೪. ಕುಮಾರಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ

ಇದಾನಿ ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಕುಮಾರಪಞ್ಹಾನಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತೇಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಇಧ ನಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಯೋಜನಞ್ಚ ವತ್ವಾ ವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ –

ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ ತಾವ ನೇಸಂ ಸೋಪಾಕೋ ನಾಮ ಭಗವತೋ ಮಹಾಸಾವಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಯಸ್ಮತಾ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೇನೇವ ಅಞ್ಞಾ ಆರಾಧಿತಾ, ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಞ್ಞಾತುಕಾಮೋ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಾನಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಬ್ಯಾಕರಣಸಮತ್ಥತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತೇನ ಚ ಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಸಿ. ಸಾವ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅಹೋಸಿ.

ಅಯಂ ತೇಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ.

ನಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಯೋಜನಂ

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನುಸ್ಸತಿವಸೇನ ಚಿತ್ತಭಾವನಾ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸೀಲಭಾವನಾ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇನ ಚ ಕಾಯಭಾವನಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾಮುಖದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇಮೇ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಾ ಇಧ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಸೀಲಪದಟ್ಠಾನೋ ಸಮಾಧಿ, ಸಮಾಧಿಪದಟ್ಠಾನಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ; ಯಥಾಹ – ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩, ೧೯೨), ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸೀಲಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇನ ತಂಗೋಚರಂ ಸಮಾಧಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಾನಾಧಮ್ಮಪರಿಕ್ಖಾರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇಧ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ.

ಇದಂ ತೇಸಂ ಇಧ ನಿಕ್ಖೇಪಪ್ಪಯೋಜನಂ.

ಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಹೋತಿ – ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಏಕಧಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಚಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಮಕಾಸಿ, ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ಥೇರೋ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೮) ಏವಮಾದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ಸುತ್ತಾನಿ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಯುತ್ತಿಸಮ್ಭವೇ ಸಾಧಕಾನಿ. ಏತ್ಥ ಯೇನಾಹಾರೇನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ‘‘ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸೋ ಆಹಾರೋ ತಂ ವಾ ನೇಸಂ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕತ್ತಂ ‘‘ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಥೇರೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ಇಧ ಏಕನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ತು ಸಾಸನೇ ಲೋಕೇ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಞಾಪೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಏಕಧಮ್ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮತ್ತಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮಸ್ಮಿಂ ಏಕಧಮ್ಮೇ? ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಧಮ್ಮೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಯಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ, ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೫.೨೩೨) ಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಆಹಾರಸದ್ದೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಕಾ ‘‘ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಆಹಾರೇ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ‘‘ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ದೇವಾ ಅಹೇತುಕಾ ಅನಾಹಾರಾ ಅಫಸ್ಸಕಾ ಅವೇದನಕಾ’’ತಿ ವಚನತೋ (ವಿಭ. ೧೦೧೭) ‘‘ಸಬ್ಬೇ’’ತಿ ವಚನಮಯುತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ.

ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಏವಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಪಚ್ಚಯಾ? ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ – ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೮೯) ವಚನತೋ ಖನ್ಧಾನಂಯೇವ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಕತ್ತಂ ಯುತ್ತಂ, ಸತ್ತಾನನ್ತು ಅಯುತ್ತಮೇವೇತಂ ವಚನಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸತ್ತೇಸು ಖನ್ಧೋಪಚಾರಸಿದ್ಧಿತೋ. ಸತ್ತೇಸು ಹಿ ಖನ್ಧೋಪಚಾರೋ ಸಿದ್ಧೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಖನ್ಧೇ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬತೋ. ಕಥಂ? ಗೇಹೇ ಗಾಮೋಪಚಾರೋ ವಿಯ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಹಿ ಗೇಹಾನಿ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಗಾಮಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದ್ವೀಸು ತೀಸುಪಿ ವಾ ಗೇಹೇಸು ದಡ್ಢೇಸು ‘‘ಗಾಮೋ ದಡ್ಢೋ’’ತಿ ಏವಂ ಗೇಹೇ ಗಾಮೋಪಚಾರೋ ಸಿದ್ಧೋ, ಏವಮೇವ ಖನ್ಧೇಸು ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೇಸು ‘‘ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಉಪಚಾರೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪರಮತ್ಥತೋ ಚ ಖನ್ಧೇಸು ಜಾಯಮಾನೇಸು ಜೀಯಮಾನೇಸು ಮೀಯಮಾನೇಸು ಚ ‘‘ಖಣೇ ಖಣೇ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಜಾಯಸೇ ಚ ಜೀಯಸೇ ಚ ಮೀಯಸೇ ಚಾ’’ತಿ ವದತಾ ಭಗವತಾ ತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಖನ್ಧೋಪಚಾರೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ ದಸ್ಸಿತೋ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯತೋ ಯೇನ ಪಚ್ಚಯಾಖ್ಯೇನ ಆಹಾರೇನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸೋ ಆಹಾರೋ ತಂ ವಾ ನೇಸಂ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕತ್ತಂ ಏಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಹಾರೋ ಹಿ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕತ್ತಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚತಾಕಾರಣತೋ ನಿಬ್ಬಿದಾಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ತೇಸು ಸಬ್ಬಸತ್ತಸಞ್ಞಿತೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚತಾದಸ್ಸನೇನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ಪರಮತ್ಥವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೭೭);

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಕಿಹಾ’’ತಿ ಚ ದುವಿಧೋ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಸೀಹಳಾನಂ ಕಿಹಾತಿ ಪಾಠೋ. ತೇ ಹಿ ‘‘ಕಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಕಿಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಹ-ಇತಿ ನಿಪಾತೋ, ಥೇರಿಯಾನಮ್ಪಿ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ’’ತಿ ಉಭಯಥಾಪಿ ಪನ ಏಕೋವ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ರುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಪಠಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಪನ ‘‘ಸುಖೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಅಥ ವಾ ದುಖೇನ (ಧ. ಪ. ೮೩), ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಕತ್ಥಚಿ ದುಖನ್ತಿ ಚ ಕತ್ಥಚಿ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕನ್ತಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಏಕ್ಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಏಕಂ ನಾಮಾತಿ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ.

ದ್ವೇ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ದ್ವೇ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ಥೇರೋ ದ್ವೇತಿ ಪಚ್ಚನುಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ತತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣಾಭಿಮುಖಂ ನಮನತೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ನತಿಹೇತುತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅರೂಪಂ ‘‘ನಾಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ನಿಬ್ಬಿದಾಹೇತುತ್ತಾ ಸಾಸವಧಮ್ಮಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ರುಪ್ಪನಟ್ಠೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ, ಸಬ್ಬಞ್ಚ ತದುಪಾದಾಯ ಪವತ್ತಮಾನಂ ರೂಪಂ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಸೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ದ್ವೇ ನಾಮ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ದ್ವೀಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ದ್ವೀಸು? ನಾಮೇ ಚ ರೂಪೇ ಚ. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ, ದ್ವೇ ಉದ್ದೇಸಾ, ದ್ವೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಏತ್ಥ ಚ ನಾಮರೂಪಮತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಂ ಪಹಾಯ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಮುಖೇನೇವ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ಪರಮತ್ಥವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೭೯);

ತೀಣಿ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ತೀಣಿ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ಥೇರೋ ತೀಣೀತಿ ಪಚ್ಚನುಭಾಸಿತ್ವಾ ಪುನ ಬ್ಯಾಕರಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗಾನುರೂಪಂ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಯಾ ಭಗವತಾ ‘ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಇಮಾಸಮತ್ಥಮಹಂ ತೀಣೀತಿ ಪಚ್ಚೇಮೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹಾತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನೇಕಮುಖಾ ಹಿ ದೇಸನಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಭೇದೇನ ದೇಸನಾವಿಲಾಸಪ್ಪತ್ತಾನಂ. ಕೇಚಿ ಪನಾಹು ‘‘ತೀಣೀತಿ ಅಧಿಕಪದಮಿದ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಿಣ್ಣಮಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತೀಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ತೀಸು? ತೀಸು ವೇದನಾಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ, ತಯೋ ಉದ್ದೇಸಾ, ತೀಣಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಮಿನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೫೯) ವುತ್ತಸುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ವಾ. –

‘‘ಯೋ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖತೋ ಅದ್ದ, ದುಕ್ಖಮದ್ದಕ್ಖಿ ಸಲ್ಲತೋ;

ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸನ್ತಂ, ಅದ್ದಕ್ಖಿ ನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ’’ತಿ. (ಇತಿವು. ೫೩) –

ಏವಂ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖತಾವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖತಾಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತಾನುಸಾರೇನ ವಾ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವೇದನಾನಂ ದುಕ್ಖಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಸುಖಸಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಮುಖೇನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ಪರಮತ್ಥವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೭೮);

ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಪಕ್ಖೇ ಕತ್ಥಚಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಚತೂಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಚತೂಸು ಆಹಾರೇಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಕತ್ಥಚಿ ಯೇಸು ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಿ. ಯಥಾಹ ಕಜಙ್ಗಲಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ –

‘‘ಚತೂಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಸಮ್ಮತ್ತಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತೂಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೮).

ಇಧ ಪನ ಯೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಅನುಬೋಧಪ್ಪಟಿವೇಧತೋ ಭವತಣ್ಹಾಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಬ್ಯಾಕತಂ ಸುಬ್ಯಾಕತಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಪಚ್ಚನುಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅರಿಯಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ, ಅವಿತಥಾನಿ ಅವಿಸಂವಾದಕಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ತಥಾನಿ ಅವಿತಥಾನಿ ಅನಞ್ಞಥಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೭).

ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ಅರಣೀಯತೋ ಅಭಿಗಮನೀಯತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ವಾಯಮಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಿತೇ ಅಯೇ ವಾ ಇರಿಯನತೋ, ಅನಯೇ ವಾ ನ ಇರಿಯನತೋ, ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಅರಿಯಧಮ್ಮಸಮಾಯೋಗತೋ ವಾ ಅರಿಯಸಮ್ಮತಾ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಏತಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ‘‘ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಅರಿಯಾ ಇಮಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ಅರಿಯಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಚ್ಚಾನೀತಿಪಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸದೇವಕೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ತಥಾಗತೋ ಅರಿಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೮).

ಅಥ ವಾ ಏತೇಸಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಅರಿಯಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋಪಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೩).

ಅಯಮೇತೇಸಂ ಪದತ್ಥೋ. ಏತೇಸಂ ಪನ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಅನುಬೋಧಪ್ಪಟಿವೇಧತೋ ಭವತಣ್ಹಾಛೇದೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಅನುಬುದ್ಧಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ…ಪೇ… ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಅನುಬುದ್ಧಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ಉಚ್ಛಿನ್ನಾ ಭವತಣ್ಹಾ, ಖೀಣಾ ಭವನೇತ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೧).

ಪಞ್ಚ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಞ್ಚ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ಥೇರೋ ಪಞ್ಚಾತಿ ಪಚ್ಚನುಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಾತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಉಪಾದಾನಜನಿತಾ ಉಪಾದಾನಜನಕಾ ವಾ ಖನ್ಧಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ, ವೇದನಾ, ಸಞ್ಞಾ, ಸಙ್ಖಾರಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸಾಸವಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ, ಏತೇಸಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುಬ್ಬನಯೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಮಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪಞ್ಚಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು? ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ, ಪಞ್ಚ ಉದ್ದೇಸಾ, ಪಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಏತ್ಥ ಚ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಉದಯಬ್ಬಯವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತಂ ಲದ್ಧಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಸಮ್ಮಸತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಲಭತೀ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಮತಂ ತಂ ವಿಜಾನತ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೭೪);

ಛ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಛ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ? ಥೇರೋ ಛಇತಿ ಪಚ್ಚನುಭಾಸಿತ್ವಾ ‘ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನೀ’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ತತ್ಥ ಛಇತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಅಜ್ಝತ್ತೇ ನಿಯುತ್ತಾನಿ, ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಅಧಿಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ. ಆಯತನತೋ, ಆಯಸ್ಸ ವಾ ತನನತೋ, ಆಯತಸ್ಸ ವಾ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಯನತೋ ಆಯತನಾನಿ, ಚಕ್ಖುಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಮನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುಬ್ಬನಯೇನ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಛನ್ನಮಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಛಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಛಸು? ಛಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇಸು ಆಯತನೇಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಛ ಪಞ್ಹಾ ಛ ಉದ್ದೇಸಾ ಛ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಏತ್ಥ ಚ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ, ‘‘ಸುಞ್ಞೋ ಗಾಮೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ನೇತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೩೮) ವಚನತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಪುಬ್ಬುಳಕಮರೀಚಿಕಾದೀನಿ ವಿಯ ಅಚಿರಟ್ಠಿತಿಕತೋ ತುಚ್ಛತೋ ವಞ್ಚನತೋ ಚ ಸಮನುಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ ಉಪೇತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯಥಾ ಪುಬ್ಬುಳಕಂ ಪಸ್ಸೇ, ಯಥಾ ಪಸ್ಸೇ ಮರೀಚಿಕಂ;

ಏವಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಂ, ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೭೦);

ಸತ್ತ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಸತ್ತ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ಥೇರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇ ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ ವುತ್ತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಚತ್ಥೋ ಭಗವತಾ ಅನುಮತೋ ಏವ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ ಗಹಪತಯೋ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಮಹಾಪಞ್ಞಾ ಗಹಪತಯೋ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಮಞ್ಚೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಗಹಪತಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾ ತಂ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೮).

ತಾಯ ಚ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ –

‘‘ಸತ್ತಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ಸತ್ತಸು? ಸತ್ತಸು ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತ್ತಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಸತ್ತ ಪಞ್ಹಾ ಸತ್ತ ಉದ್ದೇಸಾ ಸತ್ತ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೮).

ಏವಮಯಮತ್ಥೋ ಭಗವತಾ ಅನುಮತೋ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಸತ್ತಾತಿ ಊನಾಧಿಕನಿವಾರಣಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ಸತಿಆದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ಏತಾಯ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನಕಾಮಸುಖತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಾಭಿನಿವೇಸಾದಿ- ಅನೇಕುಪದ್ದವಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾಯ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯವೀರಿಯಪೀತಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧುಪೇಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿ, ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನನಿದ್ದಾಯ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ವಾ ಏತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋಪಿ ಬೋಧಿ. ಇತಿ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಭೂತತ್ತಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ವಿಯ, ತಸ್ಸ ವಾ ಬೋಧೀತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭೂತತ್ತಾಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಸೇನಙ್ಗರಥಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ.

ಅಪಿಚ ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ? ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಅನುಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಸಮ್ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧೭) ಇಮಿನಾಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಮಿಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾದಿಗುಣಪಟಿಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ತೇನ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೨೦೧).

ಅಟ್ಠ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಅಟ್ಠ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ಥೇರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅರಿಯಾನಿ ಅಟ್ಠ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗವಿನಿಮುತ್ತೋ ಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಟ್ಠಙ್ಗಮತ್ತಮೇವ ತು ಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇನ್ತೋ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಭಗವತಾಪಿ ಚಾಯಮತ್ಥೋ ದೇಸನಾನಯೋ ಚ ಅನುಮತೋ ಏವ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ ಗಹಪತಯೋ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ…ಪೇ… ಅಹಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ, ಯಥಾ ತಂ ಕಜಙ್ಗಲಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೮).

ತಾಯ ಚ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ –

‘‘ಅಟ್ಠಸು, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ, ಅಟ್ಠ ಉದ್ದೇಸಾ, ಅಟ್ಠ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೮).

ಏವಮಯಂ ಅತ್ಥೋ ಚ ದೇಸನಾನಯೋ ಚ ಭಗವತಾ ಅನುಮತೋ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಅರಿಯೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅಭಿಗನ್ತಬ್ಬೋ, ಅಪಿಚ ಆರಕಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವತ್ತನತೋ, ಅರಿಯಭಾವಕರಣತೋ, ಅರಿಯಫಲಪಟಿಲಾಭತೋ ಚಾಪಿ ಅರಿಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಠ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಚತುರಙ್ಗಿಕಾ ವಿಯ ಸೇನಾ, ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ ವಿಯ ಚ ತೂರಿಯಂ ಅಙ್ಗವಿನಿಬ್ಭೋಗೇನ ಅನುಪಲಬ್ಭಸಭಾವತೋ ಅಙ್ಗಮತ್ತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಮಗ್ಗತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಸಯಂ ವಾ ಮಗ್ಗತಿ, ಕಿಲೇಸೇ ಮಾರೇನ್ತೋ ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಮಗ್ಗೋ.

ಏವಮಟ್ಠಪ್ಪಭೇದಞ್ಚಿಮಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದತಿ, ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ತೇನ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಲಿಸೂಕಂ ವಾ ಯವಸೂಕಂ ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಣಿಹಿತಂ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಅಕ್ಕನ್ತಂ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಭೇಚ್ಛತಿ, ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಸಮ್ಮಾ ಪಣಿಹಿತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೂಕಸ್ಸ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ವತ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಪಣಿಹಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಣಿಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಂ ಭೇಚ್ಛತಿ, ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೪೨).

ನವ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ನವ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ಥೇರೋ ನವಇತಿ ಪಚ್ಚನುಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತಾವಾಸಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ತತ್ಥ ನವಾತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಸತ್ತಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ ಖನ್ಧೇ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಪಾಣಿನೋ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ವಾ. ಆವಾಸಾತಿ ಆವಸನ್ತಿ ಏತೇಸೂತಿ ಆವಾಸಾ, ಸತ್ತಾನಂ ಆವಾಸಾ ಸತ್ತಾವಾಸಾ. ಏಸ ದೇಸನಾಮಗ್ಗೋ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ನವವಿಧಾನಂ ಸತ್ತಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ ನಾನತ್ತಕಾಯಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ದೇವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ ನಾನತ್ತಕಾಯಾ ಏಕತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ದೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ, ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ ಏಕತ್ತಕಾಯಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ದೇವಾ ಆಭಸ್ಸರಾ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ ಏಕತ್ತಕಾಯಾ ಏಕತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ದೇವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಾ, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ ಅಸಞ್ಞಿನೋ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ದೇವಾ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ, ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ…ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾ, ಅಯಂ ಛಟ್ಠೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾ, ಅಯಂ ಸತ್ತಮೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ…ಪೇ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾ, ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ. ಸನ್ತಾವುಸೋ, ಸತ್ತಾ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾ, ಅಯಂ ನವಮೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೧).

ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ನವ ಸತ್ತಾವಾಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನವನ್ನಮಭಾವತೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ನವಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ನವಸು? ನವಸು ಸತ್ತಾವಾಸೇಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ನವ ಪಞ್ಹಾ, ನವ ಉದ್ದೇಸಾ, ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನವ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ. ಕತಮೇ ನವ? ನವ ಸತ್ತಾವಾಸಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೯) ವಚನತೋ ನವಸು ಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ ಧುವಸುಭಸುಖತ್ತಭಾವದಸ್ಸನಂ ಪಹಾಯ ಸುದ್ಧಸಙ್ಖಾರಪುಞ್ಜಮತ್ತದಸ್ಸನೇನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನೇನ ವಿರಜ್ಜಮಾನೋ ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನೇನ ವಿಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಯನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮತ್ತಮಭಿಸಮೇಚ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ –

‘‘ನವಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ನವಸು? ನವಸು ಸತ್ತಾವಾಸೇಸೂ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ದಸ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ ದಸ ನಾಮ ಕಿನ್ತಿ? ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಇತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇಸು ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ವುತ್ತಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ದಸಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ… ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸು ದಸಸು? ದಸಸು ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಸು. ಇಮೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಸಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಮಾನೋ…ಪೇ. … ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ. ‘ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸ ಉದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’ತಿ ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೭).

ಇಧ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುಪನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾತುಕಾಮೋ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಬ್ಯಾಕತಂ ಸುಬ್ಯಾಕತಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೇಹಿ ದಸಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಹಾತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ, ತೇಸಂ ಅಧಿಗಮಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ದಸಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಹಾತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಯತೋ ಏತ್ಥ ಯೇಹಿ ದಸಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಹಾತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ, ತಾನಿ ದಸಙ್ಗಾನಿ ‘‘ದಸ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಥೇರೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತಾನಿ ಚ ದಸ –

‘‘ಅಸೇಖೋ ಅಸೇಖೋತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ, ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸೇಖೋ ಹೋತೀತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸೇಖಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖೇನ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖಾಯ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖೇನ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖೇನ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖಾಯ ಸಮ್ಮಾಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿನಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖೇನ ಸಮ್ಮಾಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಖಾಯ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸೇಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೧೧). –

ಏವಮಾದೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕಪಾಠ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಕುಮಾರಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.