೯. ಅಪಾಯಿಮ್ಹವಗ್ಗೋ

[೮೧] ೧. ಸುರಾಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಪಾಯಿಮ್ಹ ಅನಚ್ಚಿಮ್ಹಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾಗತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಭಗವತಿ ಹಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಾಗಮನೇನ ಭದ್ದವತಿಕಂ ನಾಮ ನಿಗಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಗೋಪಾಲಕಾ ಪಸುಪಾಲಕಾ ಕಸ್ಸಕಾ ಪಥಾವಿನೋ ಚ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅಮ್ಬತಿತ್ಥಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಅಮ್ಬತಿತ್ಥೇ ಜಟಿಲಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೇ ಅಮ್ಬತಿತ್ಥಕೋ ನಾಮ ನಾಗೋ ಆಸೀವಿಸೋ ಘೋರವಿಸೋ, ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಾರಯಿಂಸು. ಭಗವಾಪಿ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ತೇಸು ಯಾವತತಿಯಂ ವಾರಯಮಾನೇಸುಪಿ ಅಗಮಾಸಿಯೇವ.

ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಭದ್ದವತಿಕಾಯ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾಕೋ ಸಾಗತೋ ನಾಮ ಥೇರೋ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಂ ಅಸ್ಸಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ. ನಾಗೋ ಮಕ್ಖಂ ಅಸಹಮಾನೋ ಧೂಮಾಯಿ, ಥೇರೋಪಿ ಧೂಮಾಯಿ. ನಾಗೋ ಪಜ್ಜಲಿ, ಥೇರೋಪಿ ಪಜ್ಜಲಿ. ನಾಗಸ್ಸ ತೇಜೋ ಥೇರಂ ನ ಬಾಧತಿ, ಥೇರಸ್ಸ ತೇಜೋ ನಾಗಂ ಬಾಧತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಖಣೇನ ತಂ ನಾಗರಾಜಾನಂ ದಮೇತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಭದ್ದವತಿಕಾಯಂ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾಗತತ್ಥೇರೇನ ನಾಗಸ್ಸ ದಮಿತಭಾವೋ ಸಕಲಜನಪದಂ ಪತ್ಥರಿ. ಕೋಸಮ್ಬಿನಗರವಾಸಿನೋ ಸತ್ಥು ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಗತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಥ, ತದೇವ ಮಯಂ ಪಟಿಯಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಪನಾಹಂಸು ‘‘ಆವುಸೋ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ನಾಮ ಕಾಪೋತಿಕಾ ಸುರಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಚೇವ ಮನಾಪಾ ಚ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಥೇರಸ್ಸ ಪಸನ್ನಾ, ಕಾಪೋತಿಕಂ ಸುರಂ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಾಪೋತಿಕಂ ಸುರಂ ಪಸನ್ನಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಘರೇ ಘರೇ ಪಸನ್ನಂ ಸುರಂ ಅದಂಸು. ಥೇರೋ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸುರಾಮದಮತ್ತೋ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ದ್ವಾರನ್ತರೇ ಪತಿತ್ವಾ ವಿಲಪಮಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಸತ್ಥಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಥೇರಂ ತೇನಾಕಾರೇನ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಗತ’’ನ್ತಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಆರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ಸೀಸಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಕತ್ವಾ ತಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ, ಸೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ತಥಾಗತಾಭಿಮುಖೇ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಸಾಗತಸ್ಸ ಮಯಿ ಗಾರವಂ, ತಂ ಇದಾನಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮ್ಬತಿತ್ಥಕಂ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಕೋ ದಮೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಗತೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಗತೋ ಉದಕದೇಡ್ಡೂಭಕಮ್ಪಿ ದಮೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪಂ ಪಾತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಏವಂವಿಸಞ್ಞೀ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಯುತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಥೇರಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಪಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೨೭) ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥಯಿಂಸು ‘‘ಯಾವ ಮಹಾದೋಸಞ್ಚೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಸುರಾಪಾನಂ ನಾಮ, ತಾವ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಂ ಸಾಗತಂ ಯಥಾ ಸತ್ಥು ಗುಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಹೇಸುಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ವಸತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ. ಅಥ ನಂ ವಸ್ಸಾನಸಮಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಆಹಂಸು ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹಂ ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಬಹಿದ್ವಾರಗಾಮೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಸುಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಗರಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಂಸು. ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಚ ರಞ್ಞೋಪಿ ಆರೋಚೇಸುಂ ‘‘ದೇವ, ಹಿಮವನ್ತತೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇಸಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸನ್ತಿ ಘೋರತಪಾ ಪರಮಧಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸೀಲವನ್ತೋ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ವಸ್ಸಾನಂ ಚತುಮಾಸಂ ತತ್ಥೇವ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇಸಿ, ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಾಜಗೇಹೇಯೇವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸನ್ತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ನಗರೇ ಸುರಾನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸುರಾ ದುಲ್ಲಭಾ’’ತಿ ಬಹುಂ ಉತ್ತಮಸುರಂ ದಾಪೇಸಿ. ತಾಪಸಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುರಾಮದಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಉಟ್ಠಾಯ ನಚ್ಚಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಗಾಯಿಂಸು, ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಖಾರಿಕಾದೀನಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಸುರಾಮದೇ ಛಿನ್ನೇ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸಾರುಪ್ಪಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಆಚರಿಯೇನ ವಿನಾಭೂತತ್ತಾ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಹಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ತಾತಾ, ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಅಕಿಲಮಮಾನಾ ಸುಖಂ ವಸಿತ್ಥ, ಸಮಗ್ಗವಾಸಞ್ಚ ಪನ ವಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಸುಖಂ ವಸಿಮ್ಹ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ ಅಪಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞೀಭೂತಾ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ನಚ್ಚಿಮ್ಹ ಚೇವ ಗಾಯಿಮ್ಹ ಚಾ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇನ್ತಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಆಹಂಸು –

೮೧. ‘‘ಅಪಾಯಿಮ್ಹ ಅನಚ್ಚಿಮ್ಹ, ಅಗಾಯಿಮ್ಹ ರುದಿಮ್ಹ ಚ;

ವಿಸಞ್ಞೀಕರಣಿಂ ಪಿತ್ವಾ, ದಿಟ್ಠಾ ನಾಹುಮ್ಹ ವಾನರಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಾಯಿಮ್ಹಾತಿ ಸುರಂ ಪಿವಿಮ್ಹ. ಅನಚ್ಚಿಮ್ಹಾತಿ ತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಲಾಳೇನ್ತಾ ನಚ್ಚಿಮ್ಹ. ಅಗಾಯಿಮ್ಹಾತಿ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಆಯತಕೇನ ಸರೇನ ಗಾಯಿಮ್ಹ. ರುದಿಮ್ಹ ಚಾತಿ ಪುನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ ರೋದಿಮ್ಹ ಚ. ವಿಸಞ್ಞೀಕರಣಿಂ ಪಿತ್ವಾ, ದಿಟ್ಠಾ ನಾಹುಮ್ಹ ವಾನರಾತಿ ಏವರೂಪಂ ಸಞ್ಞಾವಿನಾಸನತೋ ವಿಸಞ್ಞೀಕರಣಿಂ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ‘‘ಏತದೇವ ಸಾಧು, ಯಂ ವಾನರಾ ನಾಹುಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಗುಣಂ ಕಥೇಸುಂ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಗರುಸಂವಾಸರಹಿತಾನಂ ನಾಮ ಏವರೂಪಂ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ತೇ ತಾಪಸೇ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಮಾಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ‘‘ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ನ ವಕ್ಖಾಮ. ತದಾ ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಸುರಾಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೮೨] ೨. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರಮಣಕನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಜಾತಕಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲಿಕಂ ವತ್ಥು, ತಂ ದಸಕನಿಪಾತೇ ಮಹಾಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೮೨; ೧.೫.೧೦೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೨. ‘‘ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರಮಣಕಂ, ಸದಾಮತ್ತಞ್ಚ ದೂಭಕಂ;

ಸ್ವಾಸಿ ಪಾಸಾಣಮಾಸೀನೋ, ಯಸ್ಮಾ ಜೀವಂ ನ ಮೋಕ್ಖಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರಮಣಕನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಫಲಿಕಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಫಲಿಕಪಾಸಾದಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸದಾಮತ್ತಞ್ಚಾತಿ ರಜತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ರಜತಪಾಸಾದಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ದೂಭಕನ್ತಿ ಮಣಿನೋ ನಾಮಂ, ಮಣಿಪಾಸಾದಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸ್ವಾಸೀತಿ ಸೋ ಅಸಿ ತ್ವಂ. ಪಾಸಾಣಮಾಸೀನೋತಿ ಖುರಚಕ್ಕಂ ನಾಮ ಪಾಸಾಣಮಯಂ ವಾ ಹೋತಿ ರಜತಮಯಂ ವಾ ಮಣಿಮಯಂ ವಾ, ತಂ ಪನ ಪಾಸಾಣಮಯಮೇವ. ಸೋ ಚ ತೇನ ಆಸೀನೋ ಅತಿನಿವಿಟ್ಠೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ. ತಸ್ಮಾ ಪಾಸಾಣೇನ ಆಸೀನತ್ತಾ ‘‘ಪಾಸಾಣಾಸೀನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿವಸೇನ ಮಕಾರಂ ಆದಾಯ ‘‘ಪಾಸಾಣಮಾಸೀನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಸಾಣಂ ವಾ ಆಸೀನೋ, ತಂ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಆಸಜ್ಜ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಜೀವಂ ನ ಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಖುರಚಕ್ಕಾ ಯಾವ ತೇ ಪಾಪಂ ನ ಖೀಯತಿ, ತಾವ ಜೀವನ್ತೋಯೇವ ನ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಆಸೀನೋಸೀತಿ.

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಗತೋ. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋಪಿ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಪಾಪಕಮ್ಮೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ದೇವರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೮೩] ೩. ಕಾಳಕಣ್ಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಿತ್ತೋ ಹವೇ ಸತ್ತಪದೇನ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಮಿತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕೋ ಏಕಾಚರಿಯಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ನಾಮೇನ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ನಾಮ. ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ದುಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಉಪಕಾರಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತಿ. ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ತಿಟ್ಠ, ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ನಿಸೀದ, ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ಭುಞ್ಜ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಮಾ ಏತಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕರಿ, ‘ತಿಟ್ಠ, ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ನಿಸೀದ ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ಭುಞ್ಜ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ದೇನ ಯಕ್ಖೋಪಿ ಪಲಾಯೇಯ್ಯ, ನ ಚೇಸ ತಯಾ ಸಮಾನೋ, ದುಗ್ಗತೋ ದುರೂಪೇತೋ, ಕಿಂ ತೇ ಇಮಿನಾ’’ತಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ನಾಮಂ ನಾಮ ವೋಹಾರಮತ್ತಂ, ನ ತಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಮಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸುತಮಙ್ಗಲಿಕೇನ ನಾಮ ಭವಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ನಾಮಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕಂ ಸಹಾಯಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತು’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅನಾದಾಯ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಗೇಹರಕ್ಖಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ.

ಚೋರಾ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಕಿರ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗತೋ, ಗೇಹಮಸ್ಸ ವಿಲುಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಾನಾವುಧಹತ್ಥಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪರಿವಾರೇಸುಂ. ಇತರೋಪಿ ಚೋರಾನಞ್ಞೇವ ಆಗಮನಂ ಆಸಙ್ಕಮಾನೋ ಅನಿದ್ದಾಯನ್ತೋವ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಚೋರಾನಂ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಬೋಧೇತುಂ ‘‘ತ್ವಂ ಸಙ್ಖಂ ಧಮ, ತ್ವಂ ಮುದಿಙ್ಗಂ ವಾದೇಹೀ’’ತಿ ಮಹಾಸಮಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಸಕಲನಿವೇಸನಂ ಏಕಸದ್ದಂ ಕಾರೇಸಿ. ಚೋರಾ ‘‘ಸುಞ್ಞಂ ಗೇಹನ್ತಿ ದುಸ್ಸುತಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ, ಅತ್ಥೇವ ಇಧ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ಪಾಸಾಣಮುಗ್ಗರಾದೀನಿ ತತ್ಥೇವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು.

ಪುನದಿವಸೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಛಡ್ಡಿತೇ ಪಾಸಾಣಮುಗ್ಗರಾದಯೋ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಜ್ಜ ಏವರೂಪೋ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಘರವಿಚಾರಕೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ಚೋರೇಹಿ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಗೇಹಂ ವಿಲುತ್ತಂ ಅಸ್ಸ, ಇಮಂ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ವುಡ್ಢಿ ಜಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಭೋಗಗಾಮತೋ ಆಗತಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಸೇಟ್ಠಿ ಅವೋಚ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಏವರೂಪಂ ಮಮ ಗೇಹರಕ್ಖಕಂ ಮಿತ್ತಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಥ, ಸಚಾಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಚನೇನ ಮಯಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತೋ ಅಸ್ಸ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ನಾಮಂ ನಾಮ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಹಿತಚಿತ್ತಮೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಉತ್ತರಿತರಂ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಾನಿ ಮೇ ಇದಂ ಕಥಾಪಾಭತ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಇದಾನೇವ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಮಿತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಘರೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ರಕ್ಖತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ರಕ್ಖಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಯಸೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ನಾಮ ಮಿತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಭೋಗಗಾಮತೋ ಆಗತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಚನೇನ ಏವರೂಪೋ ಮಿತ್ತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತೋ ಅಸ್ಸ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾಭವಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೩. ‘‘ಮಿತ್ತೋ ಹವೇ ಸತ್ತಪದೇನ ಹೋತಿ, ಸಹಾಯೋ ಪನ ದ್ವಾದಸಕೇನ ಹೋತಿ;

ಮಾಸಡ್ಢಮಾಸೇನ ಚ ಞಾತಿ ಹೋತಿ, ತತುತ್ತರಿಂ ಅತ್ತಸಮೋಪಿ ಹೋತಿ;

ಸೋಹಂ ಕಥಂ ಅತ್ತಸುಖಸ್ಸ ಹೇತು, ಚಿರಸನ್ಥುತಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಂ ಜಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಹವೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಮೇತ್ತಾಯತೀತಿ ಮಿತ್ತೋ, ಮೇತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸಿನೇಹಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಪನೇಸ ಸತ್ತಪದೇನ ಹೋತಿ, ಏಕತೋ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರಗಮನಮತ್ತೇನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಹಾಯೋ ಪನ ದ್ವಾದಸಕೇನ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಏಕತೋ ಕರಣವಸೇನ ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ಸಹ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಹಾಯೋ. ಸೋ ಪನೇಸ ದ್ವಾದಸಕೇನ ಹೋತಿ, ದ್ವಾದಸಾಹಂ ಏಕತೋ ನಿವಾಸೇನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾಸಡ್ಢಮಾಸೇನ ಚಾತಿ ಮಾಸೇನ ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸೇನ ವಾ. ಞಾತಿ ಹೋತೀತಿ ಞಾತಿಸಮೋ ಹೋತಿ. ತತುತ್ತರಿನ್ತಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿಂ ಏಕತೋ ವಾಸೇನ ಅತ್ತಸಮೋಪಿ ಹೋತಿಯೇವ. ಜಹೇಯ್ಯನ್ತಿ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಸಹಾಯಂ ಕಥಂ ಜಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಕೋಚಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ವತ್ತಾ ನಾಮ ನಾಹೋಸೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಾಳಕಣ್ಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೮೪] ೪. ಅತ್ಥಸ್ಸದ್ವಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಆರೋಗ್ಯಮಿಚ್ಛೇ ಪರಮಞ್ಚ ಲಾಭನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅತ್ಥಕುಸಲಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಏಕಸ್ಸ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞವಾ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಿತರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಪಞ್ಹಂ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಿ, ಸೋ ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಅತಿಸುಖುಮೋ, ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಂ ಅಞ್ಞೋ ಉಪರಿ ಭವಗ್ಗೇನ, ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಅವೀಚಿನಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪುತ್ತಮಾದಾಯ ಬಹುಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ದಾರಕೋ ಪಞ್ಞವಾ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ ಮಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಪಞ್ಹಂ ನಾಮ ಪುಚ್ಛಿ, ಅಹಂ ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋ, ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತೂ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ, ಉಪಾಸಕ, ಇಮಿನಾ ಕುಮಾರಕೇನೇತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ, ಮಯಾ ಚಸ್ಸ ಕಥಿತೋ, ತದಾ ನಂ ಏಸ ಜಾನಾತಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಭವಸಙ್ಖೇಪಗತತ್ತಾ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ಜಾತಿಯಾ ಪಞ್ಞವಾ ಅತ್ಥಕುಸಲೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಿತರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೪. ‘‘ಆರೋಗ್ಯಮಿಚ್ಛೇ ಪರಮಞ್ಚ ಲಾಭಂ, ಸೀಲಞ್ಚ ವುದ್ಧಾನುಮತಂ ಸುತಞ್ಚ;

ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತೀ ಚ ಅಲೀನತಾ ಚ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಾ ಪಮುಖಾ ಛಳೇತೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಆರೋಗ್ಯಮಿಚ್ಛೇ ಪರಮಞ್ಚ ಲಾಭನ್ತಿ ಚ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ತಾತ, ಪಠಮಮೇವ ಆರೋಗ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಮಂ ಲಾಭಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆರೋಗ್ಯಂ ನಾಮ ಸರೀರಸ್ಸ ಚೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅರೋಗಭಾವೋ ಅನಾತುರತಾ. ಸರೀರೇ ಹಿ ರೋಗಾತುರೇ ನೇವ ಅಲದ್ಧಂ ಭೋಗಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಲದ್ಧಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ, ಅನಾತುರೇ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಚಿತ್ತೇ ಚ ಕಿಲೇಸಾತುರೇ ನೇವ ಅಲದ್ಧಂ ಝಾನಾದಿಭೇದಂ ಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಲದ್ಧಂ ಪುನ ಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ. ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನಾರೋಗ್ಯೇ ಸತಿ ಅಲದ್ಧೋಪಿ ಲಾಭೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಲದ್ಧೋಪಿ ನಿರತ್ಥಕೋ ಹೋತಿ, ಅಸತಿ ಪನೇತಸ್ಮಿಂ ಅಲದ್ಧೋಪಿ ಲಾಭೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಲದ್ಧೋಪಿ ಸಾತ್ಥಕೋ ಹೋತೀತಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪರಮೋ ಲಾಭೋ ನಾಮ. ತಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಇದಮೇಕಂ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲಞ್ಚಾತಿ ಆಚಾರಸೀಲಂ. ಇಮಿನಾ ಲೋಕಚಾರಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವುದ್ಧಾನುಮತನ್ತಿ ಗುಣವುದ್ಧಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಅನುಮತಂ. ಇಮಿನಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಗರೂನಂ ಓವಾದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸುತಞ್ಚಾತಿ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಸುತಂ. ಇಮಿನಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತೀ ಚಾತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುವತ್ತನಂ. ಇಮಿನಾ ದುಚ್ಚರಿತಧಮ್ಮಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುವತ್ತನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಲೀನತಾ ಚಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಲೀನತಾ ಅನೀಚತಾ. ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಕೋಚತಂ ಪಣೀತಭಾವಂ ಉತ್ತಮಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಾ ಪಮುಖಾ ಛಳೇತೇತಿ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ವುಡ್ಢಿ, ತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಏತೇ ಪಮುಖಾ ಉತ್ತಮಾ ಛ ದ್ವಾರಾ ಉಪಾಯಾ ಅಧಿಗಮಮುಖಾನೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಸು ಛಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವತ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪುತ್ತೋವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪುತ್ತೋ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅತ್ಥಸ್ಸದ್ವಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೮೫] ೫. ಕಿಂಪಕ್ಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಆಯತಿಂ ದೋಸಂ ನಾಞ್ಞಾಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿ. ಅಥ ನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ನಾಮೇತೇ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ರಮಣೀಯಾ. ಸೋ ಪನ ತೇಸಂ ಪರಿಭೋಗೋ ನಿರಯಾದೀಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾಯಕತ್ತಾ ಕಿಂಪಕ್ಕಫಲಪರಿಭೋಗಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ಕಿಂಪಕ್ಕಫಲಂ ನಾಮ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಖಾದಿತಂ ಪನ ಅನ್ತಾನಿ ಖಣ್ಡಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಬಹೂ ಬಾಲಜನಾ ತಸ್ಸ ದೋಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸೇಸು ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಂ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಟವಿಮುಖಂ ಪತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟವಿಯಾ ವಿಸರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಮಾ ಖೋ ಮಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಓವದಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅಟವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕಂ ಕಿಂಪಕ್ಕರುಕ್ಖಂ ಫಲಭಾರಓಣಮಿತಸಾಖಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಸಾಖಾಪತ್ತಫಲಾನಿ ಸಣ್ಠಾನವಣ್ಣರಸಗನ್ಧೇಹಿ ಅಮ್ಬಸದಿಸಾನೇವ. ತೇಸು ಏಕಚ್ಚೇ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸೇಸು ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಫಲಸಞ್ಞಾಯ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಸತ್ಥವಾಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಯೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ, ತೇ ಫಲಾನಿ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ, ಯೇ ಖಾದಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ತೇ ವಮನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ. ತೇಸು ಏಕಚ್ಚೇ ಅರೋಗಾ ಜಾತಾ, ಪಠಮಮೇವ ಖಾದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಪನ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೫. ‘‘ಆಯತಿಂ ದೋಸಂ ನಾಞ್ಞಾಯ, ಯೋ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವತಿ;

ವಿಪಾಕನ್ತೇ ಹನನ್ತಿ ನಂ, ಕಿಂಪಕ್ಕಮಿವ ಭಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಆಯತಿಂ ದೋಸಂ ನಾಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅನಾಗತೇ ದೋಸಂ ನ ಅಞ್ಞಾಯ, ಅಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಯೋ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಚ ಪಟಿಸೇವತಿ. ವಿಪಾಕನ್ತೇ ಹನನ್ತಿ ನನ್ತಿ ತೇ ಕಾಮಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸಙ್ಖಾತೇ ಅನ್ತೇ ನಿರಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಸಂಯೋಜಯಮಾನಾ ಹನನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಕಿಂಪಕ್ಕಮಿವ ಭಕ್ಖಿತನ್ತಿ, ಯಥಾ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮನಾಪಂ ಕಿಂಪಕ್ಕಫಲಂ ಅನಾಗತದೋಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಭಕ್ಖಿತಂ ಅನ್ತೇ ಹನತಿ, ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತಿ, ಏವಂ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಮನಾಪಾಪಿ ಕಾಮಾ ವಿಪಾಕಕಾಲೇ ಹನನ್ತೀತಿ ದೇಸನಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೇಸಪರಿಸಾಯಪಿ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ಥವಾಹೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಿಂಪಕ್ಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೮೬] ೬. ಸೀಲವೀಮಂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸೀಲಂ ಕಿರೇವ ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಸೀಲವೀಮಂಸಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತಿ ತಿಸರಣಂ ಗತೋ ಅಖಣ್ಡಪಞ್ಚಸೀಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೀಲವಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಅತಿರೇಕಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ, ಅತಿವಿಯ ಮಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸ ಮಮ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಪ್ಪದೇಸಸಿಪ್ಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ, ಉದಾಹು ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವಾ’’ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಘರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸ ಹೇರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಫಲಕತೋ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ಹೇರಞ್ಞಿಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಗರುಭಾವೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಪುನದಿವಸೇ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹಿ, ಹೇರಞ್ಞಿಕೋ ತಥೇವ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ತತಿಯದಿವಸೇ ಕಹಾಪಣಮುಟ್ಠಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಅಥ ನಂ ಹೇರಞ್ಞಿಕೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ತೇ ತತಿಯೋ ದಿವಸೋ ರಾಜಕುಟುಮ್ಬಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ‘‘ರಾಜಕುಟುಮ್ಬವಿಲುಮ್ಪಕಚೋರೋ ಮೇ ಗಹಿತೋ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿರವಿ. ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಚಿರಂದಾನಿ ತ್ವಂ ಸೀಲವಾ ವಿಯ ವಿಚರೀ’’ತಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ಪಹಾರೇ ದತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ.

ರಾಜಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವರೂಪಂ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತಸ್ಸ ರಾಜಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರಾಜಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಫಲಕತೋ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತಂ ಮಯಾ ತಯಿ ಮಮ ಅತಿಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತೇ ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ರಾಜಾ ಮಮ ಜಾತಿಆದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ, ಉದಾಹು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’ತಿ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮಯಾ ಏಕಂಸೇನ ಞಾತಂ. ಯಥಾ ಸೀಲಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಯಾ ಮಮ ಸಮ್ಮಾನೋ ಕತೋ, ನ ಜಾತಿಆದೀನಿ. ತಥಾ ಹಿ ಮೇ ಇದಾನಿ ರಾಜಾಣಂ ಕಾರೇಸಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸೀಲಮೇವ ಉತ್ತಮಂ ಸೀಲಂ ಪಮುಖ’ನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ. ಇಮಸ್ಸ ಪನಾಹಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ಗೇಹೇ ಠಿತೋ ಕಿಲೇಸೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ಕಾತುಂ, ಅಜ್ಜೇವ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಮೇ ದೇಥ, ದೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಞಾತಿಸುಹಜ್ಜಬನ್ಧವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ನಿವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಞ್ಞಬ್ಯಾಕರಣಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಂ ಜಾತಂ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ಅಯಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಕಾಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ ದಾನಾಧಿಮುತ್ತೋ ಸೀಲಜ್ಝಾಸಯೋ ಅಖಣ್ಡಪಞ್ಚಸೀಲೋ. ರಾಜಾ ಸೇಸಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಅತಿರೇಕಂ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಪನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೀಯಮಾನೇ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಸಪ್ಪಂ ಕೀಳಾಪೇನ್ತಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗೀವಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗಲೇ ವೇಠೇನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ, ತಾತಾ, ಏವಂ ಸಪ್ಪಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಣ್ಹಥ, ಮಾ ಗೀವಾಯ ಗಣ್ಹಥ, ಮಾ ಗಲೇ ವೇಠೇಥ. ಅಯಞ್ಹಿ ವೋ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಾ ‘‘ಅಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಪ್ಪೋ ಸೀಲವಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಾದಿಸೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ನ ಹೋತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ದುಸ್ಸೀಲತಾಯ ಅನಾಚಾರೇನ ರಾಜಕುಟುಮ್ಬವಿಲುಮ್ಪಕಚೋರೋತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನೀಯಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಪ್ಪಾಪಿ ತಾವ ಅಡಂಸನ್ತಾ ಅವಿಹೇಠೇನ್ತಾ ‘ಸೀಲವನ್ತೋ’ತಿ ನಾಮಂ ಲಭನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ. ಸೀಲಮೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಉತ್ತಮಂ, ನತ್ಥಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿತರ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ರಾಜಕುಟುಮ್ಬವಿಲುಮ್ಪಕೋ ಚೋರೋ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿಸ್ಸ ರಾಜಾಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಕಹಾಪಣೇ ಅಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ‘‘ಸ್ವಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸೀಲಮೇವ ಉತ್ತಮಂ, ಸೀಲಂ ಪಾಮೋಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಇದಂ, ಆಸೀವಿಸೋಪಿ ತಾವ ಅಡಂಸನ್ತೋ ಅವಿಹೇಠೇನ್ತೋ ‘ಸೀಲವಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಸೀಲಮೇವ ಉತ್ತಮಂ, ಸೀಲಂ ಪವರ’’ನ್ತಿ ಸೀಲಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೬. ‘‘ಸೀಲಂ ಕಿರೇವ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೀಲಂ ಲೋಕೇ ಅನುತ್ತರಂ;

ಪಸ್ಸ ಘೋರವಿಸೋ ನಾಗೋ, ಸೀಲವಾತಿ ನ ಹಞ್ಞತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೀಲಂ ಕಿರೇವಾತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಂ ಆಚಾರಸೀಲಮೇವ. ಕಿರಾತಿ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ವದತಿ. ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸುನ್ದರತರಂ. ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಸಬ್ಬಗುಣದಾಯಕಂ. ಪಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಥೇತಿ. ಸೀಲವಾತಿ ನ ಹಞ್ಞತೀತಿ ಘೋರವಿಸೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಅಡಂಸನಅವಿಹೇಠನಮತ್ತಕೇನ ಸೀಲವಾತಿ ಪಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ನ ಹಞ್ಞತಿ ನ ವಿಹಞ್ಞತೀತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಸೀಲಮೇವ ಉತ್ತಮನ್ತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸೀಲವೀಮಂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೮೭] ೭. ಮಙ್ಗಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾ ಸಮೂಹತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಸಾಟಕಲಕ್ಖಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಗಹವಾಸಿಕೋ ಕಿರೇಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕೋತುಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ ತೀಸು ರತನೇಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ, ತಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಗೇ ಠಪಿತಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಮೂಸಿಕಾ ಖಾದಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಟಕೇ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಕಾಲೇ ಮೂಸಿಕಾಯ ಖಾದಿತಭಾವಂ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ ಇದಂ ಮೂಸಿಕಾದಟ್ಠಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾವಿನಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸದಿಸಂ ಪುತ್ತಧೀತಾದೀನಂ ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದೀನಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತುಂ. ಯೋ ಹಿ ಇದಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಮಹಾವಿನಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆಮಕಸುಸಾನೇ ತಂ ಛಡ್ಡಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದೀನಂ ಹತ್ಥೇ ದಾತುಂ. ತೇ ಹಿ ಏತ್ಥ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯುಂ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಹತ್ಥೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ನಂ, ತಾತ, ಹತ್ಥೇನ ಅಫುಸಿತ್ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಖೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬೋಧನೇಯ್ಯಬನ್ಧವೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಇಮೇಸಂ ಪಿತಾಪುತ್ತಾನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಿಗವೀಥಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಿಗಲುದ್ದಕೋ ವಿಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ. ಮಾಣವೋಪಿ ಪಿತು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಜಗರಸಪ್ಪಂ ವಿಯ ತಂ ಯುಗಸಾಟಕಂ ಯಟ್ಠಿಕೋಟಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಸಿ ಮಾಣವಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಇದಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಮೂಸಿಕಾದಟ್ಠಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸದಿಸಂ ಹಲಾಹಲವಿಸೂಪಮಂ, ಮಮ ಪಿತಾ ‘ಅಞ್ಞೋ ಏತಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತೋ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಭಯೇನ ಮಂ ಪಹಿಣಿ, ಅಹಮೇತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಛಡ್ಡೇಹೀ’’ತಿ. ಮಾಣವೋ ಛಡ್ಡೇಸಿ, ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾನಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾವ ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ಅವಮಙ್ಗಲಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏತಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸದಿಸಂ, ಮಾ ಗಣ್ಹಿ ಮಾ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಾರಯಮಾನೇಯೇವ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಳುವನಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ.

ಮಾಣವೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತು ಆರೋಚೇಸಿ ‘‘ತಾತ, ಮಯಾ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಮಯಾ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಳುವನಂ ಗತೋ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ತಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸದಿಸಂ, ತಂ ವಳಞ್ಜೇನ್ತೋ ಸಮಣೋಪಿ ಗೋತಮೋ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ವಿಹಾರೋಪಿ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗರಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇ ಬಹೂ ಸಾಟಕೇ ದತ್ವಾ ತಂ ಛಡ್ಡಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಬಹೂ ಸಾಟಕೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವೇಳುವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ವೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ತಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಅವಮಙ್ಗಲಂ, ತುಮ್ಹೇ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸಥ, ಸಕಲವಿಹಾರೋಪಿ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ವೋ ನಿವಾಸನಂ ವಾ ಪಾರುಪನಂ ವಾ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಇಮೇ ಸಾಟಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಛಡ್ಡಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ಮಹಾಮಗ್ಗೇತಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಛಡ್ಡಿತಾ ವಾ ಪತಿತಾ ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಾ ವಟ್ಟತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ನ ಇದಾನೇವ ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಮಗಧರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸಮಾನೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಹಿಮವನ್ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹನಗರೇ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರತ್ಥಾಯ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇಯೇವ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ದುಸ್ಸಲಕ್ಖಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಗೇ ಠಪಿತಂ ಸಾಟಕಯುಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ಮಾಣವೇ ಪನ ಸುಸಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಠಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಸಾನದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತೇನ ಛಡ್ಡಿತಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಾಣವೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತು ಆರೋಚೇಸಿ. ಪಿತಾ ‘‘ರಾಜಕುಲೂಪಕೋ ತಾಪಸೋ ನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಾಪಸ, ತಯಾ ಗಹಿತಸಾಟಕೇ ಛಡ್ಡೇಹಿ, ಮಾ ನಸ್ಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಾಪಸೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಪಿಲೋತಿಕಾ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಮಯಂ ಕೋತುಹಲಮಙ್ಗಲಿಕಾ, ಕೋತುಹಲಮಙ್ಗಲಂ ನಾಮೇತಂ ನ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ವಣ್ಣಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ನಾಮ ಕೋತುಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸರಣಂ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೭. ‘‘ಯಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾ ಸಮೂಹತಾ, ಉಪ್ಪಾತಾ ಸುಪಿನಾ ಚ ಲಕ್ಖಣಾ ಚ;

ಸೋ ಮಙ್ಗಲದೋಸವೀತಿವತ್ತೋ, ಯುಗಯೋಗಾಧಿಗತೋ ನ ಜಾತುಮೇತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾ ಸಮೂಹತಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಂ, ಸುತಮಙ್ಗಲಂ, ಮುತಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಏತೇ ಮಙ್ಗಲಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ. ಉಪ್ಪಾತಾ ಸುಪಿನಾ ಚ ಲಕ್ಖಣಾ ಚಾತಿ ‘‘ಏವರೂಪೋ ಚನ್ದಗ್ಗಾಹೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪೋ ಸೂರಿಯಗ್ಗಾಹೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪೋ ನಕ್ಖತ್ತಗ್ಗಾಹೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪೋ ಉಕ್ಕಾಪಾತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪೋ ದಿಸಾಡಾಹೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಉಪ್ಪಾತಾ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಸುಪಿನಾ, ಸುಭಗಲಕ್ಖಣಂ, ದುಬ್ಭಗಲಕ್ಖಣಂ, ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣಂ, ಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ, ದಾಸಿಲಕ್ಖಣಂ, ದಾಸಲಕ್ಖಣಂ, ಅಸಿಲಕ್ಖಣಂ, ಹತ್ಥಿಲಕ್ಖಣಂ, ಅಸ್ಸಲಕ್ಖಣಂ, ಉಸಭಲಕ್ಖಣಂ, ಆವುಧಲಕ್ಖಣಂ, ವತ್ಥಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾನಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಇಮೇ ಚ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಯಸ್ಸ ಸಮೂಹತಾ, ನ ಏತೇಹಿ ಉಪ್ಪಾತಾದೀಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮಙ್ಗಲಂ ವಾ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ವಾ ಪಚ್ಚೇತಿ. ಸೋ ಮಙ್ಗಲದೋಸವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಬ್ಬಮಙ್ಗಲದೋಸೇ ವೀತಿವತ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಯುಗಯೋಗಾಧಿಗತೋತಿ ‘‘ಕೋಧೋ ಚ ಉಪನಾಹೋ ಚ, ಮಕ್ಖೋ ಚ ಪಳಾಸೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೮೩೩) ನಯೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಏಕತೋ ಆಗತಕಿಲೇಸಾ ಯುಗಾ ನಾಮ. ಕಾಮಯೋಗೋ, ಭವಯೋಗೋ, ದಿಟ್ಠಿಯೋಗೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋತಿ ಇಮೇ ಸಂಸಾರೇ ಯೋಜನಭಾವತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಯೋಗಾ ನಾಮ. ತೇ ಯುಗೇ ಚ ಯೋಗೇ ಚಾತಿ ಯುಗಯೋಗೇ ಅಧಿಗತೋ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಗತೋ ವೀತಿವತ್ತೋ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು. ನ ಜಾತುಮೇತೀತಿ ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಏಕಂಸೇನೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ನ ಏತಿ ನಾಗಚ್ಛತೀತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಏತೇವ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ಇದಾನಿ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಙ್ಗಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೮೮] ೮. ಸಾರಮ್ಭಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಲ್ಯಾಣಿಮೇವ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾಚಿ. ೧೫) ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಜಾತಕೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಜಾತಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಾರಮ್ಭೋ ನಾಮ ಬಲಿಬದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ಅತೀತವತ್ಥುಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೮. ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಿಮೇವ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ಹಿ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ ಪಾಪಿಕಂ;

ಮೋಕ್ಖೋ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ಸಾಧು, ಮುತ್ವಾ ತಪ್ಪತಿ ಪಾಪಿಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣಿಮೇವ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಚತುದೋಸವಿನಿಮುತ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಸುನ್ದರಂ ಅನವಜ್ಜಂ ವಾಚಮೇವ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ಕಥೇಯ್ಯ. ನ ಹಿ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ ಪಾಪಿಕನ್ತಿ ಪಾಪಿಕಂ ಲಾಮಿಕಂ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಅಮನಾಪಂ ನ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯ ನ ಕಥೇಯ್ಯ. ಮೋಕ್ಖೋ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ಸಾಧೂತಿ ಕಲ್ಯಾಣವಾಚಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಂ ಭದ್ದಕಂ. ಮುತ್ವಾ ತಪ್ಪತಿ ಪಾಪಿಕನ್ತಿ ಪಾಪಿಕಂ ಫರುಸವಾಚಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಥೇತ್ವಾ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಪ್ಪತಿ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತೀತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಸಾರಮ್ಭೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಾರಮ್ಭಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೮೯] ೯. ಕುಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವಾಚಾವ ಕಿರ ತೇ ಆಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಕುಹಕವತ್ಥು ಉದ್ದಾಲಕಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಏಕಂ ಗಾಮಕಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಕುಹಕತಾಪಸೋ ವಸತಿ. ಏಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಂ ವಾಸೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ಪಣೀತಾಹಾರೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ. ಸೋ ತಂ ಕೂಟಜಟಿಲಂ ‘‘ಸೀಲವಾ ಏಸೋ’’ತಿ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಚೋರಭಯೇನ ಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖಸತಂ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ನೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಗತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯಾಸಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ತಾಪಸೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ನಾಮ, ಆವುಸೋ, ಏವರೂಪಂ ಕಥೇತುಂ, ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಪರಸನ್ತಕೇ ಲೋಭೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ದುಟ್ಠತಾಪಸೋ ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಏತ್ತಕೇನ ಜೀವಿತು’’ನ್ತಿ ಕತಿಪಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಮೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿರಂ ವಸಿಮ್ಹ, ಅತಿಚಿರಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಸಂಸಗ್ಗೋ ಚ ನಾಮ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಮಲಂ, ತಸ್ಮಾ ಗಚ್ಛಾಮಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ನಿವತ್ತಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಗಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಯಾವ ಗಾಮದ್ವಾರಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ. ತಾಪಸೋಪಿ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾವ ‘‘ಇಮಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಮಯಾ ವಞ್ಚೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಜಟಾನಂ ಅನ್ತರೇ ತಿಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಿ. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿವತ್ತಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಆವುಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಚ್ಛದನತೋ ಮೇ ಜಟಾಸು ಏಕತಿಣಂ ಲಗ್ಗಂ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಞ್ಚ ನಾಮ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಂ ಆದಾಯ ಆಗತೋಮ್ಹೀತಿ. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ‘‘ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಿಣಸಲಾಕಮ್ಪಿ ನಾಮ ಪರಸನ್ತಕಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಹೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ ಮೇ ಅಯ್ಯೋ’’ತಿ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ತದಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಭಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ನಿವೇಸನೇ ನಿವಾಸೋ ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಾಪಸಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮಿನಾ ದುಟ್ಠತಾಪಸೇನ ಇಮಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಸಮ್ಮ, ಕಿಞ್ಚಿ ಏತಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಸಮ್ಮ, ಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖಸತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛ, ತಂ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನ ತೇ ಸುವಣ್ಣಂ ಅಞ್ಞೇನ ಗಹಿತಂ, ತೇನೇವ ಕುಹಕತಾಪಸೇನ ಗಹಿತಂ, ಏಹಿ, ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಕೂಟತಾಪಸಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಪಾದೇಹಿ ಚ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುವಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಿಕ್ಖಸತಂ ಹರಮಾನೋ ಅಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಿಣಮತ್ತೇ ಸತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಗರಹನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೯. ‘‘ವಾಚಾವ ಕಿರ ತೇ ಆಸಿ, ಸಣ್ಹಾ ಸಖಿಲಭಾಣಿನೋ;

ತಿಣಮತ್ತೇ ಅಸಜ್ಜಿತ್ಥೋ, ನೋ ಚ ನಿಕ್ಖಸತಂ ಹರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಾಚಾವ ಕಿರ ತೇ ಆಸಿ, ಸಣ್ಹಾ ಸಖಿಲಭಾಣಿನೋತಿ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ತಿಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಖಿಲಂ ಮುದುವಚನಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾ ಏವ ಕಿರ ತೇ ಸಣ್ಹಾ ಆಸಿ, ವಚನಮತ್ತಮೇವ ಮಟ್ಠಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿಣಮತ್ತೇ ಅಸಜ್ಜಿತ್ಥೋತಿ ಕೂಟಜಟಿಲ ಏಕಿಸ್ಸಾ ತಿಣಸಲಾಕಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕುರುಮಾನೋ ತ್ವಂ ಸತ್ತೋ ಆಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ. ನೋ ಚ ನಿಕ್ಖಸತಂ ಹರನ್ತಿ ಇಮಂ ಪನ ನಿಕ್ಖಸತಂ ಹರನ್ತೋ ಅಸತ್ತೋ ನಿಲ್ಲಗ್ಗೋವ ಜಾತೋಸೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಪುನ, ಕೂಟಜಟಿಲ, ಏವರೂಪಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಭಿಕ್ಖು ಕುಹಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕುಹಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೂಟತಾಪಸೋ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೯೦] ೧೦. ಅಕತಞ್ಞುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರೇಕೋ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಾ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಉಟ್ಠಾನಕಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಿಕಮನುಸ್ಸೇ ಆಹ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭೋ, ಇಮಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ನೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚಗ್ಘೇನ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಪಟಿಭಣ್ಡಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವೋ’’ತಿ ತೇಸಂ ಆವಾಸಞ್ಚ ಪರಿಬ್ಬಯಞ್ಚ ದಾಪೇತ್ವಾ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸುಖಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಪಟಿಭಣ್ಡಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋಪಿ ತಥೇವ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ತತ್ಥ ಪೇಸೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸಿಕಸೇಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಕುತೋ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾವತ್ಥಿತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ನಾಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ, ನೇವ ನಿವಾಸಂ, ನ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಸಯಮೇವ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಪಟಿಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ.

ಅಥ ಸೋ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀ ಪುನಪಿ ಏಕವಾರಂ ತಥೇವ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ತೇ ಪನ ದಿಸ್ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಮಯಂ, ಸಾಮಿ, ಏತೇಸಂ ನಿವಾಸಞ್ಚ ಭತ್ತಞ್ಚ ಪರಿಬ್ಬಯಞ್ಚ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಕಟಾನಿ ಬಹಿನಗರೇ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ಮೋಚಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ವಸಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವೋ ಘರೇ ಯಾಗುಭತ್ತಞ್ಚ ಪರಿಬ್ಬಯೋ ಚ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾನಿಪಿ ನೇಸಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ವಿಚಕ್ಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕಾನಿಪಿ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾವ ಅಗಮಂಸು. ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸಿನೋ ನಿವಾಸನಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಾಮಿಕಾ ಅಹುತ್ವಾ ಭೀತಾ ವೇಗೇನ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಗತಾ. ಸೇಟ್ಠಿಮನುಸ್ಸಾಪಿ ತಮತ್ಥಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಾನಿದಂ ಕಥಾಪಾಭತ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀ ಇದಾನೇವ ಏವಂಸೀಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏವಂಸೀಲೋಯೇವ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಬ್ಬಂ ಅತೀತವತ್ಥು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚಿತೇ ‘‘ಪಠಮಂ ಅತ್ತನೋ ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಪಚ್ಛಾ ಏವರೂಪಂ ಲಭನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೦. ‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಲ್ಯಾಣೋ, ಕತತ್ಥೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ;

ಪಚ್ಛಾ ಕಿಚ್ಚೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ, ಕತ್ತಾರಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಠಮತರಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಕಲ್ಯಾಣೋ ಕತೂಪಕಾರೋ ಕತತ್ಥೋ ನಿಪ್ಫಾದಿತಕಿಚ್ಚೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಪರೇನ ಅತ್ತನಿ ಕತಂ ಕಲ್ಯಾಣಞ್ಚೇವ ಅತ್ಥಞ್ಚ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತ್ತಾರಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ನ ಲಭತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀ ಇದಾನೀಪಿ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀಯೇವ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಕತಞ್ಞುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಅಪಾಯಿಮ್ಹವಗ್ಗೋ ನವಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸುರಾಪಾನಂ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಂ, ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಅತ್ಥದ್ವಾರಂ;

ಕಿಂಪಕ್ಕಸೀಲವೀಮಂಸಂ, ಮಙ್ಗಲಞ್ಚಾಪಿ ಸಾರಮ್ಭಂ;

ಕುಹಕಂ ಅಕತಞ್ಞೂ ಚಾತಿ.