೩. ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರವಣ್ಣನಾ

ಪದಸಮ್ಬನ್ಧವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಯದಿದಂ ಏವಂ ದಸಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಪಯೋಗಸ್ಸ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಸಯಪರಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಚಿತ್ತಭಾವನತ್ಥಞ್ಚ ಅಞ್ಞತ್ರ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಪುಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅವಿಸಯಭೂತಂ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತನ್ತೇಸು –

‘‘ಏಕಧಮ್ಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಮಹತೋ ಸಂವೇಗಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಮಹತೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಮಹತೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಮಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಞಾಣದಸ್ಸನಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಕತಮೋ ಏಕಧಮ್ಮೋ? ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ. ಅಮತಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅಮತಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅಮತಂ ತೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪರಿಭುತ್ತಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ, ಪರಿಹೀನಂ ಅಪರಿಹೀನಂ, ವಿರದ್ಧಂ ಆರದ್ಧಂ, ಯೇಸಂ ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ ಆರದ್ಧಾ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೧.೫೬೪-೫೭೦) –

ಏವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಾಕಾರೇನ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ –

‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಗತಾಸತಿ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ಮಹಬ್ಬಲಾ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೪) –

ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಂ ಇರಿಯಾಪಥಪಬ್ಬಂ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪಬ್ಬಂ ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಂ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಂ ನವ ಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬಾನೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಚುದ್ದಸನ್ನಂ ಪಬ್ಬಾನಂ ವಸೇನ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ತಸ್ಸ ಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಇರಿಯಾಪಥಪಬ್ಬಂ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪಬ್ಬಂ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ನವ ಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬಾನಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸುಯೇವ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಯಾಪಿ ಚೇತ್ಥ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಸುಭಭಾವನಾನಿದ್ದೇಸೇ ಪಕಾಸಿತಾ ಏವ. ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಂ ಪನ ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬಞ್ಚೇತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಮಾಧಿವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸು ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಂ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿವಸೇನ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂಯೇವ. ಯಂ ಪನೇತಂ –

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇಮಮೇವ ಕಾಯಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ತಚಪರಿಯನ್ತಂ ಪೂರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ ‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ, ಲೋಮಾ…ಪೇ… ಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೪).

ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಸಿತಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವನಾಪರಿಯಾಯಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆರದ್ಧಂ, ತಸ್ಸಾಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ –

ತತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯ್ವಾಯಂ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ತಚಪರಿಯನ್ತೋ ಪೂರೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ. ಕಾಯೇತಿ ಸರೀರೇ. ಸರೀರಞ್ಹಿ ಅಸುಚಿಸಞ್ಚಯತೋ, ಕುಚ್ಛಿತಾನಂ ವಾ ಕೇಸಾದೀನಞ್ಚೇವ ಚಕ್ಖುರೋಗಾದೀನಞ್ಚ ರೋಗಸತಾನಂ ಆಯಭೂತತೋ ಕಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇಸಾ…ಪೇ… ಮುತ್ತನ್ತಿ ಏತೇ ಕೇಸಾದಯೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಾ, ತತ್ಥ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ ಅತ್ಥಿ ಲೋಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ? ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾದತಲಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪರಿ, ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ, ತಚತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿತೋತಿ ಏತ್ತಕೇ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತೇ ಕಳೇವರೇ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಾಪಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ನ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುತ್ತಂ ವಾ ಮಣಿಂ ವಾ ವೇಳುರಿಯಂ ವಾ ಅಗರುಂ ವಾ ಚನ್ದನಂ ವಾ ಕುಙ್ಕುಮಂ ವಾ ಕಪ್ಪೂರಂ ವಾ ವಾಸಚುಣ್ಣಾದಿಂ ವಾ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸುಚಿಭಾವಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಂ ಅಸ್ಸಿರಿಕದಸ್ಸನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಕೇಸಲೋಮಾದಿಭೇದಂ ಅಸುಚಿಮೇವ ಪಸ್ಸತೀತಿ.

ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧತೋ ವಣ್ಣನಾ.

ಅಸುಭಭಾವನಾ

ಅಸುಭಭಾವನಾವಸೇನ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ವಣ್ಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾದಿಭೇದೇ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಪಯೋಗಸುದ್ಧೇನ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೇನ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಆಸಯಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಧಿಗಮನತ್ಥಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾನುಯೋಗಮನುಯುಞ್ಜಿತುಕಾಮೇನ ಪಠಮಂ ತಾವಸ್ಸ ಆವಾಸಕುಲಲಾಭಗಣಕಮ್ಮದ್ಧಾನಞಾತಿಗನ್ಥರೋಗಇದ್ಧಿಪಲಿಬೋಧೇನ ಕಿತ್ತಿಪಲಿಬೋಧೇನ ವಾ ಸಹ ದಸ ಪಲಿಬೋಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥಾನೇನ ಆವಾಸಕುಲಲಾಭಗಣಞಾತಿಕಿತ್ತೀಸು ಸಙ್ಗಪ್ಪಹಾನೇನ, ಕಮ್ಮದ್ಧಾನಗನ್ಥೇಸು ಅಬ್ಯಾಪಾರೇನ, ರೋಗಸ್ಸ ತಿಕಿಚ್ಛಾಯಾತಿ ಏವಂ ತೇ ದಸ ಪಲಿಬೋಧಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ, ಅಥಾನೇನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೇನ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿಲಾಸೇನ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿತಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಮ್ಪಿ ವಿನಯಾಚಾರಂ ಅಪ್ಪಜಹನ್ತೇನ ಆಗಮಾಧಿಗಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ತತೋ ಅಞ್ಞತರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನದಾಯಕೋ ಆಚರಿಯೋ ವಿನಯಾನುರೂಪೇನ ವಿಧಿನಾ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬೋ, ವತ್ತಸಮ್ಪದಾಯ ಚ ಆರಾಧಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನಿವೇದೇತಬ್ಬೋ. ತೇನ ತಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಜ್ಝಾಸಯಚರಿಯಾಧಿಮುತ್ತಿಭೇದಂ ಞತ್ವಾ ಯದಿ ಏತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನುರೂಪಂ, ಅಥ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಅತ್ತನಾ ವಸತಿ, ಯದಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೋಪಿ ವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಅಞ್ಞತ್ರ ವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಹಾತಬ್ಬಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾದಿಕಥನವಸೇನ ಸಪುರೇಕ್ಖಾರಂ ರಾಗಚರಿತಾನುಕುಲಾದಿಕಥನವಸೇನ ಸಪ್ಪಭೇದಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ತೇನ ತಂ ಸಪುರೇಕ್ಖಾರಂ ಸಪ್ಪಭೇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯಾನಿ ತಾನಿ –

‘‘ಮಹಾವಾಸಂ ನವಾವಾಸಂ, ಜರಾವಾಸಞ್ಚ ಪನ್ಥನಿಂ;

ಸೋಣ್ಡಿಂ ಪಣ್ಣಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ, ಫಲಂ ಪತ್ಥಿತಮೇವ ಚ.

‘‘ನಗರಂ ದಾರುನಾ ಖೇತ್ತಂ, ವಿಸಭಾಗೇನ ಪಟ್ಟನಂ;

ಪಚ್ಚನ್ತಸೀಮಾಸಪ್ಪಾಯಂ, ಯತ್ಥ ಮಿತ್ತೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ.

‘‘ಅಟ್ಠಾರಸೇತಾನಿ ಠಾನಾನಿ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಮಗ್ಗಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ಯಥಾ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೫೨) –

ಏವಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಯಂ ತಂ –

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇನಾಸನಂ ನಾತಿದೂರಂ ಹೋತಿ, ನಚ್ಚಾಸನ್ನಂ, ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ, ದಿವಾ ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣಂ, ರತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಂ ಅಪ್ಪಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೇನಾಸನೇ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಆಗತಾಗಮಾ ಧಮ್ಮಧರಾ ವಿನಯಧರಾ ಮಾತಿಕಾಧರಾ, ತೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛತಿ ಪರಿಪಞ್ಹತಿ ‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ, ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’ತಿ? ತಸ್ಸ, ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅವಿವಟಞ್ಚೇವ ವಿವರನ್ತಿ, ಅನುತ್ತಾನೀಕತಞ್ಚ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನೇಕವಿಹಿತೇಸು ಚ ಕಙ್ಖಾಠಾನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖಂ ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧). –

ಏವಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೇನಾಸನಂ ವುತ್ತಂ. ತಥಾರೂಪಂ ಸೇನಾಸನಂ ಉಪಗಮ್ಮ ಕತಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇನ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಾಯ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನತಾಯ ಚ ಅನುಸ್ಸರಣೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಯಂ ತಂ –

‘‘ವಚಸಾ ಮನಸಾ ಚೇವ, ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನತೋ ದಿಸಾ;

ಓಕಾಸತೋ ಪರಿಚ್ಛೇದಾ, ಸತ್ತಧುಗ್ಗಹಣಂ ವಿದೂ’’ತಿ. –

ಏವಂ ಸತ್ತವಿಧಂ ಉಗ್ಗಹಕೋಸಲ್ಲಂ; ಅನುಪುಬ್ಬತೋ, ನಾತಿಸೀಘತೋ, ನಾತಿಸಣಿಕತೋ, ವಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಟಿಬಾಹನತೋ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮತೋ, ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋ, ಅಪ್ಪನಾತೋ, ತಯೋ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಾತಿ ಏವಂ ದಸವಿಧಂ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಞ್ಚ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಅಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಭಾವನಾ ಆರಭಿತಬ್ಬಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಆರಭತೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಭಾವನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ.

ತತ್ಥ ಆದಿತೋವ ತಚಪಞ್ಚಕಂ ತಾವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪಿ ತೇಪಿಟಕೇನ ‘‘ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನುಲೋಮತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಗುಣೀಭೂತೇ ‘‘ತಚೋ ದನ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಪಟಿಲೋಮತೋ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಗುಣೀಭೂತೇ ತದುಭಯನಯೇನೇವ ಅನುಲೋಮಪ್ಪಟಿಲೋಮತೋ ಬಹಿ ವಿಸಟವಿತಕ್ಕವಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಪಾಳಿಪಗುಣೀಭಾವತ್ಥಞ್ಚ ವಚಸಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಸಭಾವಪರಿಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಮನಸಾ ಚ ಅದ್ಧಮಾಸಂ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ. ವಚಸಾ ಹಿಸ್ಸ ಭಾವನಾ ಬಹಿ ವಿಸಟವಿತಕ್ಕೇ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮನಸಾ ಭಾವನಾಯ ಪಾಳಿಪಗುಣತಾಯ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಮನಸಾ ಭಾವನಾ ಅಸುಭವಣ್ಣಲಕ್ಖಣಾನಂ ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ, ಅಥ ತೇನೇವ ನಯೇನ ವಕ್ಕಪಞ್ಚಕಂ ಅದ್ಧಮಾಸಂ, ತತೋ ತದುಭಯಮದ್ಧಮಾಸಂ, ತತೋ ಪಪ್ಫಾಸಪಞ್ಚಕಮದ್ಧಮಾಸಂ, ತತೋ ತಂ ಪಞ್ಚಕತ್ತಯಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಮಾಸಂ, ಅಥ ಅನ್ತೇ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಪಥವೀಧಾತುಆಕಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭಾವನತ್ಥಂ ಇಧ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಪಞ್ಚಕಂ ಅದ್ಧಮಾಸಂ, ತತೋ ಪಞ್ಚಕಚತುಕ್ಕಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಮಾಸಂ, ಅಥ ಮೇದಛಕ್ಕಮದ್ಧಮಾಸಂ, ತತೋ ಮೇದಛಕ್ಕೇನ ಸಹ ಪಞ್ಚಕಚತುಕ್ಕಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಮಾಸಂ, ಅಥ ಮುತ್ತಛಕ್ಕಮದ್ಧಮಾಸಂ, ತತೋ ಸಬ್ಬಮೇವ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಮದ್ಧಮಾಸನ್ತಿ ಏವಂ ಛ ಮಾಸೇ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನದಿಸೋಕಾಸಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ವವತ್ಥಪೇನ್ತೇನ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ. ಏತಂ ಮಜ್ಝಿಮಪಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಮನ್ದಪಞ್ಞೇನ ತು ಯಾವಜೀವಂ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ನ ಚಿರೇನೇವ ಭಾವನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಕಥಂ ಪನಾಯಮಿಮಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತೀ’’ತಿ? ಅಯಞ್ಹಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ತಚಪಞ್ಚಕಾದಿವಿಭಾಗತೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಕೇಸಾ ತಾವ ವಣ್ಣತೋ ಕಾಳಕಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಯಾದಿಸಕಾ ವಾನೇನ ದಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ದೀಘವಟ್ಟಲಿಕಾ ತುಲಾದಣ್ಡಮಿವಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ದಿಸತೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ನಾಭಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಉಪರಿಮಾ ದಿಸಾ ಅಧೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಓಕಾಸತೋ ನಲಾಟನ್ತಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಗಲವಾಟಕಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಸೀಸಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಜಾತಾನಿ ಕುಣ್ಠತಿಣಾನಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ; ನಪಿ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಕುಣ್ಠತಿಣಾನಿ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಕೇಸಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಸೀಸಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಸೀಸಚಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಕೇಸಾ ಜಾತಾ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಚೇತನಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಸುಞ್ಞಾ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪ್ಪಟಿಕೂಲಾ, ನ ಸತ್ತೋ ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋತಿ ದುವಿಧೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗವಸೇನ. ತತ್ಥ ಕೇಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಚಮ್ಮತಲೇನ ತತ್ಥ ವೀಹಗ್ಗಮತ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲತಲೇನ ಚ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇನ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ಏವಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದತೋ, ಕೇಸಾ ನ ಅವಸೇಸಏಕತಿಂಸಾಕಾರಾ. ಅವಸೇಸಾ ಏಕತಿಂಸಾ ನ ಕೇಸಾತಿ ಏವಂ ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಚ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಕೇಸೇ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ಅವಸೇಸೇಸು ಲೋಮಾ ವಣ್ಣತೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನೀಲವಣ್ಣಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಯಾದಿಸಕಾ ವಾನೇನ ದಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಣತಚಾಪಸಣ್ಠಾನಾ, ಉಪರಿ ವಙ್ಕತಾಲಹೀರಸಣ್ಠಾನಾ ವಾ, ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಾ, ಓಕಾಸತೋ ಹತ್ಥತಲಪಾದತಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅವಸೇಸಸರೀರಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪುರಾಣಗಾಮಟ್ಠಾನೇ ಜಾತಾನಿ ದಬ್ಬತಿಣಾನಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಪುರಾಣಗಾಮಟ್ಠಾನೇ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ, ನ ಚ ಪುರಾಣಗಾಮಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ದಬ್ಬತಿಣಾನಿ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ, ಏವಮೇವ ನ ಲೋಮಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಸರೀರಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಸರೀರಚಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಲೋಮಾ ಜಾತಾ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಚೇತನಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಸುಞ್ಞಾ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕೂಲಾ, ನ ಸತ್ತೋ ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಚಮ್ಮತಲೇನ ತತ್ಥ ಲಿಕ್ಖಾಮತ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲೇನ ಚ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇನ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತೇಸಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಲೋಮೇ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ನಖಾ ಯಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ತಸ್ಸ ವೀಸತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಣ್ಣತೋ ಮಂಸವಿನಿಮುತ್ತೋಕಾಸೇ ಸೇತಾ, ಮಂಸಸಮ್ಬನ್ಧೇ ತಮ್ಬವಣ್ಣಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಯಥಾಸಕಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಸಣ್ಠಾನಾ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮಧುಕಫಲಟ್ಠಿಕಸಣ್ಠಾನಾ, ಮಚ್ಛಸಕಲಿಕಸಣ್ಠಾನಾ ವಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಾ, ಓಕಾಸತೋ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಅಗ್ಗೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ನಾಮ ಗಾಮದಾರಕೇಹಿ ದಣ್ಡಕಗ್ಗೇಸು ಮಧುಕಫಲಟ್ಠಿಕಾ ಠಪಿತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ದಣ್ಡಕಗ್ಗೇಸು ಠಪಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ದಣ್ಡಕಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಸು ಮಧುಕಫಲಟ್ಠಿಕಾ ಠಪಿತಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನಖಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಅಗ್ಗೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಗ್ಗೇಸು ನಖಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಚೇತನಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಮೂಲೇ ಚ ಅಙ್ಗುಲಿಮಂಸೇನ, ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತತಲೇನ ವಾ ಉಪರಿ ಅಗ್ಗೇ ಚ ಆಕಾಸೇನ, ಉಭತೋಪಸ್ಸೇಸು ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಉಭತೋಕೋಟಿಚಮ್ಮೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತೇಸಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ನಖೇ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ದನ್ತಾ ಯಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ತಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತವಣ್ಣಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಯಸ್ಸ ಸಮಸಣ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಖರಪತ್ತಚ್ಛಿನ್ನಸಙ್ಖಪಟಲಮಿವ ಸಮಗನ್ಥಿತಸೇತಕುಸುಮಮಕುಳಮಾಲಾ ವಿಯ ಚ ಖಾಯನ್ತಿ. ಯಸ್ಸ ವಿಸಮಸಣ್ಠಿತಾ, ತಸ್ಸ ಜಿಣ್ಣಆಸನಸಾಲಾಪೀಠಕಪಟಿಪಾಟಿ ವಿಯ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನಾತಿ ಸಣ್ಠಾನತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಉಭಯದನ್ತಪನ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಹೇಟ್ಠತೋ ಉಪರಿತೋ ಚ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ದನ್ತಾ ಚತುಕೋಟಿಕಾ ಚತುಮೂಲಿಕಾ ಆಸನ್ದಿಕಸಣ್ಠಾನಾ, ತೇಸಂ ಓರತೋ ತೇನೇವ ಕಮೇನ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠ ದನ್ತಾ ತಿಕೋಟಿಕಾ ತಿಮೂಲಿಕಾ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಣ್ಠಾನಾ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಓರತೋ ತೇನೇವ ಕಮೇನ ಹೇಟ್ಠತೋ ಉಪರಿತೋ ಚ ಏಕಮೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ದನ್ತಾ ದ್ವಿಕೋಟಿಕಾ ದ್ವಿಮೂಲಿಕಾ ಯಾನಕೂಪತ್ಥಮ್ಭಿನೀಸಣ್ಠಾನಾ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಓರತೋ ತೇನೇವ ಕಮೇನ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ ದಾಠಾದನ್ತಾ ಏಕಕೋಟಿಕಾ ಏಕಮೂಲಿಕಾ ಮಲ್ಲಿಕಾಮಕುಳಸಣ್ಠಾನಾ. ತತೋ ಉಭಯದನ್ತಪನ್ತಿವೇಮಜ್ಝೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉಪರಿ ಚತ್ತಾರೋ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ದನ್ತಾ ಏಕಕೋಟಿಕಾ ಏಕಮೂಲಿಕಾ ತುಮ್ಬಬೀಜಸಣ್ಠಾನಾ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಾ. ಓಕಾಸತೋ ಉಪರಿಮಾ ಉಪರಿಮಹನುಕಟ್ಠಿಕೇ ಅಧೋಕೋಟಿಕಾ, ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಹನುಕಟ್ಠಿಕೇ ಉದ್ಧಂಕೋಟಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ನವಕಮ್ಮಿಕಪುರಿಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಿಲಾತಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ ಉಪರಿಮತಲೇ ಪವೇಸಿತಾ ಥಮ್ಭಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಹೇಟ್ಠಾಸಿಲಾತಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ, ಉಪರಿಮತಲೇ ಪವೇಸಿತಾ’’ತಿ, ನ ಹೇಟ್ಠಾಸಿಲಾತಲಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಥಮ್ಭಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ’’ತಿ, ನ ಉಪರಿಮತಲಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಥಮ್ಭಾ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ದನ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಹೇಟ್ಠಾಹನುಕಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಉಪರಿಮಹನುಕಟ್ಠಿಕೇ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ, ನಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾಹನುಕಟ್ಠಿಕಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ದನ್ತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ, ನ ಉಪರಿಮಹನುಕಟ್ಠಿಕಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ದನ್ತಾ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಹನುಕಟ್ಠಿಕೂಪೇನ ಹನುಕಟ್ಠಿಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲತಲೇನ ಚ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇನ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತೇಸಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ದನ್ತೇ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ನಾನಾಕುಣಪಸಞ್ಚಯಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ತಚೋ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸೋ ಹಿ ಯದಿಪಿ ಛವಿರಾಗರಞ್ಜಿತತ್ತಾ ಕಾಳಕೋದಾತಾದಿವಣ್ಣವಸೇನ ನಾನಾವಣ್ಣೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಸೇತೋ ಏವ. ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಸೇತಭಾವೋ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಭಿಘಾತಪಹರಣಪಹಾರಾದೀಹಿ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾಯ ಛವಿಯಾ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕಞ್ಚುಕಸಣ್ಠಾನೋ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಪಾದಙ್ಗುಲಿತ್ತಚೋ ಕೋಸಕಾರಕಕೋಸಸಣ್ಠಾನೋ, ಪಿಟ್ಠಿಪಾದತ್ತಚೋ ಪುಟಬದ್ಧೂಪಾಹನಸಣ್ಠಾನೋ, ಜಙ್ಘತ್ತಚೋ ಭತ್ತಪುಟಕತಾಲಪಣ್ಣಸಣ್ಠಾನೋ, ಊರುತ್ತಚೋ ತಣ್ಡುಲಭರಿತದೀಘತ್ಥವಿಕಸಣ್ಠಾನೋ, ಆನಿಸದತ್ತಚೋ ಉದಕಪೂರಿತಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಸಣ್ಠಾನೋ, ಪಿಟ್ಠಿತ್ತಚೋ ಫಲಕೋನದ್ಧಚಮ್ಮಸಣ್ಠಾನೋ, ಕುಚ್ಛಿತ್ತಚೋ ವೀಣಾದೋಣಿಕೋನದ್ಧಚಮ್ಮಸಣ್ಠಾನೋ, ಉರತ್ತಚೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚತುರಸ್ಸಸಣ್ಠಾನೋ, ದ್ವಿಬಾಹುತ್ತಚೋ ತೂಣೀರೋನದ್ಧಚಮ್ಮಸಣ್ಠಾನೋ, ಪಿಟ್ಠಿಹತ್ಥತ್ತಚೋ ಖುರಕೋಸಸಣ್ಠಾನೋ ಫಣಕತ್ಥವಿಕಸಣ್ಠಾನೋ ವಾ, ಹತ್ಥಙ್ಗುಲಿತ್ತಚೋ ಕುಞ್ಚಿಕಾಕೋಸಸಣ್ಠಾನೋ, ಗೀವತ್ತಚೋ ಗಲಕಞ್ಚುಕಸಣ್ಠಾನೋ, ಮುಖತ್ತಚೋ ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದಕಿಮಿಕುಲಾವಕಸಣ್ಠಾನೋ, ಸೀಸತ್ತಚೋ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಸಣ್ಠಾನೋತಿ.

ತಚಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಕೇನ ಚ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಉತ್ತರೋಟ್ಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಚಸ್ಸ ಮಂಸಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪೇಸೇನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ತಾವ ಮುಖತ್ತಚೋ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋ, ತತೋ ಸೀಸತ್ತಚೋ, ಅಥ ಬಹಿಗೀವತ್ತಚೋ, ತತೋ ಅನುಲೋಮೇನ ಪಟಿಲೋಮೇನ ಚ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತ್ತಚೋ. ಅಥ ತೇನೇವ ಕಮೇನ ವಾಮಹತ್ಥತ್ತಚೋ, ತತೋ ಪಿಟ್ಠಿತ್ತಚೋ, ಅಥ ಆನಿಸದತ್ತಚೋ, ತತೋ ಅನುಲೋಮೇನ ಪಟಿಲೋಮೇನ ಚ ದಕ್ಖಿಣಪಾದತ್ತಚೋ, ಅಥ ವಾಮಪಾದತ್ತಚೋ, ತತೋ ವತ್ಥಿಉದರಹದಯಅಬ್ಭನ್ತರಗೀವತ್ತಚೋ, ತತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಹನುಕತ್ತಚೋ, ಅಥ ಅಧರೋಟ್ಠತ್ತಚೋ. ಏವಂ ಯಾವ ಪುನ ಉಪರಿ ಓಟ್ಠತ್ತಚೋತಿ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತೋ. ಓಕಾಸತೋ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮಪರಿಯೋನದ್ಧಾಯ ಪೇಳಾಯ ನ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಪೇಳಾ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಪೇಳಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ತಚೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಇದಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಸರೀರಂ ಓನದ್ಧ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಇದಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ ಸರೀರಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ತಚೇನ ಓನದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಕೇವಲಂ ತು –

‘‘ಅಲ್ಲಚಮ್ಮಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ನವದ್ವಾರೋ ಮಹಾವಣೋ;

ಸಮನ್ತತೋ ಪಗ್ಘರತಿ, ಅಸುಚಿಪೂತಿಗನ್ಧಿಯೋ’’ತಿ.

ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಂಸೇನ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತತಲೇನ ವಾ ಉಪರಿ ಛವಿಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ತಚಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ನವಪೇಸಿಸತಪ್ಪಭೇದಂ ಮಂಸಂ ವಣ್ಣತೋ ರತ್ತಂ ಪಾಲಿಭದ್ದಕಪುಪ್ಫಸನ್ನಿಭನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಜಙ್ಘಮಂಸಂ ತಾಲಪತ್ತಪುಟಭತ್ತಸಣ್ಠಾನಂ, ಅವಿಕಸಿತಕೇತಕೀಮಕುಳಸಣ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಕೇಚಿ. ಊರುಮಂಸಂ ಸುಧಾಪಿಸನನಿಸದಪೋತಕಸಣ್ಠಾನಂ, ಆನಿಸದಮಂಸಂ ಉದ್ಧನಕೋಟಿಸಣ್ಠಾನಂ, ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಂ ತಾಲಗುಳಪಟಲಸಣ್ಠಾನಂ, ಫಾಸುಕದ್ವಯಮಂಸಂ ವಂಸಮಯಕೋಟ್ಠಕುಚ್ಛಿಪದೇಸಮ್ಹಿ ತನುಮತ್ತಿಕಾಲೇಪಸಣ್ಠಾನಂ, ಥನಮಂಸಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅವಕ್ಖಿತ್ತದ್ಧಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಂ, ದ್ವೇಬಾಹುಮಂಸಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಸೀಸಪಾದೇ ಛೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಮಹಾಮೂಸಿಕಸಣ್ಠಾನಂ, ಮಂಸಸೂನಕಸಣ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ಗಣ್ಡಮಂಸಂ ಗಣ್ಡಪ್ಪದೇಸೇ ಠಪಿತಕರಞ್ಜಬೀಜಸಣ್ಠಾನಂ, ಮಣ್ಡೂಕಸಣ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ಜಿವ್ಹಾಮಂಸಂ ನುಹೀಪತ್ತಸಣ್ಠಾನಂ, ನಾಸಾಮಂಸಂ ಓಮುಖನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಣ್ಣಕೋಸಸಣ್ಠಾನಂ, ೦.ಅಕ್ಖಿಕೂಪಮಂಸಂ ಅದ್ಧಪಕ್ಕಉದುಮ್ಬರಸಣ್ಠಾನಂ, ಸೀಸಮಂಸಂ ಪತ್ತಪಚನಕಟಾಹತನುಲೇಪಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ. ಮಂಸಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಕೇನ ಚ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಏತಾನೇವ ಓಳಾರಿಕಮಂಸಾನಿ ಸಣ್ಠಾನತೋ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವವತ್ಥಾಪಯತೋ ಸುಖುಮಾನಿ ಮಂಸಾನಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಅನುಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಥೂಲಮತ್ತಿಕಾನುಲಿತ್ತಾಯ ಭಿತ್ತಿಯಾ ನ ಥೂಲಮತ್ತಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಭಿತ್ತಿ ಅನುಲಿತ್ತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಭಿತ್ತಿ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಥೂಲಮತ್ತಿಕಾಯ ಅನುಲಿತ್ತಾ’’ತಿ, ಏವಮೇವಂ ನ ನವಪೇಸಿಸತಪ್ಪಭೇದಂ ಮಂಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಅಟ್ಠಿಸತತ್ತಯಂ ಅನುಲಿತ್ತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಅಟ್ಠಿಸತತ್ತಯಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ನವಪೇಸಿಸತಪ್ಪಭೇದೇನ ಮಂಸೇನ ಅನುಲಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಕೇವಲಂ ತು –

‘‘ನವಪೇಸಿಸತಾ ಮಂಸಾ, ಅನುಲಿತ್ತಾ ಕಳೇವರಂ;

ನಾನಾಕಿಮಿಕುಲಾಕಿಣ್ಣಂ, ಮೀಳ್ಹಟ್ಠಾನಂವ ಪೂತಿಕ’’ನ್ತಿ.

ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟೇನ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತತಲೇನ ವಾ ಉಪರಿ ತಚೇನ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಮಂಸಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ನವಸತಪ್ಪಭೇದಾ ನ್ಹಾರೂ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಮಧುವಣ್ಣಾತಿಪಿ ಏಕೇ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನಾತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಮಹನ್ತಾ ಮಹನ್ತಾ ನ್ಹಾರೂ ಕನ್ದಲಮಕುಳಸಣ್ಠಾನಾ, ತತೋ ಸುಖುಮತರಾ ಸೂಕರವಾಗುರರಜ್ಜುಸಣ್ಠಾನಾ, ತತೋ ಅಣುಕತರಾ ಪೂತಿಲತಾಸಣ್ಠಾನಾ, ತತೋ ಅಣುಕತರಾ ಸೀಹಳಮಹಾವೀಣಾತನ್ತಿಸಣ್ಠಾನಾ, ತತೋ ಅಣುಕತರಾ ಥೂಲಸುತ್ತಕಸಣ್ಠಾನಾ, ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದಪಿಟ್ಠೀಸು ನ್ಹಾರೂ ಸಕುಣಪಾದಸಣ್ಠಾನಾ, ಸೀಸೇ ನ್ಹಾರೂ ಗಾಮದಾರಕಾನಂ ಸೀಸೇ ಠಪಿತವಿರಳತರದುಕೂಲಸಣ್ಠಾನಾ, ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ನ್ಹಾರೂ ತೇಮೇತ್ವಾ ಆತಪೇ ಪಸಾರಿತಮಚ್ಛಜಾಲಸಣ್ಠಾನಾ, ಅವಸೇಸಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ತಂತಂಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನುಗತಾ ನ್ಹಾರೂ ಸರೀರೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಜಾಲಕಞ್ಚುಕಸಣ್ಠಾನಾತಿ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಾ. ತೇಸು ಚ ದಕ್ಖಿಣಕಣ್ಣಚೂಳಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಕಣ್ಡರನಾಮಕಾ ಮಹಾನ್ಹಾರೂ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ವಿನನ್ಧಮಾನಾ ವಾಮಪಸ್ಸಂ ಗತಾ, ವಾಮಕಣ್ಣಚೂಳಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ವಿನನ್ಧಮಾನಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಗತಾ, ದಕ್ಖಿಣಗಲವಾಟಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ವಿನನ್ಧಮಾನಾ ವಾಮಪಸ್ಸಂ ಗತಾ, ವಾಮಗಲವಾಟಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ವಿನನ್ಧಮಾನಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಗತಾ, ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ವಿನನ್ಧಮಾನಾ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾತಿ ದಸ ಕಣ್ಡರನಾಮಕಾ ಏವ ಮಹಾನ್ಹಾರೂ ಆರುಳ್ಹಾ. ತಥಾ ವಾಮಹತ್ಥಂ, ದಕ್ಖಿಣಪಾದಂ, ವಾಮಪಾದಞ್ಚಾತಿ ಏವಮೇತೇ ಸಟ್ಠಿ ಮಹಾನ್ಹಾರೂ ಸರೀರಧಾರಕಾ ಸರೀರನಿಯಾಮಕಾತಿಪಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಓಕಾಸತೋ ಸಕಲಸರೀರೇ ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಾನಂ ಅಟ್ಠಿಮಂಸಾನಞ್ಚ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಬನ್ಧಮಾನಾ ಠಿತಾತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಲ್ಲಿಸನ್ತಾನಬದ್ಧೇಸು ಕುಟ್ಟದಾರೂಸು ನ ವಲ್ಲಿಸನ್ತಾನಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕುಟ್ಟದಾರೂನಿ ಆಬದ್ಧಾನೀ’’ತಿ, ನಪಿ ಕುಟ್ಟದಾರೂನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ವಲ್ಲಿಸನ್ತಾನೇಹಿ ಆಬದ್ಧಾನೀ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ನ್ಹಾರೂ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಆಬದ್ಧಾನೀ’’ತಿ, ನಪಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ನ್ಹಾರೂಹಿ ಆಬದ್ಧಾನೀ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಕೇವಲಂ ತು –

‘‘ನವನ್ಹಾರುಸತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಬ್ಯಾಮಮತ್ತೇ ಕಳೇವರೇ;

ಬನ್ಧನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಂ, ಅಗಾರಮಿವ ವಲ್ಲಿಯೋ’’ತಿ.

ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ತೀಹಿ ಅಟ್ಠಿಸತೇಹಿ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತತಲೇಹಿ ವಾ ಉಪರಿ ತಚಮಂಸೇಹಿ ತಿರಿಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತೇಸಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ನ್ಹಾರೂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸದನ್ತಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸೇಸಾನಿ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕಾನಿ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಪಾದಟ್ಠಿಕಾನಿ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಮುದುಕಟ್ಠಿಕಾನಿ ಮಂಸನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ದ್ವೇ ಪಣ್ಹಿಕಟ್ಠೀನಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಾದೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕಾನಿ ಏಕಂ ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠಿ ಏಕಂ ಊರುಟ್ಠಿ ದ್ವೇ ಕಟಿಟ್ಠೀನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಟ್ಠೀನಿ ಚತುವೀಸತಿ ಫಾಸುಕಟ್ಠೀನಿ ಚುದ್ದಸ ಉರಟ್ಠೀನಿ ಏಕಂ ಹದಯಟ್ಠಿ ದ್ವೇ ಅಕ್ಖಕಟ್ಠೀನಿ ದ್ವೇ ಪಿಟ್ಠಿಬಾಹಟ್ಠೀನಿ ದ್ವೇ ಬಾಹಟ್ಠೀನಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಬಾಹಟ್ಠೀನಿ ಸತ್ತ ಗೀವಟ್ಠೀನಿ ದ್ವೇ ಹನುಕಟ್ಠೀನಿ ಏಕಂ ನಾಸಿಕಟ್ಠಿ ದ್ವೇ ಅಕ್ಖಿಟ್ಠೀನಿ ದ್ವೇ ಕಣ್ಣಟ್ಠೀನಿ ಏಕಂ ನಲಾಟಟ್ಠಿ ಏಕಂ ಮುದ್ಧಟ್ಠಿ ನವ ಸೀಸಕಪಾಲಟ್ಠೀನೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾನಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಾನೀತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ಸಣ್ಠಾನತೋ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನಾನಿ. ತಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಪಾದಙ್ಗುಲಿಯಟ್ಠೀನಿ ಕತಕಬೀಜಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ತದನನ್ತರಾನಿ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಮಜ್ಝಪಬ್ಬಟ್ಠೀನಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪನಸಟ್ಠಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಮೂಲಪಬ್ಬಟ್ಠೀನಿ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಮೋರಸಕಲಿಸಣ್ಠಾನಾನೀತಿಪಿ ಏಕೇ. ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಟ್ಠೀನಿ ಕೋಟ್ಟಿತಕನ್ದಲಕನ್ದರಾಸಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ ಪಣ್ಹಿಕಟ್ಠೀನಿ ಏಕಟ್ಠಿತಾಲಫಲಬೀಜಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠೀನಿ ಏಕತೋಬದ್ಧಕೀಳಾಗೋಳಕಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕೇಸು ಖುದ್ದಕಂ ಧನುದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಂ, ಮಹನ್ತಂ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಮಿಲಾತಧಮನಿಪಿಟ್ಠಿಸಣ್ಠಾನಂ, ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಪನೀತತಚಖಜ್ಜೂರೀಕಳೀರಸಣ್ಠಾನಂ, ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಮುದಿಙ್ಗಮತ್ಥಕಸಣ್ಠಾನಂ ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠಿ ಏಕಪಸ್ಸತೋ ಘಟ್ಟಿತಫೇಣಸಣ್ಠಾನಂ, ಊರುಟ್ಠೀನಿ ದುತ್ತಚ್ಛಿತವಾಸಿಫರಸುದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಊರುಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಕಟಟ್ಠಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಸುವಣ್ಣಕಾರಾನಂ ಅಗ್ಗಿಜಾಲನಕಸಲಾಕಾಬುನ್ದಿಸಣ್ಠಾನಂ, ತಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸೋ ಅಗ್ಗಚ್ಛಿನ್ನಪುನ್ನಾಗಫಲಸಣ್ಠಾನೋ, ಕಟಿಟ್ಠೀನಿ ದ್ವೇಪಿ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೇಹಿ ಕತಚುಲ್ಲಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ತಾಪಸಭಿಸಿಕಾಸಣ್ಠಾನಾನೀತಿಪಿ ಏಕೇ. ಆನಿಸದಟ್ಠೀನಿ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಠಪಿತಸಪ್ಪಫಣಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಸತ್ತಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಸು ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಟ್ಠೀನಿ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ಉಪರೂಪರಿ ಠಪಿತಸೀಸಕಪಟ್ಟವೇಠಕಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಬಾಹಿರತೋ ವಟ್ಟನಾವಲಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ತೇಸಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಕಚದನ್ತಸದಿಸಾನಿ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಕಣ್ಟಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಫಾಸುಕಟ್ಠೀಸು ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಹಳದಾತ್ತಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಹಳದಾತ್ತಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನೇವ ಓದಾತಕುಕ್ಕುಟಸ್ಸ ಪಸಾರಿತಪಕ್ಖದ್ವಯಸಣ್ಠಾನಾನೀತಿಪಿ ಏಕೇ. ಚುದ್ದಸ ಉರಟ್ಠೀನಿ ಜಿಣ್ಣಸನ್ದಮಾನಿಕಫಲಕಪನ್ತಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಹದಯಟ್ಠಿ ದಬ್ಬಿಫಣಸಣ್ಠಾನಂ, ಅಕ್ಖಕಟ್ಠೀನಿ ಖುದ್ದಕಲೋಹವಾಸಿದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ತೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಟ್ಠಿ ಅದ್ಧಚನ್ದಸಣ್ಠಾನಂ, ಪಿಟ್ಠಿಬಾಹಟ್ಠೀನಿ ಫರಸುಫಣಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಉಪಡ್ಢಚ್ಛಿನ್ನಸೀಹಳಕುದಾಲಸಣ್ಠಾನಾನೀತಿಪಿ ಏಕೇ. ಬಾಹಟ್ಠೀನಿ ಆದಾಸದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಮಹಾವಾಸಿದಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಾನೀತಿಪಿ ಏಕೇ. ಅಗ್ಗಬಾಹಟ್ಠೀನಿ ಯಮಕತಾಲಕನ್ದಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಮಣಿಬನ್ಧಟ್ಠೀನಿ ಏಕತೋ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಸೀಸಕಪಟ್ಟವೇಠಕಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಪಿಟ್ಠಿಹತ್ಥಟ್ಠೀನಿ ಕೋಟ್ಟಿತಕನ್ದಲಕನ್ದರಾಸಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಹತ್ಥಙ್ಗುಲಿಮೂಲಪಬ್ಬಟ್ಠೀನಿ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಮಜ್ಝಪಬ್ಬಟ್ಠೀನಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪನಸಟ್ಠಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಅಗ್ಗಪಬ್ಬಟ್ಠೀನಿ ಕತಕಬೀಜಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಸತ್ತ ಗೀವಟ್ಠೀನಿ ದಣ್ಡೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತವಂಸಕಳೀರಖಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ಹೇಟ್ಠಿಮಹನುಕಟ್ಠಿ ಕಮ್ಮಾರಾನಂ ಅಯೋಕೂಟಯೋತ್ತಕಸಣ್ಠಾನಂ, ಉಪರಿಮಹನುಕಟ್ಠಿ ಅವಲೇಖನಸತ್ಥಕಸಣ್ಠಾನಂ, ಅಕ್ಖಿನಾಸಕೂಪಟ್ಠೀನಿ ಅಪನೀತಮಿಞ್ಜತರುಣತಾಲಟ್ಠಿಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ನಲಾಟಟ್ಠಿ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಭಿನ್ನಸಙ್ಖಕಪಾಲಸಣ್ಠಾನಂ, ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಟ್ಠೀನಿ ನ್ಹಾಪಿತಖುರಕೋಸಸಣ್ಠಾನಾನಿ, ನಲಾಟಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾನಂ ಉಪರಿ ಪಟ್ಟಬನ್ಧನೋಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಿಬಹಲಘಟಪುಣ್ಣಪಟಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಸಣ್ಠಾನಂ, ಮುದ್ಧನಟ್ಠಿ ಮುಖಚ್ಛಿನ್ನವಙ್ಕನಾಳಿಕೇರಸಣ್ಠಾನಂ, ಸೀಸಟ್ಠೀನಿ ಸಿಬ್ಬೇತ್ವಾ ಠಪಿತಜಜ್ಜರಾಲಾಬುಕಟಾಹಸಣ್ಠಾನಾನೀತಿ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಾನಿ.

ಓಕಾಸತೋ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಕಲಸರೀರೇ ಠಿತಾನಿ, ವಿಸೇಸೇನ ತು ಸೀಸಟ್ಠೀನಿ ಗೀವಟ್ಠಿಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಿ, ಗೀವಟ್ಠೀನಿ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಟ್ಠೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಿ, ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಟ್ಠೀನಿ ಕಟಿಟ್ಠೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಿ, ಕಟಿಟ್ಠೀನಿ ಊರುಟ್ಠಿಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಿ, ಉರುಟ್ಠೀನಿ ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠಿಕೇಸು, ಜಣ್ಣುಕಟ್ಠೀನಿ ಜಙ್ಘಟ್ಠಿಕೇಸು, ಜಙ್ಘಟ್ಠೀನಿ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಕೇಸು, ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠೀನಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಟ್ಠಿಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಿ, ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಟ್ಠಿಕಾನಿ ಚ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠೀನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ, ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠೀನಿ ಜಙ್ಘಟ್ಠೀನಿ…ಪೇ… ಗೀವಟ್ಠೀನಿ ಸೀಸಟ್ಠೀನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾನೀತಿ ಏತೇನಾನುಸಾರೇನ ಅವಸೇಸಾನಿಪಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಇಟ್ಠಕಗೋಪಾನಸಿಚಯಾದೀಸು ನ ಉಪರಿಮಾ ಇಟ್ಠಕಾದಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಉಪರಿಮಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಸೀಸಟ್ಠಿಕಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಗೀವಟ್ಠಿಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನೀ’’ತಿ…ಪೇ… ನ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠಿಕಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಟ್ಠಿಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾನೀ’’ತಿ, ನಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಟ್ಠಿಕಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಗೋಪ್ಫಕಟ್ಠೀನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾನೀ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಕೇವಲಂ ತು ಇಮಾನಿ ಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ನವಹಿ ನ್ಹಾರುಸತೇಹಿ ನವಹಿ ಚ ಮಂಸಪೇಸಿಸತೇಹಿ ಆಬದ್ಧಾನುಲಿತ್ತಾನಿ, ಏಕಘನಚಮ್ಮಪರಿಯೋನದ್ಧಾನಿ, ಸತ್ತರಸಹರಣೀಸಹಸ್ಸಾನುಗತಸಿನೇಹಸಿನೇಹಿತಾನಿ, ನವನವುತಿಲೋಮಕೂಪಸಹಸ್ಸಪರಿಸ್ಸವಮಾನಸೇದಜಲ್ಲಿಕಾನಿ ಅಸೀತಿಕಿಮಿಕುಲಾನಿ, ಕಾಯೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಾನಿ, ಯಂ ಸಭಾವತೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಕೇವಲಂ ತು ನ್ಹಾರುಸಮ್ಬನ್ಧಂ ನಾನಾಕುಣಪಸಙ್ಕಿಣ್ಣಂ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಂ ದಿಸ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುತ್ತಭಾವಂ ಉಪೇತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪಟಿಪಾಟಿಯಟ್ಠೀನಿ ಠಿತಾನಿ ಕೋಟಿಯಾ,

ಅನೇಕಸನ್ಧಿಯಮಿತೋ ನ ಕೇಹಿಚಿ;

ಬದ್ಧೋ ನಹಾರೂಹಿ ಜರಾಯ ಚೋದಿತೋ,

ಅಚೇತನೋ ಕಟ್ಠಕಲಿಙ್ಗರೂಪಮೋ.

‘‘ಕುಣಪಂ ಕುಣಪೇ ಜಾತಂ, ಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಚ ಪೂತಿನಿ;

ದುಗ್ಗನ್ಧೇ ಚಾಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ, ಭೇದನಮ್ಹಿ ಚ ವಯಧಮ್ಮಂ.

‘‘ಅಟ್ಠಿಪುಟೇ ಅಟ್ಠಿಪುಟೋ, ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪೂತಿನಿ ಪೂತಿಕಾಯಮ್ಹಿ;

ತಮ್ಹಿ ಚ ವಿನೇಥ ಛನ್ದಂ, ಹೇಸ್ಸಥ ಪುತ್ತಾ ದಸಬಲಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ.

ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅನ್ತೋ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜೇನ ಉಪರಿತೋ ಮಂಸೇನ ಅಗ್ಗೇ ಮೂಲೇ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾನೀತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತೇಸಂ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠೀನಿ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಗತಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಗತಂ ಸೇದೇತ್ವಾ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇಸು ವಂಸನಳಕಪಬ್ಬೇಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತಮಹಾವೇತ್ತಙ್ಕುರಸಣ್ಠಾನಂ, ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಗತಂ ಸೇದೇತ್ವಾ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕೇಸು ವಂಸನಳಕಪಬ್ಬೇಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತತನುವೇತ್ತಙ್ಕುರಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ವೇಳುನಳಕಾದೀನಂ ಅನ್ತೋಗತಾನಿ ದಧಿಫಾಣಿತಾನಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ವೇಳುನಳಕಾದೀನಂ ಅನ್ತೋಗತಾನೀ’’ತಿ, ನಪಿ ವೇಳುನಳಕಾದಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ದಧಿಫಾಣಿತಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೋಗತಾನೀ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅನ್ತೋಗತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೋಗತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅಟ್ಠೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರತಲೇಹಿ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಭಾಗೇನ ಚ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವಿಗೋಳಕಪ್ಪಭೇದಂ ವಕ್ಕಂ ವಣ್ಣತೋ ಮನ್ದರತ್ತಂ ಪಾಳಿಭದ್ದಕಟ್ಠಿವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಗಾಮದಾರಕಾನಂ ಸುತ್ತಾವುತಕೀಳಾಗೋಳಕಸಣ್ಠಾನಂ, ಏಕವಣ್ಟಸಹಕಾರದ್ವಯಸಣ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಗಲವಾಟಕಾ ವಿನಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಏಕಮೂಲೇನ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನೇನ ಥೂಲನ್ಹಾರುನಾ ವಿನಿಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಣ್ಟೂಪನಿಬದ್ಧಂ ಸಹಕಾರದ್ವಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ವಣ್ಟೇನ ಉಪನಿಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ವಣ್ಟಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಸಹಕಾರದ್ವಯಂ ಉಪನಿಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ವಕ್ಕಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಥೂಲನ್ಹಾರುನಾ ಉಪನಿಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಥೂಲನ್ಹಾರು ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ವಕ್ಕಂ ಉಪನಿಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ವಕ್ಕಂ ವಕ್ಕಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ವಕ್ಕಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಹದಯಂ ವಣ್ಣತೋ ರತ್ತಂ ರತ್ತಪದುಮಪತ್ತಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಬಾಹಿರಪತ್ತಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಪದುಮಮಕುಳಸಣ್ಠಾನಂ, ತಞ್ಚ ಅಗ್ಗಚ್ಛಿನ್ನಪುನ್ನಾಗಫಲಮಿವ ವಿವಟೇಕಪಸ್ಸಂ ಬಹಿ ಮಟ್ಠಂ ಅನ್ತೋ ಕೋಸಾತಕೀಫಲಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಸದಿಸಂ. ಪಞ್ಞಾಬಹುಲಾನಂ ಥೋಕಂ ವಿಕಸಿತಂ, ಮನ್ದಪಞ್ಞಾನಂ ಮಕುಳಿತಮೇವ. ಯಂ ರೂಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮನೋಧಾತು ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಚ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಮಂಸಪಿಣ್ಡಸಙ್ಖಾತಹದಯಬ್ಭನ್ತರೇ ಅದ್ಧಪಸತಮತ್ತಂ ಲೋಹಿತಂ ಸಣ್ಠಾತಿ, ತಂ ರಾಗಚರಿತಸ್ಸ ರತ್ತಂ, ದೋಸಚರಿತಸ್ಸ ಕಾಳಕಂ, ಮೋಹಚರಿತಸ್ಸ ಮಂಸಧೋವನೋದಕಸದಿಸಂ, ವಿತಕ್ಕಚರಿತಸ್ಸ ಕುಲತ್ಥಯೂಸವಣ್ಣಂ, ಸದ್ಧಾಚರಿತಸ್ಸ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ, ಪಞ್ಞಾಚರಿತಸ್ಸ ಅಚ್ಛಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾವಿಲಂ, ನಿದ್ಧೋತಜಾತಿಮಣಿ ವಿಯ ಜುತಿಮನ್ತಂ ಖಾಯತಿ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ ಅಗ್ಗಳತ್ಥಮ್ಭಕೋ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಜ್ಝೇ ಅಗ್ಗಳತ್ಥಮ್ಭಕೋ ಠಿತೋ’’ತಿ; ಏವಮೇವಂ ನ ಹದಯಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಥನಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಹದಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹದಯಂ ಹದಯಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಹದಯಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಕನಸಞ್ಞಿತಂ ಯಮಕಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ವಣ್ಣತೋ ರತ್ತಂ ರತ್ತಕುಮುದಬಾಹಿರಪತ್ತಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಏಕಮೂಲಂ ಹುತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಯಮಕಂ ಕೋವಿಳಾರಪತ್ತಸಣ್ಠಾನಂ, ತಞ್ಚ ದನ್ಧಾನಂ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತಿ ಮಹನ್ತಂ, ಪಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಖುದ್ದಕಾನೀತಿ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪಿಠರಕಪಸ್ಸೇ ಲಗ್ಗಾ ಮಂಸಪೇಸಿ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪಿಠರಕಪಸ್ಸೇ ಲಗ್ಗಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಪಿಠರಕಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಮಂಸಪೇಸಿ ಲಗ್ಗಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಯಕನಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಥನಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಕನಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪನ ಯಕನಂ ಯಕನಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಯಕನಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನಭೇದತೋ ದುವಿಧಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಂ ದುಕೂಲಪಿಲೋತಿಕವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಿಲೋಮಕಂ ಹದಯಞ್ಚ ವಕ್ಕಞ್ಚ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ, ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಿಲೋಮಕಂ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠತೋ ಮಂಸಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ಪಲಿವೇಠಿತೇ ಮಂಸೇ ನ ಪಿಲೋತಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಮಂಸಂ ಪಲಿವೇಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಮಂಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ಪಲಿವೇಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಕಿಲೋಮಕಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಹದಯವಕ್ಕಾನಿ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚ ಚಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠತೋ ಮಂಸಂ ಪಲಿವೇಠಿತ’’ನ್ತಿ. ನಪಿ ಹದಯವಕ್ಕಾನಿ ಸಕಲಸರೀರೇ ಚ ಮಂಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕಿಲೋಮಕೇನ ಪಲಿವೇಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಂಸೇನ ಉಪರಿ ಚಮ್ಮೇನ ತಿರಿಯಂ ಕಿಲೋಮಕಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪಿಹಕಂ ವಣ್ಣತೋ ನೀಲಂ ಮೀಲಾತನಿಗ್ಗುಣ್ಡೀಪುಪ್ಫವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸತ್ತಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬನ್ಧನಂ ಕಾಳವಚ್ಛಕಜಿವ್ಹಾಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಹದಯಸ್ಸ ವಾಮಪಸ್ಸೇ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ, ಯಮ್ಹಿ ಪಹರಣಪಹಾರೇನ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೋ ಹೋತೀತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಕೋಟ್ಠಕಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ ನ ಗೋಮಯಪಿಣ್ಡಿ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕೋಟ್ಠಕಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಕೋಟ್ಠಕಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಗೋಮಯಪಿಣ್ಡಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಪಿಹಕಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಪಿಹಕಂ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪಿಹಕಂ ಪಿಹಕಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಪಿಹಕಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಂಸಖಣ್ಡಪ್ಪಭೇದಂ ಪಪ್ಫಾಸಂ ವಣ್ಣತೋ ರತ್ತಂ ನಾತಿಪರಿಪಕ್ಕಉದುಮ್ಬರವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನಪೂವಸಣ್ಠಾನಂ, ಛದನಿಟ್ಠಕಖಣ್ಡಪುಞ್ಜಸಣ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ತದೇತಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಸಿತಪೀತಾದೀನಂ ಅಭಾವೇ ಉಗ್ಗತೇನ ಕಮ್ಮಜತೇಜುಸ್ಮನಾ ಅಬ್ಭಾಹತತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾದಿತಪಲಾಲಪಿಣ್ಡಮಿವ ನಿರಸಂ ನಿರೋಜಂ ಹೋತಿ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಹದಯಞ್ಚ ಯಕನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಂ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಜಿಣ್ಣಕೋಟ್ಠಬ್ಭನ್ತರೇ ಲಮ್ಬಮಾನೋ ಸಕುಣಕುಲಾವಕೋ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಜಿಣ್ಣಕೋಟ್ಠಬ್ಭನ್ತರೇ ಲಮ್ಬಮಾನೋ ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ಜಿಣ್ಣಕೋಟ್ಠಬ್ಭನ್ತರಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಸಕುಣಕುಲಾವಕೋ ಮಯಿ ಲಮ್ಬಮಾನೋ ಠಿತೋ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಪಪ್ಫಾಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಲಮ್ಬಮಾನಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥನಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಪಪ್ಫಾಸಂ ಲಮ್ಬಮಾನಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪಪ್ಫಾಸಂ ಪಪ್ಫಾಸಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಪಪ್ಫಾಸಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಹತ್ಥಂ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಂ, ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಓಭಗ್ಗಂ ಅನ್ತಂ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಂ ಸಕ್ಖರಸುಧಾವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಲೋಹಿತದೋಣಿಯಂ ಸಂವೇಲ್ಲೇತ್ವಾ ಠಪಿತಧಮ್ಮನಿಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಉಪರಿ ಗಲವಾಟಕೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಕರೀಸಮಗ್ಗೇ ವಿನಿಬನ್ಧತ್ತಾ ಗಲವಾಟಕಕರೀಸಮಗ್ಗಪರಿಯನ್ತೇ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಲೋಹಿತದೋಣಿಯಂ ಠಪಿತಂ ಛಿನ್ನಸೀಸಂ ಧಮ್ಮನಿಕಳೇವರಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಲೋಹಿತದೋಣಿಯಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಲೋಹಿತದೋಣಿ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಛಿನ್ನಸೀಸಂ ಧಮ್ಮನಿಕಳೇವರಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಅನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಅನ್ತಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಅನ್ತಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ಅನ್ತನ್ತರೇ ಅನ್ತಗುಣಂ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಂ ದಕಸೀತಲಿಕಮೂಲವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ದಕಸೀತಲಿಕಮೂಲಸಣ್ಠಾನಮೇವಾತಿ, ಗೋಮುತ್ತಸಣ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಕುದಾಲಫರಸುಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಯನ್ತಾಕಡ್ಢನಕಾಲೇ ಯನ್ತಸುತ್ತಕಮಿವ ಯನ್ತಫಲಕಾನಿ ಅನ್ತಭೋಗೇ ಏಕತೋ ಅಗ್ಗಳನ್ತೇ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನರಜ್ಜುಮಣ್ಡಲಕಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ತಂ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತರಜ್ಜುಕಾ ವಿಯ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಅನ್ತಭೋಗಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನರಜ್ಜುಮಣ್ಡಲಕಂ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತರಜ್ಜುಕಾ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನರಜ್ಜುಮಣ್ಡಲಕಂ ಸಿಬ್ಬಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಪಾದಪುಞ್ಛನರಜ್ಜುಮಣ್ಡಲಕಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ರಜ್ಜುಕಾ ಮಂ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ, ಏವಮೇವ ಅನ್ತಗುಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅನ್ತಂ ಏಕವೀಸತಿಭೋಗಬ್ಭನ್ತರೇ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಅನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅನ್ತಗುಣಂ ಮಂ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅನ್ತಗುಣಂ ಅನ್ತಗುಣಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ಉದರಿಯಂ ವಣ್ಣತೋ ಅಜ್ಝೋಹಟಾಹಾರವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಸಿಥಿಲಬದ್ಧತಣ್ಡುಲಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಉದರೇ ಠಿತನ್ತಿ. ಉದರಂ ನಾಮ ಉಭತೋ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಲ್ಲಸಾಟಕಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಸಞ್ಜಾತಫೋಟಕಸದಿಸಂ ಅನ್ತಪಟಲಂ, ಬಹಿ ಮಟ್ಠಂ, ಅನ್ತೋ ಮಂಸಕಸಮ್ಬುಪಲಿವೇಠಿತಂ, ಕಿಲಿಟ್ಠಪಾವಾರಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ, ಕುಥಿತಪನಸಫಲಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಸದಿಸನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ತತ್ಥ ತಕ್ಕೋಲಕಾ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಕಾತಾಲಹೀರಕಾಸೂಚಿಮುಖಕಾಪಟತನ್ತುಸುತ್ತಕಾತಿ ಏವಮಾದಿದ್ವತ್ತಿಂಸಕುಲಪ್ಪಭೇದಾ ಕಿಮಯೋ ಆಕುಲಬ್ಯಾಕುಲಾ ಸಣ್ಡಸಣ್ಡಚಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ನಿವಸನ್ತಿ, ಯೇ ಪಾನಭೋಜನಾದಿಮ್ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ವಿರವನ್ತಾ ಹದಯಮಂಸಂ ಅಭಿತುದನ್ತಿ ಪಾನಭೋಜನಾದೀನಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣವೇಲಾಯಞ್ಚ ಉದ್ಧಂಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝೋಹಟೇ ದ್ವೇ ತಯೋ ಆಲೋಪೇ ತುರಿತತುರಿತಾ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ. ಯಂ ಏತೇಸಂ ಕಿಮೀನಂ ಪಸೂತಿಘರಂ ವಚ್ಚಕುಟಿ ಗಿಲಾನಸಾಲಾ ಸುಸಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಚಣ್ಡಾಲಗಾಮದ್ವಾರೇ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ಸರದಸಮಯೇ ಥೂಲಫುಸಿತಕೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಉದಕೇನ ಆವೂಳ್ಹಂ ಮುತ್ತಕರೀಸಚಮ್ಮಟ್ಠಿನ್ಹಾರುಖಣ್ಡಖೇಳಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾಲೋಹಿತಪ್ಪಭುತಿನಾನಾಕುಣಪಜಾತಂ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕದ್ದಮೋದಕಾಲುಳಿತಂ ಸಞ್ಜಾತಕಿಮಿಕುಲಾಕುಲಂ ಹುತ್ವಾ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ ಸೂರಿಯಾತಪಸನ್ತಾಪವೇಗಕುಥಿತಂ ಉಪರಿ ಫೇಣಪುಪ್ಫುಳಕೇ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ ಅಭಿನೀಲವಣ್ಣಂ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ವಾ ದಟ್ಠುಂ ವಾ ಅನರಹರೂಪತಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಗೇವ ಘಾಯಿತುಂ ವಾ ಸಾಯಿತುಂ ವಾ; ಏವಮೇವ ನಾನಪ್ಪಕಾರಪಾನಭೋಜನಾದಿ ದನ್ತಮುಸಲಸಂಚುಣ್ಣಿತಂ ಜಿವ್ಹಾಹತ್ಥಸಮ್ಪರಿವತ್ತಿತಂ ಖೇಳಲಾಲಾಪಲಿಬುದ್ಧಂ ತಙ್ಖಣವಿಗತವಣ್ಣಗನ್ಧರಸಾದಿಸಮ್ಪದಂ ಕೋಲಿಯಖಲಿಸುವಾನವಮಥುಸದಿಸಂ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಾತಪಲಿವೇಠಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಉದರಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಕುಥಿತಂ ಕಿಮಿಕುಲಾಕುಲಂ ಉಪರೂಪರಿ ಫೇಣಪುಪ್ಫುಳಕಾನಿ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ ಪರಮಕಸಮ್ಬುದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಭಾವಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಪಾನಭೋಜನಾದೀಸು ಅಮನುಞ್ಞತಾ ಸಣ್ಠಾತಿ, ಪಗೇವ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ. ಯತ್ಥ ಚ ಪತಿತಂ ಪಾನಭೋಜನಾದಿ ಪಞ್ಚಧಾ ವಿವೇಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕಂ ಭಾಗಂ ಪಾಣಕಾ ಖಾದನ್ತಿ, ಏಕಂ ಭಾಗಂ ಉದರಗ್ಗಿ ಝಾಪೇತಿ, ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಕರೀಸಂ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಭಾಗೋ ರಸಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸೋಣಿತಮಂಸಾದೀನಿ ಉಪಬ್ರೂಹಯತೀತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛಾಯ ಸುವಾನದೋಣಿಯಾ ಠಿತೋ ಸುವಾನವಮಥು ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸುವಾನದೋಣಿಯಾ ಠಿತೋ’’ತಿ; ನಪಿ ಸುವಾನದೋಣಿ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಸುವಾನವಮಥು ಠಿತೋ’’ತಿ. ಏವಮೇವ ನ ಉದರಿಯಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛೇ ಉದರೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ನಪಿ ಉದರಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಉದರಿಯಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಉದರಿಯಂ ಉದರಿಯಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಉದರಿಯಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ಕರೀಸಂ ವಣ್ಣತೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಜ್ಝೋಹಟಾಹಾರವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಂ, ದಿಸತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ, ಓಕಾಸತೋ ಪಕ್ಕಾಸಯೇ ಠಿತನ್ತಿ. ಪಕ್ಕಾಸಯೋ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಾ ನಾಭಿಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕಮೂಲಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅನ್ತಾವಸಾನೇ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತೋ ವಂಸನಳಕಬ್ಭನ್ತರಸದಿಸೋ ಪದೇಸೋ, ಯತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಉಪರಿಭೂಮಿಭಾಗೇ ಪತಿತಂ ವಸ್ಸೋದಕಂ ಓಗಳಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಭಾಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಾಸಯೇ ಪತಿತಂ ಪಾನಭೋಜನಾದಿಕಂ ಉದರಗ್ಗಿನಾ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಕ್ಕಂ ಪಕ್ಕಂ ಸಣ್ಹಕರಣಿಯಾ ಪಿಟ್ಠಮಿವ ಸಣ್ಹಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತಬಿಲೇನ ಓಗಳಿತ್ವಾ ಓಮದ್ದಿತ್ವಾ ವಂಸನಳಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಾ ವಿಯ ಸನ್ನಿಚಿತಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ವಂಸನಳಕೇ ಓಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಾ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ವಂಸನಳಕೇ ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ವಂಸನಳಕೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಾ ಠಿತಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಕರೀಸಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪಕ್ಕಾಸಯೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಪಕ್ಕಾಸಯೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಕರೀಸಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಕರೀಸಂ ಕರೀಸಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಕರೀಸಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಸೀಸಕಟಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಂ ಅಹಿಛತ್ತಕಪಿಣ್ಡಿವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಪಕ್ಕುಥಿತದುದ್ಧವಣ್ಣನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಸೀಸಕಟಾಹಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಗ್ಗೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮೋಧಾಯ ಠಪಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿಕಾ ವಿಯ ಸಮೋಹಿತಂ ಚತುಮತ್ಥಲುಙ್ಗಪಿಣ್ಡಪ್ಪಭೇದಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಪುರಾಣಲಾಬುಕಟಾಹೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ಪಕ್ಕುಥಿತದುದ್ಧಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪುರಾಣಲಾಬುಕಟಾಹೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಪುರಾಣಲಾಬುಕಟಾಹಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಪಿಟ್ಠಪಿಣ್ಡಿ ಪಕ್ಕುಥಿತದುದ್ಧಂ ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸೀಸಕಟಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಸೀಸಕಟಾಹಬ್ಭನ್ತರಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಬದ್ಧಾಬದ್ಧಭೇದತೋ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಪಿತ್ತಂ ವಣ್ಣತೋ ಬಹಲಮಧುಕತೇಲವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಮಿಲಾತಬಕುಲಪುಪ್ಫವಣ್ಣನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಕೇಸಲೋಮನಖದನ್ತಾನಂ ಮಂಸವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಥದ್ಧಸುಕ್ಖಚಮ್ಮಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉದಕಮಿವ ತೇಲಬಿನ್ದು ಅವಸೇಸಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಯಮ್ಹಿ ಕುಪಿತೇ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪೀತಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಭಮನ್ತಿ, ಗತ್ತಂ ಕಮ್ಪತಿ ಕಣ್ಡೂಯತಿ. ಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಹದಯಪಪ್ಫಾಸಾನಮನ್ತರೇ ಯಕನಮಂಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಮಹಾಕೋಸಾತಕಿಕೋಸಕಸದಿಸೇ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೇ ಠಿತಂ, ಯಮ್ಹಿ ಕುಪಿತೇ ಸತ್ತಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಚಿತ್ತಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಭಾಸಿತಬ್ಬಂ ಭಾಸನ್ತಿ, ಅಚಿನ್ತಿತಬ್ಬಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಉದಕಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ತೇಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉದಕಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಉದಕಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ತೇಲಂ ಮಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಸರೀರಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಮಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಕೋಸಾತಕಿಕೋಸಕೇ ಠಿತಂ ವಸ್ಸೋದಕಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕೋಸಾತಕಿಕೋಸಕೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಕೋಸಾತಕಿಕೋಸಕೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ವಸ್ಸೋದಕಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಬದ್ಧಪಿತ್ತಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪಿತ್ತಂ ಪಿತ್ತಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಪಿತ್ತಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಏಕಪತ್ತಪೂರಪ್ಪಮಾಣಂ ಸೇಮ್ಹಂ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಂ ಕಚ್ಛಕಪಣ್ಣರಸವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಉದರಪಟಲೇ ಠಿತನ್ತಿ. ಯಂ ಪಾನಭೋಜನಾದಿಅಜ್ಝೋಹರಣಕಾಲೇ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಉದಕೇ ಸೇವಾಲಪಣಕಂ ಕಟ್ಠೇ ವಾ ಕಥಲೇ ವಾ ಪತನ್ತೇ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ಪಾನಭೋಜನಾದಿಮ್ಹಿ ನಿಪತನ್ತೇ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಮ್ಹಿ ಚ ಮನ್ದೀಭೂತೇ ಪಕ್ಕಮಿವ ಗಣ್ಡಂ ಪೂತಿಕಮಿವ ಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಂ ಉದರಪಟಲಂ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛಕುಣಪಗನ್ಧಂ ಹೋತಿ. ತತೋ ಉಗ್ಗತೇನ ಚ ಗನ್ಧೇನ ಉಗ್ಗಾರೋಪಿ ಮುಖಮ್ಪಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಪೂತಿಕುಣಪಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಪೇಹಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ವಾಯಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಯಞ್ಚ ಅಭಿವಡ್ಢಿತಂ ಬಹಲತ್ತಮಾಪನ್ನಂ ಪಟಿಕುಜ್ಜನಫಲಕಮಿವ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾ ಉದರಪಟಲಬ್ಭನ್ತರೇ ಏವ ಕುಣಪಗನ್ಧಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ಉಪರಿಫೇಣಪಟಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಚನ್ದನಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಫೇಣಪಟಲಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಸೇಮ್ಹಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉದರಪಟಲೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಉದರಪಟಲಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಸೇಮ್ಹಂ ಠಿತನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಸೇಮ್ಹಂ ಸೇಮ್ಹಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಸೇಮ್ಹಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಪುಬ್ಬೋ ವಣ್ಣತೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನೋ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತೋ. ಓಕಾಸತೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನಾಮ ನಿಬದ್ಧೋ ನತ್ಥಿ. ಯತ್ಥ ಪುಬ್ಬೋ ಸನ್ನಿಚಿತೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಪ್ಪಹರಣಗ್ಗಿಜಾಲಾದೀಹಿ ಅಭಿಹತೇ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸೇ ಲೋಹಿತಂ ಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚತಿ, ಗಣ್ಡಪಿಳಕಾದಯೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ರ ತತ್ರ ತಿಟ್ಠತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಫರಸುಧಾರಾದೀಹಿ ಪಹತಪ್ಪದೇಸೇ ಅವಗಳಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ನಿಯ್ಯಾಸೋ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹತಪ್ಪದೇಸೇ ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹತಪ್ಪದೇಸೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ನಿಯ್ಯಾಸೋ ಠಿತೋ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಪುಬ್ಬೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸರೀರಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾದೀಹಿ ಅಭಿಹತಪ್ಪದೇಸೇ ಗಣ್ಡಪಿಳಕಾದೀನಂ ಉಟ್ಠಿತಪ್ಪದೇಸೇ ವಾ ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಪುಬ್ಬೋ ಠಿತೋ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪುಬ್ಬೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಸನ್ನಿಚಿತಲೋಹಿತಂ ಸಂಸರಣಲೋಹಿತನ್ತಿ ಏವಂ ದುವಿಧೇ ಲೋಹಿತೇ ಸನ್ನಿಚಿತಲೋಹಿತಂ ತಾವ ವಣ್ಣತೋ ಬಹಲಕುಥಿತಲಾಖಾರಸವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಸಂಸರಣಲೋಹಿತಂ ಅಚ್ಛಲಾಖಾರಸವಣ್ಣನ್ತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ಸನ್ನಿಚಿತಲೋಹಿತಂ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ, ಸಂಸರಣಲೋಹಿತಂ ದ್ವೀಸುಪೀತಿ. ಓಕಾಸತೋ ಸಂಸರಣಲೋಹಿತಂ ಕೇಸಲೋಮನಖದನ್ತಾನಂ ಮಂಸವಿನಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಥದ್ಧಸುಕ್ಖಚಮ್ಮಞ್ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮನಿಜಾಲಾನುಸಾರೇನ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರಂ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಸನ್ನಿಚಿತಲೋಹಿತಂ ಯಕನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಏಕಪತ್ತಪೂರಣಮತ್ತಂ ವಕ್ಕಹದಯಪಪ್ಫಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಬಿನ್ದುಂ ಪಾತೇನ್ತಂ ವಕ್ಕಹದಯಯಕನಪಪ್ಫಾಸೇ ತೇಮೇನ್ತಂ ಠಿತಂ, ಯಮ್ಹಿ ವಕ್ಕಹದಯಾದೀನಿ ಅತೇಮೇನ್ತೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಪಾಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಜಜ್ಜರಕಪಾಲೇ ಠಿತಂ ಉದಕಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೇಡ್ಡುಖಣ್ಡಾದೀನಿ ತೇಮೇನ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಜಜ್ಜರಕಪಾಲೇ ಠಿತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೇಡ್ಡುಖಣ್ಡಾದೀನಿ ತೇಮೇಮೀ’’ತಿ, ನಪಿ ಜಜ್ಜರಕಪಾಲಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೇಡ್ಡುಖಣ್ಡಾದೀನಿ ವಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಿ ಉದಕಂ ಠಿತಂ, ಅಮ್ಹೇ ವಾ ತೇಮೇನ್ತಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಲೋಹಿತಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಯಕನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ವಕ್ಕಹದಯಾದೀನಿ ತೇಮೇನ್ತಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಯಕನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಟ್ಠಾನಂ ವಕ್ಕಹದಯಾದೀನಿ ವಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಮಯಿ ಲೋಹಿತಂ ಠಿತಂ, ಅಮ್ಹೇ ವಾ ತೇಮೇನ್ತಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಲೋಹಿತಂ ಲೋಹಿತಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಲೋಹಿತಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಸೇದೋ ವಣ್ಣತೋ ಪಸನ್ನತಿಲತೇಲವಣ್ಣೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನೋ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತೋ. ಓಕಾಸತೋ ಸೇದಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನಾಮ ನಿಬದ್ಧೋ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಸೇದೋ ಲೋಹಿತಂ ವಿಯ ಸದಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಯದಾ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪಉತುವಿಕಾರಾದೀಹಿ ಸರೀರಂ ಸನ್ತಪತಿ, ಅಥ ಉದಕತೋ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಮತ್ತವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನಭಿಸಮುಳಾಲಕುಮುದನಾಲಕಲಾಪಉದಕಮಿವ ಸಬ್ಬಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರಾನಂ ವಸೇನ ತಂ ಸಣ್ಠಾನತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ‘‘ಸೇದಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಕೇನ ಚ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತವಸೇನೇವ ಸೇದೋ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಭಿಸಮುಳಾಲಕುಮುದನಾಲಕಲಾಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ ಉದಕಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭಿಸಮುಳಾಲಕುಮುದನಾಲಕಲಾಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರಾಮೀ’’ತಿ, ನಪಿ ಭಿಸಮುಳಾಲಕುಮುದನಾಲಕಲಾಪವಿವರಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರತೀ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಸೇದೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರೇಹಿ ಪಗ್ಘರಾಮೀ’’ತಿ, ನಪಿ ಕೇಸಲೋಮಕೂಪವಿವರಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸೇದೋ ಪಗ್ಘರತೀ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಸೇದೋ ಸೇದಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಸೇದಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ತರೇ ಮೇದೋ ವಣ್ಣತೋ ಫಾಲಿತಹಲಿದ್ದಿವಣ್ಣೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸುಖಿನೋ ಥೂಲಸರೀರಸ್ಸ ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ತರೇ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಹಲಿದ್ದಿರತ್ತದುಕೂಲಪಿಲೋತಿಕಸಣ್ಠಾನೋ, ಕಿಸಸರೀರಸ್ಸ ಜಙ್ಘಮಂಸಊರುಮಂಸಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕನಿಸ್ಸಿತಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಉದರಪಟಲಮಂಸಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಂವೇಲ್ಲಿತ್ವಾ ಠಪಿತಹಲಿದ್ದಿರತ್ತದುಕೂಲಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಸಣ್ಠಾನೋ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತೋ. ಓಕಾಸತೋ ಥೂಲಸರೀರಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಿತ್ವಾ ಕಿಸಸ್ಸ ಜಙ್ಘಾಮಂಸಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ, ಯೋ ಸಿನೇಹಸಙ್ಖಾತೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛತ್ತಾ ನ ಮತ್ಥಕತೇಲತ್ಥಂ ನ ಗಣ್ಡೂಸತೇಲತ್ಥಂ ನ ದೀಪಜಾಲನತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ ಹಲಿದ್ದಿರತ್ತದುಕೂಲಪಿಲೋತಿಕಾ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಮಂಸಪುಞ್ಜೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಹಲಿದ್ದಿರತ್ತದುಕೂಲಪಿಲೋತಿಕಾ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಮೇದೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಕಲಸರೀರಂ ಜಙ್ಘಾದೀಸು ವಾ ಮಂಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ಸಕಲಸರೀರಂ ಜಾನಾತಿ ಜಙ್ಘಾದೀಸು ವಾ ಮಂಸಂ ‘‘ಮೇದೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಮೇದೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಂಸೇನ, ಉಪರಿ ಚಮ್ಮೇನ, ಸಮನ್ತತೋ ಮೇದಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಮೇದಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಅಸ್ಸು ವಣ್ಣತೋ ಪಸನ್ನತಿಲತೇಲವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇಸು ಠಿತನ್ತಿ. ನ ಚೇತಂ ಪಿತ್ತಕೋಸಕೇ ಪಿತ್ತಮಿವ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇಸು ಸದಾ ಸನ್ನಿಚಿತಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಿನ್ತು ಯದಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಸತ್ತಾ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸನ್ತಿ, ದೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ರೋದನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ವಿಸಮಾಹಾರಂ ವಾ ಹರನ್ತಿ, ಯದಾ ಚ ತೇಸಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ಧೂಮರಜಪಂಸುಕಾದೀಹಿ ಅಭಿಹಞ್ಞನ್ತಿ, ತದಾ ಏತೇಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸವಿಸಮಾಹಾರಾದೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸು ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇಸು ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಪಗ್ಘರತಿ ಚ. ‘‘ಅಸ್ಸುಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಕೇನ ಚ ಯೋಗಾವಚರೇನ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತವಸೇನೇವ ತಂ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತರುಣತಾಲಟ್ಠಿಕೂಪಕೇಸು ಠಿತಂ ಉದಕಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತರುಣತಾಲಟ್ಠಿಕೂಪಕೇಸು ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತರುಣತಾಲಟ್ಠಿಕೂಪಕಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಸು ಉದಕಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಅಸ್ಸು ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇಸು ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಸು ಅಸ್ಸು ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಅಸ್ಸು ಅಸ್ಸುಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸುಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ವಿಲೀನಸಿನೇಹಸಙ್ಖಾತಾ ವಸಾ ವಣ್ಣತೋ ಆಚಾಮೇ ಆಸಿತ್ತತೇಲವಣ್ಣಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಾ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಾ. ಓಕಾಸತೋ ಹತ್ಥತಲಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದತಲಪಾದಪಿಟ್ಠಿನಾಸಾಪುಟನಲಾಟಅಂಸಕೂಟೇಸು ಠಿತಾತಿ. ನ ಚೇಸಾ ಏತೇಸು ಓಕಾಸೇಸು ಸದಾ ವಿಲೀನಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಿನ್ತು ಯದಾ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪಉತುವಿಸಭಾಗಧಾತುವಿಸಭಾಗೇಹಿ ತೇ ಪದೇಸಾ ಉಸ್ಮಾಜಾತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ತತ್ಥ ವಿಲೀನಾವ ಹುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಸಲಿಲಾಸು ಉದಕಸೋಣ್ಡಿಕಾಸು ನೀಹಾರೋ ವಿಯ ಸರತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಉದಕಸೋಣ್ಡಿಯೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ನೀಹಾರೋ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉದಕಸೋಣ್ಡಿಯೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ಉದಕಸೋಣ್ಡಿಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ನೀಹಾರೋ ಅಮ್ಹೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ವಸಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಹತ್ಥತಲಾದೀನಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಹತ್ಥತಲಾದೀನಿ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ವಸಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ವಸಾ ವಸಾಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಿಸ್ಸಾ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ವಸಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಮುಖಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಖೇಳೋ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತೋ ಫೇಣವಣ್ಣೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನೋತಿ, ಸಮುದ್ದಫೇಣಸಣ್ಠಾನೋತಿಪಿ ಏಕೇ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತೋ. ಓಕಾಸತೋ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಠಿತೋತಿ. ನ ಚೇಸೋ ಏತ್ಥ ಸದಾ ಸನ್ನಿಚಿತೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಿನ್ತು ಯದಾ ಸತ್ತಾ ತಥಾರೂಪಂ ಆಹಾರಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ ಸರನ್ತಿ ವಾ, ಉಣ್ಹತಿತ್ತಕಟುಕಲೋಣಮ್ಬಿಲಾನಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುಖೇ ಠಪೇನ್ತಿ. ಯದಾ ಚ ತೇಸಂ ಹದಯಂ ಆಗಿಲಾಯತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ವಾ ಜಿಗುಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಖೇಳೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಣ್ಠಾತಿ. ಅಗ್ಗಜಿವ್ಹಾಯ ಚೇಸ ಖೇಳೋ ತನುಕೋ ಹೋತಿ, ಮೂಲಜಿವ್ಹಾಯ ಬಹಲೋ, ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ ಪುಥುಕಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ನದಿಪುಲಿನೇ ಖತಕೂಪಸಲಿಲಮಿವ ಪರಿಕ್ಖಯಮಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಸದಾ ತೇಮನಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ನದಿಪುಲಿನೇ ಖತಕೂಪತಲೇ ಸಣ್ಠಿತಂ ಉದಕಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕೂಪತಲೇ ಸಣ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಕೂಪತಲಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಉದಕಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಖೇಳೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾತಲೇ ಸಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ಜಿವ್ಹಾತಲಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಉಭೋಹಿ ಕಪೋಲಪಸ್ಸೇಹಿ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಖೇಳೋ ಸಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಖೇಳೋ ಖೇಳಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಖೇಳಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಸರೀರೇ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ವಣ್ಣತೋ ಸೇತಾ ತರುಣತಾಲಮಿಞ್ಜವಣ್ಣಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಾ, ಸೇದೇತ್ವಾ ಸೇದೇತ್ವಾ ನಾಸಾಪುಟೇ ನಿರನ್ತರಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತವೇತ್ತಙ್ಕುರಸಣ್ಠಾನಾತಿಪಿ ಏಕೇ. ದಿಸತೋ ಉಪರಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಾ. ಓಕಾಸತೋ ನಾಸಾಪುಟೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ. ನ ಚೇಸಾ ಏತ್ಥ ಸದಾ ಸನ್ನಿಚಿತಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಿನ್ತು ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇ ದಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತಂ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಅಥ ತೇನ ಛಿದ್ದೇನ ದಧಿಪಿಣ್ಡಂ ಗಳಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಪಪತೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಯದಾ ಸತ್ತಾ ರೋದನ್ತಿ, ವಿಸಭಾಗಾಹಾರಉತುವಸೇನ ವಾ ಸಞ್ಜಾತಧಾತುಕ್ಖೋಭಾ ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ಅನ್ತೋಸೀಸತೋ ಪೂತಿಸೇಮ್ಹಭಾವಂ ಆಪನ್ನಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಗಳಿತ್ವಾ ತಾಲುಮತ್ಥಕವಿವರೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ನಾಸಾಪುಟೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸಿಪ್ಪಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪೂತಿದಧಿ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಿಪ್ಪಿಕಾಯ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಸಿಪ್ಪಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಪೂತಿಕಂ ದಧಿ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ನಾಸಾಪುಟೇಸು ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ನಾಸಾಪುಟಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇಸು ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಠಿತಾ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಿಸ್ಸಾ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ಲಸಿಕಾತಿ ಸರೀರಸನ್ಧೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪಿಚ್ಛಿಲಕುಣಪಂ. ಸಾ ವಣ್ಣತೋ ಕಣಿಕಾರನಿಯ್ಯಾಸವಣ್ಣಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಓಕಾಸಸಣ್ಠಾನಾ. ದಿಸತೋ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಜಾತಾ. ಓಕಾಸತೋ ಅಟ್ಠಿಸನ್ಧೀನಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಾ ಅಸೀತಿಸತಸನ್ಧೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಾತಿ. ಯಸ್ಸ ಚೇಸಾ ಮನ್ದಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಉಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮಿಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ಕಟಕಟಾಯನ್ತಿ, ಅಚ್ಛರಿಕಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಚರತಿ, ಏಕಯೋಜನದ್ವಿಯೋಜನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಗತಸ್ಸ ವಾಯೋಧಾತು ಕುಪ್ಪತಿ, ಗತ್ತಾನಿ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಪನ ಚೇಸಾ ಬಹುಕಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ನ ಅಟ್ಠೀನಿ ಕಟಕಟಾಯನ್ತಿ, ದೀಘಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಗತಸ್ಸ ನ ವಾಯೋಧಾತು ಕುಪ್ಪತಿ, ನ ಗತ್ತಾನಿ ದುಕ್ಖನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನತೇಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ಅಕ್ಖೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಂ ತೇಲಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ನ ಲಸಿಕಾ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಸೀತಿಸತಸನ್ಧಿಯೋ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ, ನಪಿ ಅಸೀತಿಸತಸನ್ಧಿಯೋ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಲಸಿಕಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಲಸಿಕಾ ಲಸಿಕಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಿಸ್ಸಾ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಲಸಿಕಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಅನ್ತೋಸರೀರೇ ಮುತ್ತಂ ವಣ್ಣತೋ ಮಾಸಖಾರೋದಕವಣ್ಣನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಸಣ್ಠಾನತೋ ಉದಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಉದಕಕುಮ್ಭಅನ್ತರಗತಉದಕಸಣ್ಠಾನಂ. ದಿಸತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಜಾತಂ. ಓಕಾಸತೋ ವತ್ಥಿಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತನ್ತಿ. ವತ್ಥಿ ನಾಮ ವತ್ಥಿಪುಟೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಯತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಮುಖೇ ಪೇಳಾಘಟೇ ಚನ್ದನಿಕಾರಸೋ ಪವಿಸತಿ, ನ ಚಸ್ಸ ಪವಿಸನಮಗ್ಗೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ; ಏವಮೇವ ಸರೀರತೋ ಮುತ್ತಂ ಪವಿಸತಿ, ನ ಚಸ್ಸ ಪವಿಸನಮಗ್ಗೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ನಿಕ್ಖಮನಮಗ್ಗೋ ಏವ ತು ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ಯಮ್ಹಿ ಚ ಮುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿತೇ ‘‘ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಆಯೂಹನಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಅಮುಖೇ ಪೇಳಾಘಟೇ ಠಿತೋ ಚನ್ದನಿಕಾರಸೋ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಮುಖೇ ಪೇಳಾಘಟೇ ಠಿತೋ’’ತಿ, ನಪಿ ಪೇಳಾಘಟೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಚನ್ದನಿಕಾರಸೋ ಠಿತೋ’’ತಿ; ಏವಮೇವ ಮುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ವತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಠಿತ’’ನ್ತಿ, ನಪಿ ವತ್ಥಿ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಮಯಿ ಮುತ್ತಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಭೋಗಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ವತ್ಥಿಅಬ್ಭನ್ತರೇನ ಚೇವ ಮುತ್ತಭಾಗೇನ ಚ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ವಿಸಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಕೇಸಸದಿಸೋ ಏವಾತಿ ಏವಂ ಮುತ್ತಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ಏವಮಯಂ ಇಮಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ವಣ್ಣಾದಿತೋ ವವತ್ಥಪೇತಿ.

ತಸ್ಸೇವಂ ಇಮಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ವವತ್ಥಪೇನ್ತಸ್ಸ ತಂ ತಂ ಭಾವನಾನುಯೋಗಂ ಆಗಮ್ಮ ಕೇಸಾದಯೋ ಪಗುಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತತೋ ಪಭುತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸವಣ್ಣಾನಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಏಕಸುತ್ತಗನ್ಥಿತಂ ಮಾಲಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಪುಬ್ಬಾಪರಿಯಮಿವ ಪಾಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಕಾಯಂ ಸತಿಯಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಪುಬ್ಬಾಪರಿಯಮಿವ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕೇಸೇಸು ಆವಜ್ಜಿತೇಸು ಅಸಣ್ಠಹಮಾನಾವ ಸತಿ ಯಾವ ಮುತ್ತಂ, ತಾವ ಪವತ್ತತಿ. ತತೋ ಪಭುತಿ ತಸ್ಸ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಾದಯೋ ಚ ಸತ್ತಾಕಾರಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಾಸರಾಸಿವಸೇನೇವ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಚ ಅಜ್ಝೋಹರಿಯಮಾನಂ ಪಾನಭೋಜನಾದಿ ಕೋಟ್ಠಾಸರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪ್ಪಮಾನಮಿವ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ ‘‘ಅಥಾನೇನ ತತೋ ಪರಂ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ತದೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಬಹುಲೀಕಾತಬ್ಬಂ ಸುವವತ್ಥಿತಂ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸುವವತ್ಥಿತಂ ವವತ್ಥಪೇತೀತಿ? ಅಯಞ್ಹಿ ತಂ ಕೇಸಾದೀನಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಾನನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ, ಸತಿಯಾ ಅಲ್ಲಿಯತಿ ಭಜತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಸತಿಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಲದ್ಧಂ ವಾ ಸತಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ತಂ ಭಾವೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಬಹುಲೀಕರೋತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಬ್ಭಾಹತಂ ಕರೋತಿ. ಸುವವತ್ಥಿತಂ ವವತ್ಥಪೇತೀತಿ ಯಥಾ ಸುಟ್ಠು ವವತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ, ನ ಪುನ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ತಂ ಸತಿಯಾ ವವತ್ಥಪೇತಿ, ಉಪಧಾರೇತಿ ಉಪನಿಬನ್ಧತಿ.

ಅಥ ವಾ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪುಬ್ಬತೋ, ನಾತಿಸೀಘತೋ, ನಾತಿಸಣಿಕತೋ, ವಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಹಾನತೋ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋ, ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋ, ಲಕ್ಖಣತೋ, ತಯೋ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಾತಿ ಏವಂ ದಸವಿಧಂ ಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನುಪುಬ್ಬತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ನಾತಿಸೀಘತೋ ನಾತಿಸಣಿಕತೋ ಚ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ, ವಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಹಾನತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಬಹುಲೀ ಕರೋತಿ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮನಾದಿತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಸುವವತ್ಥಿತಂ ವವತ್ಥಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥಾಹ ‘‘ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಾದಿವಸೇನ ಏತೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಅಯಞ್ಹಿ ಕೇಸೇ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಲೋಮೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ನ ನಖೇ. ತಥಾ ಲೋಮೇ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ನಖೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ನ ದನ್ತೇ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಕಸ್ಮಾ? ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಹಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಅಕುಸಲೋ ಪುರಿಸೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಪದಂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆರೋಹನ್ತೋ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ತತೋ ನಿಸ್ಸೇಣಿತೋ ಪಪತತಿ, ನ ಆರೋಹನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ; ಏವಮೇವ ಭಾವನಾಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಸ್ಸ ಅನಧಿಗಮನತೋ ಕಿಲನ್ತಚಿತ್ತೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಭಾವನಾತೋ ಪಪತತಿ, ನ ಭಾವನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತೀತಿ.

ಅನುಪುಬ್ಬತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋಪಿ ಚ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿ ನಾತಿಸೀಘತೋಪಿ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅತಿಸೀಘತೋ ಹಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಅದ್ಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ಸಮವಿಸಮರುಕ್ಖಥಲನಿನ್ನದ್ವೇಧಾಪಥಾದೀನಿ ಮಗ್ಗನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಉಪಲಕ್ಖೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತೋ ನ ಮಗ್ಗಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಅದ್ಧಾನಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನೇತಿ; ಏವಮೇವ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದೀನಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಉಪಲಕ್ಖೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತೋ ನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನೇತಿ.

ಯಥಾ ಚ ನಾತಿಸೀಘತೋ, ಏವಂ ನಾತಿಸಣಿಕತೋಪಿ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅತಿಸಣಿಕತೋ ಹಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರುಕ್ಖಪಬ್ಬತತಳಾಕಾದೀಸು ವಿಲಮ್ಬಮಾನೋ ಇಚ್ಛಿತಪ್ಪದೇಸಂ ಅಪಾಪುಣನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದೀಹಿ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ; ಏವಮೇವ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಭಾವನಾಸಮ್ಪದಂ ಅಪಾಪುಣನ್ತೋ ಭಾವನಾವಿಚ್ಛೇದೇನ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ನಾತಿಸಣಿಕತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋಪಿ ಚ ವಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಹಾನತೋಪಿ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ವಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಹಾನತೋ ನಾಮ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸು ನವಕಮ್ಮಾದೀಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಥಾ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖೇಪಮಾನಚಿತ್ತೋ ಹಿ ಕೇಸಾದೀಸ್ವೇವ ಅಸಮಾಹಿತಚೇತೋವಿತಕ್ಕೋ ಭಾವನಾಸಮ್ಪದಂ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾವ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ತಕ್ಕಸಿಲಾಗಮನೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ವಿಯ. ಅವಿಕ್ಖಿಪಮಾನಚಿತ್ತೋ ಪನ ಕೇಸಾದೀಸ್ವೇವ ಸಮಾಹಿತಚೇತೋವಿತಕ್ಕೋ ಭಾವನಾಸಮ್ಪದಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಯ ತಕ್ಕಸಿಲರಜ್ಜಸಮ್ಪದನ್ತಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ವಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಹಾನತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅಧಿಕಾರಚರಿಯಾಧಿಮುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಸುಭತೋ ವಾ ವಣ್ಣತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞತೋ ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ.

ಅಥ ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಪಣ್ಣತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋತಿ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿ ಏವಮಾದಿವೋಹಾರಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಥೂಪಟ್ಠಿತಾನಂ ಅಸುಭಾದೀನಂಯೇವ ವಸೇನ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಕಥಂ? ಯಥಾ ಅರಞ್ಞನಿವಾಸೂಪಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಪರಿಚಿತಭೂಮಿಭಾಗತ್ತಾ ಉದಕಟ್ಠಾನಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತದನುಸಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಯದಾ ಪನ ಪರಿಚಿತಭೂಮಿಭಾಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾವ ಉದಕಟ್ಠಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏವಮೇವಾಯಂ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾತಿಆದಿನಾ ತಂತಂವೋಹಾರಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಠಮಂ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಾಕಾಸಿ, ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಸುಭಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ತಂ ವೋಹಾರಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಸುಭಾದಿತೋವ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ ‘‘ಕಥಂ ಪನಸ್ಸ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಸುಭಾದಿತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಕಥಂ ವಣ್ಣತೋ, ಕಥಂ ಸುಞ್ಞತೋ ವಾ, ಕಥಞ್ಚಾಯಮೇತೇ ಅಸುಭತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಕಥಂ ವಣ್ಣತೋ, ಕಥಂ ಸುಞ್ಞತೋ ವಾ’’ತಿ? ಕೇಸಾ ತಾವಸ್ಸ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಗನ್ಧಾಸಯೋಕಾಸವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಅಸುಭತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಧಾ ಏವ ಅಯಮೇತೇ ಅಸುಭತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕೇಸಾ ನಾಮೇತೇ ವಣ್ಣತೋ ಅಸುಭಾ ಪರಮಪ್ಪಟಿಕೂಲಜೇಗುಚ್ಛಾ. ತಥಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿವಾ ಪಾನಭೋಜನೇ ಪತಿತಂ ಕೇಸವಣ್ಣಂ ವಾಕಂ ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಕೇಸಸಞ್ಞಾಯ ಮನೋರಮಮ್ಪಿ ಪಾನಭೋಜನಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ ವಾ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ ವಾ. ಸಣ್ಠಾನತೋಪಿ ಅಸುಭಾ. ತಥಾ ಹಿ ರತ್ತಿಂ ಪಾನಭೋಜನೇ ಪತಿತಂ ಕೇಸಸಣ್ಠಾನಂ ವಾಕಂ ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಕೇಸಸಞ್ಞಾಯ ಮನೋರಮಮ್ಪಿ ಪಾನಭೋಜನಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ ವಾ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ ವಾ. ಗನ್ಧತೋಪಿ ಅಸುಭಾ. ತಥಾ ಹಿ ತೇಲಮಕ್ಖನಪುಪ್ಫಧೂಮಾದಿಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ವಿರಹಿತಾನಂ ಕೇಸಾನಂ ಗನ್ಧೋ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛೋ ಹೋತಿ, ಅಗ್ಗೀಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಕೇಸಸ್ಸ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾ ನಾಸಿಕಂ ಪಿಧೇನ್ತಿ, ಮುಖಮ್ಪಿ ವಿಕುಜ್ಜೇನ್ತಿ. ಆಸಯತೋಪಿ ಅಸುಭಾ. ತಥಾ ಹಿ ನಾನಾವಿಧೇನ ಮನುಸ್ಸಾಸುಚಿನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ತಣ್ಡುಲೇಯ್ಯಕಾದೀನಿ ವಿಯ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಪುಬ್ಬಲೋಹಿತನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತೇ ಆಚಿತಾ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಗಮಿತಾತಿ. ಓಕಾಸತೋಪಿ ಅಸುಭಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ವಿಯ ತಣ್ಡುಲೇಯ್ಯಕಾದೀನಿ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛೇ ಲೋಮಾದಿಏಕತಿಂಸಕುಣಪರಾಸಿಮತ್ಥಕೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೀಸಪಲಿವೇಠಕೇ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮೇ ಜಾತಾತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಲೋಮಾದೀಸು. ಏವಂ ತಾವ ಅಯಮೇತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಸುಭತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ಅಸುಭತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ.

ಯದಿ ಪನಸ್ಸ ವಣ್ಣತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಅಥ ಕೇಸಾ ನೀಲಕಸಿಣವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತಥಾ ಲೋಮಾ ದನ್ತಾ ಓದಾತಕಸಿಣವಸೇನಾತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ತಂತಂಕಸಿಣವಸೇನೇವ ಅಯಮೇತೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ವಣ್ಣತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ವಣ್ಣತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಯದಿ ಪನಸ್ಸ ಸುಞ್ಞತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಅಥ ಕೇಸಾ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗವವತ್ಥಾನೇನ ಓಜಟ್ಠಮಕಸಮೂಹವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತಥಾ ಲೋಮಾದಯೋ, ಯಥಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಅಯಮೇತೇ ತಥೇವ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಸುಞ್ಞತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ಸುಞ್ಞತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ.

ಏವಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಅಯಮೇತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋತಿ ಅಸುಭಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಕೇಸೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲೋಮೇ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಜಲೂಕಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಗಹಿತಪ್ಪದೇಸೇ ಸಾಪೇಕ್ಖಾವ ಹುತ್ವಾ ತುಣ್ಡೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪದೇಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಗಹಿತೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಇತರಂ ಮುಞ್ಚತಿ, ಏವಮೇವ ಕೇಸೇಸು ಸಾಪೇಕ್ಖೋವ ಹುತ್ವಾ ಲೋಮೇ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಲೋಮೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಮನಸಿಕಾರೇ ಕೇಸೇ ಮುಞ್ಚತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬಮುಞ್ಚನತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅಸುಭಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪಾಕಟತರೂಪಟ್ಠಾನಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ.

ಅಥ ಯಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಸುಭತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪಾಕಟತರೂಪಟ್ಠಾನಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸತಾಲಕೇ ತಾಲವನೇ ಬ್ಯಾಧೇನ ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನೋ ಏಕರುಕ್ಖೇಪಿ ಅಸಣ್ಠಹನ್ತೋ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ಯದಾ ನಿವತ್ತೋ ಹೋತಿ ಕಿಲನ್ತೋ, ಅಥ ಏಕಮೇವ ಘನತಾಲಪಣ್ಣಪರಿವೇಠಿತಂ ತಾಲಸುಚಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ; ಏವಮೇವ ಚಿತ್ತಮಕ್ಕಟೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕೋಟ್ಠಾಸಕೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ತೇನೇವ ಯೋಗಿನಾ ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನೋ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಕೇಪಿ ಅಸಣ್ಠಹನ್ತೋ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ಯದಾ ಅನೇಕಾರಮ್ಮಣವಿಧಾವನೇ ಅಭಿಲಾಸಾಭಾವೇನ ನಿವತ್ತೋ ಹೋತಿ ಕಿಲನ್ತೋ. ಅಥ ಯ್ವಾಸ್ಸ ಕೇಸಾದೀಸು ಧಮ್ಮೋ ಪಗುಣತರೋ ಚರಿತಾನುರೂಪತರೋ ವಾ, ಯತ್ಥ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಹೋತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪಚಾರವಸೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥ ತಮೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಕ್ಕಾಹತಂ ವಿತಕ್ಕಾಹತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಮಾರಭಿತ್ವಾ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಯಸ್ಸ ಪನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ವಣ್ಣತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟೋ…ಪೇ… ಅಥ ಯ್ವಾಸ್ಸ ಕೇಸಾದೀಸು ಧಮ್ಮೋ ಪಗುಣತರೋ ಚರಿತಾನುರೂಪತರೋ ವಾ, ಯತ್ಥ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಹೋತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪಚಾರವಸೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥ ತಮೇವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಕ್ಕಾಹತಂ ವಿತಕ್ಕಾಹತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ನೀಲಕಸಿಣವಸೇನ ಪೀತಕಸಿಣವಸೇನ ವಾ ಪಞ್ಚಪಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತೇಸಞ್ಚ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಯಸ್ಸ ಪನ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸುಞ್ಞತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸೋ ಲಕ್ಖಣತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಲಕ್ಖಣತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನವಸೇನ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಅಥ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾನತ್ತಸುತ್ತತ್ತಯವಸೇನ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾನಯೋ. ಸೋ ಇಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಞ್ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಯಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಾದಿವಸೇನ ಏತೇ ಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ. ಯಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಭಾವನಾವಸೇನ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ವಣ್ಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ.

ಪಕಿಣ್ಣಕನಯೋ

ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ವಣ್ಣನಾಪರಿಚಯಪಾಟವತ್ಥಂ ಅಯಂ ಪಕಿಣ್ಣಕನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –

‘‘ನಿಮಿತ್ತತೋ ಲಕ್ಖಣತೋ, ಧಾತುತೋ ಸುಞ್ಞತೋಪಿ ಚ;

ಖನ್ಧಾದಿತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತತೋತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಸಟ್ಠಿಸತಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಸಂ ವಸೇನ ಯೋಗಾವಚರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕೇಸಸ್ಸ ವಣ್ಣನಿಮಿತ್ತಂ, ಸಣ್ಠಾನನಿಮಿತ್ತಂ, ದಿಸಾನಿಮಿತ್ತಂ, ಓಕಾಸನಿಮಿತ್ತಂ, ಪರಿಚ್ಛೇದನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಲೋಮಾದೀಸು.

ಲಕ್ಖಣತೋತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಸತಂ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಸಂ ವಸೇನ ಯೋಗಾವಚರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಲಕ್ಖಣತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕೇಸಸ್ಸ ಥದ್ಧಲಕ್ಖಣಂ, ಆಬನ್ಧನಲಕ್ಖಣಂ, ಉಣ್ಹತ್ತಲಕ್ಖಣಂ, ಸಮುದೀರಣಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಲೋಮಾದೀಸು.

ಧಾತುತೋತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ‘‘ಛಧಾತುರೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೩-೩೪೪) ಏತ್ಥ ವುತ್ತಾಸು ಧಾತೂಸು ಅಟ್ಠವೀಸತಿಸತಂ ಧಾತುಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಯಾಸಂ ವಸೇನ ಯೋಗಾವಚರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಧಾತುತೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಯಾ ಕೇಸೇ ಥದ್ಧತಾ, ಸಾ ಪಥವೀಧಾತು; ಯಾ ಆಬನ್ಧನತಾ, ಸಾ ಆಪೋಧಾತು; ಯಾ ಪರಿಪಾಚನತಾ, ಸಾ ತೇಜೋಧಾತು; ಯಾ ವಿತ್ಥಮ್ಭನತಾ, ಸಾ ವಾಯೋಧಾತೂತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಲೋಮಾದೀಸು.

ಸುಞ್ಞತೋತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಸತಂ ಸುಞ್ಞತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯಾಸಂ ವಸೇನ ಯೋಗಾವಚರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸುಞ್ಞತೋ ವಿಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕೇಸೇ ತಾವ ಪಥವೀಧಾತು ಆಪೋಧಾತ್ವಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞಾ, ತಥಾ ಆಪೋಧಾತ್ವಾದಯೋ ಪಥವೀಧಾತ್ವಾದೀಹೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸುಞ್ಞತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಲೋಮಾದೀಸು.

ಖನ್ಧಾದಿತೋತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಕೇಸಾದೀಸು ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗಯ್ಹಮಾನೇಸು ‘‘ಕೇಸಾ ಕತಿ ಖನ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕತಿ ಆಯತನಾನಿ, ಕತಿ ಧಾತುಯೋ, ಕತಿ ಸಚ್ಚಾನಿ, ಕತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಞ್ಚಸ್ಸ ವಿಜಾನತೋ ತಿಣಕಟ್ಠಸಮೂಹೋ ವಿಯ ಕಾಯೋ ಖಾಯತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ನತ್ಥಿ ಸತ್ತೋ ನರೋ ಪೋಸೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೂಪಲಬ್ಭತಿ;

ಸುಞ್ಞಭೂತೋ ಅಯಂ ಕಾಯೋ, ತಿಣಕಟ್ಠಸಮೂಪಮೋ’’ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಯಾ ಸಾ –

‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಅಮಾನುಸೀ ರತಿ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ. –

ಏವಂ ಅಮಾನುಸೀ ರತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಅದೂರತರಾ ಹೋತಿ. ತತೋ ಯಂ ತಂ –

‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಸಮ್ಮಸತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಲಭತೀ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಮತಂ ತಂ ವಿಜಾನತ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೭೩-೩೭೪) –

ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಯಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಾಮತಂ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ನ ಚಿರೇನೇವ ಅರಿಯಜನಸೇವಿತಂ ಅಜರಾಮರಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕಪಾಠ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.