೨. ಪದುಮವಗ್ಗೋ

[೨೬೧] ೧. ಪದುಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ಕೇಸಾ ಚ ಮಸ್ಸೂ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆನನ್ದಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಮಾಲಾಪೂಜಕಾರಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಕಾಲಿಙ್ಗಬೋಧಿಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಪನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ರೋಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಆನನ್ದಬೋಧೀ’’ತಿ ಜಾತೋ. ಥೇರೇನ ಹಿ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಬೋಧಿಸ್ಸ ರೋಪಿತಭಾವೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪತ್ಥರಿ. ಅಥೇಕಚ್ಚೇ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆನನ್ದಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಮಾಲಾಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಜೇತವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾಲಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ‘ಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಮಾಲಾಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮಾಲಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಅಹಂ ವೋ, ಆವುಸೋ, ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹೂ ನೀಲುಪ್ಪಲಕಲಾಪೇ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ತೇಸಂ ದಾಪೇಸಿ, ತೇ ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕರಿಂಸು. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಜಾನಪದಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾಲಂ ನ ಲಭಿಂಸು, ಥೇರೋ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾವ ಆಹರಾಪೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ವತ್ತುಛೇಕಾ ಕಥಾಕುಸಲಾ ಮಾಲಂ ಲಭನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲಭಿಂಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅನ್ತೋನಗರೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ. ಏಕೋ ಛಿನ್ನನಾಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಸರಂ ರಕ್ಖತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಸ್ಸವೇ ಘುಟ್ಠೇ ಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮಾ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ‘‘ನಾಸಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಅಭೂತೇನ ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಮಾಲಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪದುಮಾನಿ ಭಞ್ಜನಕಾಲೇ ಸರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು.

ತೇಸು ಏಕೋ ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೧. ‘‘ಯಥಾ ಕೇಸಾ ಚ ಮಸ್ಸೂ ಚ, ಛಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಂ ವಿರೂಹತಿ;

ಏವಂ ರುಹತು ತೇ ನಾಸಾ, ಪದುಮಂ ದೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ.

ಸೋ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪದುಮಂ ನ ಅದಾಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೨. ‘‘ಯಥಾ ಸಾರದಿಕಂ ಬೀಜಂ, ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ವಿರೂಹತಿ;

ಏವಂ ರುಹತು ತೇ ನಾಸಾ, ಪದುಮಂ ದೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಾರದಿಕನ್ತಿ ಸರದಸಮಯೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಬೀಜಂ. ಸೋ ತಸ್ಸಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪದುಮಂ ನ ಅದಾಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ತತಿಯೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೩. ‘‘ಉಭೋಪಿ ಪಲಪನ್ತೇತೇ, ಅಪಿ ಪದ್ಮಾನಿ ದಸ್ಸತಿ;

ವಜ್ಜುಂ ವಾ ತೇ ನ ವಾ ವಜ್ಜುಂ, ನತ್ಥಿ ನಾಸಾಯ ರೂಹನಾ;

ದೇಹಿ ಸಮ್ಮ ಪದುಮಾನಿ, ಅಹಂ ಯಾಚಾಮಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಭೋಪಿ ಪಲಪನ್ತೇತೇತಿ ಏತೇ ದ್ವೇಪಿ ಮುಸಾ ವದನ್ತಿ. ಅಪಿ ಪದ್ಮಾನೀತಿ ‘‘ಅಪಿ ನಾಮ ನೋ ಪದುಮಾನಿ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ. ವಜ್ಜುಂ ವಾ ತೇ ನ ವಾ ವಜ್ಜುನ್ತಿ ‘‘ತವ ನಾಸಾ ರುಹತೂ’’ತಿ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ ವಾ ನ ವಾ ವದೇಯ್ಯುಂ, ಏತೇಸಂ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ನತ್ಥಿ ನಾಸಾಯ ರುಹನಾ, ಅಹಂ ಪನ ತೇ ನಾಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ಯಾಚಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ದೇಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಪದುಮಾನಿ ಯಾಚಿತೋತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪದುಮಸರಗೋಪಕೋ ‘‘ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಕಥಿತೋ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಭಾವೋ ಕಥಿತೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ಪದುಮಾನೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಪದುಮಕಲಾಪಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪದುಮಸರಮೇವ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪದುಮಲಾಭೀ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪದುಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೨೬೨] ೨. ಮುದುಪಾಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪಾಣಿ ಚೇ ಮುದುಕೋ ಚಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆನೀತಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಗಮನತೋ ಅರಕ್ಖಿಯಾ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಪಿತರಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾವ ಪಿತರಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಲಾಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋ ಧೀತರಞ್ಚ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಞ್ಚ ದ್ವೇಪಿ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಪೋಸೇನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಧೀತಾಪಿ ಮೇ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪುನ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಧೀತರಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮ, ಮಯ್ಹಂ ಧೀತರಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ದಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ನೋ ಞಾತಕಾ ಬಹುತರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಮಚ್ಚಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು.

ಅಥ ರಾಜಾ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಬಹಿಗೇಹಂ ದಾಪೇಸಿ, ಅನ್ತೋ ಪವೇಸನಂ ನಿವಾರೇಸಿ. ತೇ ಪನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಕುಮಾರೋ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನ ರಾಜಧೀತರಂ ಬಹಿ ನೀಹರಾಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಧಾತಿಯಾ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ರಾಜಧೀತರಂ ಬಹಿ ಕಾತುಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ರಾಜಧೀತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಸೀಸೇ ತೇ ಊಕಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ನೀಚಪೀಠಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಚ್ಚೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸೀಸಂ ಅತ್ತನೋ ಊರೂಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಊಕಾ ಗಣ್ಹಯಮಾನಾ ರಾಜಧೀತಾಯ ಸೀಸಂ ನಖೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿ. ರಾಜಧೀತಾ ‘‘ನಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ನಖೇಹಿ ವಿಜ್ಝತಿ, ಪಿತುಚ್ಛಾಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಕುಮಾರಸ್ಸ ನಖೇಹಿ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ತೇನ ಸಾಸನಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತವ ಬಹಿಕರಣೂಪಾಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ರಾಜಧೀತಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋನ್ತೋ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

೩೪. ‘‘ಪಾಣಿ ಚೇ ಮುದುಕೋ ಚಸ್ಸ, ನಾಗೋ ಚಸ್ಸ ಸುಕಾರಿತೋ;

ಅನ್ಧಕಾರೋ ಚ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಥ ನೂನ ತದಾ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ಸಾ ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ರಾಜಧೀತಾ ಕಿಮಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಪಹಿಣೀ’’ತಿ ತಂ ಗಾಥಂ ಉದಾಹಾಸಿ. ಕುಮಾರೋ ಚ ತಸ್ಸತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ಗಾಥಾಯತ್ಥೋ – ಸಚೇ ತೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಾಯ ಮಮ ಹತ್ಥೋ ವಿಯ ಹತ್ಥೋ ಮುದು ಅಸ್ಸ, ಯದಿ ಚ ತೇ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಸುಕಾರಿತೋ ಏಕೋ ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸ, ಯದಿ ಚ ತಂ ದಿವಸಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅತಿವಿಯ ಬಹಲೋ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಸ್ಸ, ದೇವೋ ಚ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಅಥ ನೂನ ತದಾ ಸಿಯಾತಿ ತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಆಗಮ್ಮ ಏಕಂಸೇನ ತೇ ಮನೋರಥಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಗಮನಂ ಸಿಯಾತಿ.

ಕುಮಾರೋ ಏತಮತ್ಥಂ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಮುದುಹತ್ಥಂ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಸಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಗೋಪಕಸ್ಸ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ಅಚ್ಛಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಘನಕಾಳಮೇಘೋ ವಸ್ಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ದಾನಿ ರಾಜಧೀತಾಯ ವುತ್ತದಿವಸೋ’’ತಿ ವಾರಣಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮುದುಹತ್ಥಕಂ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಸ್ಸ ಆಕಾಸಙ್ಗಣಾಭಿಮುಖೇ ಠಾನೇ ಹತ್ಥಿಂ ಮಹಾಭಿತ್ತಿಯಂ ಅಲ್ಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸಮೀಪೇ ತೇಮೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಧೀತರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸಯಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೂಳಸಯನೇ ಸಯಾಪೇತಿ. ಸಾಪಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕುಮಾರೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾವ ನಿಪನ್ನಾ ‘‘ತಾತ ನ್ಹಾಯಿತುಕಾಮಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಏಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸಮೀಪಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ನ್ಹಾಯಾಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸ್ಸ ಬಹಿಪಸ್ಸೇ ಪಮುಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ನ್ಹಾಯಮಾನಾವ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥತೋ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾಯ ಹತ್ಥೇ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಾಜಧೀತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಮುಖೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೀತು ಹತ್ಥಂ ಮುಞ್ಚಿ, ಸಾ ಇತರಸ್ಮಾಪಿ ಹತ್ಥಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ದುತಿಯಹತ್ಥೇ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಧೀತಾಯೇವ ಮೇ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಂ ದಾರಿಕಂ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಲಞ್ಛೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಯನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಸೋ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಂ ದಾರಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಭಾವಂ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರನ್ತೇನಪಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಅರಕ್ಖಿಯಾ ನಾಮಿತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೩೫. ‘‘ಅನಲಾ ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾ, ದುಪ್ಪೂರಾ ತಾ ನದೀಸಮಾ;

ಸೀದನ್ತಿ ನಂ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ.

೩೬. ‘‘ಯಂ ಏತಾ ಉಪಸೇವನ್ತಿ, ಛನ್ದಸಾ ವಾ ಧನೇನ ವಾ;

ಜಾತವೇದೋವ ಸಂ ಠಾನಂ, ಖಿಪ್ಪಂ ಅನುದಹನ್ತಿ ನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನಲಾ ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾತಿ ಮುದುವಚನೇನಪಿ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ, ನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಸಣ್ಹವಾಚಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಸೇಹಿ ವಾ ಏತಾಸಂ ನ ಅಲನ್ತಿ ಅನಲಾ. ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾತಿ ಹದಯೇ ಥದ್ಧೇಪಿ ಸಮ್ಭಾಸಾವ ಮುದು ಏತಾಸನ್ತಿ ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾ. ದುಪ್ಪೂರಾ ತಾ ನದೀಸಮಾತಿ ಯಥಾ ನದೀ ಆಗತಾಗತಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಸನ್ದನತೋ ಉದಕೇನ ದುಪ್ಪೂರಾ, ಏವಂ ಅನುಭೂತಾನುಭೂತೇಹಿ ಮೇಥುನಾದೀಹಿ ಅಪರಿತುಸ್ಸನತೋ ದುಪ್ಪೂರಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಿಣ್ಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ. ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ಮೇಥುನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿಜಾಯನಸ್ಸ ಚ ಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಚ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ.

ಸೀದನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಮಹಾನಿರಯೇಸು ಸೋಳಸಸು ಉಸ್ಸದನಿರಯೇಸು ನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ. ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ವಿದಿತ್ವಾನಾತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇತಿ ‘‘ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದೀಹಿ ಅತಿತ್ತಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಏತೇಸು ನಿರಯೇಸು ಸೀದನ್ತಿ, ಏತಾ ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಸೀದಮಾನಾ ಕಸ್ಸಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಞತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ದೂರತೋವ ತಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇತಿ ದೀಪೇತಿ. ಛನ್ದಸಾ ವಾ ಧನೇನ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಛನ್ದೇನ ರುಚಿಯಾ ಪೇಮೇನ, ಭತಿವಸೇನ ಲದ್ಧಧನೇನ ವಾ ಯಂ ಪುರಿಸಂ ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಉಪಸೇವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ. ಜಾತವೇದೋತಿ ಅಗ್ಗಿ. ಸೋ ಹಿ ಜಾತಮತ್ತೋವ ವೇದಿಯತಿ, ವಿದಿತೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ಜಾತವೇದೋ. ಸೋ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ಓಕಾಸಂ ಅನುದಹತಿ, ಏವಮೇತಾಪಿ ಯಂ ಉಪಸೇವನ್ತಿ, ತಂ ಪುರಿಸಂ ಧನಯಸಸೀಲಪಞ್ಞಾಸಮನ್ನಾಗತಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧನಾದೀನಂ ವಿನಾಸನತೋ ಪುನ ತಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಕುರುಮಾನಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಅನುದಹನ್ತಿ ಝಾಪೇನ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಬಲವನ್ತೋ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಥಾಮವನ್ತೋಪಿ ಹಾಯರೇ;

ಚಕ್ಖುಮಾ ಅನ್ಧಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತುಗಾಮವಸಂ ಗತಾ.

‘‘ಗುಣವನ್ತೋ ನಿಗ್ಗುಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಞ್ಞವನ್ತೋಪಿ ಹಾಯರೇ;

ಪಮತ್ತಾ ಬನ್ಧನೇ ಸೇನ್ತಿ, ಮಾತುಗಾಮವಸಂ ಗತಾ.

‘‘ಅಜ್ಝೇನಞ್ಚ ತಪಂ ಸೀಲಂ, ಸಚ್ಚಂ ಚಾಗಂ ಸತಿಂ ಮತಿಂ;

ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಪಮತ್ತಸ್ಸ, ಪನ್ಥದೂಭೀವ ತಕ್ಕರಾ.

‘‘ಯಸಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಧಿತಿಂ ಸೂರಂ, ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಜಾನನಂ;

ಖೇಪಯನ್ತಿ ಪಮತ್ತಸ್ಸ, ಕಟ್ಠಪುಞ್ಜಂವ ಪಾವಕೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋಪಿ ಮಯಾವ ಪೋಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ತಂ ಓಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸೇನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮುದುಪಾಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೨೬೩] ೩. ಚೂಳಪಲೋಭನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ವಾರಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆನೀತಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಪೋರಾಣಕೇ ಸುದ್ಧಸತ್ತೇಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ರಾಜಾ ಅಪುತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಪುತ್ತಪತ್ಥನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾ ಪುತ್ತೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಅದ್ಧಾನೇ ಗತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಂ ಜಾತಮತ್ತಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಥಞ್ಞಪಾಯನತ್ಥಾಯ ಧಾತಿಯಾ ಅದಂಸು. ಸೋ ಪಾಯಮಾನೋ ರೋದತಿ, ಅಥ ನಂ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅದಂಸು. ಮಾತುಗಾಮಹತ್ಥಗತೋ ನೇವ ತುಣ್ಹೀ ಹೋತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲಿಕಸ್ಸ ಅದಂಸು, ತೇನ ಗಹಿತಮತ್ತೋಯೇವ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುರಿಸಾವ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ. ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇನ್ತಾ ದುಹಿತ್ವಾ ವಾ ಪಾಯೇನ್ತಿ, ಸಾಣಿಅನ್ತರೇನ ವಾ ಥನಂ ಮುಖೇ ಠಪೇನ್ತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಕುಮಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ತಸ್ಸ ಅಪರಾಪರಂ ವದ್ಧಮಾನಸ್ಸಪಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ನಾಮ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ತೇನಸ್ಸ ರಾಜಾ ವಿಸುಂಯೇವ ನಿಸಜ್ಜಾದಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಝಾನಾಗಾರಞ್ಚ ಕಾರೇಸಿ.

ಸೋ ತಸ್ಸ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಪನ ಕುಮಾರೋ ಕಾಮೇ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ದುಲ್ಲದ್ಧೋ ವತ ಮೇ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಾ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಕುಸಲಾ ಪುರಿಸೇ ಪರಿಚರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕಾತುಂ ಪಟಿಬಲಾ ತರುಣನಾಟಕಿತ್ಥೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಕಿಂ ನು ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ, ರಾಜಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ‘‘ಹೋತು, ದೇವ, ಅಹಂ ತಂ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಕಾಮರಸಂ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಕುಮಾರಂ ಪಲೋಭೇತುಂ ಸಕ್ಕಿಸ್ಸಸಿ, ಸೋ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಮಮೇಸೋ ಭಾರೋ, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಯ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಯನಟ್ಠಾನೇ ಬಹಿಝಾನಾಗಾರೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಕುಜ್ಝತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಂ ಅಪಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಸುಣಾತಿ, ವಣ್ಣಂ ಮೇ ಕಥೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು.

ಸಾಪಿ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ತನ್ತಿಸ್ಸರೇನ ಗೀತಸ್ಸರಂ, ಗೀತಸ್ಸರೇನ ತನ್ತಿಸ್ಸರಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಧುರೇನ ಸದ್ದೇನ ಗಾಯಿ, ಕುಮಾರೋ ಸುಣನ್ತೋವ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಚ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಯಿತುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಝಾನಾಗಾರೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಯಿತುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ತಣ್ಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಲೋಕಧಮ್ಮಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಕಾಮರಸಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಾತುಗಾಮಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪುರಿಸೇ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತಾಯ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಗರಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ. ಉಭೋಪಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಧೋಗಙ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಗಙ್ಗಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪಯಿಂಸು. ಕುಮಾರಿಕಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಾದೀನಿ ಪಚತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೇ ಸಮುದ್ದದೀಪಕಾ ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರತ್ಥಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಧೂಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ಓತರಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ನಿಸೀದ, ಯಾವ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಝಾನಾ ಚಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಪಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನಕಾಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಜಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಬ್ಬದಿವಸಂ ತತ್ಥೇವ ಠತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನ ಸಮುದ್ದಾಭಿಮುಖೋ ಪಲಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ಮೇ ಅಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತಾಪಸೋ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಏಸ ತಾಪಸೋ ಆಕಾಸೇನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಝಾನಸ್ಸ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತೋ, ಮಯಾ ದಾನಿಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವೇಲನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೩೭. ‘‘ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ವಾರಿಸ್ಮಿಂ, ಸಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇದ್ಧಿಯಾ;

ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಿತ್ಥಿಯಾ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಂಸೀದಸಿ ಮಹಣ್ಣವೇ.

೩೮. ‘‘ಆವಟ್ಟನೀ ಮಹಾಮಾಯಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಿಕೋಪನಾ;

ಸೀದನ್ತಿ ನಂ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ.

೩೯. ‘‘ಯಂ ಏತಾ ಉಪಸೇವನ್ತಿ, ಛನ್ದಸಾ ವಾ ಧನೇನ ವಾ;

ಜಾತವೇದೋವ ಸಂ ಠಾನಂ, ಖಿಪ್ಪಂ ಅನುದಹನ್ತಿ ನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ವಾರಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದಕೇ ಅಚಲಮಾನೇ ಅಕಮ್ಪಮಾನೇ ಉದಕಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಆಕಾಸೇನೇವ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ. ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಿತ್ಥಿಯಾತಿ ಲೋಕಧಮ್ಮವಸೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ. ಆವಟ್ಟನೀ ಮಹಾಮಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಕಾಮಾವಟ್ಟೇನ ಆವಟ್ಟನತೋ ಆವಟ್ಟನೀ, ಅನನ್ತಾಹಿ ಇತ್ಥಿಮಾಯಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮಹಾಮಾಯಾ ನಾಮ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಮಾಯಾ ಚೇತಾ ಮರೀಚೀ ಚ, ಸೋಕೋ ರೋಗೋ ಚುಪದ್ದವೋ;

ಖರಾ ಚ ಬನ್ಧನಾ ಚೇತಾ, ಮಚ್ಚುಪಾಸೋ ಗುಹಾಸಯೋ;

ತಾಸು ಯೋ ವಿಸ್ಸಸೇ ಪೋಸೋ, ಸೋ ನರೇಸು ನರಾಧಮೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೧೧೮);

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಿಕೋಪನಾತಿ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಸ್ಸ ಮೇಥುನವಿರತಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ವಿಕೋಪನಾ. ಸೀದನ್ತೀತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಇಸೀನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಿಕೋಪನೇನ ಅಪಾಯೇಸು ಸೀದನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಏತಂ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸೋ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋಯೇವ ನಟ್ಠಜ್ಝಾನಂ ಪುನ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ಏವಂ ಭಾರಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಂ ವಿಯ ಆಕಾಸೇನ ಗತೋ, ಮಯಾಪಿ ಇಮಿನಾ ವಿಯ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅಸ್ಸಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮನುಞ್ಞೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಕುಮಾರೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಚೂಳಪಲೋಭನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೨೬೪] ೪. ಮಹಾಪನಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪನಾದೋ ನಾಮ ಸೋ ರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸಾನುಭಾವಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದಜಿಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಪತ್ವಾ ಜಾತಿಯಾವನೇ ತಯೋ ಮಾಸೇ ವಸಿ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ. ಭದ್ದಜಿಕುಮಾರೋ ಮಹಾಯಸೋ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಭದ್ದಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಏಕಪುತ್ತಕೋ. ತಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಉತೂನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ತಯೋ ಪಾಸಾದಾ ಅಹೇಸುಂ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ನಾಟಕಪರಿವುತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಸಾದಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ‘‘ಕುಮಾರಸ್ಸ ಯಸಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭಿ, ಪಾಸಾದನ್ತರೇ ಚಕ್ಕಾತಿಚಕ್ಕಾನಿ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚಾನಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಯೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನಗರವಾಸೀನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ನಾಗರಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು. ಸತ್ಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಅನುಮೋದನಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭದ್ದಜಿಕುಮಾರೋಪಿ ಪಾಸಾದತೋ ಪಾಸಾದಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ತಂ ದಿವಸಂ ನ ಕೋಚಿ ಅಗಮಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಮನುಸ್ಸಾವ ಪರಿವಾರೇಸುಂ. ಸೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಯಿ ಪಾಸಾದತೋ ಪಾಸಾದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭತಿ, ಚಕ್ಕಾತಿಚಕ್ಕಾನಿ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚಾನಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಇಮಂ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ತಯೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಅಜ್ಜೇವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋಪಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋವ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಠಿತೋವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಸತ್ಥಾ ಭದ್ದಿಯಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ತೇನಸ್ಸ ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನಂ, ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಥಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ನಿಮನ್ತನಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ದಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಮಾದಾಯ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಕೋಟಿಗಾಮಂ ಪಾಪುಣಿ. ಕೋಟಿಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಅನುಮೋದನಂ ಆರಭಿ. ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅನುಮೋದನಕರಣಕಾಲೇ ಬಹಿಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಆಗತಕಾಲೇಯೇವ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಙ್ಗಾತಿತ್ಥಸಮೀಪೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರೇಸು ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸುಪಿ ಅನುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆಗತಕಾಲೇಯೇವ ಉಟ್ಠಹಿ. ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ ಪುರೇ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನ ಉಟ್ಠಹತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿಂಸು.

ಕೋಟಿಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾವಾಸಙ್ಘಾತೇ ಬನ್ಧಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ನಾವಾಸಙ್ಘಾತೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ, ಭದ್ದಜೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಏಸ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದಜಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕನಾವಂ ಅಭಿರುಹಾ’’ತಿ. ಥೇರೋಪಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಏಕನಾವಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಮಜ್ಝಂ ಗತಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದಜಿ, ತಯಾ ಮಹಾಪನಾದರಾಜಕಾಲೇ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಪಾಸಾದೋ ಕಹ’’ನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಮುಗ್ಗೋ, ಭನ್ತೇತಿ. ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭದ್ದಜಿ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಸಾದಥೂಪಿಕಂ ಪಾದಙ್ಗುಲಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಂ ಪಾಸಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿ. ಉಪ್ಪತಿತೋ ಚ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಠಿತಾನಂ ಪಾಸಾದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸೋ ಏಕಯೋಜನಂ ದ್ವಿಯೋಜನಂ ತಿಯೋಜನನ್ತಿ ಯಾವ ವೀಸತಿಯೋಜನಾ ಉದಕತೋ ಪಾಸಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುರಿಮಭವೇ ಞಾತಕಾ ಪಾಸಾದಲೋಭೇನ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪನಾಗಮಣ್ಡೂಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಾಸಾದೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಪಾಸಾದೇ ಉಟ್ಠಹನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಉದಕೇಯೇವ ಪತಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇ ಪತನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಞಾತಕಾ ತೇ, ಭದ್ದಜಿ, ಕಿಲಮನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಪಾಸಾದೋ ಯಥಾಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸತ್ಥಾ ಪಾರಗಙ್ಗಂ ಗತೋ. ಅಥಸ್ಸ ಗಙ್ಗಾತೀರೇಯೇವ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು, ಸೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ತರುಣಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ರಸ್ಮಿಯೋ ಮುಞ್ಚನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಪಾಸಾದೋ ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರೇನ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಹಾಪನಾದರಾಜಕಾಲೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಮಿಥಿಲಾಯಂ ಸುರುಚಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ಸುರುಚಿಯೇವ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾಪನಾದೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ತೇ ಇಮಂ ಪಾಸಾದಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು. ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪನಸ್ಸ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ – ದ್ವೇ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ನಳೇಹಿ ಚ ಉದುಮ್ಬರದಾರೂಹಿ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕರಿಂಸು. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಾತಕೇ ಸಬ್ಬಂ ಅತೀತವತ್ಥು ಪಕಿಣ್ಣಕನಿಪಾತೇ ಸುರುಚಿಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೪.೧೦೨ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೪೦. ‘‘ಪನಾದೋ ನಾಮ ಸೋ ರಾಜಾ, ಯಸ್ಸ ಯೂಪೋ ಸುವಣ್ಣಯೋ;

ತಿರಿಯಂ ಸೋಳಸುಬ್ಬೇಧೋ, ಉದ್ಧಮಾಹು ಸಹಸ್ಸಧಾ.

೪೧. ‘‘ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡೋ ಸತಗೇಣ್ಡು, ಧಜಾಲು ಹರಿತಾಮಯೋ;

ಅನಚ್ಚುಂ ತತ್ಥ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ, ಛ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತಧಾ.

೪೨. ‘‘ಏವಮೇತಂ ತದಾ ಆಸಿ, ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ ಭದ್ದಜಿ;

ಸಕ್ಕೋ ಅಹಂ ತದಾ ಆಸಿಂ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ತವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೂಪೋತಿ ಪಾಸಾದೋ. ತಿರಿಯಂ ಸೋಳಸುಬ್ಬೇಧೋತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಸೋಳಸಕಣ್ಡಪಾತವಿತ್ಥಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಉದ್ಧಮಾಹು ಸಹಸ್ಸಧಾತಿ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡಗಮನಮತ್ತಂ ಉಚ್ಚೋ ಅಹು, ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡಗಮನಗಣನಾಯ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಯೋಜನಮತ್ತೋ.

ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡೋ ಸತಗೇಣ್ಡೂತಿ ಸೋ ಪನೇಸ ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡುಬ್ಬೇಧೋ ಪಾಸಾದೋ ಸತಭೂಮಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಧಜಾಲೂತಿ ಧಜಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಹರಿತಾಮಯೋತಿ ಹರಿತಮಣಿಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಮಾಲುಹರಿತಾಮಯೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ಹರಿತಮಣಿಮಯೇಹಿ ದ್ವಾರಕವಾಟವಾತಪಾನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಲೂತಿ ಕಿರ ದ್ವಾರಕವಾಟವಾತಪಾನಾನಂ ನಾಮಂ. ಗನ್ಧಬ್ಬಾತಿ ನಟಾ, ಛ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತಧಾತಿ ಛ ಗನ್ಧಬ್ಬಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತಧಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ರಞ್ಞೋ ರತಿಜನನತ್ಥಾಯ ನಚ್ಚಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಏವಂ ನಚ್ಚನ್ತಾಪಿ ರಾಜಾನಂ ಹಾಸೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ದೇವನಟಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಮಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತದಾ ಮಹಾಪನಾದೋ ಹಸಿ.

ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ, ಭದ್ದಜೀತಿ ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರೇನ ಹಿ ‘‘ಭದ್ದಜಿ, ತಯಾ ಮಹಾಪನಾದರಾಜಕಾಲೇ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಪಾಸಾದೋ ಕಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಮುಗ್ಗೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೋ ಚ ಮಹಾಪನಾದರಾಜಭಾವೋ ಚ ಭಾಸಿತೋ ಹೋತಿ. ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಯಥಾ ತ್ವಂ, ಭದ್ದಜಿ, ಭಾಸಸಿ, ತದಾ ಏತಂ ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಂ ತದಾ ತವ ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಹಾಪನಾದೋ ರಾಜಾ ಭದ್ದಜಿ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಹಾಪನಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೨೬೫] ೫. ಖುರಪ್ಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ದಿಸ್ವಾ ಖುರಪ್ಪೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ತ್ವಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ವೀರಿಯಂ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಟವಿಆರಕ್ಖಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಪುರಿಸಸತಪರಿವಾರೋ ಅಟವಿಆರಕ್ಖಕೇಸು ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಭತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಟವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕೋ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ತಂ ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಟವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ಭತಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಅಟವಿಂ ಪಾವಿಸಿ, ಅಟವಿಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾವ ಸೇಸಪುರಿಸಾ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಏಕೋವ ನದನ್ತೋ ವಗ್ಗನ್ತೋ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇಪಿ ಚೋರೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಂ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಕನ್ತಾರಂ ತಾರೇಸಿ.

ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಪರಕನ್ತಾರೇ ಸತ್ಥಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಸುಖನಿಸಿನ್ನೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತಥಾದಾರುಣಾನಂ ಚೋರಾನಂ ಆವುಧಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವತ್ಥರಣಕಾಲೇ ಕೇನ ನು ಖೋ ತೇ ಕಾರಣೇನ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೩. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ಖುರಪ್ಪೇ ಧನುವೇಗನುನ್ನೇ, ಖಗ್ಗೇ ಗಹೀತೇ ತಿಖಿಣೇ ತೇಲಧೋತೇ;

ತಸ್ಮಿಂ ಭಯಸ್ಮಿಂ ಮರಣೇ ವಿಯೂಳ್ಹೇ, ಕಸ್ಮಾ ನು ತೇ ನಾಹು ಛಮ್ಭಿತತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಧನುವೇಗನುನ್ನೇತಿ ಧನುವೇಗೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೇ. ಖಗ್ಗೇ ಗಹೀತೇತಿ ಥರುದಣ್ಡೇಹಿ ಸುಗಹಿತೇ ಖಗ್ಗೇ. ಮರಣೇ ವಿಯೂಳ್ಹೇತಿ ಮರಣೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ. ಕಸ್ಮಾ ನು ತೇ ನಾಹೂತಿ ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ನಾಹೋಸಿ. ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಸರೀರಚಲನಂ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೪೪. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ಖುರಪ್ಪೇ ಧನುವೇಗನುನ್ನೇ, ಖಗ್ಗೇ ಗಹೀತೇ ತಿಖಿಣೇ ತೇಲಧೋತೇ;

ತಸ್ಮಿಂ ಭಯಸ್ಮಿಂ ಮರಣೇ ವಿಯೂಳ್ಹೇ, ವೇದಂ ಅಲತ್ಥಂ ವಿಪುಲಂ ಉಳಾರಂ.

೪೫. ‘‘ಸೋ ವೇದಜಾತೋ ಅಜ್ಝಭವಿಂ ಅಮಿತ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ ಜೀವಿತಮಾಸಿ ಚತ್ತಂ;

ನ ಹಿ ಜೀವಿತೇ ಆಲಯಂ ಕುಬ್ಬಮಾನೋ, ಸೂರೋ ಕಯಿರಾ ಸೂರಕಿಚ್ಚಂ ಕದಾಚೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವೇದಂ ಅಲತ್ಥನ್ತಿ ತುಟ್ಠಿಞ್ಚೇವ ಸೋಮನಸ್ಸಞ್ಚ ಪಟಿಲಭಿಂ. ವಿಪುಲನ್ತಿ ಬಹುಂ. ಉಳಾರನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ. ಅಜ್ಝಭವಿನ್ತಿ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿಂ. ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ ಜೀವಿತಮಾಸಿ ಚತ್ತನ್ತಿ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇವ ತವ ಹತ್ಥತೋ ಭತಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನೇವ ಜೀವಿತಂ ಚತ್ತಮಾಸಿ. ನ ಹಿ ಜೀವಿತೇ ಆಲಯಂ ಕುಬ್ಬಮಾನೋತಿ ಜೀವಿತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಿಕನ್ತಿಂ ಕುರುಮಾನೋ ಪುರಿಸಕಿಚ್ಚಂ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ಕರೋತಿ.

ಏವಂ ಸೋ ಸರವಸ್ಸೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಯಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಸೂರಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತಭಾವಂ ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಕಗಾಮಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಖುರಪ್ಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೨೬೬] ೬. ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇನಾಸಿ ಕಿಸಿಯಾ ಪಣ್ಡೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಇತ್ಥೀ ಏಕಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಕಲಸರೀರಂ ಝಾಯಮಾನೋ ವಿಯಸ್ಸಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ನೇವ ಕಾಯಸ್ಸಾದಂ ಲಭಿ, ನ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ನ ರುಚ್ಚಿ, ಕೇವಲಂ ಮಞ್ಚಕಅಟನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಚ ಸಹಾಯಿಕಾ ಚ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ ಕಮ್ಪಮಾನಚಿತ್ತಾ ಅಟನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಾ, ಕಿಂ ತೇ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಏಕಂ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ತಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಯಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸುಂ, ಸೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ತಾ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ಅಸುಕವೇಲಾಯಂ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಸಯನಗಬ್ಭಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಯನೇಕದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಗರುಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಇದಾನೇವ ಓಕಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಮೇ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಆಗತದಿವಸೇಯೇವ ಓಕಾಸಕರಣಂ ನಾಮ ಅಕಾರಣಂ, ಅಜ್ಜ ನ ಮಙ್ಕುಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಓಕಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಹತ್ಥಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಕೇಳಿಂ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪೇಹಿ ಅಪೇಹಿ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ನಿಬ್ಭಚ್ಛೇಸಿ. ಸೋ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಮೇವ ಗತೋ.

ಇತರಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಾಯ ತಥಾ ಕತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಅಥ ನಂ ಮಯಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಆನಯಿಮ್ಹ, ತಸ್ಸ ಕಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ ನ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಇತರಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸಾ ತಂ ಅಲಭಮಾನಾ ನಿರಾಹಾರಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಸ್ಸಾ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬಹುಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಆದಾಯ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ನ ಪಞ್ಞಾಯಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಲಜ್ಜಾಯ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವೇಸಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಕಾಲೇ ತಂ ಓಕಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಪೇಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೇಸು ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಕಾಲೇ ಓಕಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಿಲಮೇತ್ವಾವ ಉಯ್ಯೋಜೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿನ್ಧವಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಸ್ಸಗೋಪಕಾ ತಂ ನೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯಂ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಭದ್ದಲೀ ನಾಮ ಗದ್ರಭೀ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ನೇವ ತಿಣಂ ಖಾದಿ, ನ ಉದಕಂ ಪಿವಿ, ಪರಿಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕಿಸಾ ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಮತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಗದ್ರಭಪೋತಕೋ ಮಾತರಂ ಪರಿಸುಸ್ಸಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಮ, ನೇವ ತಿಣಂ ಖಾದಸಿ, ನ ಉದಕಂ ಪಿವಸಿ, ಪರಿಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ನಿಪಜ್ಜಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ತಮತ್ಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಹಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಸ್ಸ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಆಗತಕಾಲೇ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ತುಮ್ಹೇಸು ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ನಿರಾಹಾರಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ಜೀವಿತದಾನಮಸ್ಸಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸ್ಸಗೋಪಕಾ ಮಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ವಿಚರಣತ್ಥಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಮಾತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಪದೇಸಂ ಏಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಸ್ಸಗೋಪಕಾಪಿ ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ. ಸೋ ತಂ ಗದ್ರಭಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅಥ ಸಾ ಗದ್ರಭೀ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ಉಪಸಿಙ್ಘಮಾನೇ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಗರುಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಗತಕ್ಖಣೇಯೇವಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮೇ ಯಸೋ ಚ ಇಸ್ಸರಿಯಞ್ಚ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾ ವಿಯ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಹನುಕೇ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ, ದನ್ತಮೂಲಮಸ್ಸ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವೋ ‘‘ಕೋ ಮೇ ಏತಾಯ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಲಜ್ಜಿತೋ ತತೋವ ಪಲಾಯಿ. ಸಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೀ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿತ್ವಾ ಸೋಚಮಾನಾ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಅಥ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೬. ‘‘ಯೇನಾಸಿ ಕಿಸಿಯಾ ಪಣ್ಡು, ಯೇನ ಭತ್ತಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ;

ಅಯಂ ಸೋ ಆಗತೋ ಭತ್ತಾ, ಕಸ್ಮಾ ದಾನಿ ಪಲಾಯಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತತಾಯ ಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ.

ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಗದ್ರಭೀ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭. ‘‘ಸಚೇ ಪನಾದಿಕೇನೇವ, ಸನ್ಥವೋ ನಾಮ ಜಾಯತಿ;

ಯಸೋ ಹಾಯತಿ ಇತ್ಥೀನಂ, ತಸ್ಮಾ ತಾತ ಪಲಾಯಹ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಆದಿಕೇನೇವಾತಿಆದಿತೋವ ಪಠಮಮೇವ. ಸನ್ಥವೋತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಂಯೋಗವಸೇನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೋ. ಯಸೋ ಹಾಯತಿ ಇತ್ಥೀನನ್ತಿ, ತಾತ, ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಗರುಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಆದಿತೋವ ಸನ್ಥವಂ ಕುರುಮಾನಾನಂ ಯಸೋ ಹಾಯತಿ, ಇಸ್ಸರಿಯಗಬ್ಬಿತಭಾವೋ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ. ಏವಂ ಸಾ ಇತ್ಥೀನಂ ಸಭಾವಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ.

ತತಿಯಗಾಥಂ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹ –

೪೮. ‘‘ಯಸಸ್ಸಿನಂ ಕುಲೇ ಜಾತಂ, ಆಗತಂ ಯಾ ನ ಇಚ್ಛತಿ;

ಸೋಚತಿ ಚಿರರತ್ತಾಯ, ವಾತಗ್ಗಮಿವ ಭದ್ದಲೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸಸ್ಸಿನನ್ತಿ ಯಸಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಯಾ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಯಾ ಇತ್ಥೀ ತಥಾರೂಪಂ ಪುರಿಸಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ಚಿರರತ್ತಾಯಾತಿ ಚಿರರತ್ತಂ, ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ಗದ್ರಭೀ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಅಹೋಸಿ, ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೨೬೭] ೭. ಕಕ್ಕಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಿಙ್ಗೀ ಮಿಗೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಾರಸೋಧನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧಾರಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚೋರೇಹಿ ಗಹಿತೋ. ಭರಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ, ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ತಸ್ಸಾ ಸಿನೇಹೇನ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಮಾರೇತುಂ ಆರಭಿ. ಸಾ ಪನ ಇತ್ಥೀ ಸೀಲವತೀ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾ, ಸಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಮಯಿ ಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರೇಹಿ. ಸಚೇ ಮಾರೇಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಾಸವಾತಂ ವಾ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಯಾ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಅಕಾರಣೇನ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಪಿಟ್ಠಿವಿಹಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತೇ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಕಹಂ ಗತತ್ಥ, ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ಉದ್ಧಾರಸೋಧನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಆರೋಗ್ಯೇನ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಆಹ – ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಚೋರಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತತ್ರೇಸಾ ಮಂ ಮಾರಿಯಮಾನಂ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮೋಚೇಸಿ, ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವೇತಾಯ ಏವಂ ತುಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನಂ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಅದಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಹಿಮವನ್ತೇ ಮಹಾಉದಕರಹದೋ, ತತ್ಥ ಮಹಾಸುವಣ್ಣಕಕ್ಕಟಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ನಿವಾಸಭಾವೇನ ‘‘ಕುಳೀರದಹೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಕಕ್ಕಟಕೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ ಖಲಮಣ್ಡಲಪ್ಪಮಾಣೋ, ಹತ್ಥೀ ಗಹೇತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ. ಹತ್ಥೀ ತಸ್ಸ ಭಯೇನ ತತ್ಥ ಓತರಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಳೀರದಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಮಾನಂ ಹತ್ಥಿಯೂಥಜೇಟ್ಠಕಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕರೇಣುಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಗಬ್ಭಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಪ್ಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಅಞ್ಜನಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕಾಯ ಕರೇಣುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಕ್ಕಟಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಞ್ಚ ಮಾತರಞ್ಚ ಆದಾಯ ತಂ ಹತ್ಥಿಯೂಥಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಹಂ ಕಕ್ಕಟಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ವಾರೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವದನ್ತಂ ‘‘ತ್ವಞ್ಞೇವ ಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಸೋ ಕುಳೀರದಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೇ ಸಬ್ಬವಾರಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಹಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಸೋ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಓತರಣಕಾಲೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದಾಹು ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನಕಾಲೇ, ಉದಾಹು ಉತ್ತರಣಕಾಲೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಉತ್ತರಣಕಾಲೇ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಕುಳೀರದಹಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಉತ್ತರಥ, ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ವಾರಣಾ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ಕುಳೀರೋ ಪಚ್ಛತೋ ಉತ್ತರನ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಮಹಾಸಣ್ಡಾಸೇನ ಕಮ್ಮಾರೋ ಲೋಹಸಲಾಕಂ ವಿಯ ಅಳದ್ವಯೇನ ಪಾದೇ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿ, ಕರೇಣುಕಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸಮೀಪೇಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಕುಳೀರಂ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕುಳೀರೋ ಪನ ತಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಂ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಬದ್ಧರವಂ ರವಿ, ಸಬ್ಬೇ ವಾರಣಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ಕತ್ವಾ ಮುತ್ತಕರೀಸಂ ಚಜಮಾನಾ ಪಲಾಯಿಂಸು, ಕರೇಣುಕಾಪಿಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರಭಿ.

ಅಥ ನಂ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಬದ್ಧಭಾವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅಪಲಾಯನತ್ಥಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೯. ತತ್ಥ ಸಿಙ್ಗೀ ಮಿಗೋತಿ ಸಿಙ್ಗೀ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಮಿಗೋ. ದ್ವೀಹಿ ಅಳೇಹಿ ಸಿಙ್ಗಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತೇಹಿ ಯುತ್ತತಾಯ ಸಿಙ್ಗೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಿಗೋತಿ ಪನ ಸಬ್ಬಪಾಣಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ಇಧ ಕುಳೀರೋ ವುತ್ತೋ. ಆಯತಚಕ್ಖುನೇತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖು, ನಯನಟ್ಠೇನ ನೇತ್ತಂ, ಆಯತಾನಿ ಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತಾನಿ ನೇತ್ತಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಯತಚಕ್ಖುನೇತ್ತೋ, ದೀಘಅಕ್ಖೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಿಮೇವಸ್ಸ ತಚಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಿತ್ತಚೋ. ತೇನಾಭಿಭೂತೋತಿ ತೇನ ಮಿಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥತೋ ನಿಚ್ಚಲಂ ಗಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ. ಕಪಣಂ ರುದಾಮೀತಿ ಕಾರುಞ್ಞಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ರುದಾಮಿ ವಿರವಾಮಿ. ಮಾ ಹೇವ ಮನ್ತಿ ಮಂ ಏವರೂಪಂ ಬ್ಯಸನಪ್ಪತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾಣಸಮಂ ಪಿಯಸಾಮಿಕಂ ತ್ವಂ ಮಾ ಹೇವ ಜಹೀತಿ.

ಅಥ ಸಾ ಕರೇಣುಕಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಯಮಾನಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೦. ‘‘ಅಯ್ಯ ನ ತಂ ಜಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕುಞ್ಜರಂ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನಂ;

ಪಥಬ್ಯಾ ಚಾತುರನ್ತಾಯ, ಸುಪ್ಪಿಯೋ ಹೋಸಿ ಮೇ ತುವ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕುಞ್ಜರಾ ಥಾಮೇನ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಸಾ ಅಹಂ ಏವಂ ಥಾಮಹೀನಂ ಇಮಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಂ ತಂ ನ ಜಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಹಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಸಮುದ್ದಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತಾಯ ಚಾತುರನ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಸುಟ್ಠು ಪಿಯೋತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸನ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇದಾನಿ ತಂ ಕುಳೀರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಥೋಕಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಲಭಮಾನಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುಳೀರಂ ಯಾಚಮಾನಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೧. ‘‘ಯೇ ಕುಳೀರಾ ಸಮುದ್ದಸ್ಮಿಂ, ಗಙ್ಗಾಯ ಯಮುನಾಯ ಚ;

ತೇಸಂ ತ್ವಂ ವಾರಿಜೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಮುಞ್ಚ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಪತಿ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇ ಸಮುದ್ದೇ ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ವಾ ಯಮುನಾಯ ವಾ ಕುಳೀರಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮಹನ್ತತ್ತೇನ ಚ ತ್ವಮೇವ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ. ತೇನ ತಂ ಯಾಚಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ರೋದಮಾನಾಯ ಸಾಮಿಕಂ ಮುಞ್ಚಾತಿ.

ಕುಳೀರೋ ತಸ್ಸಾ ಕಥಯಮಾನಾಯ ಇತ್ಥಿಸದ್ದೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ವಾರಣಸ್ಸ ಪಾದತೋ ಅಳೇ ವಿನಿವೇಠೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ವಾರಣೋ ಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಅಕ್ಕಮಿ, ತಾವದೇವ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು. ವಾರಣೋ ತುಟ್ಠರವಂ ರವಿ, ಸಬ್ಬೇ ವಾರಣಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕುಳೀರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಹೀತಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮದ್ದನ್ತಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಮಕಂಸು. ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅಳಾ ಸರೀರತೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಪತಿಂಸು. ಸೋ ಚ ಕುಳೀರದಹೋ ಗಙ್ಗಾಯ ಏಕಾಬದ್ಧೋ, ಗಙ್ಗಾಯ ಪೂರಣಕಾಲೇ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಪೂರತಿ, ಉದಕೇ ಮನ್ದೀಭೂತೇ ದಹತೋ ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಂ ಓತರತಿ. ಅಥ ದ್ವೇಪಿ ತೇ ಅಳಾ ಉಪ್ಲವಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ವುಯ್ಹಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ಸಮುದ್ದಂ ಪಾವಿಸಿ, ಏಕಂ ದಸಭಾತಿಕರಾಜಾನೋ ಉದಕೇ ಕೀಳಮಾನಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಳಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಮುದಿಙ್ಗಂ ಅಕಂಸು. ಸಮುದ್ದಂ ಪನ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅಸುರಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಲಮ್ಬರಂ ನಾಮ ಭೇರಿಂ ಕಾರೇಸುಂ. ತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಕ್ಕೇನ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಪರಾಜಿತಾ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು, ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ. ‘‘ಆಲಮ್ಬರಮೇಘೋ ವಿಯ ಥನತೀ’’ತಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಭೋ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ‘‘ತದಾ ಕರೇಣುಕಾ ಅಯಂ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ವಾರಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಕ್ಕಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೨೬೮] ೮. ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ವೇ ಸಬ್ಬಸಮೇತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಜನಪದೇ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಜೇತವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಜನಪದೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿ. ಅಥೇಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಉಯ್ಯಾನಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮಾ ಇಮಿನಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚರನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಾನಂ ಫಲಾಫಲಾನಿ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಚರಮಾನಾ ಏಕಂ ಛಿದ್ದಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಛಿದ್ದಂ ವಿರಳರುಕ್ಖಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಆಚಿಕ್ಖಿ – ‘‘ಏಕೋ ಕಿರ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಪುತ್ತೋ ಉಪರೋಪಕೇಸು ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತೋ ‘ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಆಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿ, ತೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಛಿದ್ದಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೋ ಕುಮಾರಕೋ ಆರಾಮದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಸ್ಸಸೇನೇ ನಾಮ ರಞ್ಞೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಉಸ್ಸವೇ ಘುಟ್ಠೇ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ‘‘ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನವಾಸಿನೋ ಮಕ್ಕಟೇ ಆಹ – ‘‘ಇದಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂಪಕಾರಂ, ಅಹಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಉಪರೋಪಕೇಸು ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ಚಮ್ಮಘಟಕೇ ದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಮಕ್ಕಟಾ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತಾ ಉಪರೋಪಕೇಸು ಆಸಿಞ್ಚಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಮಕ್ಕಟಜೇಟ್ಠಕೋ ಆಹ – ‘‘ಆಗಮೇಥ ತಾವ, ಉದಕಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ತಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಉಪರೋಪಕೇ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಞತ್ವಾ ದೀಘಮೂಲಕೇಸು ಬಹುಂ, ರಸ್ಸಮೂಲಕೇಸು ಅಪ್ಪಂ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಉಪರೋಪಕೇ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ತೇ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಮಕ್ಕಟೇ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಕಾರೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ತಾವ ವೋ ಅಯಂ ಪಞ್ಞಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಕೀದಿಸೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೨. ‘‘ಯೋ ವೇ ಸಬ್ಬಸಮೇತಾನಂ, ಅಹುವಾ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ;

ತಸ್ಸಾಯಂ ಏದಿಸೀ ಪಞ್ಞಾ, ಕಿಮೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಮೇತಾನನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಾನಜಾತೀನಂ. ಅಹುವಾತಿ ಅಹೋಸಿ. ಕಿಮೇವ ಇತರಾ ಪಜಾತಿ ಯಾ ಇತರಾ ಏತೇಸು ಲಾಮಿಕಾ ಪಜಾ, ಕೀದಿಸಾ ನು ಖೋ ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾತಿ.

ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಾನರಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೫೩. ‘‘ಏವಮೇವ ತುವಂ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅನಞ್ಞಾಯ ವಿನಿನ್ದಸಿ;

ಕಥಂ ಮೂಲಂ ಅದಿಸ್ವಾನ, ರುಕ್ಖಂ ಜಞ್ಞಾ ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಆಲಪನಮತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತ್ವಂ, ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಏವಮೇವ ಅಮ್ಹೇ ವಿನಿನ್ದಸಿ, ರುಕ್ಖಂ ನಾಮ ‘‘ಗಮ್ಭೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ವಾ ಏಸ, ನ ವಾ’’ತಿ ಮೂಲಂ ಅನುಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಕಥಂ ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತೇನ ಮಯಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಾಮಾತಿ.