಪಮುಞ್ಚಾತಿ ಪಮೋಚೇಹಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾತಿ ತಂ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಚತುಸಚ್ಚಂ ಸಯಮೇವ ಬುದ್ಧಾ ಪಟಿವೇಧಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ. ಸೀಹಸೀಹೋತಿ ಅಛಮ್ಭಿತಟ್ಠೇನ ಸೀಹಾನಂ ಅತಿಸೀಹೋ. ನಾಗನಾಗೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಟ್ಠೇನ, ಮಹನ್ತಟ್ಠೇನ ವಾ ನಾಗಾನಂ ಅತಿನಾಗೋ. ಗಣಿಗಣೀತಿ ಗಣವನ್ತಾನಂ ಅತೀವ ಗಣವಾ. ಮುನಿಮುನೀತಿ ಞಾಣವನ್ತಾನಂ ಅತೀವ ಞಾಣವಾ. ರಾಜರಾಜಾತಿ ಉತ್ತಮರಾಜಾ. ಮುಞ್ಚ ಮನ್ತಿ ಮೋಚೇಹಿ ಮಂ. ಪಮುಞ್ಚ ಮನ್ತಿ ನಾನಾವಿಧೇನ ಮುಞ್ಚೇಹಿ ಮಂ. ಮೋಚೇಹಿ ಮನ್ತಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋಹಿ ಮಂ. ಪಮೋಚೇಹಿ ಮನ್ತಿ ಅತೀವ ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋಹಿ ಮಂ. ಉದ್ಧರ ಮನ್ತಿ ಮಂ ಸಂಸಾರಪಙ್ಕಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹಿ. ಸಮುದ್ಧರ ಮನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹಿ ಮಂ. ವುಟ್ಠಾಪೇಹೀತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಲ್ಲತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಕರಣವಸೇನ ಉಟ್ಠಾಪೇಹಿ.

೩೩. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾಧೀನಮೇವ ಕಥಂಕಥಾಪಮೋಕ್ಖಂ ಓಘತರಣಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಾಹ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ನಾಹಂ ಸಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಹಂ ನ ಸಹಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ನ ವಾಯಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಮೋಚನಾಯಾತಿ ಪಮೋಚೇತುಂ. ಕಥಂಕಥಿನ್ತಿ ಸಕಙ್ಖಂ. ತರೇಸೀತಿ ತರೇಯ್ಯಾಸಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ನ ಈಹಾಮೀತಿ ಪಯೋಗಂ ನ ಕರೋಮಿ. ನ ಸಮೀಹಾಮೀತಿ ಅತೀವ ಪಯೋಗಂ ನ ಕರೋಮಿ. ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ರತನತ್ತಯೇ ಸದ್ಧಾವಿರಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ಅಚ್ಛನ್ದಿಕೇತಿ ಮಗ್ಗಫಲತ್ಥಂ ರುಚಿವಿರಹಿತೇ. ಕುಸೀತೇತಿ ಸಮಾಧಿವಿರಹಿತೇ. ಹೀನವೀರಿಯೇತಿ ನಿಬ್ಬೀರಿಯೇ. ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ.

೩೪. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತಮನತರೋ ಧೋತಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವಮಾನೋ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಯಾಚನ್ತೋ ‘‘ಅನುಸಾಸ ಬ್ರಹ್ಮೇ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಸೇಟ್ಠವಚನಮೇತಂ. ತೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಆಮನ್ತಯಮಾನೋ ಆಹ ‘‘ಅನುಸಾಸ ಬ್ರಹ್ಮೇ’’ತಿ. ವಿವೇಕಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವಿವೇಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ. ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಮಾನೋತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ. ಇಧೇವ ಸನ್ತೋತಿ ಇಧೇವ ಸಮಾನೋ. ಅಸಿತೋತಿ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ.

೩೫-೭. ಇತೋ ಪರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಮೇತ್ತಗೂಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಾ ಏವ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ, ಇಧ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ. ತತಿಯಗಾಥಾಯಪಿ ಪುಬ್ಬಡ್ಢಂ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅಪರಡ್ಢೇ ಸಙ್ಗೋತಿ ಸಜ್ಜನಟ್ಠಾನಂ, ಲಗ್ಗನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಇದಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ವುತ್ತಸದಿಸೋ ಏವ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಚೂಳನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಧೋತಕಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಉಪಸೀವಮಾಣವಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೮. ಛಟ್ಠೇ ಉಪಸೀವಸುತ್ತೇ – ಮಹನ್ತಮೋಘನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಓಘಂ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅನಲ್ಲೀನೋ. ನೋ ವಿಸಹಾಮೀತಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಯಂ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಿತೋ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾಮೋಘನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಕಾಮೋಘಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಭವೋಘಂ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ದಿಟ್ಠೋಘಂ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜೋಘಂ ತರೇಯ್ಯಂ. ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪರಿದೀಪನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಆಲಮ್ಬಣನ್ತಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಾನಂ. ನಿಸ್ಸಯನ್ತಿ ಅಲ್ಲೀಯನಂ. ಉಪನಿಸ್ಸಯನ್ತಿ ಅಪಸ್ಸಯನಂ.

೩೯. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಲಾಭೀ ತಞ್ಚ ಸನ್ತಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಯಂ ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ನಿಯ್ಯಾನಪಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋತಿ ತಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸತೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪಸ್ಸಮಾನೋ. ನತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಂ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ. ತರಸ್ಸು ಓಘನ್ತಿ ತತೋ ಪಭುತಿ ಪವತ್ತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಓಘಂ ತರಸ್ಸು. ಕಥಾಹೀತಿ ಕಥಂಕಥಾಹಿ. ತಣ್ಹಕ್ಖಯಂ ನತ್ತಮಹಾಭಿಪಸ್ಸಾತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸ. ಏತೇನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಕಥೇಸಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ತಞ್ಞೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಾವೇತೀತಿ ಆಕಾಸಾಲಮ್ಬಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಹಗ್ಗತವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಾವೇತಿ ಅಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ವಿಭಾವೇತೀತಿ ವಿವಿಧಾ ಅಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಅನ್ತರಧಾಪೇತೀತಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಗಮೇತಿ. ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಭಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಪಸ್ಸತಿ.

೪೦. ಇದಾನಿ ‘‘ಕಾಮೇ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಅತ್ತನಾ ಪಹೀನೇ ಕಾಮೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸೂ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಹಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಛಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಹಿತ್ವಾ. ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖೇ ಪರಮೇತಿ ಸತ್ತಸು ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖೇಸು ಉತ್ತಮೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ. ತಿಟ್ಠೇ ನು ಸೋ ತತ್ಥ ಅನಾನುಯಾಯೀತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತತ್ಥ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅವಿಗಚ್ಛಮಾನೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನೂತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ನಿದ್ದೇಸೇ ಅವಿಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಅವಿಯುಜ್ಜಮಾನೋ. ಅವಿಗಚ್ಛಮಾನೋತಿ ವಿಯೋಗಂ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ. ಅನನ್ತರಧಾಯಮಾನೋತಿ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ. ಅಪರಿಹಾಯಮಾನೋತಿ ಅನನ್ತರಾ ಪರಿಹಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಮಾನೋ.

೪೧-೨. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮತ್ತಕಂಯೇವ ಠಾನಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ. ಏವಂ ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಠಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಭಾವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ತಿಟ್ಠೇ ಚೇ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪೂಗಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಅನೇಕಸಙ್ಖ್ಯಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಂ, ಗಣನರಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪೂಗಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಾಮಿವಚನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಪೂಗನ್ತಿ ವಾ ಏತಸ್ಸ ಬಹೂನೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪೂಗಾನೀ’’ತಿ ವಾಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಪುರಿಮಪಾಠೋಯೇವ ಸಬ್ಬಸುನ್ದರೋ. ತತ್ಥೇವ ಸೋ ಸೀತಿ ಸಿಯಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತತ್ಥೇವಾಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ನಾನಾದುಕ್ಖೇಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ ಸೀತಿಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಸಸ್ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚವೇಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಥಾವಿಧಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಉದಾಹು ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ವಾಪಿ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚವೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚುತಿಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ಉಚ್ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ಭವೇಯ್ಯ. ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ. ಉಪಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ.