೩. ತಿಕನಿಪಾತೋ

೧. ಸಙ್ಕಪ್ಪವಗ್ಗೋ

[೨೫೧] ೧. ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಧೋತೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿನಗರವಾಸೀ ಕಿರೇಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಮರಾಗೋ ಅನಭಿರತೋ ವಿಚರಿ. ತಮೇನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದಯೋ ದಿಸ್ವಾ ಅನಭಿರತಿಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮಭಾವಮಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ನಾಮ ಕಾಮರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಪೀಳಿತಾನಂ ಕಿಲೇಸೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ದೇತಿ, ಏಹಿ ತಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆದಾಯ ಅಗಮಂಸು. ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಕಞ್ಞೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಪುಬ್ಬೇ ಝಾನಬಲೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ, ತಾದಿಸಂ ತುಚ್ಛಪುಗ್ಗಲಂ ಕಿಂಕಾರಣಾ ನ ಸಂಕಿಲೇಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಸುದ್ಧಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಉತ್ತಮಯಸಸಮಙ್ಗಿನೋಪಿ ಆಯಸಕ್ಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ. ಸಿನೇರುಕಮ್ಪನಕವಾತೋ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಕಸಟಂ ಕಿಂ ನ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸತಿ, ಬೋಧಿತಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತಂ ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ಆಲೋಳೇಸಿ, ತಾದಿಸಂ ಕಿಂ ನ ಆಲೋಳೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತದಾರಪರಿಗ್ಗಹೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ತೇಸಂ ಮತಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ಹಿರಞ್ಞೋಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಧನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯೇಹಿ ಪನೇತಂ ಸಮ್ಭತಂ, ತೇ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸರೀರಾ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸು. ಸೋ ಘರಾವಾಸೇ ಚಿರಂ ವಸನ್ತೋ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಮಣೀಯೇ ಪದೇಸೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ವನಮೂಲಫಲಾದೀಹಿ ಯಾಪೇನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಂ ಉಪಸೇವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮೇ ಸರೀರಞ್ಚೇವ ಥಿರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಜಙ್ಘವಿಹಾರೋ ಚ ಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯೇ ಚ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ವಾ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ವಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಹಿಮವನ್ತಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸಾರುಪ್ಪಂ, ಏತ್ಥ ವಸಿಸ್ಸಾಮೇ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಝಾನಸುಖೇನ ರತ್ತಿಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಕತಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಜಟಾಜಿನವಕ್ಕಲಾನಿ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಆದಾಯ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸನ್ತಮಾನಸೋ ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಸಿರಿಯಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಲೋಚನಾನಿ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ. ರಾಜಾ ಮಹಾತಲೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ವಾತಪಾನನ್ತರೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸನ್ತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಸ ತೇನ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಂ ತಾಪಸಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಪುಞ್ಞ, ಅಮ್ಹೇ ರಾಜಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕತಾಪಸೋ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛ, ನಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ವಾತಪಾನೇನ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ಏಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ದತ್ವಾ ಮಹಾತಲಂ ಅಭಿರುಹಿ.

ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪಾದಿತೇಹಿ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಭತ್ತೇಹಿ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಕತ್ಥವಾಸಿಕಾ, ಕುತೋ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಹಿಮವನ್ತವಾಸಿಕಾ ಮಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಮವನ್ತತೋ ಆಗತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪುನ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾರತ್ತಕಾಲೇ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬದ್ಧವಾಸೋ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಥ, ತುಮ್ಹೇ ಚ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸಥ, ಅಹಞ್ಚ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿಪಿ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಖೇನ ವಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ದೇವಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತಯಾ ನಗರೇ ಓಹೀಯಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥೇಥ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸೀಲವನ್ತಂ ತಾಪಸಂ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ‘‘ದೇವ, ನಾಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಮಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಮಮ ಭಾರೋ, ತುಮ್ಹೇ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೋ, ದೇವೀಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ತಥೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಗತಕಾಲೇ ನಿಬದ್ಧವೇಲಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿತಾಯ ವೇಲಾಯ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಅತಿಚಿರಾಯನ್ತೇ ದೇವೀ ಸಬ್ಬಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ನೀಚಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಮಟ್ಠಸಾಟಕಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಆದಾಯ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾವಾತಪಾನದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸ ವಕ್ಕಲಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಉಟ್ಠಹಮಾನಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಾ ಮಟ್ಠಸಾಟಕೋ ಭಸ್ಸಿತ್ಥ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಭವಸೇನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಝಾನಬಲೇನ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ಕರಣ್ಡಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಆಸೀವಿಸೋ ವಿಯ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿ, ಖೀರರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಾಸಿಯಾ ಆಕೋಟಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಕಿಲೇಸುಪ್ಪಾದನೇನ ಸಹೇವ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪರಿಹಾಯಿಂಸು, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸಯಂ ಪಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನಕಾಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ನಿಸೀದಾಪಿಯಮಾನೋಪಿ ನ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ದೇವೀ ಸಬ್ಬಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನೇಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಯಥಾ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ತಂ ದಿವಸಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಭತ್ತಂ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ದೇವೀಪಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತತಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಸೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವಿಯಾ ಏವರೂಪಾ ಹತ್ಥಸೋಭಾ ಪಾದಸೋಭಾ, ಏವರೂಪಂ ಕಟಿಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಏವರೂಪಂ ಊರುಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಭತ್ತಂ ಪೂತಿಕಂ ಅಹೋಸಿ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಪರಿಪುಣ್ಣಂ.

ಅಥ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಅಗನ್ತ್ವಾವ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಕ್ಲಾಪಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೋ ತಂ ನಿಪನ್ನಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನಚಿ ಅಫಾಸುಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪೂತಿಭತ್ತಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ತೇ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ವಿದ್ಧೋಸ್ಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮಮ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇಹಿ ಮಯಿ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭನ್ತೇಹಿ ‘ಮಮಾಯನಟ್ಠಾನಮಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಸ ವಿದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಸರೀರಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಿದ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿದ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕತ್ಥ ವಿದ್ಧೋಸಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞೇನ ವಿದ್ಧೋ, ಅಹಂ ಪನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಹದಯೇ ವಿಜ್ಝಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧. ‘‘ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಧೋತೇನ, ವಿತಕ್ಕನಿಸಿತೇನ ಚ;

ನಾಲಙ್ಕತೇನ ಭದ್ರೇನ, ಉಸುಕಾರಾಕತೇನ ಚ.

೨. ‘‘ನ ಕಣ್ಣಾಯತಮುತ್ತೇನ, ನಾಪಿ ಮೋರೂಪಸೇವಿನಾ;

ತೇನಮ್ಹಿ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬಙ್ಗಪರಿದಾಹಿನಾ.

೩. ‘‘ಆವೇಧಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯತೋ ರುಹಿರಮಸ್ಸವೇ;

ಯಾವ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತಂ, ಸಯಂ ಮೇ ದುಕ್ಖಮಾಭತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಧೋತೇನಾತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪಯುತ್ತರಾಗಧೋತೇನ. ವಿತಕ್ಕನಿಸಿತೇನ ಚಾತಿ ತೇನೇವ ರಾಗೋದಕೇನ ವಿತಕ್ಕಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿತೇನ. ನಾಲಙ್ಕತೇನ ಭದ್ರೇನಾತಿ ನೇವ ಅಲಙ್ಕತೇನ ಭದ್ರೇನ, ಅನಲಙ್ಕತೇನ ಬೀಭಚ್ಛೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಸುಕಾರಾಕತೇನ ಚಾತಿ ಉಸುಕಾರೇಹಿಪಿ ಅಕತೇನ. ನ ಕಣ್ಣಾಯತಮುತ್ತೇನಾತಿ ಯಾವ ದಕ್ಖಿಣಕಣ್ಣಚೂಳಕಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅಮುತ್ತಕೇನ. ನಾಪಿ ಮೋರೂಪಸೇವಿನಾತಿ ಮೋರಪತ್ತಗಿಜ್ಝಪತ್ತಾದೀಹಿ ಅಕತೂಪಸೇವನೇನ. ತೇನಮ್ಹಿ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧೋತಿ ತೇನ ಕಿಲೇಸಕಣ್ಡೇನಾಹಂ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧೋ ಅಮ್ಹಿ. ಸಬ್ಬಙ್ಗಪರಿದಾಹಿನಾತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪರಿದಹನಸಮತ್ಥೇನ. ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಹಿ ಕಿಲೇಸಕಣ್ಡೇನ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಮ ಅಗ್ಗಿ ಪದಿತ್ತಾನಿವ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಡಯ್ಹನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಆವೇಧಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ವಣಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಯತೋ ರುಹಿರಮಸ್ಸವೇತಿ ಯತೋ ಮೇ ಆವೇಧತೋ ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರೇಯ್ಯ, ತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವಾತಿ ದಳ್ಹತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಅತಿವಿಯ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತಂ ವಡ್ಢಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಯಂ ಮೇ ದುಕ್ಖಮಾಭತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾವ ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಂ ಆನೀತನ್ತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಟ್ಠಂ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ರಾಜಾನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ ಇಧ ವಸನ್ತೇನ ಏವರೂಪೋ ವಿಪ್ಪಕಾರೋ ಪತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಧ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ. ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೨೫೨] ೨. ತಿಲಮುಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ತಂ ಮನಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಕೋಧನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ, ಭಿಕ್ಖು, ಕೋಧನೋ ಅಹೋಸಿ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲೋ, ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ವುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಕುಪ್ಪಿ ಅಭಿಸಜ್ಜಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಕೋಧನೋ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲೋ ಉದ್ಧನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಂ ವಿಯ ತಟತಟಾಯನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಏವರೂಪೇ ನಿಕ್ಕೋಧನೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಕೋಧಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಕೋಧನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಯಂ ಕೋಧನೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇ ‘‘ಏವಂ ಏತೇ ನಿಹತಮಾನದಪ್ಪಾ ಸೀತುಣ್ಹಕ್ಖಮಾ ಲೋಕಚಾರಿತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಗರೇ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಆಚರಿಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ದೂರೇ ತಿರೋರಟ್ಠಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ರಾಜಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಂ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಪಟಲಿಕಉಪಾಹನಾ ಚ ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ದತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಪತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇ ಮಾಣವಕಾನಂ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಘರದ್ವಾರೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಆಚರಿಯಂ ಅದ್ದಸ, ತತ್ಥೇವ ಉಪಾಹನಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಛತ್ತಞ್ಚ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಿಲನ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕಸಙ್ಗಹಂ ಕಾರೇಸಿ. ಕುಮಾರೋ ಭುತ್ತಭೋಜನೋ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನತ್ಥೇನಾಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಆಚರಿಯಭಾಗೋ ಆಭತೋ, ಉದಾಹು ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹೋತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ಆಚರಿಯಭಾಗೋ ಮೇ ಆಭತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿ.

ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ದಿವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಆಚರಿಯಭಾಗದಾಯಕಾ ಗೇಹೇ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಮೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಆಚರಿಯೋ ಸಲ್ಲಹುಕೇನ ಸುಭನಕ್ಖತ್ತೇನ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಕುಮಾರೋಪಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥೇಕಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ತಿಲಾನಿ ಸೇತೇ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ರಕ್ಖಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ. ಕುಮಾರೋ ಸೇತತಿಲೇ ದಿಸ್ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ತಿಲಮುಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿ, ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಲುಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ತಾಯ ವೇಲಾಯ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ, ಸಾಪಿ ನಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹ. ಇತರೋ ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ ತಥೇವಾಕಾಸಿ, ತದಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಮಂ ವಿಲುಮ್ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದಿ. ಆಚರಿಯೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ತೇ ಮಯಾ ಕತಾನಂ ಸೇತತಿಲಾನಂ ಅಜ್ಜೇಕಂ ಮುಟ್ಠಿಂ ಖಾದಿ, ಹಿಯ್ಯೋ ಏಕಂ, ಪರೇ ಏಕಂ, ನನು ಏವಂ ಖಾದನ್ತೋ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಂ ನಾಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಾ ರೋದಿ, ಮೂಲಂ ತೇ ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ಮೂಲೇನತ್ಥೋ, ಯಥಾ ಪನೇಸ ಕುಮಾರೋ ಪುನ ಏವಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಸ್ಸ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಮಾಣವೇಹಿ ತಂ ಕುಮಾರಂ ದ್ವೀಸು ಹತ್ಥೇಸು ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಮಾ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರಿ. ಕುಮಾರೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ರತ್ತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಕತ್ವಾ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿತೋ ಯಾವ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕಿತಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಕುಮಾರೋ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅನುಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ಮಾರಾಪೇತಬ್ಬೋ ಏಸ ಮಯಾ’’ತಿ ತೇನ ಕತದೋಸಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಯದಾಹಂ, ಆಚರಿಯ, ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತದಾ ತುಮ್ಹೇ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಸಸಿನೇಹೋ ವಿಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಜೀವಮಾನೇನ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಜೀವಮಾನೋವಸ್ಸ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸೋ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಆಚರಿಯೇನ ಕತದೋಸಂ ಸರಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಧೋ ‘‘ಮಾರಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಕೋಸನತ್ಥಾಯ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ತರುಣಕಾಲೇ ನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಮಜ್ಝಿಮವಯಕಾಲೇ ‘‘ಇದಾನಿ ನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತಕ್ಕಸಿಲಾಚರಿಯೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಕೋಧಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ರತ್ತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಕತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ಆಚರಿಯೇನ ಪಹಟಟ್ಠಾನಂ ರುಜ್ಜತಿ, ಆಚರಿಯೋ ನಲಾಟೇನ ಮಚ್ಚುಂ ಆದಾಯ ‘ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋ, ಅಜ್ಜಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೪. ‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ತಂ ಮನಸಿ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ತಿಲಮುಟ್ಠಿಯಾ;

ಬಾಹಾಯ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಲಟ್ಠಿಯಾ ಅನುತಾಳಯಿ.

೫. ‘‘ನನು ಜೀವಿತೇ ನ ರಮಸಿ, ಯೇನಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಗತೋ;

ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾ ಗಹೇತ್ವಾನ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುತಾಳಯೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾಯ ಮನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಪದೇಸು ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಅನುತಾಳನಗಹಣಾಪೇಕ್ಖಂ. ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ತಿಲಮುಟ್ಠಿಯಾ ಕಾರಣಾ ಅನುತಾಳಯಿ, ಅನುತಾಳೇನ್ತೋ ಚ ಮಂ ಬಾಹಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುತಾಳಯಿ, ತಂ ಅನುತಾಳನಂ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ಮನಸೀತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಜೀವಿತೇ ನ ರಮಸೀತಿ ಮಞ್ಞೇ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಮ್ಹಿ ನಾಭಿರಮಸಿ. ಯೇನಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಗತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇಧ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋಸಿ. ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾ ಗಹೇತ್ವಾನಾತಿ ಯಂ ಮಮ ಬಾಹಾ ಗಹೇತ್ವಾ, ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾಯ ಗಹೇತ್ವಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುತಾಳಯೀತಿ ತಯೋ ವಾರೇ ವೇಳುಲಟ್ಠಿಯಾ ತಾಳೇಸಿ, ಅಜ್ಜ ದಾನಿ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ವಿನ್ದಾಹೀತಿ ನಂ ಮರಣೇನ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬. ‘‘ಅರಿಯೋ ಅನರಿಯಂ ಕುಬ್ಬನ್ತಂ, ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ನಿಸೇಧತಿ;

ಸಾಸನಂ ತಂ ನ ತಂ ವೇರಂ, ಇತಿ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ವಿದೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅರಿಯೋತಿ ಸುನ್ದರಾಧಿವಚನಮೇತಂ. ಸೋ ಪನ ಅರಿಯೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ ಆಚಾರಅರಿಯೋ ದಸ್ಸನಅರಿಯೋ ಲಿಙ್ಗಅರಿಯೋ ಪಟಿವೇಧಅರಿಯೋತಿ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಹೋತು ತಿರಚ್ಛಾನೋ ವಾ, ಅರಿಯಾಚಾರೇ ಠಿತೋ ಆಚಾರಅರಿಯೋ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಅರಿಯವತ್ತಸಿ ವಕ್ಕಙ್ಗ, ಯೋ ಪಿಣ್ಡಮಪಚಾಯತಿ;

ಚಜಾಮಿ ತೇ ತಂ ಭತ್ತಾರಂ, ಗಚ್ಛಥೂಭೋ ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೧೦೬);

ರೂಪೇನ ಪನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಚ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ದಸ್ಸನೀಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ದಸ್ಸನಅರಿಯೋ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಅರಿಯಾವಕಾಸೋಸಿ ಪಸನ್ನನೇತ್ತೋ, ಮಞ್ಞೇ ಭವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಮ್ಹಾ;

ಕಥಂ ನು ಚಿತ್ತಾನಿ ಪಹಾಯ ಭೋಗೇ, ಪಬ್ಬಜಿ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಘರಾ ಸಪಞ್ಞಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೧೭.೧೪೩);

ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣೇನ ಪನ ಸಮಣಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋಪಿ ಲಿಙ್ಗಅರಿಯೋ ನಾಮ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಛದನಂ ಕತ್ವಾನ ಸುಬ್ಬತಾನಂ, ಪಕ್ಖನ್ದೀ ಕುಲದೂಸಕೋ ಪಗಬ್ಭೋ;

ಮಾಯಾವೀ ಅಸಞ್ಞತೋ ಪಲಾಪೋ, ಪತಿರೂಪೇನ ಚರಂ ಸ ಮಗ್ಗದೂಸೀ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಪನ ಪಟಿವೇಧಅರಿಯಾ ನಾಮ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಚಾ’’ತಿ. ತೇಸು ಇಧ ಆಚಾರಅರಿಯೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಅನರಿಯನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ. ಕುಬ್ಬನ್ತನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಂ ಪಞ್ಚವಿಧದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಂ, ಏಕಮೇವ ವಾ ಏತಂ ಅತ್ಥಪದಂ, ಅನರಿಯಂ ಹೀನಂ ಲಾಮಕಂ ಪಞ್ಚವೇರಭಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ. ಯೋತಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ. ದಣ್ಡೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಹರಣಕೇನ. ನಿಸೇಧತೀತಿ ‘‘ಮಾ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಕರೀ’’ತಿ ಪಹರನ್ತೋ ನಿವಾರೇತಿ. ಸಾಸನಂ ತಂ ನ ತಂ ವೇರನ್ತಿ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋನ್ತೇ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ವಾ ಏವಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿಸೇಧನಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಾಸನಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಓವಾದೋ, ನ ವೇರಂ. ಇತಿ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ವಿದೂತಿ ಏವಮೇತಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಾನನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಏವಂ ಜಾನ, ನ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ವೇರಂ ಕಾತುಂ ಅರಹಸಿ. ಸಚೇ ಹಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ಅಥ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಪೂವಸಕ್ಖಲಿಆದೀನಿ ಚೇವ ಫಲಾಫಲಾದೀನಿ ಚ ಹರನ್ತೋ ಚೋರಕಮ್ಮೇಸು ಪಲುದ್ಧೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಪನ್ಥದೂಹನಗಾಮಘಾತಕಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾಪರಾಧಿಕೋ ಚೋರೋ’’ತಿ ಸಹೋಡ್ಢಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಿತೋ ‘‘ಗಚ್ಛಥಸ್ಸ ದೋಸಾನುರೂಪಂ ದಣ್ಡಂ ಉಪನೇಥಾ’’ತಿ ದಣ್ಡಭಯಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸ, ಕುತೋ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನನು ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇದಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ತಯಾ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಏವಂ ಆಚರಿಯೋ ರಾಜಾನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ. ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಅಮಚ್ಚಾಪಿಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ದೇವ, ಇದಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ತೇ, ಆಚರಿಯ, ದಮ್ಮಿ, ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ನ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ರಜ್ಜೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ರಾಜಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪುತ್ತದಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದತ್ವಾ ತಮೇವ ಪುರೋಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠಿತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೋಧನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಬಹೂ ಜನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನೋ ಅಹೇಸುಂ. ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಕೋಧನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಿಲಮುಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೨೫೩] ೩. ಮಣಿಕಣ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಮನ್ನಪಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಆಳವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾರಾ. ೩೪೨) ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಆಳವಕಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾಯ ಕುಟಿಯೋ ಕಾರಯಮಾನಾ ಯಾಚನಬಹುಲಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಬಹುಲಾ ವಿಹರಿಂಸು ‘‘ಪುರಿಸಂ ದೇಥ, ಪುರಿಸತ್ಥಕರಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉಪದ್ದುತಾ ಯಾಚನಾಯ ಉಪದ್ದುತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜಿಂಸುಪಿ ಉತ್ತಸಿಂಸುಪಿ ಪಲಾಯಿಂಸುಪಿ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಆಳವಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ಸೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಾಯಂ, ಆವುಸೋ, ಆಳವೀ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡಾ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ದುಲ್ಲಭಪಿಣ್ಡಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಆಳವಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಾಳವಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾಯ ಕುಟಿಯೋ ಕಾರೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಚನಾ ನಾಮೇಸಾ ಸತ್ತರತನಪರಿಪುಣ್ಣೇ ನಾಗಭವನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ನಾಗಾನಮ್ಪಿ ಅಮನಾಪಾ, ಪಗೇವ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಯೇಸಂ ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಾನಂ ಪಾಸಾಣತೋ ಮಂಸಂ ಉಪ್ಪಾಟನಕಾಲೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾವಿಭವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಪುಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಭಾತರೋ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಸಿಂಸು. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ಉಪರಿಗಙ್ಗಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಅಹೋಸಿ, ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಧೋಗಙ್ಗಾಯ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮಣಿಕಣ್ಠೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಮಾಣವಕವೇಸೇನ ವಿಚರನ್ತೋ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಮಣಿಕಣ್ಠೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕನಿಟ್ಠತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ತಾಪಸೇ ಸಿನೇಹೇನ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಭೋಗೇಹಿ ತಾಪಸಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಉಪರಿಮುದ್ಧನಿ ಮಹನ್ತಂ ಫಣಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ವಸಿತ್ವಾ ತಂ ಸಿನೇಹಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ವಿನಿವೇಠೇತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಾಪಸೋ ತಸ್ಸ ಭಯೇನ ಕಿಸೋ ಅಹೋಸಿ ಲೂಖೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ, ತ್ವಂ ಭೋ, ಕಿಸೋ ಲೂಖೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ತ್ವಂ ಭೋ, ತಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ನ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ಪನ ನಾಗರಾಜಾ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕಿಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಣಿರತನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಾಗರಾಜೇ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನಿಸಿನ್ನೇಯೇವ ‘‘ಮಣಿಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚ, ಏವಂ ಸೋ ನಾಗೋ ತಂ ಭೋಗೇಹಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಅಸ್ಸಮಪದದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ನಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ತತಿಯದಿವಸೇ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಉದಕಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಮೇವ ನಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ಏವಂ ಸೋ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಪುನ ನ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ.

ತಾಪಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಮತ್ತಮೇವ ‘‘ಏತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿಳನ್ಧನಮಣಿಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿ, ಸೋ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಅಸ್ಸಮಪದದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಮೇ ಮಣಿರತನಂ ನಾದಾಸಿ, ಅಜ್ಜ ದಾನಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ನಾಗೋ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿ. ತತಿಯದಿವಸೇ ಉದಕತೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಮೇವ ನಂ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ತತಿಯೋ ದಿವಸೋ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ, ದೇಹಿ ದಾನಿ ಮೇ ಏತಂ ಮಣಿರತನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ನಾಗರಾಜಾ ಉದಕೇ ಠತ್ವಾವ ತಾಪಸಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೭. ‘‘ಮಮನ್ನಪಾನಂ ವಿಪುಲಂ ಉಳಾರಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀಮಸ್ಸ ಮಣಿಸ್ಸ ಹೇತು;

ತಂ ತೇ ನ ದಸ್ಸಂ ಅತಿಯಾಚಕೋಸಿ, ನ ಚಾಪಿ ತೇ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಮಿಸ್ಸಂ.

೮. ‘‘ಸುಸೂ ಯಥಾ ಸಕ್ಖರಧೋತಪಾಣೀ, ತಾಸೇಸಿಮಂ ಸೇಲಂ ಯಾಚಮಾನೋ;

ತಂ ತೇ ನ ದಸ್ಸಂ ಅತಿಯಾಚಕೋಸಿ, ನ ಚಾಪಿ ತೇ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಮನ್ನಪಾನನ್ತಿ ಮಮ ಯಾಗುಭತ್ತಾದಿದಿಬ್ಬಭೋಜನಂ ಅಟ್ಠಪಾನಕಭೇದಞ್ಚ ದಿಬ್ಬಪಾನಂ. ವಿಪುಲನ್ತಿ ಬಹು. ಉಳಾರನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಪಣೀತಂ. ತಂ ತೇತಿ ತಂ ಮಣಿಂ ತುಯ್ಹಂ. ಅತಿಯಾಚಕೋಸೀತಿ ಕಾಲಞ್ಚ ಪಮಾಣಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ ಮಣಿರತನಂ ಯಾಚಮಾನೋ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಯಾಚಕೋಸಿ. ನ ಚಾಪಿ ತೇತಿ ನ ಕೇವಲಂ ನ ದಸ್ಸಂ, ಅಸ್ಸಮಮ್ಪಿ ತೇ ನಾಗಮಿಸ್ಸಂ. ಸುಸೂ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಯುವಾ ತರುಣಮನುಸ್ಸೋ. ಸಕ್ಖರಧೋತಪಾಣೀತಿ ಸಕ್ಖರಾಯ ಧೋತಪಾಣಿ, ತೇಲೇನ ಪಾಸಾಣೇ ಧೋತಅಸಿಹತ್ಥೋ. ತಾಸೇಸಿಮಂ ಸೇಲಂ ಯಾಚಮಾನೋತಿ ಇಮಂ ಮಣಿಂ ಯಾಚನ್ತೋ ತ್ವಂ ಕಞ್ಚನಥರುಖಗ್ಗಂ ಅಬ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ‘‘ಸೀಸಂ ತೇ ಛಿನ್ದಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ತರುಣಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮಂ ತಾಸೇಸಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಸೋ ನಾಗರಾಜಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ. ಅಥ ಸೋ ತಾಪಸೋ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಕಿಸೋ ಅಹೋಸಿ ಲೂಖೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ. ಅಥ ಜೇಟ್ಠತಾಪಸೋ ‘‘ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಣ್ಡುರೋಗಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ, ತ್ವಂ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ನಾಗರಾಜಾನಂ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯. ‘‘ನ ತಂ ಯಾಚೇ ಯಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಜಿಗೀಸೇ, ದೇಸ್ಸೋ ಹೋತಿ ಅತಿಯಾಚನಾಯ;

ನಾಗೋ ಮಣಿಂ ಯಾಚಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ಅದಸ್ಸನಂಯೇವ ತದಜ್ಝಗಮಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ತಂ ಯಾಚೇತಿ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ನ ಯಾಚೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಜಿಗೀಸೇತಿ ಯಂ ಭಣ್ಡಂ ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಿಯನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ. ದೇಸ್ಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ. ಅತಿಯಾಚನಾಯಾತಿ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವರಭಣ್ಡಂ ಯಾಚನ್ತೋ ತಾಯ ಅತಿಯಾಚನಾಯ. ಅದಸ್ಸನಂಯೇವ ತದಜ್ಝಗಮಾತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದಸ್ಸನಮೇವ ಗತೋತಿ.

ಏವಂ ಪನ ತಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಸೋಚೀ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಸ್ಸಮಮೇವ ಗತೋ. ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಭಾತರೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತರತನಪರಿಪುಣ್ಣೇ ನಾಗಭವನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ನಾಗಾನಮ್ಪಿ ಯಾಚನಾ ನಾಮ ಅಮನಾಪಾ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಜೇಟ್ಠೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಣಿಕಣ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೨೫೪] ೪. ಕುಣ್ಡಕಕುಚ್ಛಿಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಭುತ್ವಾ ತಿಣಪರಿಘಾಸನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದದನ್ತಿ. ವಿಹಾರೇ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಘೋಸಕಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇಸುಂ, ಸೋ ಯೇ ಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ದೇತಿ.

ಅಥೇಕಾ ದುಗ್ಗತಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಏಕಮೇವ ಪಟಿವೀಸಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇಸು ಉಸ್ಸೂರೇ ಧಮ್ಮಘೋಸಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಮಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪನ ವಿಹಾರೇಯೇವ, ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ‘‘ಏಕಾಯ ಕಿರ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪಿತೋ’’ತಿ ಬಹೂನಿ ಸದ್ಧಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಅಸ್ಸೋಸುಂ. ತೇಸು ರಾಜಾ ಪಸ್ಸೇನದೀ ಕೋಸಲೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಾಟಕೇನ ಚೇವ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಾಯ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಭತ್ತಭಾಜನಾನಿ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಂ ಪರಿವಿಸಮಾನಾ ಇಮಂ ಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ವಳಞ್ಜೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪರಿವಿಸತೂ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚ ರಾಜಾ, ಏವಂ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ವಿಸಾಖಾ ಚ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಪಹಿಣಿ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಪನ ಕುಲಾನಿ ಏಕಸತದ್ವಿಸತಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪೇನ ಕಹಾಪಣೇ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಏವಂ ಏಕಾಹೇನೇವ ಸಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಂ ಲಭಿ. ಥೇರೋ ಪನ ತಾಯ ದಿನ್ನಯಾಗುಮೇವ ಪಿವಿತ್ವಾ ತಾಯ ಕತಖಜ್ಜಕಮೇವ ಪಕ್ಕಭತ್ತಮೇವ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಮಹಲ್ಲಿಕಗಹಪತಾನಿಂ ದುಗ್ಗತಭಾವತೋ ಮೋಚೇಸಿ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಅಹೋಸಿ. ತಾಯ ದಿನ್ನಮಾಹಾರಂ ಅಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಏತಿಸ್ಸಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಅವಸ್ಸಯೋ ಜಾತೋ, ನ ಚ ಇದಾನೇವ ತಾಯ ದಿನ್ನಂ ಆಹಾರಂ ಅಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉತ್ತರಾಪಥೇ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಉತ್ತರಾಪಥಜನಪದತೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಾ ಅಸ್ಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ. ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ಪಞ್ಚಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕೋ ನಿಗಮಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ನಿವೇಸನಂ, ತಂ ಪನ ಕುಲಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗತಂ, ಏಕಾವ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಅವಸಿಟ್ಠಾ, ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿವೇಸನೇ ವಸತಿ. ಅಥ ಸೋ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ತಂ ನಿಗಮಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ವೇತನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನೇ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇಸಿ. ತಂದಿವಸಮೇವಸ್ಸ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಆಜಾನೀಯಾವಳವಾಯ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ದ್ವೇ ತಯೋ ದಿವಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಬಲಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸೇ ಆದಾಯ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ಗೇಹವೇತನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮ, ದೇಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಾತ, ವೇತನಂ ಮೇ ದದಮಾನೋ ಇಮಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಪೋತಕಂ ವೇತನತೋ ಖಣ್ಡೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ವಾಣಿಜೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸ್ಸಪೋತಕೇ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸ್ಸಾವನಝಾಮಕಭತ್ತವಿಘಾಸತಿಣಾನಿ ದತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ.

ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ. ಕುಣ್ಡಕಖಾದಕಸ್ಸ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಅಸ್ಸೋಪಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಚ್ಚಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಅಸ್ಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಅಞ್ಞೋ ಅಸ್ಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಪುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಪೋತಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮಿ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಸೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಚರಿತುಂ ಗತೋ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಯನ್ಹೇ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೋ ಅಸ್ಸೇ ಬಹಿ ಠಪೇತ್ವಾವ ನಿಸೀದಿ. ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋಪಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಕಾಲೇಯೇವ ಆಗಮಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಣ್ಡಕಕುಚ್ಛಿಸಿನ್ಧವಪೋತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಿನ್ಧವೋ ಅನಗ್ಘೋ, ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋಪಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಿತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತೇ ಅಸ್ಸಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಂ ಅಸ್ಸಪೋತಕಂ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತ, ಪುತ್ತಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಏತಂ ಕಿಂ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಓದನಕಞ್ಜಿಕಞ್ಚ ಝಾಮಕಭತ್ತಞ್ಚ ವಿಘಾಸತಿಣಞ್ಚ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಕುಣ್ಡಕಯಾಗುಞ್ಚ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಹಂ ಏತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ಥರಣಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಚ ಸುಖಂ ಅನುಭವತು, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಸ್ಸ ಮುಖಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಂ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಛ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಾಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ನವವತ್ಥಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ ಪುತ್ತಪೋಸಾವನಿಕಂ ಲದ್ಧಂ, ತ್ವಂ, ತಾತ, ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ, ತದಾ ಸೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುನದಿವಸೇ ಅಸ್ಸಪೋತಕಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡರಸಭೋಜನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನಂ, ಜಾನಾತಿ ನು ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ, ಉದಾಹು ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ದೋಣಿಯಂ ಕುಣ್ಡಕಯಾಗುಂ ಆಕಿರಾಪೇತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಇಮಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಯಾಗುಂ ಪಾಯಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦. ‘‘ಭುತ್ವಾ ತಿಣಪರಿಘಾಸಂ, ಭುತ್ವಾ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕಂ;

ಏತಂ ತೇ ಭೋಜನಂ ಆಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ದಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಭುತ್ವಾ ತಿಣಪರಿಘಾಸನ್ತಿ ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ದಿನ್ನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಖಾದಿತಾವಸೇಸಂ ವಿಘಾಸತಿಣಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಿಘಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತೋ. ಭುತ್ವಾ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಚಾಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಓದನಾವಸೇಸಂ. ಕುಣ್ಡಕನ್ತಿ ಕುಣ್ಡಕಮೇವ. ಏತಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತೋಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏತಂ ತೇತಿ ಏತಂ ತವ ಪುಬ್ಬೇ ಭೋಜನಂ ಆಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ದಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜಸೀತಿ ಮಯಾಪಿ ತೇ ತಮೇವ ದಿನ್ನಂ, ತ್ವಂ ತಂ ಕಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜಸೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೧. ‘‘ಯತ್ಥ ಪೋಸಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಜಾತಿಯಾ ವಿನಯೇನ ವಾ;

ಬಹು ತತ್ಥ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಪಿ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕಂ.

೧೨. ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಖೋಮಂ ಪಜಾನಾಸಿ, ಯಾದಿಸಾಯಂ ಹಯುತ್ತಮೋ;

ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಮಾಗಮ್ಮ, ನ ತೇ ಭಕ್ಖಾಮಿ ಕುಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ಪೋಸನ್ತಿ ಸತ್ತಂ. ಜಾತಿಯಾ ವಿನಯೇನ ವಾತಿ ‘‘ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಏಸೋ, ನ ವಾ, ಆಚಾರಯುತ್ತೋ ವಾ, ನ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಗರುಕಾಲಪನೇನ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ. ಯಾದಿಸಾಯನ್ತಿ ಯಾದಿಸೋ ಅಯಂ, ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನನ್ತಮೇವ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಪಟಿಚ್ಚ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕುಣ್ಡಕಂ ಕಿಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ನ ಹಿ ತ್ವಂ ಕುಣ್ಡಕಂ ಭೋಜಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಛ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ದತ್ವಾ ಮಂ ಗಣ್ಹೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತಂ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ತಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಮಾ ಕುಜ್ಝೀ’’ತಿ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ವಿಚಿತ್ತಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥರಣಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಂ ಠಪೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಸ್ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ಸಿನ್ಧವೋ ಇಮೇ ಅಸ್ಸೇ ವಿಸುಂ ಅಕತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸೋಭನೋ, ಭೋ, ಸಿನ್ಧವೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿಸ್ಸ ಜವಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಅಸ್ಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಅಸ್ಸಂ ಪಾಹೇಸಿ. ಸಬ್ಬಂ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ನಿರನ್ತರಂ ಅಸ್ಸಪನ್ತೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮಿವಾಹೋಸಿ. ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಸ್ಸ ವೇಗ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಏಕಪುರಿಸೋಪಿ ನಂ ನ ಅದ್ದಸ. ಪುನ ರತ್ಥಪಟಂ ಉದರೇ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ರತ್ತಪಟಮೇವ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಉಯ್ಯಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತತ್ಥಸ್ಸ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಧಾವತೋ ಖುರಗ್ಗಾನಿಪಿ ನ ತೇಮಿಂಸು. ಪುನವಾರಂ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತಾನಂ ಉಪರಿ ಧಾವನ್ತೋ ಏಕಪಣ್ಣಮ್ಪಿ ನ ಉದಕೇ ಓಸೀದಾಪೇಸಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಜವಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ, ಅಸ್ಸೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಪೋತಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವೇಗೇ ದಸ್ಸಿಯಮಾನೇ ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತೋ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢರಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ. ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಮ್ಪಿ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ, ಸಕ್ಕಾರೋಪಿಸ್ಸ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ರಞ್ಞೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋ ವಾಸಘರಗಬ್ಭೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಚತುಜಾತಿಗನ್ಧೇಹಿ ಭೂಮಿಲೇಪನಂ ಅಕಂಸು, ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮಾನಿ ಓಸಾರಯಿಂಸು, ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಖಚಿತಂ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತ್ರಸಾಣಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಗನ್ಧತೇಲಪದೀಪಾ ಝಾಯಿಂಸು, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನೇಪಿಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹಂ ಠಪಯಿಂಸು, ನಿಚ್ಚಂ ರಾಜಾರಹಭೋಜನಮೇವ ಭುಞ್ಜಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಹತ್ಥಗತಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಅರಹನ್ತೋ ಚ ಅಹೇಸುಂ. ‘‘ತದಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಅಯಮೇವ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಿನ್ಧವೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಅಸ್ಸವಾಣಿಜ್ಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುಣ್ಡಕಕುಚ್ಛಿಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೨೫೫] ೫. ಸುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಾವ ಸೋ ಮತ್ತಮಞ್ಞಾಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅತಿಬಹುಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಜೀರಣೇನ ಕಾಲಕತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಏವಂ ಕಾಲಕತೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಕುಚ್ಛಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅತಿಬಹುಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಲಕತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಅತಿಭೋಜನಪಚ್ಚಯೇನೇವ ಮತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಂ ಸುಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಮುದ್ದಾನುಗತೇ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಸನ್ತಾನಂ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುಬ್ಬಲಚಕ್ಖುಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸುಕಾನಂ ಕಿರ ಸೀಘೋ ವೇಗೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಠಮಂ ಚಕ್ಖುಮೇವ ದುಬ್ಬಲಂ ಹೋತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಕುಲಾವಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಗೋಚರಭೂಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ಸಮುದ್ದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ದೀಪಕಂ ಪಸ್ಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಧುರಫಲಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಗೋಚರವೇಲಾಯ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅದಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಖಾದನ್ತೋ ರಸಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ನನು ಇಮಂ ಅಸುಕದೀಪಕೇ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಾತ, ಏತಂ ದೀಪಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನಾಮ ಸುಕಾ ದೀಘಮಾಯುಂ ಪಾಲೇನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ಪುನ ತಂ ದೀಪಕಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿಯೇವ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬಹುಂ ಅಮ್ಬರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ಸಮುದ್ದಮತ್ಥಕೇನಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತಿಧಾತತಾಯ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ನಿದ್ದಾಯಾಭಿಭೂತೋ, ಸೋ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ಆಗಚ್ಛತೇವ, ತುಣ್ಡೇನ ಪನಸ್ಸ ಗಹಿತಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಪತಿ. ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಆಗಮನವೀಥಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಓಸೀದನ್ತೋ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇನೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉದಕೇ ಪತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಮಚ್ಛೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗಮನವೇಲಾಯ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಯೇವ ‘‘ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತ್ವಾ ಮತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ಆಹಾರಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೩. ‘‘ಯಾವ ಸೋ ಮತ್ತಮಞ್ಞಾಸಿ, ಭೋಜನಸ್ಮಿಂ ವಿಹಙ್ಗಮೋ;

ತಾವ ಅದ್ಧಾನಮಾಪಾದಿ, ಮಾತರಞ್ಚ ಅಪೋಸಯಿ.

೧೪. ‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ ಬಹುತರಂ, ಭೋಜನಂ ಅಜ್ಝವಾಹರಿ;

ತತೋ ತತ್ಥೇವ ಸಂಸೀದಿ, ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹಿ ಸೋ ಅಹು.

೧೫. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಸಾಧು, ಭೋಜನಸ್ಮಿಂ ಅಗಿದ್ಧತಾ;

ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹಿ ಸೀದನ್ತಿ, ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ನ ಸೀದರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಾವ ಸೋತಿ ಯಾವ ಸೋ ವಿಹಙ್ಗಮೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಮಞ್ಞಾಸಿ. ತಾವ ಅದ್ಧಾನಮಾಪಾದೀತಿ ತತ್ಥಕಂ ಕಾಲಂ ಜೀವಿತಅದ್ಧಾನಂ ಆಪಾದಿ, ಆಯುಂ ವಿನ್ದಿ. ಮಾತರಞ್ಚಾತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಅಪೋಸಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತೋ ಚ ಖೋತಿ ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖೋ ಕಾಲೇ. ಭೋಜನಂ ಅಜ್ಝವಾಹರೀತಿ ಅಮ್ಬರಸಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿ. ತತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ತತ್ಥೇವ ಸಂಸೀದೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದೇಯೇವ ಓಸೀದಿ ನಿಮುಜ್ಜಿ, ಮಚ್ಛಭೋಜನತಂ ಆಪಜ್ಜಿ.

ತಸ್ಮಾ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಸಾಧೂತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಸುಕೋ ಸಮುದ್ದೇ ಓಸೀದಿತ್ವಾ ಮತೋ, ತಸ್ಮಾ ಭೋಜನಸ್ಮಿಂ ಅಗಿದ್ಧಿತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಮತ್ತಞ್ಞುಭಾವೋ ಸಾಧು, ಪಮಾಣಜಾನನಂ ಸುನ್ದರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ, ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ…ಪೇ… ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಲ್ಲಂ ಸುಕ್ಖಞ್ಚ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ, ನ ಬಾಳ್ಹಂ ಸುಹಿತೋ ಸಿಯಾ;

ಊನುದರೋ ಮಿತಾಹಾರೋ, ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ, ಅಭುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಿವೇ;

ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. (ಥೇರಗಾ. ೯೮೨-೯೮೩);

‘‘ಮನುಜಸ್ಸ ಸದಾ ಸತೀಮತೋ, ಮತ್ತಂ ಜಾನತೋ ಲದ್ಧಭೋಜನೇ;

ತನೂ ತಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ವೇದನಾ, ಸಣಿಕಂ ಜೀರತಿ ಆಯುಂ ಪಾಲಯ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೪) –

ಏವಂ ವಣ್ಣಿತಾ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಪಿ ಸಾಧು.

‘‘ಕನ್ತಾರೇ ಪುತ್ತಮಂಸಂವ, ಅಕ್ಖಸ್ಸಬ್ಭಞ್ಜನಂ ಯಥಾ;

ಏವಂ ಆಹರಿ ಆಹರಂ, ಯಾಪನತ್ಥಮಮುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೯) –

ಏವಂ ವಣ್ಣಿತಾ ಅಗಿದ್ಧಿತಾಪಿ ಸಾಧು. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಗಿದ್ಧಿಮಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತತೋ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋವ ಸುನ್ದರತರೋ. ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹಿ ಸೀದನ್ತೀತಿ ಭೋಜನೇ ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಹಿ ರಸತಣ್ಹಾವಸೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಸೀದನ್ತಿ. ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ನ ಸೀದರೇತಿ ಯೇ ಪನ ಭೋಜನೇ ಪಮಾಣಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಪಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇಪಿ ನ ಸೀದನ್ತೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅರಹನ್ತೋಪಿ ಅಹೇಸುಂ. ‘‘ತದಾ ಸುಕರಾಜಪುತ್ತೋ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಸುಕರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೨೫೬] ೬. ಜರೂದಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಜರೂದಪಾನಂ ಖಣಮಾನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ವಾಣಿಜೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ತಥಾಗತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ದೀಘಮಗ್ಗಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಭಣ್ಡಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಿದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ತೇ ಕನ್ತಾರಮಗ್ಗೇ ಪುರಾಣಉದಪಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದಪಾನೇ ಪಾನೀಯಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯಞ್ಚ ಪಿಪಾಸಿತಾ, ಖಣಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಖಣನ್ತಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬಹುಂ ಅಯಂ…ಪೇ… ವೇಳುರಿಯಂ ಲಭಿಂಸು. ತೇ ತೇನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ರತನಾನಂ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸು. ತೇ ಆಭತಂ ಧನಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಮಯಂ ‘‘ಸಿದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾ ಭತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಥಾಗತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಅತ್ತನೋ ಧನಸ್ಸ ಲದ್ಧಾಕಾರಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ ಉಪಾಸಕಾ ತೇನ ಧನೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಪಮಾಣಞ್ಞುತಾಯ ಧನಞ್ಚ ಜೀವಿತಞ್ಚ ಅಲಭಿತ್ಥ, ಪೋರಾಣಕಾ ಪನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಅಮತ್ತಞ್ಞುನೋ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಾಣಿಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬಹೂ ವಾಣಿಜೇ ಆದಾಯ ತಮೇವ ಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ತಮೇವ ಉದಪಾನಂ ಅದ್ದಸ. ತತ್ಥ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ‘‘ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಉದಪಾನಂ ಖಣನ್ತಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬಹೂನಿ ಅಯಾದೀನಿ ಲಭಿಂಸು. ತೇ ಬಹುಮ್ಪಿ ರತನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ ‘‘ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏತ್ಥ ಇತೋ ಸುನ್ದರತರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ತಂ ಖಣಿಂಸುಯೇವ. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ಆಹ – ‘‘ಭೋ ವಾಣಿಜಾ, ಲೋಭೋ ನಾಮೇಸ ವಿನಾಸಮೂಲಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಬಹು ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ಏತ್ತಕೇನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹೋಥ, ಮಾ ಅತಿಖಣಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತೇನ ನಿವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ಖಣಿಂಸುಯೇವ. ಸೋ ಚ ಉದಪಾನೋ ನಾಗಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ, ಅಥಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ವಸನಕನಾಗರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನೇ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇ ಲೇಡ್ಡೂಸೂ ಚ ಪಂಸೂಸು ಚ ಪತಮಾನೇಸು ಕುದ್ಧೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅವಸೇಸೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಾಸಿಕವಾತೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತನಾನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸುಖಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜಾಪೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ನೇತ್ವಾ ಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಉನ್ನಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೬. ‘‘ಜರೂದಪಾನಂ ಖಣಮಾನಾ, ವಾಣಿಜಾ ಉದಕತ್ಥಿಕಾ;

ಅಜ್ಝಗಮುಂ ಅಯಸಂ ಲೋಹಂ, ತಿಪುಸೀಸಞ್ಚ ವಾಣಿಜಾ;

ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಞ್ಚ, ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯಾ ಬಹೂ.

೧೭. ‘‘ತೇ ಚ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ, ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಖಾಣಿಸುಂ;

ತೇ ತತ್ಥಾಸೀವಿಸೋ ಘೋರೋ, ತೇಜಸ್ಸೀ ತೇಜಸಾ ಹನಿ.

೧೮. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಖಣೇ ನಾತಿಖಣೇ, ಅತಿಖಾತಞ್ಹಿ ಪಾಪಕಂ;

ಖಾತೇನ ಚ ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ಅತಿಖಾತೇನ ನಾಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಯಸನ್ತಿ ಕಾಳಲೋಹಂ. ಲೋಹನ್ತಿ ತಮ್ಬಲೋಹಂ. ಮುತ್ತಾತಿ ಮುತ್ತಾಯೋ. ತೇ ಚ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾತಿ ತೇ ಚ ವಾಣಿಜಾ ತೇನ ಧನೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ. ತೇ ತತ್ಥಾತಿ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ತಸ್ಮಿಂ ಉದಪಾನೇ. ತೇಜಸ್ಸೀತಿ ವಿಸತೇಜೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತೇಜಸಾ ಹನೀತಿ ವಿಸತೇಜೇನ ಘಾತೇಸಿ. ಅತಿಖಾತೇನ ನಾಸಿತನ್ತಿ ಅತಿಖಣೇನ ತಞ್ಚ ಧನಂ ಜೀವಿತಞ್ಚ ನಾಸಿತಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ನಾಗರಾಜಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ಥವಾಹಜೇಟ್ಠಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಜರೂದಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೨೫೭] ೭. ಗಾಮಣಿಚನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಯಂ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಪಸಂಸನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಪಸಂಸನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ಪಞ್ಞವಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಜನಸನ್ಧೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ಸುಪರಿಮಜ್ಜಿತಕಞ್ಚನಾದಾಸತಲಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ ಅತಿಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ, ತೇನಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಆದಾಸಮುಖಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಪನ ಪಿತಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ರಞ್ಞೋ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಮತಕದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಮಾರೋ ಅತಿದಹರೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ನಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ, ದೇವ, ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಕುಮಾರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿ.

ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಏಕಂ ದ್ವೀಹಿ ಪಾದೇಹಿ ವಿಚರಣಮಕ್ಕಟಂ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಚರಿಯವೇಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕಾಲೇ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಚರಿಯೋ ಪಗುಣವಿಜ್ಜೋ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತರತನಟ್ಠಾನೇ ಗುಣದೋಸಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏತೇನೇವ ಗಹಿತಂ ರಾಜಕುಲಾನಂ ಗೇಹಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಇಮಂ ದೇವೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇತೂ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಕುಮಾರೋ ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ, ಮಕ್ಕಟೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಕ್ಕಟಾ ನಾಮ ಕತಂ ಕತಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತುಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಕತಂ ಪನ ಕಾತುಂ ವಾ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಾ ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯. ‘‘ನಾಯಂ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋ, ಲೋಲೋ ಅಯಂ ವಲೀಮುಖೋ;

ಕತಂ ಕತಂ ಖೋ ದೂಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಮಿದಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಯಂ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ನ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋ, ಘರಾನಿ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಾ ಛೇಕೋ ನ ಹೋತಿ. ಲೋಲೋತಿ ಲೋಲಜಾತಿಕೋ. ವಲೀಮುಖೋತಿ ವಲಿಯೋ ಮುಖೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಲೀಮುಖೋ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಮಿದಂಕುಲನ್ತಿ ಇದಂ ಮಕ್ಕಟಕುಲಂ ನಾಮ ಕತಂ ಕತಂ ದೂಸೇತಬ್ಬಂ ವಿನಾಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಸಭಾವನ್ತಿ.

ಅಥಾಮಚ್ಚಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಚ್ಚಯೇನ ಪುನ ತಮೇವ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕಾಲೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯಸುತ್ತಮಸ್ಸ ಸುಪವತ್ತಿತಂ, ಇಮಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಕುಮಾರೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಚಿತ್ತವತೋ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಲೋಮಂ ನಾಮ ಏವರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ನಿಚಿತ್ತಕೋ ವಾನರೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೦. ‘‘ನಯಿದಂ ಚಿತ್ತವತೋ ಲೋಮಂ, ನಾಯಂ ಅಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಮಿಗೋ;

ಸಿಟ್ಠಂ ಮೇ ಜನಸನ್ಧೇನ, ನಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಜಾನತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಯಿದಂ ಚಿತ್ತವತೋ ಲೋಮನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ ಏತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಫರುಸಲೋಮಂ, ಇದಂ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತವತೋ ನ ಹೋತಿ. ಪಾಕತಿಕಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಅಚಿತ್ತಕೋ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ನತ್ಥಿ. ನಾಯಂ ಅಸ್ಸಾಸಿಕೋತಿ ಅಯಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಸಾಸನಿಂ ವಾ ದತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನ ಅಸ್ಸಾಸಿಕೋ. ಮಿಗೋತಿ ಮಕ್ಕಟಂ ಆಹ. ಸಿಟ್ಠಂ ಮೇ ಜನಸನ್ಧೇನಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತರಾ ಜನಸನ್ಧೇನ ಏತಂ ಸಿಟ್ಠಂ ಕಥಿತಂ, ‘‘ಮಕ್ಕಟೋ ನಾಮ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅನುಸಾಸನೀ ದಿನ್ನಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ನಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಜಾನತೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ವಾನರೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾತೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ನಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ದೂಸಯೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ.

ಅಮಚ್ಚಾ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ತಮೇವ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಪುರಿಸೋ ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತುಉಪಟ್ಠಾನಕಾರಕೋ, ಕುಲೇಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮಕಾರಕೋ, ಇಮಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಕುಮಾರೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಮಕ್ಕಟಾ ನಾಮ ಚಲಚಿತ್ತಾ, ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೧. ‘‘ನ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾ, ಭಾತರಂ ಭಗಿನಿಂ ಸಕಂ;

ಭರೇಯ್ಯ ತಾದಿಸೋ ಪೋಸೋ, ಸಿಟ್ಠಂ ದಸರಥೇನ ಮೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಭಾತರಂ ಭಗಿನಿಂ ಸಕನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಾತರಂ ವಾ ಭಗಿನಿಂ ವಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಸಖ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಕನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಕಭಾತಿಕಭಗಿನಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಸಖನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಹಾಯಕೋ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವಿಚಾರಿತಮೇವ. ಭರೇಯ್ಯಾತಿ ಪೋಸೇಯ್ಯ. ತಾದಿಸೋ ಪೋಸೋತಿ ಯಾದಿಸೋ ಏಸ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಾದಿಸೋ ಮಕ್ಕಟಜಾತಿಕೋ ಸತ್ತೋ ನ ಭರೇಯ್ಯ. ಸಿಟ್ಠಂ ದಸರಥೇನ ಮೇತಿ ಏವಂ ಮೇ ಪಿತರಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ. ಪಿತಾ ಹಿಸ್ಸ ಜನಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸನ್ದಹನತೋ ‘‘ಜನಸನ್ಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ದಸಹಿ ರಥೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಏಕೇನೇವ ರಥೇನ ಕರಣತೋ ‘‘ದಸರಥೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಓವಾದಸ್ಸ ಸುತತ್ತಾ ಏವಮಾಹ.

ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಮಕ್ಕಟಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಕುಮಾರೋ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಆದಾಸಮುಖರಞ್ಞೋ ಆಣಾ’’ತಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಭಾವೋಪಿಸ್ಸ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗತೋ.

ಪಣ್ಡಿತಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ಪನಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಚುದ್ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ಆಭತಾನಿ –

‘‘ಗೋಣೋ ಪುತ್ತೋ ಹಯೋ ಚೇವ, ನಳಕಾರೋ ಗಾಮಭೋಜಕೋ;

ಗಣಿಕಾ ತರುಣೀ ಸಪ್ಪೋ, ಮಿಗೋ ತಿತ್ತಿರದೇವತಾ;

ನಾಗೋ ತಪಸ್ಸಿನೋ ಚೇವ, ಅಥೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬೀಕಥಾ – ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತೇ ಏಕೋ ಜನಸನ್ಧರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲಿಕೋ ನಾಮೇನ ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ನಾಮ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಸಮಾನವಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋಭತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ದಹರಂ ಕುಮಾರಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಜನಪದೇ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಸೋ ನಗರತೋ ತಿಯೋಜನಮತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಕಸಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಪನಸ್ಸ ಗೋಣಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಏಕಂ ಸಹಾಯಕಂ ದ್ವೇ ಗೋಣೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಿವಸಂ ಕಸಿತ್ವಾ ತಿಣಂ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತುಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ. ಗೋಣಾಪಿ ಪರಿಚಯೇನ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿಂಸು, ತೇಸು ಪವಿಸನ್ತೇಸು ಸಾಮಿಕೋ ಥಾಲಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ, ಭರಿಯಾ ಥಾಲಕಂ ಅಪನೇಸಿ. ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ‘‘ಭತ್ತೇನ ಮಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಗೋಣೇ ಅನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾವ ಗತೋ. ಚೋರಾ ರತ್ತಿಂ ವಜಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಯೇವ ಗೋಣೇ ಹರಿಂಸು. ಗೋಣಸಾಮಿಕೋ ಪಾತೋವ ವಜಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ತೇ ಗೋಣೇ ಅದಿಸ್ವಾ ಚೋರೇಹಿ ಹಟಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ‘‘ಗಾಮಣಿಚನ್ದಸ್ಸ ಗೀವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಗೋಣೇ, ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನನು ಗೋಣಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ನಿಯ್ಯಾದಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ನಿಯ್ಯಾದಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ, ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇಸು ಹಿ ಜನಪದೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಕ್ಖರಂ ವಾ ಕಪಾಲಖಣ್ಡಂ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ, ಏಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಯೋ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ರಾಜಾಣಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ರಾಜದೂತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖಮಿ.

ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಕುಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ವಸನಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅತಿಛಾತೋಮ್ಹಿ, ಯಾವ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಹಾಯಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಹಾಯೋ ಪನಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನತ್ಥಿ, ಸಹಾಯಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಪಕ್ಕಾಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ಅಧಿವಾಸೇಹಿ, ಇದಾನೇವ ಪಚಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ವೇಗೇನ ತಣ್ಡುಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೀ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ, ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ತಸ್ಸಾ ಸತ್ತಮಾಸಿಕೋ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇ ಭರಿಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಪಾತೇಸಿ, ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ, ಏಹೀ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇ ಜನಾ ಗಾಮಣಿಂ ಮಜ್ಝೇ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಏಕೋ ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ಅಸ್ಸಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಸ್ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾತುಲ ಗಾಮಣಿಚನ್ದ, ಏತಂ ತಾವ ಅಸ್ಸಂ ಕೇನಚಿದೇವ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಏಕಂ ಪಾಸಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಿಪಿ, ಪಾಸಾಣೋ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಏರಣ್ಡದಣ್ಡಕಂ ವಿಯ ಭಿನ್ದಿ. ಅಥ ನಂ ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ‘‘ತಯಾ ಮೇ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೋ ಭಿನ್ನೋ, ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿ.

ಸೋ ತೀಹಿ ಜನೇಹಿ ನೀಯಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹಂ ಗೋಣಮೂಲಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಪಗೇವ ಗಬ್ಭಪಾತನದಣ್ಡಂ, ಅಸ್ಸಮೂಲಂ ಪನ ಕುತೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮತಂ ಮೇ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ. ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಟವಿಯಂ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇಯೇವ ಏಕಂ ಏಕತೋ ಪಪಾತಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ದ್ವೇ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ನಳಕಾರಾ ಏಕತೋ ಕಿಲಞ್ಜಂ ಚಿನನ್ತಿ. ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ‘‘ಭೋ, ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಥೋಕಂ ಇಧೇವ ಹೋಥ, ಯಾವ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಪಾತಪಸ್ಸೇ ಪತಮಾನೋ ಪಿತುನಳಕಾರಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿ, ನಳಕಾರೋ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ. ಗಾಮಣಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ನಳಕಾರಪುತ್ತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇ ಪಿತುಘಾತಕಚೋರೋ, ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗುಮ್ಬತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ, ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಿತುಘಾತಕಚೋರೋ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಾಮಣಿಂ ಮಜ್ಝೇ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಯಿಂಸು.