೨. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಾಠಮಾತಿಕಾ

ಏವಂ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸಾಸನೋತಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಓತಿಣ್ಣೇನ ಉಪಾಸಕೇನ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಾ ಯೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಪಠಮಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಾಠಸ್ಸ ಇದಾನಿ ವಣ್ಣನತ್ಥಂ ಅಯಂ ಮಾತಿಕಾ –

‘‘ಯೇನ ಯತ್ಥ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾ, ವುತ್ತಾನೇತಾನಿ ತಂ ನಯಂ;

ವತ್ವಾ ಕತ್ವಾ ವವತ್ಥಾನಂ, ಸಾಧಾರಣವಿಸೇಸತೋ.

‘‘ಪಕತಿಯಾ ಚ ಯಂ ವಜ್ಜಂ, ವಜ್ಜಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಚ ಯಂ;

ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ತಂ ಕತ್ವಾ, ಪದಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥತೋ.

‘‘ಸಾಧಾರಣಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸಾಧಾರಣವಿಭಾವನಂ;

ಅಥ ಪಞ್ಚಸು ಪುಬ್ಬೇಸು, ವಿಸೇಸತ್ಥಪ್ಪಕಾಸತೋ.

‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಭುತಿ-ಹೇಕತಾನಾನತಾದಿತೋ;

ಆರಮ್ಮಣಾದಾನಭೇದಾ, ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತೋ ತಥಾ.

‘‘ಪಯೋಗಙ್ಗಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ವೇದನಾಮೂಲಕಮ್ಮತೋ;

ವಿರಮತೋ ಚ ಫಲತೋ, ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

‘‘ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ತತೋ ಯುತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇಸ್ವಪಿ ಪಞ್ಚಸು;

ಆವೇಣಿಕಞ್ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಞೇಯ್ಯಾ ಹೀನಾದಿತಾಪಿ ಚಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏತಾನಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣೀತಿಆದೀನಿ ದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಗವತಾ ಏವ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಸಾವಕಾದೀಹಿ. ತಾನಿ ಚ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವುತ್ತಾನಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುತೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇನ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವವತ್ಥಾಪನತ್ಥಂ. ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ –

‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿ ತೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿ ತದವಸರಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ …ಪೇ… ಅಥ ಖೋ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕತಿ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಕತ್ಥ ಚ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’’ನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಣೇರಾನಂ ದಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ತೇಸು ಚ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತುಂ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣೀ…ಪೇ… ಜಾತರೂಪರಜತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ವೇರಮಣೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೦೫).

ತಾನೇತಾನಿ ‘‘ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೩; ಮ. ನಿ. ೨.೨೪; ವಿಭ. ೫೦೮) ಸುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ಸರಣಗಮನೇಸು ಚ ದಸ್ಸಿತಪಾಠಾನುಸಾರೇನ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗಂ ಆರೋಪಿತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ತಾವ ‘‘ಯೇನ ಯತ್ಥ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾ, ವುತ್ತಾನೇತಾನಿ ತಂ ನಯಂ ವತ್ವಾ’’ತಿ ಸೋ ನಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಸಾಧಾರಣವಿಸೇಸವವತ್ಥಾನಂ

ಏತ್ಥ ಚ ಆದಿತೋ ದ್ವೇ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಾನಿ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಸಾಮಣೇರಾನಞ್ಚ ಸಾಧಾರಣಾನಿ ನಿಚ್ಚಸೀಲವಸೇನ. ಉಪೋಸಥಸೀಲವಸೇನ ಪನ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಂ ಚೇಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮವಜ್ಜಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪನ ಸಾಮಣೇರಾನಮೇವ ವಿಸೇಸಭೂತನ್ತಿ ಏವಂ ಸಾಧಾರಣವಿಸೇಸತೋ ವವತ್ಥಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಏಕನ್ತಅಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಪಕತಿವಜ್ಜತೋ ವೇರಮಣಿಯಾ, ಸೇಸಾನಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜತೋತಿ ಏವಂ ಪಕತಿಯಾ ಚ ಯಂ ವಜ್ಜಂ, ವಜ್ಜಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಚ ಯಂ, ತಂ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬಂ.

ಸಾಧಾರಣವಿಭಾವನಾ

ಯಸ್ಮಾ ಚೇತ್ಥ ‘‘ವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಏತಾನಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾನಿ ಪದಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಅಯಂ ಸಾಧಾರಣವಿಭಾವನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ –

ತತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ತಾವ ವೇರಂ ಮಣತೀತಿ ವೇರಮಣೀ, ವೇರಂ ಪಜಹತಿ, ವಿನೋದೇತಿ, ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ, ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿರಮತಿ ವಾ ಏತಾಯ ಕರಣಭೂತಾಯ ವೇರಮ್ಹಾ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ, ವಿಕಾರಸ್ಸ ವೇಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ವೇರಮಣೀ. ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ‘‘ವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಿರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ದ್ವಿಧಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾ, ಪಜ್ಜತೇ ಅನೇನಾತಿ ಪದಂ. ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಮೂಲಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವೇರಮಣೀ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ವಿರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವಾ ದುತಿಯೇನ ನಯೇನ. ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯಾಮಿ ಸಮಾದಿಯಾಮಿ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಖಣ್ಡಕಾರಿತಾಯ ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಾರಿತಾಯ ಅಸಬಲಕಾರಿತಾಯ ಚ ಆದಿಯಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅತ್ಥತೋ ಪನ ವೇರಮಣೀತಿ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿರತಿ, ಸಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಆರತಿ ವಿರತಿ ಪಟಿವಿರತಿ ವೇರಮಣೀ ಅಕಿರಿಯಾ ಅಕರಣಂ ಅನಜ್ಝಾಪತ್ತಿ ವೇಲಾಅನತಿಕ್ಕಮೋ ಸೇತುಘಾತೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ (ವಿಭ. ೭೦೪) ನಯೇನ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಾ. ಕಾಮಞ್ಚೇಸಾ ವೇರಮಣೀ ನಾಮ ಲೋಕುತ್ತರಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಇಧ ಪನ ಸಮಾದಿಯಾಮೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾರಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿರತೀತಿ ವುತ್ತಾ.

ಸಿಕ್ಖಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿಸೀಲಂ ಲೋಕಿಕಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ರೂಪಾರೂಪಝಾನಾನಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮಾವಚರಂ ಕುಸಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಂ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ…ಪೇ… ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ.

‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಚಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ.

‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅರೂಪಪತ್ತಿಯಾ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಂ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ.

‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ? ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಝಾನಂ ಭಾವೇತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ…ಪೇ… ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೭೧೨-೭೧೩).

ಏತಾಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪದಂ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯೋ, ಅಥ ವಾ ಮೂಲಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೮೨). ಏವಮೇತ್ಥ ಸಾಧಾರಣಾನಂ ಪದಾನಂ ಸಾಧಾರಣಾ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಅತ್ಥತೋ ಚ ವಿಭಾವನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ಪುರಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಪಞ್ಚಸು ಪುಬ್ಬೇಸು, ವಿಸೇಸತ್ಥಪ್ಪಕಾಸತೋ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ, ತತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ – ಪಾಣಾತಿಪಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ತಾವ ಪಾಣೋತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ಖನ್ಧಸನ್ತತಿ, ತಂ ವಾ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಸತ್ತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಾಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಞಿನೋ ತಸ್ಸ ಪಾಣಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಉಪಕ್ಕಮಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ವಧಕಚೇತನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ. ಅದಿನ್ನಾದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಯತ್ಥ ಪರೋ ಯಥಾಕಾಮಕಾರಿತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಅದಣ್ಡಾರಹೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿನೋ ತದಾದಾಯಕಉಪಕ್ಕಮಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಏವ ಥೇಯ್ಯಚೇತನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ. ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ, ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಮೇಥುನಪ್ಪಟಿಸೇವನಾ ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸೇವನಟ್ಠಾನವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಮುಸಾವಾದೋತಿ ಏತ್ಥ ಮುಸಾತಿ ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥಭಞ್ಜನಕೋ ವಚೀಪಯೋಗೋ ಕಾಯಪಯೋಗೋ ವಾ, ವಿಸಂವಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪನಸ್ಸ ಪರವಿಸಂವಾದಕಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಾನಮೇವ ಅಞ್ಞತರದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಚೇತನಾ ಮುಸಾವಾದೋ. ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸುರಾತಿ ಪಞ್ಚ ಸುರಾ – ಪಿಟ್ಠಸುರಾ, ಪೂವಸುರಾ, ಓದನಸುರಾ, ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾ ಚಾತಿ. ಮೇರಯಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫಾಸವೋ, ಫಲಾಸವೋ, ಗುಳಾಸವೋ, ಮಧ್ವಾಸವೋ, ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೋ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ. ಮಜ್ಜನ್ತಿ ತದುಭಯಮೇವ ಮದನಿಯಟ್ಠೇನ ಮಜ್ಜಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಮದನಿಯಂ, ಯೇನ ಪೀತೇನ ಮತ್ತೋ ಹೋತಿ ಪಮತ್ತೋ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಜ್ಜಂ. ಪಮಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಯಾಯ ಚೇತನಾಯ ತಂ ಪಿವತಿ ಅಜ್ಝೋಹರತಿ, ಸಾ ಚೇತನಾ ಮದಪ್ಪಮಾದಹೇತುತೋ ಪಮಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯತೋ ಅಜ್ಝೋಹರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಾನಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣಚೇತನಾ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪ್ಪಭುತೀಹಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಏಕತಾನಾನತಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ

ಏಕತಾನಾನತಾದಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಹ – ಕಿಂ ಪನ ವಜ್ಝವಧಕಪ್ಪಯೋಗಚೇತನಾದೀನಂ ಏಕತಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದಿನೋ ಏಕತ್ತಂ, ನಾನತಾಯ ನಾನತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಉದಾಹು ನೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ? ಯದಿ ತಾವ ಏಕತಾಯ ಏಕತ್ತಂ, ಅಥ ಯದಾ ಏಕಂ ವಜ್ಝಂ ಬಹೂ ವಧಕಾ ವಧೇನ್ತಿ, ಏಕೋ ವಾ ವಧಕೋ ಬಹುಕೇ ವಜ್ಝೇ ವಧೇತಿ, ಏಕೇನ ವಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದಿನಾ ಪಯೋಗೇನ ಬಹೂ ವಜ್ಝಾ ವಧೀಯನ್ತಿ, ಏಕಾ ವಾ ಚೇತನಾ ಬಹೂನಂ ವಜ್ಝಾನಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಪಯೋಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತದಾ ಏಕೇನ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಪನ ನಾನತಾಯ ನಾನತ್ತಂ. ಅಥ ಯದಾ ಏಕೋ ವಧಕೋ ಏಕಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಪಯೋಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಬಹೂ ವಜ್ಝೇ ವಧೇತಿ, ಬಹೂ ವಾ ವಧಕಾ ದೇವದತ್ತಯಞ್ಞದತ್ತಸೋಮದತ್ತಾದೀನಂ ಬಹೂನಮತ್ಥಾಯ ಬಹೂ ಪಯೋಗೇ ಕರೋನ್ತಾ ಏಕಮೇವ ದೇವದತ್ತಂ ಯಞ್ಞದತ್ತಂ ಸೋಮದತ್ತಂ ವಾ ವಧೇನ್ತಿ, ಬಹೂಹಿ ವಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ಏಕೋ ವಜ್ಝೋ ವಧೀಯತಿ. ಬಹೂ ವಾ ಚೇತನಾ ಏಕಸ್ಸೇವ ವಜ್ಝಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಪಯೋಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ತದಾ ಬಹೂಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಚೇತಮಯುತ್ತಂ. ಅಥ ನೇವ ಏತೇಸಂ ವಜ್ಝಾದೀನಂ ಏಕತಾಯ ಏಕತ್ತಂ, ನಾನತಾಯ ನಾನತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಥೇವ ತು ಏಕತ್ತಂ ನಾನತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ, ಏವಂ ಸೇಸಾನಮ್ಪೀತಿ.

ವುಚ್ಚತೇ – ತತ್ಥ ತಾವ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ನ ವಜ್ಝವಧಕಾದೀನಂ ಪಚ್ಚೇಕಮೇಕತಾಯ ಏಕತಾ, ನಾನತಾಯ ನಾನತಾ, ಕಿನ್ತು ವಜ್ಝವಧಕಾದೀನಂ ಯುಗನನ್ಧಮೇಕತಾಯ ಏಕತಾ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ತು ತೇಸಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಾ ನಾನತಾಯ ನಾನತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಬಹೂಸು ವಧಕೇಸು ಬಹೂಹಿ ಸರಕ್ಖೇಪಾದೀಹಿ ಏಕೇನ ವಾ ಓಪಾತಖಣನಾದಿನಾ ಪಯೋಗೇನ ಬಹೂ ವಜ್ಝೇ ವಧೇನ್ತೇಸುಪಿ ಬಹೂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಧಕೇ ಏಕೇನ, ಬಹೂಹಿ ವಾ ಪಯೋಗೇಹಿ ತಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾಯ ಚ ಏಕಾಯ, ಬಹೂಹಿ ವಾ ಚೇತನಾಹಿ ಬಹೂ ವಜ್ಝೇ ವಧೇನ್ತೇಪಿ ಬಹೂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಬಹೂಸು ಚ ವಧಕೇಸು ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಬಹೂಹಿ, ಏಕೇನ ವಾ ಪಯೋಗೇನ ಏಕಂ ವಜ್ಝಂ ವಧೇನ್ತೇಸುಪಿ ಬಹೂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸುಪೀತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಏಕತಾನಾನತಾದಿತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಆರಮ್ಮಣತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಚೇತ್ಥ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾರಮ್ಮಣೋ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನಿ ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ರೂಪಾಯತನಾದಿಅಞ್ಞತರಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಾನಿ. ಮುಸಾವಾದೋ ಯಸ್ಸ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ತಮಾರಭಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೋ. ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಏಕೇ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಞ್ಚ ಯದಾ ಸತ್ತೋ ಹರಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರವಸೇನೇವ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನಾತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಆದಾನತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀನಿ ಚೇತಾನಿ ಸಾಮಣೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಾದಿನ್ನಾನೇವ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪಾಸಕೇನ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾದಿಯನ್ತೇನಾಪಿ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಾದಿಯನ್ತೇನಾಪಿ. ಏಕಜ್ಝಂ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿಪಿ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿಪಿ. ಕಿನ್ತು ನಾನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಮಾದಿಯತೋ ಏಕಾಯೇವ ವಿರತಿ, ಏಕಾವ ಚೇತನಾ ಹೋತಿ, ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಪನೇತಾಸಂ ಪಞ್ಚವಿಧತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಮಾದಿಯತೋ ಪನ ಪಞ್ಚೇವ ವಿರತಿಯೋ, ಪಞ್ಚ ಚ ಚೇತನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏವಮೇತ್ಥ ಆದಾನತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಭೇದತೋತಿ ಸಾಮಣೇರಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಪಾರಾಜಿಕಟ್ಠಾನಿಯಾನಿ ಹಿ ತಾನಿ ತೇಸಂ, ಯಂ ತಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹೋತಿ, ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ. ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನೇ ಏಕಮೇವ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಯತೋ ತೇಸಂ ತಂಸಮಾದಾನೇನೇವ ಪುನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತ್ತಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಪರೇ ಪನಾಹು – ‘‘ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸಮಾದಿನ್ನೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನೇ ಏಕಮೇವ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಏಕತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನೇ ಸೇಸಾನಿಪಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಮಾದಿನ್ನಸ್ಸ ಅಭಿನ್ನತ್ತಾ, ಯಂ ತಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ’’ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಭೇದತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತೋತಿ ಗುಣವಿರಹಿತೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾದೀಸು ಪಾಣೇಸು ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಮಹಾಸರೀರೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಯೋಗಮಹನ್ತತಾಯ. ಪಯೋಗಸಮತ್ತೇಪಿ ವತ್ಥುಮಹನ್ತತಾಯ. ಗುಣವನ್ತೇಸು ಪನ ಮನುಸ್ಸಾದೀಸು ಅಪ್ಪಗುಣೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಮಹಾಗುಣೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಸರೀರಗುಣಾನನ್ತು ಸಮಭಾವೇ ಸತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪಕ್ಕಮಾನಞ್ಚ ಮುದುತಾಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜತಾ, ತಿಬ್ಬತಾಯ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಮೇವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ನ ತಥಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸಾಪಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಭಾವಸಂವತ್ತನೇನ ಅರಿಯಧಮ್ಮನ್ತರಾಯಕರಣತೋತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಪಯೋಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ, ಆಣತ್ತಿಕೋ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ, ಥಾವರೋ, ವಿಜ್ಜಾಮಯೋ, ಇದ್ಧಿಮಯೋತಿ ಛಪ್ಪಯೋಗಾ. ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಪಹರಣಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ ಪಯೋಗೋ, ಸೋ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾನುದ್ದಿಸ್ಸಭೇದತೋ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕೇ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಹರತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಮರಣೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಬಜ್ಝತಿ. ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಮರತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಅನುದ್ದಿಸ್ಸಕೇ ಪಹಾರಪಚ್ಚಯಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಮರಣೇನ. ಉಭಯಥಾಪಿ ಚ ಪಹರಿತಮತ್ತೇ ವಾ ಮರತು, ಪಚ್ಛಾ ವಾ ತೇನೇವ ರೋಗೇನ, ಪಹರಿತಕ್ಖಣೇ ಏವ ಕಮ್ಮುನಾ ಬಜ್ಝತಿ. ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಚ ಪಹಾರಂ ದತ್ವಾ ತೇನ ಅಮತಸ್ಸ ಪುನ ಅಞ್ಞೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಹಾರೇ ದಿನ್ನೇ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಯದಿ ಪಠಮಪಹಾರೇನೇವ ಮರತಿ, ತದಾ ಏವ ಕಮ್ಮುನಾ ಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ದುತಿಯಪಹಾರೇನ, ನತ್ಥಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ. ಉಭಯೇಹಿ ಮತೇಪಿ ಪಠಮಪಹಾರೇನೇವ ಕಮ್ಮುನಾ ಬದ್ಧೋ, ಉಭಯೇಹಿಪಿ ಅಮತೇ ನೇವತ್ಥಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಬಹುಕೇಹಿಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಪಹಾರೇ ದಿನ್ನೇ. ತತ್ರಾಪಿ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಪಹಾರೇನ ಮರತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ.

ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪನ ಆಣಾಪನಂ ಆಣತ್ತಿಕೋ ಪಯೋಗೋ. ತತ್ಥಪಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕೇ ಪಯೋಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬೋ. ಛಬ್ಬಿಧೋ ಚೇತ್ಥ ನಿಯಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ –

‘‘ವತ್ಥು ಕಾಲೋ ಚ ಓಕಾಸೋ, ಆವುಧಂ ಇರಿಯಾಪಥೋ;

ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋತಿ ಇಮೇ, ಛ ಆಣತ್ತಿನಿಯಾಮಕಾ’’ತಿ. (ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೧೭೪);

ತತ್ಥ ವತ್ಥೂತಿ ಮಾರೇತಬ್ಬೋ ಪಾಣೋ. ಕಾಲೋತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಾಯನ್ಹಾದಿಕಾಲೋ ಚ, ಯೋಬ್ಬನಥಾವರಿಯಾದಿಕಾಲೋ ಚ. ಓಕಾಸೋತಿ ಗಾಮೋ ವಾ ನಿಗಮೋ ವಾ ವನಂ ವಾ ರಚ್ಛಾ ವಾ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿ. ಆವುಧನ್ತಿ ಅಸಿ ವಾ ಉಸು ವಾ ಸತ್ತಿ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿ. ಇರಿಯಾಪಥೋತಿ ಮಾರೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಮಾರಕಸ್ಸ ಚ ಠಾನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿ.

ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋತಿ ವಿಜ್ಝನಂ ವಾ ಛೇದನಂ ವಾ ಭೇದನಂ ವಾ ಸಙ್ಖಮುಣ್ಡಿಕಂ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿ. ಯದಿ ಹಿ ವತ್ಥುಂ ವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ಆಣತ್ತೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ. ಅಥ ವತ್ಥುಂ ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಮಾರಣಕ್ಖಣೇತಿ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ. ಏಸ ನಯೋ ಕಾಲಾದೀಸುಪಿ.

ಮಾರಣತ್ಥನ್ತು ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಪಹರಣನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ಪಯೋಗೋ. ಸೋಪಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾನುದ್ದಿಸ್ಸಭೇದತೋ ದುವಿಧೋ ಏವ, ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ಚೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಮಾರಣತ್ಥಮೇವ ಓಪಾತಖಣನಂ, ಅಪಸ್ಸೇನಉಪನಿಕ್ಖಿಪನಂ, ಭೇಸಜ್ಜವಿಸಯನ್ತಾದಿಪ್ಪಯೋಜನಂ ವಾ ಥಾವರೋ ಪಯೋಗೋ. ಸೋಪಿ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾನುದ್ದಿಸ್ಸಭೇದತೋ ದುವಿಧೋ, ಯತೋ ತತ್ಥಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯನ್ತು ವಿಸೇಸೋ – ಮೂಲಟ್ಠೇನ ಓಪಾತಾದೀಸು ಪರೇಸಂ ಮೂಲೇನ ವಾ ಮುಧಾ ವಾ ದಿನ್ನೇಸುಪಿ ಯದಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಕೋಚಿ ಮರತಿ, ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ. ಯದಿಪಿ ಚ ತೇನ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ತತ್ಥ ಓಪಾತೇ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಸಮೇ ಕತೇಪಿ ಪಂಸುಧೋವಕಾ ವಾ ಪಂಸುಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ, ಮೂಲಖಣಕಾ ವಾ ಮೂಲಾನಿ ಖಣನ್ತಾ ಆವಾಟಂ ಕರೋನ್ತಿ, ದೇವೇ ವಾ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಕದ್ದಮೋ ಜಾಯತಿ, ತತ್ಥ ಚ ಕೋಚಿ ಓತರಿತ್ವಾ ವಾ ಲಗ್ಗಿತ್ವಾ ವಾ ಮರತಿ, ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ. ಯದಿ ಪನ ಯೇನ ಲದ್ಧಂ, ಸೋ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ತಂ ವಿತ್ಥಟತರಂ ಗಮ್ಭೀರತರಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾವ ಕೋಚಿ ಮರತಿ, ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ. ಯಥಾ ತು ಮೂಲಾನಿ ಮೂಲೇಹಿ ಸಂಸನ್ದನ್ತಿ, ತಥಾ ತತ್ರ ಥಲೇ ಕತೇ ಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಅಪಸ್ಸೇನಾದೀಸುಪಿ ಯಾವ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿ, ತಾವ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಮಾರಣತ್ಥಂ ಪನ ವಿಜ್ಜಾಪರಿಜಪ್ಪನಂ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋ ಪಯೋಗೋ. ದಾಠಾವುಧಾದೀನಂ ದಾಠಾಕೋಟನಾದಿಮಿವ ಮಾರಣತ್ಥಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಿದ್ಧಿವಿಕಾರಕರಣಂ ಇದ್ಧಿಮಯೋ ಪಯೋಗೋತಿ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ತು ಥೇಯ್ಯಪಸಯ್ಹಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಕಪ್ಪಕುಸಾವಹಾರವಸಪ್ಪವತ್ತಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾಣತ್ತಿಕಾದಯೋ ಪಯೋಗಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ ಏವ ಪಯೋಗೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪಯೋಗತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಙ್ಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ – ಪಾಣೋ ಚ ಹೋತಿ, ಪಾಣಸಞ್ಞೀ ಚ, ವಧಕಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ವಾಯಮತಿ, ತೇನ ಚ ಮರತೀತಿ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸಾಪಿ ಪಞ್ಚೇವ – ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತಿ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞೀ ಚ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ವಾಯಮತಿ, ತೇನ ಚ ಆದಾತಬ್ಬಂ ಆದಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಭವನ್ತಿ – ಅಜ್ಝಾಚರಿಯವತ್ಥು ಚ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಸೇವನಪಚ್ಚಯಾ ಪಯೋಗಞ್ಚ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಾದಿಯತಿ ಚಾತಿ, ತಥಾ ಪರೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ. ತತ್ಥ ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ತಾವ ಮುಸಾ ಚ ಹೋತಿ ತಂ ವತ್ಥು, ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಜ್ಜೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ, ಪರವಿಸಂವಾದನಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಪಯಮಾನಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪನ ಸುರಾದೀನಞ್ಚ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತಿ ಮದನೀಯಪಾತುಕಮ್ಯತಾಚಿತ್ತಞ್ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಜ್ಜಞ್ಚ ವಾಯಾಮಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪೀತೇ ಚ ಪವಿಸತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅಙ್ಗತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಸಮುಟ್ಠಾನತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಅದಿನ್ನಾದಾನಮುಸಾವಾದಾ ಚೇತ್ಥ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ, ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ, ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚಾತಿ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕಾಯಚಿತ್ತವಸೇನ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ. ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯತೋ ಚ, ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಚಾತಿ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ವೇದನಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ದುಕ್ಖವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತೋವ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ತೀಸು ವೇದನಾಸು ಅಞ್ಞತರವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ತಥಾ ಮುಸಾವಾದೋ. ಇತರಾನಿ ದ್ವೇ ಸುಖಾಯ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವಾ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನೀತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ವೇದನಾತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಮೂಲತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಚೇತ್ಥ ದೋಸಮೋಹಮೂಲೋ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಮುಸಾವಾದಾ ಲೋಭಮೋಹಮೂಲಾ ವಾ ದೋಸಮೋಹಮೂಲಾ ವಾ. ಇತರಾನಿ ದ್ವೇ ಲೋಭಮೋಹಮೂಲಾನೀತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಮೂಲತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಕಮ್ಮತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಅದಿನ್ನಾದಾನಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಾನೇವ ಚ, ಮುಸಾವಾದೋ ವಚೀಕಮ್ಮಮೇವ. ಯೋ ಪನ ಅತ್ಥಭಞ್ಜಕೋ, ಸೋ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತೋ. ಇತರೋ ಕಮ್ಮಮೇವ. ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವಾತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಕಮ್ಮತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ವಿರಮತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಹ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಿರಮನ್ತೋ ಕುತೋ ವಿರಮತೀ’’ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸಮಾದಾನವಸೇನ ತಾವ ವಿರಮನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರೇಸಂ ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲತೋ ವಿರಮತಿ. ಕಿಮಾರಭಿತ್ವಾ? ಯತೋ ವಿರಮತಿ, ತದೇವ. ಸಮ್ಪತ್ತವಸೇನಾಪಿ ವಿರಮನ್ತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಕುಸಲತೋವ. ಕಿಮಾರಭಿತ್ವಾ? ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ವುತ್ತಾರಮ್ಮಣಾನೇವ. ಕೇಚಿ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಸಙ್ಖಾತೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ಆರಭಿತ್ವಾ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ವಿರಮತಿ, ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರೇಸು ಯಂ ಪನ ಅವಹರಿತಬ್ಬಂ ಭಞ್ಜಿತಬ್ಬಞ್ಚ, ತಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಮುಸಾವಾದಾ ಚ, ಸತ್ತೇಯೇವಾರಭಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾ’’ತಿ. ತದಞ್ಞೇ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ತಂ ನ ಜಾನೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಏವಂದಿಟ್ಠಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾ ಯದೇವ ಪಜಹತಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಮೇವಾರಭಿತ್ವಾ ವಿರಮತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತದಯುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಭಾವತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಭಾವತೋ ಚ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಞ್ಹಿ ವಿಭಙ್ಗಪಾಠೇ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಕತಿ ಕುಸಲಾ…ಪೇ… ಕತಿ ಅರಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಸಲಾಯೇವ, ಸಿಯಾ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೭೧೬) ಏವಂ ಪವತ್ತಮಾನೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣತ್ತಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ತಂ ನ ಜಾನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ವುಚ್ಚತೇ – ನ ಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾ, ಯಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಆರಭಿತ್ವಾನ ಅಮತಂ, ಜಹನ್ತೋ ಸಬ್ಬಪಾಪಕೇ;

ನಿದಸ್ಸನಞ್ಚೇತ್ಥ ಭವೇ, ಮಗ್ಗಟ್ಠೋರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ.

ಏವಮೇತ್ಥ ವಿರಮತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಫಲತೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಏವ ಚೇತೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ದುಗ್ಗತಿಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸುಗತಿಯಞ್ಚ ಅನಿಟ್ಠಾಕನ್ತಾಮನಾಪವಿಪಾಕನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಏವ ಚ ಅವೇಸಾರಜ್ಜಾದಿಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ. ಅಪಿಚ ‘‘ಯೋ ಸಬ್ಬಲಹುಸೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೪೦) ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನೇತ್ಥ ಫಲತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವೇರಮಣೀನಮ್ಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾನವೇದನಾಮೂಲಕಮ್ಮಫಲತೋ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ತತ್ಥಾಯಂ ವಿಞ್ಞಾಪನಾ – ಸಬ್ಬಾ ಏವ ಚೇತಾ ವೇರಮಣಿಯೋ ಚತೂಹಿ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ ಕಾಯತೋ, ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ, ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ, ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚಾತಿ. ಸಬ್ಬಾ ಏವ ಚ ಸುಖವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಾ, ಅಲೋಭಾದೋಸಮೂಲಾ ವಾ ಅಲೋಭಾದೋಸಾಮೋಹಮೂಲಾ ವಾ. ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಮುಸಾವಾದಾವೇರಮಣೀ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚ ಚಿತ್ತತೋವ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮನೋಕಮ್ಮಂ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಚೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿತಾ ಜವಸಮ್ಪತ್ತಿತಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದತಾ ಚಾರುತಾ ಮುದುತಾ ಸುಚಿತಾ ಸೂರತಾ ಮಹಬ್ಬಲತಾ ವಿಸ್ಸತ್ಥವಚನತಾ ಲೋಕಪಿಯತಾ ನೇಲತಾ ಅಭೇಜ್ಜಪರಿಸತಾ ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತಾ ದುಪ್ಪಧಂಸಿತಾ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ಅಮರಣತಾ ಅನನ್ತಪರಿವಾರತಾ ಸುರೂಪತಾ ಸುಸಣ್ಠಾನತಾ ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಾ ಅಸೋಕಿತಾ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಿಪ್ಪಯೋಗತಾ ದೀಘಾಯುಕತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಫಲಾನಿ.

ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಮಹದ್ಧನತಾ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞತಾ ಅನನ್ತಭೋಗತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಭೋಗುಪ್ಪತ್ತಿತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಭೋಗಥಾವರತಾ ಇಚ್ಛಿತಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಖಿಪ್ಪಪ್ಪಟಿಲಾಭಿತಾ ರಾಜಚೋರುದಕಗ್ಗಿಅಪ್ಪಿಯದಾಯಾದೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಭೋಗತಾ ಅಸಾಧಾರಣಧನಪ್ಪಟಿಲಾಭಿತಾ ಲೋಕುತ್ತಮತಾ ನತ್ಥಿಕಭಾವಸ್ಸ ಅಜಾನನತಾ ಸುಖವಿಹಾರಿತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ.

ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ವಿಗತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕತಾ ಸಬ್ಬಜನಪಿಯತಾ ಅನ್ನಪಾನವತ್ಥಸಯನಾದೀನಂ ಲಾಭಿತಾ ಸುಖಸಯನತಾ ಸುಖಪ್ಪಟಿಬುಜ್ಝನತಾ ಅಪಾಯಭಯವಿನಿಮುತ್ತತಾ ಇತ್ಥಿಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ವಾ ನಪುಂಸಕಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ವಾ ಅಭಬ್ಬತಾ ಅಕ್ಕೋಧನತಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಾರಿತಾ ಅಪತಿತಕ್ಖನ್ಧತಾ ಅನಧೋಮುಖತಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಿಯತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಿನ್ದ್ರಿಯತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಲಕ್ಖಣತಾ ನಿರಾಸಙ್ಕತಾ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾ ಸುಖವಿಹಾರಿತಾ ಅಕುತೋಭಯತಾ ಪಿಯವಿಪ್ಪಯೋಗಾಭಾವತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ.

ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಿನ್ದ್ರಿಯತಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮಧುರಭಾಣಿತಾ ಸಮಸಿತಸುದ್ಧದನ್ತತಾ ನಾತಿಥೂಲತಾ ನಾತಿಕಿಸತಾ ನಾತಿರಸ್ಸತಾ ನಾತಿದೀಘತಾ ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸತಾ ಉಪ್ಪಲಗನ್ಧಮುಖತಾ ಸುಸ್ಸೂಸಕಪರಿಜನತಾ ಆದೇಯ್ಯವಚನತಾ ಕಮಲುಪ್ಪಲಸದಿಸಮುದುಲೋಹಿತತನುಜಿವ್ಹತಾ ಅನುದ್ಧತತಾ ಅಚಪಲತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ.

ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಖಿಪ್ಪಂ ಪಟಿಜಾನನತಾ ಸದಾ ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾ ಅನುಮ್ಮತ್ತಕತಾ ಞಾಣವನ್ತತಾ ಅನಲಸತಾ ಅಜಳತಾ ಅನೇಲಮೂಗತಾ ಅಮತ್ತತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತತಾ ಅಸಮ್ಮೋಹತಾ ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತಾ ಅಸಾರಮ್ಭಿತಾ ಅನುಸ್ಸಙ್ಕಿತಾ ಸಚ್ಚವಾದಿತಾ ಅಪಿಸುಣಾಫರುಸಾಸಮ್ಫಪಲಾಪವಾದಿತಾ ರತ್ತಿನ್ದಿವಮತನ್ದಿತತಾ ಕತಞ್ಞುತಾ ಕತವೇದಿತಾ ಅಮಚ್ಛರಿತಾ ಚಾಗವನ್ತತಾ ಸೀಲವನ್ತತಾ ಉಜುತಾ ಅಕ್ಕೋಧನತಾ ಹಿರಿಮನತಾ ಓತ್ತಪ್ಪಿತಾ ಉಜುದಿಟ್ಠಿಕತಾ ಮಹಾಪಞ್ಞತಾ ಮೇಧಾವಿತಾ ಪಣ್ಡಿತತಾ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಕುಸಲತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಫಲಾನಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವೇರಮಣೀನಂ ಸಮುಟ್ಠಾನವೇದನಾಮೂಲಕಮ್ಮಫಲತೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಪಚ್ಛಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ತತೋ ಯುತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇಸ್ವಪಿ ಪಞ್ಚಸು;

ಆವೇಣಿಕಞ್ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಞೇಯ್ಯಾ ಹೀನಾದಿತಾಪಿ ಚಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸಾಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ – ಏತಿಸ್ಸಾ ಪುರಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾಯ ಯಂ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಂ ತತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮೇಸ್ವಪಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಯಥೇವ ಹಿ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ರೂಪಾಯತನಾದಿಅಞ್ಞತರಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಂ, ತಥಾ ಇಧ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ. ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆರಮ್ಮಣಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆದಾನತೋ ಚ ಯಥಾ ಪುರಿಮಾನಿ ಸಾಮಣೇರೇನ ವಾ ಉಪಾಸಕೇನ ವಾ ಸಮಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಏತಾನಿಪಿ. ಅಙ್ಗತೋಪಿ ಯಥಾ ತತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಅಙ್ಗಭೇದೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ – ವಿಕಾಲೋ, ಯಾವಕಾಲಿಕಂ, ಅಜ್ಝೋಹರಣಂ, ಅನುಮ್ಮತ್ತಕತಾತಿ. ಏತೇನಾನುಸಾರೇನ ಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯತೋ ಚ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಚಾತಿ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಏವಮಿಧ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ. ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ವೇದನಾತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ತೀಸು ವೇದನಾಸು ಅಞ್ಞತರವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ. ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೇದನಾಸಮ್ಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಲೋಭಮೋಹಮೂಲಂ, ಏವಮಿಧ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ. ಅಪರಾನಿ ಚ ದ್ವೇ ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮೂಲಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದೀನಿ. ಜಾತರೂಪರಜತಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಪನ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಾ ಸಿಯಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀಹಿ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವಪರಿಯಾಯೇನ, ನ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ. ವಿರಮತೋತಿ ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ವಿರಮನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರೇಸಂ ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲತೋ ವಿರಮತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾದಿಅಕುಸಲತೋ, ಕುಸಲತೋಪಿ ವಾ ಏಕತೋ. ಯಥಾ ಚ ಪುರಿಮಾ ಪಞ್ಚ ವೇರಮಣಿಯೋ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಕಾಯತೋ, ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ, ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ, ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚಾತಿ, ಸಬ್ಬಾ ಸುಖವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಾ, ಅಲೋಭಾದೋಸಮೂಲಾ ವಾ ಅಲೋಭಾದೋಸಾಮೋಹಮೂಲಾ ವಾ, ಸಬ್ಬಾ ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಇಟ್ಠಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ, ತಥಾ ಇಧಾಪೀತಿ.

‘‘ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ತತೋ ಯುತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇಸ್ವಪಿ ಪಞ್ಚಸು;

ಆವೇಣಿಕಞ್ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಞೇಯ್ಯಾ ಹೀನಾದಿತಾಪಿ ಚಾ’’ತಿ. –

ಏತ್ಥ ಪನ ವಿಕಾಲಭೋಜನನ್ತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಭೋಜನಂ. ಏತಞ್ಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತಕಾಲೇ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಭೋಜನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿಕಾಲಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ. ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಚ್ಚಂ ನಾಮ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ನಚ್ಚಂ, ಗೀತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗೀತಂ, ವಾದಿತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಾದಿತಂ. ವಿಸೂಕದಸ್ಸನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯತೋ ಕುಸಲಪಕ್ಖಭಿನ್ದನೇನ ವಿಸೂಕಾನಂ ದಸ್ಸನಂ, ವಿಸೂಕಭೂತಂ ವಾ ದಸ್ಸನಂ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಂ. ನಚ್ಚಾ ಚ ಗೀತಾ ಚ ವಾದಿತಾ ಚ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ ಚ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ. ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಞ್ಚೇತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ –

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನೇಕೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ಏವರೂಪಂ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಮನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ನಚ್ಚಂ ಗೀತಂ ವಾದಿತಂ ಪೇಕ್ಖಂ ಅಕ್ಖಾನಂ ಪಾಣಿಸ್ಸರಂ ವೇತಾಲಂ ಕುಮ್ಭಥೂಣಂ ಸೋಭನಕಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ವಂಸಂ ಧೋವನಂ ಹತ್ಥಿಯುದ್ಧಂ ಅಸ್ಸಯುದ್ಧಂ ಮಹಿಂಸಯುದ್ಧಂ ಉಸಭಯುದ್ಧಂ ಅಜಯುದ್ಧಂ ಮೇಣ್ಡಯುದ್ಧಂ ಕುಕ್ಕುಟಯುದ್ಧಂ ವಟ್ಟಕಯುದ್ಧಂ ದಣ್ಡಯುದ್ಧಂ ಮುಟ್ಠಿಯುದ್ಧಂ ನಿಬ್ಬುದ್ಧಂ ಉಯ್ಯೋಧಿಕಂ ಬಲಗ್ಗಂ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಂ ಅನೀಕದಸ್ಸನಂ ಇತಿ ವಾ, ಇತಿ ಏವರೂಪಾ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೨).

ಅಥ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನತ್ಥೇನ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಾನಿ ಏವ ವಿಸೂಕಾನಿ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕಾನಿ, ತೇಸಂ ದಸ್ಸನಂ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ. ‘‘ದಸ್ಸನಸವನಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಯಥಾ ‘‘ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೧.೩೦೮) ಅಚಕ್ಖುದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಮ್ಪಿ ವಿಸಯಗ್ಗಹಣಂ ‘‘ದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಸವನಮ್ಪಿ ‘‘ದಸ್ಸನ’’ನ್ತ್ವೇವ ವುತ್ತಂ. ದಸ್ಸನಕಮ್ಯತಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಏವ ಚೇತ್ಥ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತಿ. ಠಿತನಿಸಿನ್ನಸಯನೋಕಾಸೇ ಪನ ಆಗತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಆಪಾಥಗತಂ ಪಸ್ಸತೋ ಸಿಯಾ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ನ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ. ಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತಮ್ಪಿ ಚೇತ್ಥ ಗೀತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಗೀತೂಪಸಂಹಿತೋ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಮಾಲಾದೀನಿ ಧಾರಣಾದೀಹಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ತತ್ಥ ಮಾಲಾತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪುಪ್ಫಜಾತಂ. ವಿಲೇಪನನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಲೇಪನತ್ಥಂ ಪಿಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಯತ್ತಂ. ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಾಸಚುಣ್ಣಧೂಪನಾದಿಕಂ ಗನ್ಧಜಾತಂ ಗನ್ಧೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನತ್ಥಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥನ್ತು ವಟ್ಟತಿ, ಪೂಜನತ್ಥಞ್ಚ ಅಭಿಹಟಂ ಸಾದಿಯತೋ ನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಉಚ್ಚಾಸಯನನ್ತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಮಹಾಸಯನನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಯನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ಥರಣಞ್ಚ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸಾದಿಯತೋ ನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ವಟ್ಟತಿ. ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ. ರಜತನ್ತಿ ಕಹಾಪಣೋ, ಲೋಹಮಾಸಕದಾರುಮಾಸಕಜತುಮಾಸಕಾದಿ ಯಂ ಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಜಾತರೂಪರಜತಂ. ತಸ್ಸ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಕಾರೇನ ಸಾದಿಯನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ, ಸೋ ನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏವಂ ಆವೇಣಿಕಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ದಸಪಿ ಚೇತಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಹೀನೇನ ಛನ್ದೇನ ಚಿತ್ತವೀರಿಯವೀಮಂಸಾಹಿ ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೀನಾನಿ, ಮಜ್ಝಿಮೇಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ, ಪಣೀತೇಹಿ ಪಣೀತಾನಿ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನೇಹಿ ವಾ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಹೀನಾನಿ, ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಪಣೀತಾನಿ. ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ವಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೀನಾನಿ, ಸಸಙ್ಖಾರಿಕಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ, ಅಸಙ್ಖಾರಿಕೇನ ಪಣೀತಾನೀತಿ ಏವಂ ಞೇಯ್ಯಾ ಹೀನಾದಿತಾಪಿ ಚಾತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಯೇನ ಯತ್ಥ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಛಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಾಠಸ್ಸ ವಣ್ಣನತ್ಥಂ ಮಾತಿಕಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕಪಾಠ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.