೩. ಉದಪಾನವಗ್ಗೋ

[೨೭೧] ೧. ಉದಪಾನದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಇಸಿನೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉದಪಾನದೂಸಕಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾನೀಯಉದಪಾನಂ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕರಣೇನ ದೂಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಉದಪಾನಸಮೀಪಂ ಆಗತಂ ಸಾಮಣೇರಾ ಲೇಡ್ಡೂಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಿಲಮೇಸುಂ, ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಠಾನಂ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಉದಪಾನದೂಸಕಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಕಿರ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಕಿಲಮಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಉದಪಾನದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇದಮೇವ ಇಸಿಪತನಂ ಅಯಮೇವ ಉದಪಾನೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಪರಿವುತೋ ಇಸಿಪತನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಇದಮೇವ ಉದಪಾನಂ ದೂಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ತಾಪಸಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಏಕೇನುಪಾಯೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೧. ‘‘ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಇಸಿನೋ, ಚಿರರತ್ತತಪಸ್ಸಿನೋ;

ಕಿಚ್ಛಾಕತಂ ಉದಪಾನಂ, ಕಥಂ ಸಮ್ಮ ಅವಾಹಯೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅರಞ್ಞೇ ವಸನತಾಯ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ, ಏಸಿತಗುಣತ್ತಾ ಇಸಿನೋ, ಚಿರರತ್ತಂ ತಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವುತ್ಥತ್ತಾ ಚಿರರತ್ತತಪಸ್ಸಿನೋ ಕಿಚ್ಛಾಕತಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ದುಕ್ಖೇನ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ ಉದಪಾನಂ ಕಥಂ ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಮ ಸಿಙ್ಗಾಲ, ತ್ವಂ ಅವಾಹಯಿ ಮುತ್ತಕರೀಸೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ ದೂಸೇಸಿ, ತಂ ವಾ ಮುತ್ತಕರೀಸಂ ಏತ್ಥ ಅವಾಹಯಿ ಪಾತೇಸೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೨. ‘‘ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಾನಂ, ಯಂ ಪಿತ್ವಾ ಓಹದಾಮಸೇ;

ಪಿತುಪಿತಾಮಹಂ ಧಮ್ಮೋ, ನ ತಂ ಉಜ್ಝಾತುಮರಹಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏಸ ಸಭಾವೋ. ಯಂ ಪಿತ್ವಾ ಓಹದಾಮಸೇತಿ, ಸಮ್ಮ, ಯಂ ಮಯಂ ಯತ್ಥ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಾಮ, ತಮೇವ ಊಹದಾಮಪಿ ಓಮುತ್ತೇಮಪಿ, ಏಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಾನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಿತುಪಿತಾಮಹನ್ತಿ ಪಿತೂನಞ್ಚ ಪಿತಾಮಹಾನಞ್ಚ ನೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ. ನ ತಂ ಉಜ್ಝಾತುಮರಹಸೀತಿ ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪವೇಣಿಆಗತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಭಾವಂ ತ್ವಂ ಉಜ್ಝಾತುಂ ನ ಅರಹಸಿ, ನ ಯುತ್ತಂ ತೇ ಏತ್ಥ ಕುಜ್ಝಿತುನ್ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೩. ‘‘ಯೇಸಂ ವೋ ಏದಿಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಧಮ್ಮೋ ಪನ ಕೀದಿಸೋ;

ಮಾ ವೋ ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ, ಅದ್ದಸಾಮ ಕುದಾಚನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾ ವೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ ನ ಮಯಂ ಕದಾಚಿ ಅದ್ದಸಾಮಾತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಪುನ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಉದಪಾನದೂಸಕೋ ಅಯಮೇವ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಹೋಸಿ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಉದಪಾನದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೨೭೨] ೨. ಬ್ಯಗ್ಘಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಕೋಕಾಲಿಕವತ್ಥು ತೇರಸಕನಿಪಾತೇ ತಕ್ಕಾರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೦೪ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಪನ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೋಕಾಲಿಕರಟ್ಠತೋ ಜೇತವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಕೋಕಾಲಿಕರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ತುಮ್ಹೇ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತಿ, ಏಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ನ ಮಯಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಹಿ ಸಹಾಪಿ ವಿನಾಪಿ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸಂಯೋಗಮ್ಪಿ ನ ಸಹತಿ, ವಿಯೋಗಮ್ಪಿ ನ ಸಹತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಹಿ ನೇವ ಸಹ, ನ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ವಿಮಾನತೋ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಪ್ಪತಿಜೇಟ್ಠಕೇ ಅಞ್ಞಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ವಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಸೀಹೋ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಚ ವಸನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಭಯೇನ ಕೋಚಿ ತತ್ಥ ನ ಖೇತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ನ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದತಿ, ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತೇ ಪನ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಮಿಗೇ ವಧಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ, ಖಾದಿತಾವಸೇಸಂ ತತ್ಥೇವ ಪಹಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇನ ಸೋ ವನಸಣ್ಡೋ ಅಸುಚಿಕುಣಪಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಇತರಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಅಜಾನಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಏತೇ ನೋ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವನಸಣ್ಡೋ ಅಸುಚಿಕುಣಪಗನ್ಧೋ ಜಾತೋ, ಅಹಂ ಏತೇ ಪಲಾಪೇಮೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿಮಾನಾನಿ ರಕ್ಖಿಯನ್ತಿ, ಏತೇಸು ಪಲಾಯನ್ತೇಸು ವಿಮಾನಾನಿ ನೋ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾನಂ ಪದಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಂ ವನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಙ್ಗಣಂ ಕತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾನಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಾ ತೇ ಏವಂ ರುಚ್ಚೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೬೪. ‘‘ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ ವಿಹಿಯ್ಯತಿ;

ಪುಬ್ಬೇವಜ್ಝಾಭವಂ ತಸ್ಸ, ರಕ್ಖೇ ಅಕ್ಖೀವ ಪಣ್ಡಿತೋ.

೬೫. ‘‘ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ ಪವಡ್ಢತಿ;

ಕರೇಯ್ಯತ್ತಸಮಂ ವುತ್ತಿಂ, ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾತಿ ಯೇನ ಪಾಪಮಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಗ್ಗಹೇತು ಸಂಸಗ್ಗಕಾರಣಾ, ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸನಸಂಸಗ್ಗೋ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಸಮುಲ್ಲಪನಸಂಸಗ್ಗೋ ಪರಿಭೋಗಸಂಸಗ್ಗೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಸ ಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ಕತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಸುಖಂ. ತಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಯೋಗತೋ ಖೇಮತ್ತಾ ಇಧ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ವಿಹಿಯ್ಯತೀತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಪುಬ್ಬೇವಜ್ಝಾಭವಂ ತಸ್ಸ, ರಕ್ಖೇ ಅಕ್ಖೀವ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಾಪಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಭವಂ ತೇನ ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಲಾಭಯಸಜೀವಿತಂ, ಯಥಾ ನಂ ಸೋ ನ ಅಜ್ಝಾಭವತಿ, ತಥಾ ಪಠಮತರಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಅಕ್ಖೀ ವಿಯ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ.

ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇನ ಸಹ ಸಂಸಗ್ಗಕಾರಣಾ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಸುಖಂ ವಡ್ಢತಿ. ಕರೇಯ್ಯತ್ತಸಮಂ ವುತ್ತಿನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಞ್ಚ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗವುತ್ತಿಞ್ಚ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯ, ಹೀನಂ ಪನ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕಾರಣೇ ಕಥಿತೇಪಿ ಸಾ ಬಾಲದೇವತಾ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಭೇರವರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘೇ ಪಲಾಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತೇಸಂ ಪದವಲಞ್ಜಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾ ಅಞ್ಞಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಗತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ವನಸಣ್ಡಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು. ದೇವತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಸಮ್ಮ, ತವ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ತೇ ಪಲಾಪೇಸಿಂ, ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವನಸಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ತೇ ಅಸುಕವನಸಣ್ಡೇ ನಾಮ ವಸನ್ತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೬. ‘‘ಏಥ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ನಿವತ್ತವ್ಹೋ, ಪಚ್ಚುಪೇಥ ಮಹಾವನಂ;

ಮಾ ವನಂ ಛಿನ್ದಿ ನಿಬ್ಯಗ್ಘಂ, ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಮಾಹೇಸು ನಿಬ್ಬನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ಯಗ್ಘಾತಿ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಬ್ಯಗ್ಘನಾಮೇನೇವಾಲಪನ್ತೀ ಆಹ. ನಿವತ್ತವ್ಹೋತಿ ನಿವತ್ತಥ. ಪಚ್ಚುಪೇಥ ಮಹಾವನನ್ತಿ ತಂ ಮಹಾವನಂ ಪಚ್ಚುಪೇಥ ಪುನ ಉಪಗಚ್ಛಥ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಮಾ ವನಂ ಛಿನ್ದಿ ನಿಬ್ಯಗ್ಘನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಕವನಸಣ್ಡಂ ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಭಾವೇನ ನಿಬ್ಯಗ್ಘಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಾ ಛಿನ್ದಿಂಸು. ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಮಾಹೇಸು ನಿಬ್ಬನಾತಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘರಾಜಾನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ಪಲಾಯಿತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬನಾ ವಸನಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ವನೇನ ವಿರಹಿತಾ ಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಏವಂ ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಯಾಚಿಯಮಾನಾಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ನ ಮಯಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸುಯೇವ. ದೇವತಾ ಏಕಿಕಾವ ವನಸಣ್ಡಂ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ. ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ವನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಪಣ್ಡಿತಾ ದೇವತಾ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಹೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಪಣ್ಡಿತದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಬ್ಯಗ್ಘಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೨೭೩] ೩. ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋ ನು ಉದ್ಧಿತಭತ್ತೋವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಕಲಹವೂಪಸಮನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ದುಕನಿಪಾತೇ ಕಥಿತಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಜಾತಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಮಮಜ್ಝತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಂ ಪೂರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕೋ ಪಗಬ್ಭೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಣ್ಣಸೋತೇಸು ಅಙ್ಗಜಾತೇನ ಸಲಾಕಪವೇಸನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅವಾರೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿಯೇವ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಕಚ್ಛಪೋ ಉದಕಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಆತಪಂ ತಪ್ಪನ್ತೋ ನಿದ್ದಾಯತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ ಲೋಲವಾನರೋ ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ಸಲಾಕಪವೇಸನಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಕಚ್ಛಪೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಸಮುಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಡಂಸಿ, ಬಲವವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮಂ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಯ್ಯ, ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಮಂ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ತಾಪಸೇನ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಚ್ಛಪಂ ದ್ವೀಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇನ ದುಸ್ಸೀಲಮಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೭. ‘‘ಕೋ ನು ಉದ್ಧಿತಭತ್ತೋವ, ಪೂರಹತ್ಥೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ಕಹಂ ನು ಭಿಕ್ಖಂ ಅಚರಿ, ಕಂ ಸದ್ಧಂ ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕೋ ನು ಉದ್ಧಿತಭತ್ತೋವಾತಿ ಕೋ ನು ಏಸ ವಡ್ಢಿತಭತ್ತೋ ವಿಯ, ಏಕಂ ವಡ್ಢಿತಭತ್ತಂ ಭತ್ತಪೂರಪಾತಿಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ಕೋ ನು ಏಸೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೂರಹತ್ಥೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ವಾಚನಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪೂರಹತ್ಥೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿಯ ಚ ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋತಿ ವಾನರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಕಹಂ ನು ಭಿಕ್ಖಂ ಅಚರೀತಿ, ಭೋ ವಾನರ, ಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅಜ್ಜ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಚರಿ. ಕಂ ಸದ್ಧಂ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕತರಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಪೇತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಸದ್ಧಭತ್ತಂ, ಕತರಂ ವಾ ಸದ್ಧಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ತ್ವಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ಕುತೋ ತೇ ಅಯಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಲದ್ಧೋತಿ ದೀಪೇತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ದುಸ್ಸೀಲವಾನರೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೮. ‘‘ಅಹಂ ಕಪಿಸ್ಮಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಅನಾಮಾಸಾನಿ ಆಮಸಿಂ;

ತ್ವಂ ಮಂ ಮೋಚಯ ಭದ್ದಂ ತೇ, ಮುತ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಬ್ಬತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಂ ಕಪಿಸ್ಮಿ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ಭದ್ದಂ ತೇ ಅಹಂ ಅಸ್ಮಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ ಚಪಲಚಿತ್ತೋ ಮಕ್ಕಟೋ. ಅನಾಮಾಸಾನಿ ಆಮಸಿನ್ತಿ ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಾನಿ ಆಮಸಿಂ. ತ್ವಂ ಮಂ ಮೋಚಯ ಭದ್ದಂ ತೇತಿ ತ್ವಂ ದಯಾಲು ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಮಂ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಹಿ, ಭದ್ದಂ ತೇ ಹೋತು. ಮುತ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಬ್ಬತನ್ತಿ ಸೋಹಂ ತವಾನುಭಾವೇನ ಇಮಮ್ಹಾ ಬ್ಯಸನಾ ಮುತ್ತೋ ಪಬ್ಬತಮೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ನ ತೇ ಪುನ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಕಚ್ಛಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೯. ‘‘ಕಚ್ಛಪಾ ಕಸ್ಸಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟಾ;

ಮುಞ್ಚ ಕಸ್ಸಪ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಂ, ಕತಂ ಮೇಥುನಕಂ ತಯಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಚ್ಛಪಾ ನಾಮ ಕಸ್ಸಪಗೋತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಕ್ಕಟಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಗೋತ್ತಾ, ಕಸ್ಸಪಕೋಣ್ಡಞ್ಞಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥಿ. ಅದ್ಧಾ ತಯಿದಂ ಲೋಲೇನ ದುಸ್ಸೀಲಮಕ್ಕಟೇನ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ, ತಯಾ ಚ ದುಸ್ಸೀಲೇನ ಇಮಿನಾ ಮಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೋತ್ತಸದಿಸತಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಮ್ಪಿ ಮೇಥುನಕಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಮುಞ್ಚ, ಕಸ್ಸಪ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞನ್ತಿ.

ಕಚ್ಛಪೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕಾರಣೇನ ಪಸನ್ನೋ ವಾನರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಞ್ಚಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೋವ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾತೋ, ಪುನ ತಂ ಠಾನಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಕಚ್ಛಪೋಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಚ್ಛಪವಾನರಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೨೭೪] ೪. ಲೋಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆನೀತಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ಲೋಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲೋಲೋಯೇವ, ಲೋಲತಾಯೇವ ಚ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ಪರಿಬಾಹಿರಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಹಾನಸೇ ಭತ್ತಕಾರಕೋ ಪುಞ್ಞತ್ಥಾಯ ನೀಳಪಚ್ಛಿಂ ಠಪೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಲೋಲಕಾಕೋ ಮಹಾನಸಮತ್ಥಕೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಪಾಸಾಭಿಭೂತೋ ‘‘ಕಂ ನು ಖೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಂ ಓಕಾಸಂ ಲದ್ಧು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಾಯ ಅರಞ್ಞಗಮನಕಾಲೇ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಯಂ ಖೋ, ಕಾಕ, ಅಞ್ಞಗೋಚರಾ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಗೋಚರೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅನುಬನ್ಧಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಸಾಮಿ, ಕಿರಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಾನಗೋಚರೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೋಚರಭೂಮಿಯಂ ಏಕಗೋಚರಂ ಚರನ್ತೋ ವಿಯ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಗೋಮಯರಾಸಿಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಪಾಣಕೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಚರಥೇವ, ನನು ಭೋಜನೇ ನಾಮ ಪಮಾಣಂ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏಥ ನಾತಿಸಾಯಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಆದಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಭತ್ತಕಾರಕೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾರಾವತೋ ಸಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕಾಕಸ್ಸಾಪಿ ಏಕಂ ಥುಸಪಚ್ಛಿಂ ಠಪೇಸಿ. ಕಾಕೋಪಿ ಚತೂಹಪಞ್ಚಾಹಂ ತೇನೇವ ನೀಹಾರೇನ ವಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಬಹುಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಆಹರಿಯಿತ್ಥ, ಕಾಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಭಾಭಿಭೂತೋ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಪುನದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯ್ಹಂ ಅಜಿಣ್ಣಾಸಙ್ಕಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಾಕಾನಂ ಅಜೀರಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದೀಪವಟ್ಟಿಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಥೋಕಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೇಸಂ ಅಜ್ಝೋಹಟಮತ್ತಮೇವ ಜೀರತಿ, ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋಹಿ, ಮಾ ಏತಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಥ, ಅಜಿಣ್ಣಾಸಙ್ಕಾವ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಭತ್ತಕಾರಕೋಪಿ ನಾನಾಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತಿಯೋ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸರೀರತೋ ಸೇದಂ ಅಪನೇನ್ತೋ ಮಹಾನಸದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಕಾಕೋ ‘‘ಅಯಂ ಇದಾನಿ ಕಾಲೋ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತು’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಸಕರೋಟಿಮತ್ಥಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಭತ್ತಕಾರಕೋ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಲೋಮಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಚೂಳಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೀವೇರಮರಿಚಾದೀನಿ ಪಿಸಿತ್ವಾ ತಕ್ಕೇನ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಸಕಲಸರೀರಮಸ್ಸ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ನೀಳಪಚ್ಛಿಯಂ ಪಾತೇಸಿ, ಬಲವವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಚರಭೂಮಿತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನಿತ್ಥುನನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೦. ‘‘ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ, ಚೋರೀ ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾ;

ಓರಂ ಬಲಾಕೇ ಆಗಚ್ಛ, ಚಣ್ಡೋ ಮೇ ವಾಯಸೋ ಸಖಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀತಿ ತಂ ಕಾಕಂ ತಸ್ಸ ಬಹಲತಕ್ಕೇನ ಮಕ್ಖಿತಸರೀರಸೇತವಣ್ಣತ್ತಾ ಮತ್ಥಕೇ ಚ ಸಿಖಾಯ ಠಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಾ ಏಸಾ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಲಪತಿ. ಚೋರೀತಿ ಕುಲಸ್ಸ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಕುಲಘರಂ, ಕಾಕಸ್ಸ ವಾ ಅರುಚಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಚೋರೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾತಿ ಲಙ್ಘೀ ವುಚ್ಚತಿ ಆಕಾಸೇ ಲಙ್ಘನತೋ ಮೇಘೋ, ಬಲಾಕಾ ಚ ನಾಮ ಮೇಘಸದ್ದೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಮೇಘಸದ್ದೋ ಬಲಾಕಾನಂ ಪಿತಾ, ಮೇಘೋ ಪಿತಾಮಹೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾ’’ತಿ. ಓರಂ ಬಲಾಕೇ ಆಗಚ್ಛಾತಿ, ಅಮ್ಭೋ ಬಲಾಕೇ, ಇತೋ ಏಹಿ. ಚಣ್ಡೋ ಮೇ ವಾ ಯಸೋ ಸಖಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಖಾ ಪಚ್ಛಿಸಾಮಿಕೋ ವಾಯಸೋ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ, ಸೋ ಆಗತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಣಯಸದಿಸೇನ ತುಣ್ಡೇನ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ವಾಯಸೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಪಚ್ಛಿತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಇತೋ ಏಹಿ, ಸೀಘಂ ಪಲಾಯಸ್ಸೂತಿ ವದತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕಾಕೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೧. ‘‘ನಾಹಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ, ಅಹಂ ಲೋಲೋಸ್ಮಿ ವಾಯಸೋ;

ಅಕತ್ವಾ ವಚನಂ ತುಯ್ಹಂ, ಪಸ್ಸ ಲೂನೋಸ್ಮಿ ಆಗತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಆಗತೋತಿ ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ಗೋಚರಭೂಮಿತೋ ಆಗತೋ, ಮಂ ಲೂನಂ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೨. ‘‘ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮ, ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ;

ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ, ಸುಭುಞ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮಾತಿ ಸಮ್ಮ ವಾಯಸ, ಪುನಪಿ ತ್ವಂ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸಸೇವ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಏತ್ತಕೇನ ಮೋಕ್ಖೋ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ ಪಾಪಕಂ, ಯಸ್ಮಾ ತವ ಆಚಾರಸೀಲಂ ತಾದಿಸಂ ದುಕ್ಖಾಧಿಗಮಸ್ಸೇವ ಅನುರೂಪಂ. ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ತಥಾರೂಪಂ ಪುಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನ ಪಕ್ಖಿನಾ ನ ಭುಞ್ಜೀಯನ್ತೀತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ಕಾಕೋಪಿ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಲೋಲಕಾಕೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಾರಾವತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಲೋಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೨೭೫] ೫. ರುಚಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ರುಚಿರಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಪುರಿಮಸದಿಸಾನೇವ ಗಾಥಾಪಿ.

೭೩. ‘‘ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ರುಚಿರಾ, ಕಾಕನೀಳಸ್ಮಿಮಚ್ಛತಿ;

ಚಣ್ಡೋ ಕಾಕೋ ಸಖಾ ಮಯ್ಹಂ, ಯಸ್ಸ ಚೇತಂ ಕುಲಾವಕಂ.

೭೪. ‘‘ನನು ಮಂ ಸಮ್ಮ ಜಾನಾಸಿ, ದಿಜ ಸಾಮಾಕಭೋಜನ;

ಅಕತ್ವಾ ವಚನಂ ತುಯ್ಹಂ, ಪಸ್ಸ ಲೂನೋಸ್ಮಿ ಆಗತೋ.

೭೫. ‘‘ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮ, ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ;

ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ, ಸುಭುಞ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿನಾ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾ ಹಿ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯೇವ.

ತತ್ಥ ‘‘ರುಚಿರಾ’’ತಿ ತಕ್ಕಮಕ್ಖಿತಸರೀರತಾಯ ಸೇತವಣ್ಣತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ರುಚಿರಾ ಪಿಯದಸ್ಸನಾ, ಪಣ್ಡರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಕನೀಳಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಾಕಕುಲಾವಕೇ. ‘‘ಕಾಕನಿಡ್ಢಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ದಿಜಾತಿ ಕಾಕೋ ಪಾರೇವತಂ ಆಲಪತಿ. ಸಾಮಾಕಭೋಜನಾತಿ ತಿಣಬೀಜಭೋಜನ. ಸಾಮಾಕಗ್ಗಹಣೇನ ಹೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಿಣಬೀಜಂ ಗಹಿತಂ. ಇಧಾಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನ ಇದಾನಿ ಸಕ್ಕಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಲೋಲಕಾಕೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಾರಾವತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರುಚಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೨೭೬] ೬. ಕುರುಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಹಂಸಘಾತಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏಕತೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಅಚಿರವತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ವಾಲುಕಪುಲಿನೇ ಆತಪಂ ತಪ್ಪಮಾನಾ ಸಾರಣೀಯಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹಂಸಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಹಂಸಪೋತಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ಇತರೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತಿಟ್ಠತು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿ, ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿಯೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ತಿಯಂಸಂ ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹಂಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಖಿಪಿ. ಹಂಸೋ ಸಕ್ಖರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಅಥ ನಂ ಇತರೋ ವಟ್ಟಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಓರಿಮಕ್ಖಿನಾ ನಿಕ್ಖಮಾಪೇಸಿ. ಹಂಸೋ ವಿರವನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ವೋ ಕತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಕಿರ ತಯಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಕತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠವಾಸಂ ವಸಮಾನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ, ನನು ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಞ್ಞತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಇನ್ದಪತ್ಥನಗರೇ ಧನಞ್ಚಯೇ ಕೋರಬ್ಯೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಓಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇನ್ತೋ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ವತ್ತಿತ್ಥ. ಕುರುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ, ತಾನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಿ. ಯಥಾ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಮಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಉಪರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಜ್ಜುಗಾಹಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಸಾರಥಿ ಸೇಟ್ಠಿ ದೋಣಮಾಪಕೋ ಮಹಾಮತ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೋ ನಗರಸೋಭಿನೀ ವಣ್ಣದಾಸೀತಿ ಏವಮೇತೇ.

‘‘ರಾಜಾ ಮಾತಾ ಮಹೇಸೀ ಚ, ಉಪರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತೋ;

ರಜ್ಜುಕೋ ಸಾರಥಿ ಸೇಟ್ಠಿ, ದೋಣೋ ದೋವಾರಿಕೋ ತಥಾ;

ಗಣಿಕೇಕಾದಸ ಜನಾ, ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ.

ಇತಿ ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿಂಸು. ರಾಜಾ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಚ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಚ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಚಾತಿ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಛಸತಸಹಸ್ಸಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಉನ್ನಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ದಾನಜ್ಝಾಸಯತಾ ದಾನಾಭಿರತತಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದನ್ತಪುರನಗರೇ ಕಾಲಿಙ್ಗರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ಸಕಲರಟ್ಠೇ ಛಾತಕಂ ಜಾತಂ, ಆಹಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರೋಗೋ ಉದಪಾದಿ, ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಭಯಂ ಛಾತಕಭಯಂ ರೋಗಭಯನ್ತಿ ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಗ್ಗಹಣಾ ದಾರಕೇ ಹತ್ಥೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತಿ.

ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದನ್ತಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಮಕಂಸು. ರಾಜಾ ವಾತಪಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಏತೇ ವಿರವನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸಕಲರಟ್ಠೇ ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ನ ವಿಪನ್ನಾನಿ, ಛಾತಕಂ ಜಾತಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ದುಬ್ಭೋಜನಾ ರೋಗಾಭಿಭೂತಾ ನಿಗ್ಗಹಣಾ ಪುತ್ತೇ ಹತ್ಥೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಬ್ಬಸನ್ಥರೇ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತದಾ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸಿ.

ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಹಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿಂ, ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ, ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇನ್ದಪತ್ಥನಗರೇ ಧನಞ್ಚಯಸ್ಸ ಕೋರಬ್ಯರಞ್ಞೋ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸೋ ರಾಜಾ ಬಲವಾಹನಸಮ್ಪನ್ನೋ ದುಪ್ಪಸಹೋ, ಕಥಮಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ದಾನಜ್ಝಾಸಯೋ ರಾಜಾ ದಾನಾಭಿರತೋ ಯಾಚಿತೋ ಸಮಾನೋ ಅಲಙ್ಕತಸೀಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಸಾದಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿಪಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಸಕಲರಜ್ಜಮ್ಪಿ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯ, ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಅವಸ್ಸಂ ಯಾಚಿತೋ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೇ ಪನ ತಂ ಯಾಚಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮತೋ ಅಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಯಾಚನತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಆದಾಯ ಅದ್ಧಿಕವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ತುರಿತಗಮನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ನಗರದ್ವಾರೇ ದಾನಸಾಲಾಸು ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ರಾಜಾ ದಾನಗ್ಗಂ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಪಕ್ಖಸ್ಸ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಚಾತುದ್ದಸೇ ಪನ್ನರಸೇ ಅಟ್ಠಮಿಯಞ್ಚ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸ್ವೇ ಪನ ಪುಣ್ಣಮೀ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ವೇ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾತೋವ ನ್ಹತ್ವಾ ಗತ್ತಾನುಲಿತ್ತೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ದಾನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಟ್ಠಜನಾನಂ ಸಹತ್ಥಾ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಆರಕ್ಖಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ದ್ವಾರತೋ ನಾತಿದೂರೇ ಉನ್ನತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಜಯತು ಭವಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಜಯಾಪೇಸುಂ. ರಾಜಾ ವಜಿರಙ್ಕುಸೇನ ವಾರಣಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಕಿಂ ಇಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೭೬. ‘‘ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ವಿದಿತ್ವಾನ ಜನಾಧಿಪ;

ವಣ್ಣಂ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ, ಕಾಲಿಙ್ಗಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸದ್ಧನ್ತಿ ಕಮ್ಮಫಲಾನಂ ಸದ್ದಹನವಸೇನ ಓಕಪ್ಪನಿಯಸದ್ಧಂ. ಸೀಲನ್ತಿ ಸಂವರಸೀಲಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸೀಲಂ. ವಣ್ಣನ್ತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಸುವಣ್ಣಂ ವುಚ್ಚತಿ, ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ ಚೇತಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ಪದೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿಧನಧಞ್ಞಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನಾತಿ ಅಞ್ಜನಪುಞ್ಜಸಮಾನವಣ್ಣೇನ ಇಮಿನಾ ತವ ನಾಗೇನ, ಕಾಲಿಙ್ಗಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಾಲಿಙ್ಗರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ. ನಿಮಿಮ್ಹಸೇತಿ ವಿನಿಮಯವಸೇನ ಗಣ್ಹಿಮ್ಹ, ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ವಾ ಉದರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಯಞ್ಹಿ, ಜನಾಧಿಪ, ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾನ ‘‘ಅದ್ಧಾ ನೋ ಏವಂ ಸದ್ಧಾಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಾಜಾ ಯಾಚಿತೋ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಂ ನಾಗಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ವಿಯ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ ಕಾಲಿಙ್ಗರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಾಗಂ ವೋ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವತ್ವಾ ಬಹುಧನಧಞ್ಞಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ ಪರಿವತ್ತಯಿಮ್ಹ ಚೇವ ಉದರೇ ಚ ಪಕ್ಖಿಪಿಮ್ಹ. ಏವಂ ತಂ ಮಯಂ ಧಾರಯಮಾನಾ ಇಧಾಗತಾ. ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ದೇವೋ ಜಾನಾತೂತಿ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಗುಣಸಙ್ಖಾತಂ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಉಳಾರಗುಣೋ ರಾಜಾ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತೋ ದದೇಯ್ಯ, ಪಗೇವ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಂ ನಾಗ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ ತವ ವಣ್ಣಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ ನಿಮಿಮ್ಹ ತುಲಯಿಮ್ಹ, ತೇನಮ್ಹಾ ಇಧಾಗತಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ, ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಇಮಂ ನಾಗಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಧನಂ ಖಾದಿತಂ ಸುಖಾದಿತಂ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಯಥಾಲಙ್ಕತಮೇವ ವೋ ನಾಗಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೭೭. ‘‘ಅನ್ನಭಚ್ಚಾ ಚಭಚ್ಚಾ ಚ, ಯೋಧ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛತಿ;

ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪ್ಪಾ, ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯವಚೋ ಇದಂ.

೭೮. ‘‘ದದಾಮಿ ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಗಮೇತಂ, ರಾಜಾರಹಂ ರಾಜಭೋಗ್ಗಂ ಯಸಸ್ಸಿನಂ;

ಅಲಙ್ಕತಂ ಹೇಮಜಾಲಾಭಿಛನ್ನಂ, ಸಸಾರಥಿಂ ಗಚ್ಛಥ ಯೇನಕಾಮ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನ್ನಭಚ್ಚಾ ಚಭಚ್ಚಾ ಚಾತಿ ಪುರಿಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಮಾನಾ ಯಾಗುಭತ್ತಾದಿನಾ ಅನ್ನೇನ ಭರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅನ್ನಭಚ್ಚಾ, ಇತರೇ ತಥಾ ಅಭರಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಭಚ್ಚಾ. ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅಕಾರಲೋಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಚ ಅನುಪನಿಸ್ಸಾಯ ಚ ಜೀವಮಾನವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಯೋಧ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಇಧ ಜೀವಲೋಕೇ ಯೋ ಸತ್ತೋ ಯಂ ಪುರಿಸಂ ಕಾಯಚಿದೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪ್ಪಾತಿ ತಥಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸಚೇಪಿ ಬಹೂ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪ್ಪಾ, ‘‘ಅಪೇಥ, ನ ವೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯವಚೋ ಇದನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಇದಂ ತೇಸಂ ವಚನಂ. ಏವಮಹಂ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋತಿ ದೀಪೇತಿ.

ದದಾಮಿ ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಗಮೇತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯವಚೋ, ತಸ್ಮಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಂ ನಾಗಂ ದದಾಮಿ. ರಾಜಾರಹನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ. ರಾಜಭೋಗ್ಗನ್ತಿ ರಾಜಪರಿಭೋಗಂ. ಯಸಸ್ಸಿನನ್ತಿ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಕಿರ ಹತ್ಥಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕಹತ್ಥಿವೇಜ್ಜಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಲಸತಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಞ್ಞೇವ ವೋ ದದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಲಙ್ಕತನ್ತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಹತ್ಥಿಅಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ. ಹೇಮಜಾಲಾಭಿಛನ್ನನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಅಭಿಚ್ಛನ್ನಂ. ಸಸಾರಥಿನ್ತಿ ಯೋ ಪನಸ್ಸ ಸಾರಥಿ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕೋ ಆಚರಿಯೋ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ದದಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಸಾರಥಿ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಸಪರಿವಾರಂ ಇಮಂ ನಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನಕಾಮಂ ಗಚ್ಛಥಾತಿ.

ಏವಂ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋವ ಮಹಾಸತ್ತೋ ವಾಚಾಯ ದತ್ವಾ ಪುನ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಓರುಯ್ಹ ‘‘ಸಚೇ ಅನಲಙ್ಕತಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಅನಲಙ್ಕತಟ್ಠಾನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಹತ್ಥೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಕಾರೇನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧವಾಸಿತಂ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಪರಿವಾರಂ ನಾಗಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ದನ್ತಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ರಞ್ಞೋ ಅದಂಸು, ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಆಗತೇಪಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತೇವ. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತರಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಧನಞ್ಚಯಕೋರಬ್ಯರಾಜಾ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತೇನಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸಂ ಅನುದಸಾಹಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ರಞ್ಞೋ ಗುಣಾನುಭಾವೋ ಚೇಸ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ಗುಣಾ ಹೋನ್ತಾಪಿ ಕಿತ್ತಕಾ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಯಥಾಲಙ್ಕತಮೇವ ಸಪರಿವಾರಂ ಹತ್ಥಿಂ ಪತಿನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದತ್ವಾ ಯಂ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಿಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಗತೇಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ರಕ್ಖಥ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ರಾಜಾ ತಂ ರಕ್ಖಿತುಕಾಮೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ‘‘ದೇಥ ನೋ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಾತಾ, ಸಚ್ಚಾಹಂ ಏತಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮೇ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಸೀಲಂ ರಾಜಾನಂ ನ ಆರಾಧೇತೀತಿ? ತದಾ ಕಿರ ರಾಜೂನಂ ತತಿಯೇ ತತಿಯೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಪವತ್ತೋ ಛಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಛಣಂ ಕೀಳನ್ತಾ ರಾಜಾನೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ದೇವವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತರಾಜಸ್ಸ ನಾಮ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಪುಪ್ಫಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಚಿತ್ತಸರೇ ಖಿಪನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ರಾಜಾ ತಂ ಖಣಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ತಳಾಕಪಾಳಿಯಾ ಚಿತ್ತರಾಜಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಚಿತ್ತಸರೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಸು ಸೇಸದಿಸಾಗತೇ ತಯೋ ಸರೇ ದಿಸ್ವಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಖಿತ್ತಸರಂ ನ ಅದ್ದಸ. ರಞ್ಞೋ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಖಿತ್ತೋ ಸರೋ ಮಚ್ಛಸರೀರೇ ಪತಿತೋ’’ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮೇನ ಸೀಲಭೇದಂ ಆರಬ್ಭ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಲಂ ನ ಆರಾಧೇತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಮಾತಾ ಪನ ಮೇ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ‘ಪಾಣಂ ವಧಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚೇತನಾ ನತ್ಥಿ, ತಂ ವಿನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ದೇಥ ನೋ ಅತ್ತನಾ ರಕ್ಖಿತಂ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಲಿಖಥಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಾಪೇಸಿ – ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಾತಬ್ಬಂ, ಕಾಮೇಸು ಮಿಚ್ಛಾ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಮುಸಾ ನ ಭಣಿತಬ್ಬಂ, ಮಜ್ಜಂ ನ ಪಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಮಾತು ಮೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ದೂತಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇವಿ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಥ, ತಂ ನೋ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ‘‘ತಾತಾ, ಸಚ್ಚಾಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ನ ಮೇ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮೋ ಆರಾಧೇತಿ ತೇನ ವೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಜೇಟ್ಠೋ ರಾಜಾ, ಕನಿಟ್ಠೋ ಉಪರಾಜಾ. ಅಥೇಕೋ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಕಞ್ಚನಮಾಲಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಮಾತರಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಾತು ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ನೇವ ಚನ್ದನಂ ವಿಲಿಮ್ಪಾಮಿ, ನ ಮಾಲಂ ಧಾರೇಮಿ, ಸುಣಿಸಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಜೇಟ್ಠಸುಣಿಸಾ ಮೇ ಇಸ್ಸರಾ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ, ತಸ್ಸಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ದಸ್ಸಾಮಿ. ಕನಿಟ್ಠಸುಣಿಸಾ ಪನ ದುಗ್ಗತಾ, ತಸ್ಸಾ ಚನ್ದನಸಾರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ರಞ್ಞೋ ದೇವಿಯಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ದತ್ವಾ ಉಪರಾಜಭರಿಯಾಯ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಅದಾಸಿ, ದತ್ವಾ ಚ ಪನಸ್ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಏತಾಸಂ ದುಗ್ಗತಾದುಗ್ಗತಭಾವೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮಮೇವ ಪನ ಕಾತುಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನುರೂಪಂ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮೇ ತಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ನಾಮ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ದೀಯತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕುರುಮಾನಾ ಕಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಪಂ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಸೀಲಂ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ದೇಥ ನೋ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ತಾತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಸುಣಿಸಾ ಪನ ಮೇ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಸಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಂ ಸೀಲಂ ನಾರಾಧೇತಿ, ತೇನ ವೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠಿತಾ ರಞ್ಞೋ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಉಪರಾಜಂ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಭಾತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಮಂ ಏಸ ಸಙ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ಸಸಾಮಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪುರಿಸಂ ಓಲೋಕೇಸಿಂ, ಸೀಲೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಅತಿಚಾರೋ ನಾಮ ಅಯ್ಯೇ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ನ ಹೋತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕುರುಮಾನಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕಿಂಕರಿಸ್ಸಥ, ನ ಏತ್ತಕೇನ ಸೀಲಂ ಭಿಜ್ಜತಿ, ದೇಥ ನೋ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ತಾತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಉಪರಾಜಾ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ಉಪರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋ ಪನ ಸಾಯಂ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಥೇನೇವ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಪತ್ವಾ ಸಚೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸಯಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ಪತೋದಞ್ಚ ಅನ್ತೋಧುರೇ ಛಡ್ಡೇತಿ. ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಜನೋ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಾರಥಿಪಿ ರಥಂ ಗೋಪಯಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ತಂ ಆದಾಯ ರಾಜದ್ವಾರೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಚೇ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ಪತೋದಞ್ಚ ಅನ್ತೋರಥೇಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಮಹಾಜನೋ ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಇದಾನೇವ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ರಾಜದ್ವಾರೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಏವಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಪಾವಿಸಿ, ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತಸ್ಸಯೇವಸ್ಸ ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖನ್ತುಂ ನಾದಾಸಿ, ಸೋ ತತ್ಥೇವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯಿ. ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಇದಾನಿ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ತೇಮೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಉಪರಾಜಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಮಹಾಜನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಏತ್ತಕಂ ಜನಂ ಕಿಲಮೇಸಿಂ, ಸೀಲೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ದೂತಾನಂ ‘‘ಸಚ್ಚಾಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ದೇವ, ‘ಏತೇ ಕಿಲಮನ್ತೂ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೇತನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಕಥಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ಪುರೋಹಿತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕೇನ ರಞ್ಞಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸಿತಂ ತರುಣರವಿವಣ್ಣಂ ರಥಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಾಯಂ ರಥೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಆಭತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಸಚೇ ಮೇ ರಾಜಾ ಇಮಂ ರಥಂ ದದೇಯ್ಯ, ಸುಖಂ ಇಮಂ ಆರುಯ್ಹ ವಿಚರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ತಸ್ಸ ಜಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ರಥಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತಿ ವಿಯ ಸುನ್ದರೋ ಅಯಂ ರಥೋ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ನಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪುರೋಹಿತೋ ನ ಇಚ್ಛಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ನ ಇಚ್ಛಿಯೇವ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತೋವ ಪರಸನ್ತಕೇ ಲೋಭಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಭಿನ್ನೇನ ಮೇ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಂ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಆರಾಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಲೋಭುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ನ ಸೀಲಂ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ರಜ್ಜುಗಾಹಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಜನಪದೇ ಖೇತ್ತಂ ಮಿನನ್ತೋ ರಜ್ಜುಂ ದಣ್ಡಕೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಕೋಟಿಂ ಖೇತ್ತಸಾಮಿಕೇನ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅತ್ತನಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತೇನ ಗಹಿತರಜ್ಜುಕೋಟಿಯಾ ಬದ್ಧದಣ್ಡಕೋ ಏಕಸ್ಸ ಕಕ್ಕಟಕಸ್ಸ ಬಿಲಮಜ್ಝಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ದಣ್ಡಕಂ ಬಿಲೇ ಓತಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅನ್ತೋಬಿಲೇ ಕಕ್ಕಟಕೋ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಪರತೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕಂ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಓರತೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಬಿಲೇ ಕಕ್ಕಟಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ, ಏತ್ಥೇವ ನಂ ಓತಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಿಲೇ ದಣ್ಡಕಂ ಓತಾರೇಸಿ, ಕಕ್ಕಟಕೋ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ದಣ್ಡಕೋ ಕಕ್ಕಟಕಪಿಟ್ಠೇ ಓತಿಣ್ಣೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಕ್ಕಟಕೋ ಮತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಸೀಲೇನ ಭಿನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ‘ಕಕ್ಕಟಕೋ ಮರತೂ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೇತನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಸಾರಥಿ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಾನಂ ರಥೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇಸಿ. ರಾಜಾ ತತ್ಥ ದಿವಾ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿ, ತಸ್ಸ ನಗರಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸಾರಥಿ ರಞ್ಞೋ ತೇಮನಭಯೇನ ಸಿನ್ಧವಾನಂ ಪತೋದಸಞ್ಞಮದಾಸಿ. ಸಿನ್ಧವಾ ಜವೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನ ತೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಜವೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತೇಸಂ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪರಿಸ್ಸಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇನ ನೋ ಸಾರಥಿ ತದಾ ಪತೋದಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾರಥಿಸ್ಸಪಿ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ರಞ್ಞೋ ತೇಮನೇ ವಾ ಅತೇಮನೇ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಅಟ್ಠಾನೇ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಸಿನ್ಧವಾನಂ ಪತೋದಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿಂ, ತೇನ ಇಮೇ ಇದಾನಿ ಅಪರಾಪರಂ ಜವನ್ತಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ‘ಸಿನ್ಧವಾ ಕಿಲಮನ್ತೂ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೇತನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಗಬ್ಭತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಾಲಿಸೀಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಲಿಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಮಾನೋ ‘‘ವೀಹಿಮಾಲಂ ಬನ್ಧಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಸಾಲಿಸೀಸಮುಟ್ಠಿಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಥೂಣಾಯ ಬನ್ಧಾಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಮ್ಹಾ ಕೇದಾರಾ ಮಯಾ ರಞ್ಞೋ ಭಾಗೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಭಾಗತೋಯೇವ ಮೇ ಕೇದಾರತೋ ಸಾಲಿಸೀಸಮುಟ್ಠಿ ಗಾಹಾಪಿತೋ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ವಿನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ತುಮ್ಹೇ ಪರಸನ್ತಕಂ ನಾಮ ಕಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ದೋಣಮಾಪಕೋ ಪನ ಮಹಾಮತ್ತೋ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ರಾಜಭಾಗೇ ವೀಹಿಂ ಮಿನಾಪೇನ್ತೋ ಅಮಿತವೀಹಿರಾಸಿತೋ ವೀಹಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ. ಮಹಾಮತ್ತೋ ಲಕ್ಖಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ‘‘ಮಿತವೀಹೀ ಏತ್ತಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲಕ್ಖವೀಹಿಂ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮಿತರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಲಕ್ಖವೀಹೀ ಮಿತವೀಹಿರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಉದಾಹು ಅಮಿತರಾಸಿಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಮಿತವೀಹಿರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಅಕಾರಣೇನೇವ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕಂ ವಡ್ಢಿತಂ, ಗಹಪತಿಕಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ನಾಸಿತಂ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ವಿನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ದೋವಾರಿಕೋ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾನವೇಲಾಯ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸಿ. ಅಥೇಕೋ ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ದಾರುಪಣ್ಣತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗಿನಿಂ ಆದಾಯ ವೇಗೇನ ದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ದೋವಾರಿಕೋ ‘‘ತ್ವಂ ನಗರೇ ರಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಿಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ‘ಸಕಲಸ್ಸೇವ ಇಮಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧೀಯತೀ’ತಿ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಮಾತುಗಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಕಾಮರತಿಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ದಿವಸಂ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಇತರೇನ ‘‘ನ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ಭರಿಯಾ, ಭಗಿನೀ ಮೇ ಏಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಕಾರಣಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಭಗಿನಿಂ ಭರಿಯಾತಿ ಕಥೇನ್ತೇನ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಏತಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ತಥಾಸಞ್ಞಾಯ ಕಥಿತಂ, ಏತ್ಥ ವೋ ಸೀಲಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಂ ನಾಮ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ವಣ್ಣದಾಸೀ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು. ಸಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸಕ್ಕೋ ಕಿರ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾಣವಕವಣ್ಣೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ನಾಗಚ್ಛಿ. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಭೇದಭಯೇನ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ತಮ್ಬೂಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿ, ಸಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದುಗ್ಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಗ್ಗತಾ ಜಾತಾ, ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ ಘಟೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ಮೇ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ, ಮತಭಾವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಘಟೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಸ್ಸಾ ಲದ್ಧವಿನಿಚ್ಛಯಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ನಿಕ್ಖಮಮಾನಾಯ ಏವ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರಣಕಾಲೇ ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಾ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಂವಚ್ಛರತ್ತಯಮತ್ಥಕೇ ಸಹಸ್ಸದಾಯಕೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗತೋ, ತಾತ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ತವ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಞ್ಞೇವ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತರುಣಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಜಲನ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಸಕಲನಗರಂ ಸನ್ನಿಪತಿ. ಸಕ್ಕೋ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ‘‘ಅಹಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಸಂವಚ್ಛರತ್ತಯಮತ್ಥಕೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಅದಾಸಿಂ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತಾ ನಾಮ ಏವರೂಪಾ ಹುತ್ವಾ ರಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನಂ ಸತ್ತರತನೇಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಗಹಿತಭತಿಂ ಅಜೀರಾಪೇತ್ವಾವ ಅಞ್ಞೇನ ದೀಯಮಾನಾಯ ಭತಿಯಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿಂ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸೀಲಂ ನಾರಾಧೇತಿ, ತೇನ ವೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಹತ್ಥಪ್ಪಸಾರಣಮತ್ತೇನ ಸೀಲಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಂ ನಾಮ ಏತಂ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು.

ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಜನಾನಂ ರಕ್ಖಣಸೀಲಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ದನ್ತಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಲಿಙ್ಗರಞ್ಞೋ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ವತ್ತಮಾನೋ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಪೂರೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕಲಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ, ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ವೂಪಸನ್ತಾನಿ, ರಟ್ಠಂ ಖೇಮಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರೋ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ. ಜಾತಕಸಮೋಧಾನೇ ಪನ –

‘‘ಗಣಿಕಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಪುಣ್ಣೋ ದೋವಾರಿಕೋ ತದಾ;

ರಜ್ಜುಗಾಹೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ದೋಣಮಾಪಕೋ.

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತದಾ ಸೇಟ್ಠಿ, ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಸಾರಥಿ;

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಥೇರೋ, ಉಪರಾಜಾ ನನ್ದಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಮಹೇಸೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಮಾಯಾದೇವೀ ಜನೇತ್ತಿಯಾ;

ಕುರುರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಂ ಧಾರೇಥ ಜಾತಕ’’ನ್ತಿ.

ಕುರುಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೨೭೭] ೭. ರೋಮಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಸಮಾಧಿಕಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಭಗವತೋ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಪಾರಾವತಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಖೋ ತಾಪಸೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ತೇಸಂ ಪಾರಾವತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೋತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಸುಣಾತಿ. ತಾಪಸೋ ತತ್ಥ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಅಥಞ್ಞೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಪರಿವುತೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಗಿರಿಕನ್ದರಸಮೀಪೇ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕೂಟತಾಪಸೋ ತತ್ಥ ಅತಿರೇಕಪಣ್ಣಾಸವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾರಾವತಮಂಸಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಸೋ ತತ್ಥ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮಂಸಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾರಾವತಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಬಹೂ ಪಾರಾವತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿದಧಿಖೀರಮರಿಚಾದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಂ ಚೀವರಕಣ್ಣೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಾರಾವತಾನಂ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಪರಿವುತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟಜಟಿಲಸ್ಸ ದುಟ್ಠಕಿರಿಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ದುಟ್ಠತಾಪಸೋ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಾನಜಾತೀನಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿ, ಪರಿಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಅನುವಾತೇ ಠತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ, ನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾರಾವತೇ ಆದಾಯ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚರಿ. ತಾಪಸೋ ತಂ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಧುರಕಥಂ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಉಪಗತೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೭೯. ‘‘ವಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಸಮಾಧಿಕಾನಿ, ವಸಿಮ್ಹ ಸೇಲಸ್ಸ ಗುಹಾಯ ರೋಮಕ;

ಅಸಙ್ಕಮಾನಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ, ಹತ್ಥತ್ತಮಾಯನ್ತಿ ಮಮಣ್ಡಜಾ ಪುರೇ.

೮೦. ‘‘ತೇದಾನಿ ವಕ್ಕಙ್ಗ ಕಿಮತ್ಥಮುಸ್ಸುಕಾ, ಭಜನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಗಿರಿಕನ್ದರಂ ದಿಜಾ;

ನ ನೂನ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಮಮಂ ಯಥಾ ಪುರೇ, ಚಿರಪ್ಪವುತ್ಥಾ ಅಥ ವಾ ನ ತೇ ಇಮೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಮಾಧಿಕಾನೀತಿ ಸಮಅಧಿಕಾನಿ. ರೋಮಕಾತಿ ರುಮಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ, ಸುಧೋತಪವಾಳೇನ ಸಮಾನವಣ್ಣನೇತ್ತಪಾದತಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಾರಾವತಂ ಆಲಪತಿ. ಅಸಙ್ಕಮಾನಾತಿ ಏವಂ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯ ವಸನ್ತೇಸು ಅಮ್ಹೇಸು ಏತೇ ಅಣ್ಡಜಾ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಮಯಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮಮ ಹತ್ಥತ್ತಂ ಹತ್ಥಪ್ಪಸಾರಣೋಕಾಸಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೇದಾನೀತಿ ತೇ ಇದಾನಿ. ವಕ್ಕಙ್ಗಾತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಲಪತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪನ ಪಕ್ಖಿನೋ ಉಪ್ಪತನಕಾಲೇ ಗೀವಂ ವಕ್ಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪತನತೋ ‘‘ವಕ್ಕಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ ಕಿಂಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ? ಉಸ್ಸುಕಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತರೂಪಾ ಹುತ್ವಾ. ಗಿರಿಕನ್ದರನ್ತಿ ಗಿರಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಂ. ಯಥಾ ಪುರೇತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏತೇ ಪಕ್ಖಿನೋ ಮಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಥಾ ಇದಾನಿ ನ ನೂನ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಇಧ ನಿವುತ್ಥತಾಪಸೋ ಅಞ್ಞೋ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞೋ, ಏವಂ ಮಞ್ಞೇ ಏತೇ ಮಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಚಿರಪ್ಪವುತ್ಥಾ ಅಥ ವಾ ನ ತೇ ಇಮೇತಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮೇ ಚಿರಂ ವಿಪ್ಪವಸಿತ್ವಾ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆಗತತ್ತಾ ಮಂ ‘‘ಸೋಯೇವ ಅಯ’’ನ್ತಿ ನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಯೇ ಅಮ್ಹೇಸು ಅಭಿನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತಾ, ನ ತೇ ಇಮೇ, ಅಞ್ಞೇವ ಆಗನ್ತುಕಪಕ್ಖಿನೋ, ಇಮೇ ಕೇನ ಮಂ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋವ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೧. ‘‘ಜಾನಾಮ ತಂ ನ ಮಯಂ ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹಾ, ಸೋಯೇವ ತ್ವಂ ತೇ ಮಯಮಸ್ಮ ನಾಞ್ಞೇ;

ಚಿತ್ತಞ್ಚ ತೇ ಅಸ್ಮಿಂ ಜನೇ ಪದುಟ್ಠಂ, ಆಜೀವಿಕಾ ತೇನ ತಮುತ್ತಸಾಮಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಮಯಂ ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹಾತಿ ಮಯಂ ಮೂಳ್ಹಾ ಪಮತ್ತಾ ನ ಹೋಮ. ಚಿತ್ತಞ್ಚ ತೇ ಅಸ್ಮಿಂ ಜನೇ ಪದುಟ್ಠನ್ತಿ ತ್ವಂ, ಸೋಯೇವ ಮಯಮ್ಪಿ ತೇಯೇವ, ನ ತಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಮಿಂ ಜನೇ ಪದುಟ್ಠಂ ಅಮ್ಹೇ ಮಾರೇತುಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಆಜೀವಿಕಾತಿ ಆಜೀವಹೇತು ಪಬ್ಬಜಿತ ಪದುಟ್ಠತಾಪಸ. ತೇನ ತಮುತ್ತಸಾಮಾತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಉತ್ತಸಾಮ ಭಾಯಾಮ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮ.

ಕೂಟತಾಪಸೋ ‘‘ಞಾತೋ ಅಹಂ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ ಮುಗ್ಗರಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತಾವ ತ್ವಂ ವಿರದ್ಧೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಂ ತಾವ ವಿರದ್ಧೋಸಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಅಪಾಯೇ ನ ವಿರಜ್ಝಸಿ. ಸಚೇ ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಸಿ, ಗಾಮವಾಸೀನಂ ‘ಚೋರೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂ ಗಾಹಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಸೀಘಂ ಪಲಾಯಸ್ಸೂ’’ತಿ ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಕೂಟಜಟಿಲೋ ತತ್ಥ ವಸಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೂಟತಾಪಸೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪುರಿಮೋ ಸೀಲವನ್ತತಾಪಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪಾರಾವತಜೇಟ್ಠಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರೋಮಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೨೭೮] ೮. ಮಹಿಂಸರಾಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಿಮತ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಮಕ್ಕಟಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಏಕೋ ಪೋಸಾವನಿಯಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋತಿ, ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಚಙ್ಕಮತಿ. ಹತ್ಥೀ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲವನ್ತತಾಯ ಖನ್ತಿಸಮ್ಪದಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞೋ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಪೋತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ಸೋಯೇವ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇನ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇಸಿ. ಸಾ ಪವತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ಕಿರ ಸೀಲವನ್ತಹತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿ, ಅಥ ನಂ ಸೋ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ, ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ಏವಂಸೀಲೋ, ಪೋರಾಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವಂಸೀಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಮಹಿಂಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಪಬ್ಭಾರಗಿರಿದುಗ್ಗವನಘಟೇಸು ವಿಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಫಾಸುಕಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಾ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ರುಕ್ಖಾ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತೋ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದೋಲಾಯನ್ತೋವ ಕೀಳಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪದಾಯ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನಾಚಾರಂ ನ ಮನಸಾಕಾಸಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಥೇವ ಕರಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ರುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೇ ಠತ್ವಾ ನಂ ‘‘ಮಹಿಂಸರಾಜ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ದುಟ್ಠಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅವಮಾನಂ ಸಹಸಿ, ನಿಸೇಧೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೮೨. ‘‘ಕಿಮತ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯ, ಲಹುಚಿತ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಿನೋ;

ಸಬ್ಬಕಾಮದದಸ್ಸೇವ, ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ತಿತಿಕ್ಖಸಿ.

೮೩. ‘‘ಸಿಙ್ಗೇನ ನಿಹನಾಹೇತಂ, ಪದಸಾ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಹ;

ಭಿಯ್ಯೋ ಬಾಲಾ ಪಕುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ, ನೋ ಚಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಕೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಿಮತ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಿಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ. ದುಬ್ಭಿನೋತಿ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಸ್ಸ. ಸಬ್ಬಕಾಮದದಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಇವ. ತಿತಿಕ್ಖಸೀತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಪದಸಾ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಹಾತಿ ಪಾದೇನ ಚ ನಂ ತಿಣ್ಹಖುರಗ್ಗೇನ ಯಥಾ ಏತ್ಥೇವ ಮರತಿ, ಏವಂ ಅಕ್ಕಮ. ಭಿಯ್ಯೋ ಬಾಲಾತಿ ಸಚೇ ಹಿ ಪಟಿಸೇಧಕೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಬಾಲಾ ಅಞ್ಞಾಣಸತ್ತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ ಘಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯುಂ ಏವಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ರುಕ್ಖದೇವತೇ, ಸಚಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಜಾತಿಗೋತ್ತಬಲಾದೀಹಿ ಅಧಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಇಮಸ್ಸ ದೋಸಂ ನ ಸಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಥಂ ಮೇ ಮನೋರಥೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಮಂ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಂ ಅನಾಚಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಯೇಸಂ ಚಣ್ಡಮಹಿಂಸಾನಂ ಏಸ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಏತೇಯೇವ ಏತಂ ವಧಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಾರಣಾ ಮಯ್ಹಂ ದುಕ್ಖತೋ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತತೋ ಚ ವಿಮುತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –