೧೦. ಲಿತ್ತವಗ್ಗೋ

[೯೧] ೧. ಲಿತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಲಿತ್ತಂ ಪರಮೇನ ತೇಜಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರಾದೀನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ನಿರಯತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿತೋ ನ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಚೀವರಂ ಪಟಿಸೇವತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩; ಅ. ನಿ. ೬.೫೮) ನಯೇನ ತನ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಹಲಾಹಲವಿಸಪರಿಭೋಗಸದಿಸೋ. ಪೋರಾಣಕಾ ಹಿ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ದೋಸಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕನ್ತೇ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಾಪರೋ ಕೂಟಕ್ಖಧುತ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಜಯೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಕೇಳಿಮಣ್ಡಲಂ ನ ಭಿನ್ದತಿ, ಪರಾಜಯಕಾಲೇ ಪನ ಅಕ್ಖಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಕ್ಖೋ ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ಕೇಳಿಮಣ್ಡಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೇತ್ಥ ಪತಿರೂಪಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಅಕ್ಖೇ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ಹಲಾಹಲವಿಸೇನ ರಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಅಕ್ಖೇಹಿ ಕೀಳಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಕೇಳಿಮಣ್ಡಲಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಾಜಯಕಾಲೇ ಏಕಂ ಅಕ್ಖಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಿಲಾಹಿ ತಾವ, ಪಚ್ಛಾ ಇದಂ ನಾಮೇತನ್ತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಚೋದೇತುಂ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೧. ‘‘ಲಿತ್ತಂ ಪರಮೇನ ತೇಜಸಾ, ಗಿಲಮಕ್ಖಂ ಪುರಿಸೋ ನ ಬುಜ್ಝತಿ;

ಗಿಲ ರೇ ಗಿಲ ಪಾಪಧುತ್ತಕ, ಪಚ್ಛಾ ತೇ ಕಟುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಲಿತ್ತನ್ತಿ ಮಕ್ಖಿತಂ ರಞ್ಜಿತಂ. ಪರಮೇನ ತೇಜಸಾತಿ ಉತ್ತಮತೇಜಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಹಲಾಹಲವಿಸೇನ. ಗಿಲನ್ತಿ ಗಿಲನ್ತೋ. ಅಕ್ಖನ್ತಿ ಗುಳಕಂ. ನ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಗಿಲತೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಗಿಲ ರೇತಿ ಗಿಲಾಹಿ ಅರೇ. ಗಿಲಾತಿ ಪುನಪಿ ಚೋದೇನ್ತೋ ವದತಿ. ಪಚ್ಛಾ ತೇ ಕಟುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತೇ ಅಕ್ಖೇ ಗಿಲಿತೇ ಪಚ್ಛಾ ಏತಂ ವಿಸಂ ತಿಖಿಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಸವೇಗೇನ ಮುಚ್ಛಿತೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಖನ್ಧಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ಪತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸ ಜೀವಿತದಾನಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಓಸಧಪರಿಭಾವಿತಂ ವಮನಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ವಮೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಮಧುಸಕ್ಕರಾದಯೋ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಅರೋಗಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಮಾ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕತವಿಸಪರಿಭೋಗಸದಿಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪಣ್ಡಿತಧುತ್ತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿಂ, ಕೂಟಧುತ್ತೋ ಪನೇತ್ಥ ನ ಕಥೀಯತಿ, ಯಥಾ ಚ ಏತ್ಥ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಯೋ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಸೋ ನ ಕಥೀಯತೇವಾ’’ತಿ.

ಲಿತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೯೨] ೨. ಮಹಾಸಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ಸೂರಮಿಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭೋ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಪಟಿಲಾಭೋ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನತಾ ಚ. ಮಯಞ್ಚ ಇಮಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಸಮವಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋತುಂ ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ವಾ ಕಾತುಂ ದಾನಂ ವಾ ದಾತುಂ ನ ಲಭಾಮ, ಮಞ್ಜೂಸಾಯ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ವಿಯ ವಸಾಮ, ರಞ್ಞೋ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮ, ತತೋ ಯಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ, ದಾನಾದೀನಿ ಚ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮ. ಏವಂ ನೋ ಅಯಂ ಖಣಪಟಿಲಾಭೋ ಸಫಲೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಚಿನ್ತಿತಕಾರಣಂ ಕಥಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಉಯ್ಯಾನಂ ಸೋಧೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸುದ್ಧಂ, ದೇವ, ಉಯ್ಯಾನಂ, ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಭಗವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಲಙ್ಕತರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಛತ್ತಪಾಣಿ ನಾಮೇಕೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಉಪಾಸಕೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಸಙ್ಕಮಾನೋ ಮುಹುತ್ತಂ ಠತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಸಚಾಯಂ ಪಾಪಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೇಯ್ಯ, ಅಪಾಪಕೇನ ಇಮಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಗಾರವೇನ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ವಾ ವನ್ದನಂ ವಾ ನ ಅಕಾಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ರಾಜಾ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನತ್ತಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಕೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಆಗತಾಗಮೋ ಕಾಮೇಸು ವೀತರಾಗೋ’’ತಿ ರಾಜಾ ‘‘ನ ಇಮಿನಾ ಓರಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಗುಣಂ ವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ವದೇಯ್ಯಾಸಿ ಯೇನ ತೇ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಆಹ. ಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಮಹಾವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ತಂ ಉಪಾಸಕಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಂ ಛತ್ತಮಾದಾಯ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ, ಉಪಾಸಕ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಚೇವ ಉಗ್ಗಹೇತುಕಾಮಾ ಚ, ಸಾಧು ವತಸ್ಸ ಸಚೇ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ದೇವ, ಗಿಹೀನಂ ನಾಮ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ವಾ ವಾಚೇತುಂ ವಾ ನಪ್ಪತಿರೂಪಂ, ಅಯ್ಯಾನಂ ಏವ ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಏಸ ವದತೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ಚ ಧಮ್ಮವಾಚನತ್ಥಾಯ ಚ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಾಚಾಮಿ, ಅಸೀತಿಯಾ ಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಕತರಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಮೇವ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಞ್ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಞ್ಚ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಾಧು ವತ ಸಚೇ ಥೇರೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ ಚೇವ ವಾಚೇಯ್ಯ ಚಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ ಚೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಚ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಚೂಳಾಮಣಿ ನಟ್ಠೋ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ನಟ್ಠಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜನಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೂಳಾಮಣಿಂ ಆಹರಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ಮಾತುಗಾಮೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಚೂಳಾಮಣಿಂ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಅದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಕಿಲಮೇನ್ತಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಯಥಾ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ ಚೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಚ, ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾವ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ಥೇರೇನ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಅಜ್ಜ ಏವರೂಪಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞೋ ಚೂಳಾಮಣಿಂ ಪರಿಯೇಸಾಮಾತಿ ಅಮಚ್ಚಾ ಮಾತುಗಾಮೇ ಉಪಾದಾಯ ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜನಕೇ ಕಿಲಮೇನ್ತಿ, ನ ಜಾನಾಮ ಕಸ್ಸ ‘ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ತೇನಮ್ಹ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ತಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಣಿ ಕಿರ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಸಕ್ಖಿ ಪನ ತಂ ಆಹರಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನ್ತೋಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಿಲಮೇನ್ತೋಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಆಹರಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಜನಂ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾವ ಆಹರಣೂಪಾಯೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಕತರೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಪಿಣ್ಡದಾನಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತರಂ ಪಿಣ್ಡದಾನಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ತಕೇಸು ಆಸಙ್ಕಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಪಲಾಲಪಿಣ್ಡಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ವಾ ದತ್ವಾ ‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಪಾತೇಥಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಗಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಹರಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪಠಮದಿವಸೇಯೇವ ಪಾತೇನ್ತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ಪಾತೇನ್ತಿ, ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಮಹಾಜನೋ ಚ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಣಿಞ್ಚ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಥೇರೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಯೋ ದಿವಸೇ ದಾಪೇಸಿ, ನೇವ ಮಣಿಂ ಆಹರಿಂಸು. ಥೇರೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾತಿತೋ ಮಣೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಪಾತೇನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾತಲಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಚಾಟಿಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ‘ಸಬ್ಬೇ ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜನಕಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಏಕೇಕೋವ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಉಪಾಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಮಣಿಚೋರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಇಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಆದಾಯ ಮಣಿಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓಸಕ್ಕಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಪಾತೇತುಂ ದಾನಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಣಿಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚಾಟಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮಣಿಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಥೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಂ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾವ ಮೇ ಮಣಿ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ತುಸ್ಸಿ, ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜನಕಮನುಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಥೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾದುಕ್ಖತೋ ಮುತ್ತಮ್ಹಾ’’ತಿ ತುಸ್ಸಿಂಸು. ‘‘ಥೇರಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ರಞ್ಞೋ ಚೂಳಾಮಣಿ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸಾನುಭಾವೋ ಸಕಲನಗರೇ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಚ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ.

ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ವಣ್ಣಯಿಂಸು ‘‘ಆವುಸೋ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಬಹುಸ್ಸುತತಾಯ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಉಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ಮಹಾಜನಂ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಉಪಾಯೇನೇವ ರಞ್ಞೋ ಮಣಿಂ ದಸ್ಸೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ಆನನ್ದೇನೇವ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ಭಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಮಹಾಜನಂ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಉಪಾಯೇನೇವ ತಿರಚ್ಛಾನಹತ್ಥಗತಂ ಭಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಯಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ ತಸ್ಸೇವ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನನ್ತರಾನಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಾಗಾರಮ್ಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಇತ್ಥಿಯೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಸೂಪಗಗೀವೂಪಗಾದೀನಿ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗಪಿಟ್ಠೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ದಾಸಿಯೋ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತರಿಂಸು. ಅಥೇಕಾ ಉಯ್ಯಾನಮಕ್ಕಟೀ ಸಾಖನ್ತರೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ದೇವಿಂ ಪಿಳನ್ಧನಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗಪಿಟ್ಠೇ ಠಪಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಮುತ್ತಾಹಾರಂ ಪಿಳನ್ಧಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಪಮಾದಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ, ದಾಸೀಪಿ ತಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ತಹಂ ತಹಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾಯೇವ ನಿದ್ದಾಯಿತುಂ ಆರಭಿ. ಮಕ್ಕಟೀ ತಸ್ಸಾ ಪಮಾದಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವಾತವೇಗೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಹಾಮುತ್ತಾಹಾರಂ ಗೀವಾಯ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಾತವೇಗೇನ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಸಾಖನ್ತರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಸಂ ಮಕ್ಕಟೀನಂ ದಸ್ಸನಭಯೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಸುಸಿರಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಸನ್ತೂಪಸನ್ತಾ ವಿಯ ತಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ.

ಸಾಪಿ ಖೋ ದಾಸೀ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮುತ್ತಾಹಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಅಞ್ಞಂ ಉಪಾಯಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಸೋ ದೇವಿಯಾ ಮುತ್ತಾಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾತೋ’’ತಿ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿ. ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ತತೋ ತತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಚೋರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪುರಿಸಾ ಉಯ್ಯಾನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಚೋರಂ ಗಣ್ಹಥ, ಚೋರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಜಾನಪದೋ ಬಲಿಕಾರಕಪುರಿಸೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಪಲಾಯಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಪುರಿಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಚೋರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ‘‘ಅರೇ, ದುಟ್ಠಚೋರ, ಏವಂ ಮಹಾಸಾರಂ ನಾಮ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಅವಹರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸಿಂಸು. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಚಾಹಂ ‘ನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ನತ್ಥಿ, ಪೋಥೇನ್ತಾಯೇವ ಮಂ ಮಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಆಮ, ಸಾಮಿ, ಗಹಿತಂ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು. ರಾಜಾಪಿ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಗಹಿತಂ ತೇ ಮಹಾಸಾರಪಿಳನ್ಧನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ತಂ ಕಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ದೇವ, ಮಯಾ ಮಹಾಸಾರಂ ನಾಮ ಮಞ್ಚಪೀಠಮ್ಪಿ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಮಂ ಮಹಾಸಾರಪಿಳನ್ಧನಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ, ಸೋಹಂ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿಂ, ಸೋ ನಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗಹಿತಂ ತೇ ಇಮಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಮಹಾಸಾರಪಿಳನ್ಧನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಮೇ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಪುರೋಹಿತಮ್ಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿ, ಸೋಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಮೇ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಮ್ಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ತೇ ಮಹಾಸಾರಪಿಳನ್ಧನಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಮೇ ವಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ, ಸಾ ‘‘ನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಪಞ್ಚ ಜನೇ ಪುಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸೂರಿಯೋ ಅತ್ಥಂ ಗತೋ. ರಾಜಾ ‘‘ಇದಾನಿ ವಿಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ಸ್ವೇ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ಪಞ್ಚ ಜನೇ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ದತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜೇ ನಟ್ಠಂ, ಅಯಞ್ಚ ಗಹಪತಿಕೋ ಬಹಿವಳಞ್ಜೋ, ದ್ವಾರೇಪಿ ಬಲವಾರಕ್ಖೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜನಕಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಏವಂ ನೇವ ಬಹಿವಳಞ್ಜನಕಾನಂ, ನ ಅನ್ತೋ, ಉಯ್ಯಾನೇ ವಳಞ್ಜನಕಾನಂ ಗಹಣೂಪಾಯೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸೇನ ‘ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಮೇ ದಿನ್ನ’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಕಥಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಟ್ಠಿನಾಪಿ ‘ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಮೇ ದಿನ್ನ’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೇನ ‘ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿತ್ಥರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಥಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪುರೋಹಿತೇನಾಪಿ ‘ಗನ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಮೇ ದಿನ್ನ’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೇನ ‘ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸುಖೇನ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಥಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬೇನಾಪಿ ‘ವಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ಮೇ ದಿನ್ನ’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೇನ ‘ಏಕನ್ತೇನ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಥಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಚೋರೇಹಿ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಕ್ಕಟಾ ಬಹೂ, ಪಿಳನ್ಧನೇನ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಮಕ್ಕಟಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ಆರುಳ್ಹೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಥ, ಮಯಂ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಸೋಧೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ಪಣ್ಡಿತ, ಸೋಧೇಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ದಾಸಪುರಿಸೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಪಞ್ಚ ಜನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಆರಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಕಣ್ಣಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ತತೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನವೇಲಾಯ ಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ಗಹಪತಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಅರೇ, ದುಟ್ಠಗಹಪತಿ, ತಯಾ ಅಹಂ, ಮಯಾ ವಾ ತ್ವಂ ಕಹಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕದಾ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಮಿ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಅಹಂ ಮಹಾಸಾರಂ ನಾಮ ರುಕ್ಖಸಾರಪಾದಕಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪನ ಮೋಕ್ಖಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಅವಚಂ, ಮಾ ಮೇ ಕುಜ್ಝ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪುರೋಹಿತೋಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಅದಿನ್ನಕಮೇವ ಮಯ್ಹಂ ಕಥಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ದ್ವೇ ಇಸ್ಸರಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ಕಮ್ಮಂ ಖಿಪ್ಪಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಥೇಸಿನ್ತಿ. ಗನ್ಧಬ್ಬೋಪಿ ಪುರೋಹಿತಂ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕದಾ ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಸುಖಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಥೇಸಿನ್ತಿ. ವಣ್ಣದಾಸೀಪಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಆಹ ‘‘ಅರೇ ದುಟ್ಠಗನ್ಧಬ್ಬ, ಅಹಂ ಕದಾ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತಪುಬ್ಬಾ, ತ್ವಂ ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಪುಬ್ಬೋ, ಕದಾ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ? ಭಗಿನಿ ಕಿಂಕಾರಣಾ ಕುಜ್ಝಸಿ, ‘‘ಅಮ್ಹೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಏಕತೋ ವಸನ್ತೇಸು ಘರಾವಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಮಾನಾ ಸುಖಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಥೇಸಿನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಯೋಜಿತಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತೇಸಂ ತಥತೋ ಅಚೋರಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಕ್ಕಟಿಯಾ ಗಹಿತಪಿಳನ್ಧನಂ ಉಪಾಯೇನೇವ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೇಣ್ಡುಮಯಾನಿ ಬಹೂನಿ ಪಿಳನ್ಧನಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಕ್ಕಟಿಯೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಗೀವಾಸು ಗೇಣ್ಡುಪಿಳನ್ಧನಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಇತರಾ ಮಕ್ಕಟೀ ಪಿಳನ್ಧನಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಏವ ನಿಸೀದಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಉಯ್ಯಾನೇ ಸಬ್ಬಾ ಮಕ್ಕಟಿಯೋ ಉಪಧಾರೇಥ, ಯಸ್ಸಾ ತಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಪಸ್ಸಥ, ತಂ ಉತ್ತಾಸೇತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ತಾಪಿ ಖೋ ಮಕ್ಕಟಿಯೋ ‘‘ಪಿಳನ್ಧನಂ ನೋ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ತುಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರನ್ತಿಯೋ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಳನ್ಧನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಾ ಮಕ್ಕಟೀ ಅಸಹಮಾನಾ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಗೇಣ್ಡುಪಿಳನ್ಧನೇನಾ’’ತಿ ಮುತ್ತಾಹಾರಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಅಥ ನಂ ತೇ ಪುರಿಸಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅದಂಸು. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ತೇ ದೇವ ಪಿಳನ್ಧನಂ, ತೇ ಪಞ್ಚಪಿ ಅಚೋರಾ, ಇದಂ ಪನ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಕ್ಕಟಿಯಾ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಥಂ ಪನ ತೇ, ಪಣ್ಡಿತ, ಮಕ್ಕಟಿಯಾ ಹತ್ಥಂ ಆರುಳ್ಹಭಾವೋ ಞಾತೋ, ಕಥಂ ತೇ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ? ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ರಾಜಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ‘‘ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸಾದೀಸು ನಾಮ ಸೂರಾದಯೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೨. ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ಸೂರಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಮನ್ತೀಸು ಅಕುತೂಹಲಂ;

ಪಿಯಞ್ಚ ಅನ್ನಪಾನಮ್ಹಿ, ಅತ್ಥೇ ಜಾತೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇತಿ ಉಪಕಟ್ಠೇ, ಉಭತೋಬ್ಯೂಳ್ಹೇ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಸಮ್ಪಹಾರೇ ವತ್ತಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೂರಮಿಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಸನಿಯಾಪಿ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಮಾನಾಯ ಅಪಲಾಯಿನಂ ಸೂರಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏವರೂಪೋ ಸಙ್ಗಾಮಯೋಧೋ ಪತ್ಥೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಮನ್ತೀಸು ಅಕುತೂಹಲನ್ತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಮನ್ತನಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮನ್ತೀಸು ಯೋ ಅಕುತೂಹಲೋ ಅವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಮನ್ತಂ ನ ಭಿನ್ದತಿ, ತಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾದಿಸೋ ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಪತ್ಥೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಪಿಯಞ್ಚ ಅನ್ನಪಾನಮ್ಹೀತಿ ಮಧುರೇ ಅನ್ನಪಾನೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ ಸಹಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಪಿಯಪುಗ್ಗಲಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ತಾದಿಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಪತ್ಥೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಅತ್ಥೇ ಜಾತೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರೇ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಾರಣೇ ವಾ ಪಞ್ಹೇ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪಣ್ಡಿತಂ ವಿಚಕ್ಖಣಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ತಥಾರೂಪೋ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪತ್ಥೇತಬ್ಬೋ ಹೋತೀತಿ.

ಏವಂ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಘನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೇನ್ತೋ ಮಹಾಮೇಘೋ ವಿಯ ಸತ್ತಾಹಿ ರತನೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಹಾಸಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೯೩] ೩. ವಿಸ್ಸಾಸಭೋಜನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ವಿಸ್ಸಸೇ ಅವಿಸ್ಸತ್ಥೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸ್ಸಾಸಭೋಜನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಮಾತರಾ ನೋ ದಿನ್ನಂ, ಪಿತರಾ ನೋ ದಿನ್ನಂ, ಭಾತರಾ, ಭಗಿನಿಯಾ, ಚೂಳಮಾತರಾ, ಚೂಳಪಿತರಾ, ಮಾತುಲೇನ, ಮಾತುಲಾನಿಯಾ ದಿನ್ನಂ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಿಹಿಕಾಲೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಕಾಲೇಪಿ ಏತೇ ದಾತುಂ ಯುತ್ತರೂಪಾವಾ’’ತಿ ಞಾತೀಹಿ ದಿನ್ನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಞಾತೀಹಿಪಿ ಅಞ್ಞಾತೀಹಿಪಿ ದಿನ್ನಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಪರಿಭೋಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಹಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಕ್ಖಪೇತಅತ್ತಭಾವತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮೇಸ ವಿಸಪರಿಭೋಗಸದಿಸೋ. ವಿಸಞ್ಹಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೇನ ದಿನ್ನಕಮ್ಪಿ ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕೇನ ದಿನ್ನಕಮ್ಪಿ ಮಾರೇತಿಯೇವ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ದಿನ್ನಂ ವಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಗೋಪಾಲಕೋ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಬಾಧಸಮಯೇ ಗಾವೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗೋಸಾಲಂ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತೋ ವಸತಿ. ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಗೋರಸಂ ಆಹರತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಗೋಸಾಲಾಯ ಅವಿದೂರೇ ಸೀಹೋ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ. ಗಾವೀನಂ ಸೀಹಸನ್ತಾಸೇನ ಮಿಲಾತಾನಂ ಖೀರಂ ಮನ್ದಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಆದಾಯ ಆಗತಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಸಮ್ಮ ಗೋಪಾಲಕ, ಮನ್ದಂ ಸಪ್ಪೀ’’ತಿ? ಸೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಸಮ್ಮ, ತಸ್ಸ ಸೀಹಸ್ಸ ಕತ್ಥಚಿ ಪಟಿಬನ್ಧೋ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿಸ್ಸ ಸಾಮಿ, ಏಕಾಯ ಮಿಗಮಾತುಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಗ್ಗೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ ತಂ ಗಾಹಾಪೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕಾ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನಲಾಟತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸರೀರೇ ಲೋಮಾನಿ ವಿಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರಜಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ತಂ ಮಿಗಮಾತುಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸಿನೇಹೇನ ಸರೀರಂ ಲೇಹಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚಮ್ಮನಖದಾಠಾ ಚೇವ ವಸಞ್ಚ ಮಂಸಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಹಲಾಹಲವಿಸಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ಸೋ ಗೋಪಾಲಕೋ ಜಾಲಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪಾಯೇನ ತಂ ಮಿಗಮಾತುಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸೀಹೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಬಲವಸಿನೇಹೇನ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಂ ಲೇಹಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ. ಗೋಪಾಲಕೋಪಿ ಚಮ್ಮಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪರೇಸು ಸಿನೇಹೋ ನಾಮ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಸಂಸಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಿಗಮಾತುಕಾಯ ಸರೀರಂ ಲೇಹನ್ತೋ ವಿಸಪರಿಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೩. ‘‘ನ ವಿಸ್ಸಸೇ ಅವಿಸ್ಸತ್ಥೇ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೇಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಸೇ;

ವಿಸ್ಸಾಸಾ ಭಯಮನ್ವೇತಿ, ಸೀಹಂವ ಮಿಗಮಾತುಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಭಯೋ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅವಿಸ್ಸತ್ಥೇ, ಯೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಿಬ್ಭಯೋ ಅತ್ತನಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋಯೇವ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸತ್ಥೇಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಸೇ, ನೇವ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ವಿಸ್ಸಾಸಾ ಭಯಮನ್ವೇತಿ, ಯೋ ಹಿ ಮಿತ್ತೇಪಿ ಅಮಿತ್ತೇಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸೋ, ತತೋ ಭಯಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಕಥಂ? ಸೀಹಂವ ಮಿಗಮಾತುಕಾ, ಯಥಾ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನ ಕತವಿಸ್ಸಾಸಾಯ ಮಿಗಮಾತುಕಾಯ ಸನ್ತಿಕಾ ಸೀಹಸ್ಸ ಭಯಂ ಅನ್ವೇತಿ, ಉಪಗತಂ ಸಮ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಸೀಹಂ ಮಿಗಮಾತುಕಾ ಅನ್ವೇತಾ ಉಪಗತಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಿಸ್ಸಾಸಭೋಜನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೯೪] ೪. ಲೋಮಹಂಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸೋತತ್ತೋ ಸೋಸಿನ್ನೋ ಚೇವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಟಿಕಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುನಕ್ಖತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ವಿಚರಮಾನೋ ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇನ್ತೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಞ್ಜಿಕಅಸುರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲೇ ಗಿಹಿ ಹುತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉತ್ತರಿ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋ, ತಕ್ಕಪರಿಯಾಹತಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ವೀಮಂಸಾನುಚರಿತಂ ಸಯಂಪಟಿಭಾನಂ. ಯಸ್ಸ ಚ ಖ್ವಾಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನ ಸೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೪೬) ವೇಸಾಲಿಯಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾಕಾರಾನಂ ಅನ್ತರೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ.

ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಸ್ಸೇವಂ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಗವಾ ‘‘ಕೋಧನೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ, ಕೋಧವಸೇನೇವಮಾಹ, ಕೋಧವಸೇನಾಪಿ ಪನ ‘ನ ಸೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’ತಿ ವದನ್ತೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಗುಣಮೇವ ಭಾಸತಿ. ನ ಖೋ ಪನ ಸೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ. ಮಯ್ಹಞ್ಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋವ. ದಸಬಲಞಾಣಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಚತುಯೋನಿಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಪಞ್ಚಗತಿಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋವ. ಏವಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತಂ ಪನ ಮಂ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ಸೋ ತಂ ವಾಚಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ನಿರಯೇ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಕಿರ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕೋರಕ್ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾತಪೇ ಪಸನ್ನೋ, ಮಿಚ್ಛಾತಪೇ ಪಸೀದನ್ತೇನ ಪನ ಮಯಿ ಏವ ಪಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಹಞ್ಹಿ ಇತೋ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ಸಾರೋ’ತಿ ಬಾಹಿರಕಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸಿಂ, ತಪಸ್ಸೀ ಸುದಂ ಹೋಮಿ ಪರಮತಪಸ್ಸೀ, ಲೂಖೋ ಸುದಂ ಹೋಮಿ ಪರಮಲೂಖೋ, ಜೇಗುಚ್ಛೀ ಸುದಂ ಹೋಮಿ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛೀ, ಪವಿವಿತ್ತೋ ಸುದಂ ಹೋಮಿ ಪರಮಪವಿವಿತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಬಾಹಿರಕತಪಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಜೀವಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಚೇಲಕೋ ಅಹೋಸಿ ರಜೋಜಲ್ಲಿಕೋ, ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ ಏಕವಿಹಾರೀ. ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಿಗೋ ವಿಯ ಪಲಾಯಿ, ಮಹಾವಿಕತಿಭೋಜನೋ ಅಹೋಸಿ, ವಚ್ಛಕಗೋಮಯಾದೀನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿಂಸನಕೇ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಹರನ್ತೋ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಅನ್ತರಟ್ಠಕೇ ರತ್ತಿಂ ವನಸಣ್ಡಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗತೇ ವನಸಣ್ಡಂ ಪವಿಸತಿ. ಸೋ ಯಥಾ ರತ್ತಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಹಿಮೋದಕೇನ ತಿನ್ತೋ, ತಥೇವ ದಿವಾ ವನಸಣ್ಡತೋ ಪಗ್ಘರನ್ತೇಹಿ ಉದಕಬಿನ್ದೂಹಿ ತೇಮಯಿ. ಏವಂ ಅಹೋರತ್ತಂ ಸೀತದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋತಿ. ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ದಿವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಪವಿಸತಿ. ಸೋ ಯಥಾ ದಿವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಆತಪೇನ ಪರಿಳಾಹಪ್ಪತ್ತೋ, ತಥೇವ ರತ್ತಿಂ ನಿವಾತೇ ವನಸಣ್ಡೇ ಪರಿಳಾಹಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸರೀರಾ ಸೇದಧಾರಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬಾ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಪಟಿಭಾಸಿ –

೯೪. ‘‘ಸೋತತ್ತೋ ಸೋಸಿನ್ನೋ ಚೇವ, ಏಕೋ ಭಿಂಸನಕೇ ವನೇ;

ನಗ್ಗೋ ನ ಚಗ್ಗಿಮಾಸೀನೋ, ಏಸನಾಪಸುತೋ ಮುನೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೋತತ್ತೋತಿ ಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪೇನ ಸುಟ್ಠು ತತ್ತೋ. ಸೋಸಿನ್ನೋತಿ ಹಿಮೋದಕೇನ ಸುಸಿನ್ನೋ ಸುಟ್ಠು ತಿನ್ತೋ. ಏಕೋ ಭಿಂಸನಕೇ ವನೇತಿ ಯತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಲೋಮಾನಿ ಹಂಸನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪೇ ಭಿಂಸನಕೇವನಸಣ್ಡೇ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ನಗ್ಗೋ ನ ಚಗ್ಗಿಮಾಸೀನೋತಿ ನಗ್ಗೋ ಚ ನ ಚ ಅಗ್ಗಿಮಾಸೀನೋ. ತಥಾ ಸೀತೇನ ಪೀಳಿಯಮಾನೋಪಿ ನೇವ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ವಾ ಆದಿಯಿಂ, ನ ಚ ಅಗ್ಗಿಂ ಆಗಮ್ಮ ನಿಸೀದಿನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏಸನಾಪಸುತೋತಿ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮೇವೇತಂ ಏಸನಾ ಗವೇಸನಾ ಉಪಾಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾಯ ಪಸುತೋ ಅನುಯುತ್ತೋ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮುನೀತಿ ‘‘ಮುನಿ ಖೋ ಏಸ ಮೋನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಲೋಕೇನ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಏವಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮರಣಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ನಿರಯನಿಮಿತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ವತಸಮಾದಾನಂ ನಿರತ್ಥಕ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಸೋ ಆಜೀವಕೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಲೋಮಹಂಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೯೫] ೫. ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖುದ್ದಕನಗರಕೇ’’ತ್ಯಾದಿವಚನಂ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೦) ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಥಾಗತೇ ಹಿ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ನಾಳಕಗಾಮಕೇ ಜಾತೋವರಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸೇವ ಕಾಳಪಕ್ಖಅಮಾವಸಿಯಂ. ಏವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಯುಗೇ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ಉತ್ತರಸೀಸಕೇ ಮಞ್ಚಕೇ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖುದ್ದಕನಗರಕೇ ವಿಸಮೇ ಉಜ್ಜಙ್ಗಲನಗರಕೇ, ಸಾಖಾನಗರಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚಮ್ಪಾರಾಜಗಹಾದೀನಂ ಮಹಾನಗರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೂ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾ, ಆನನ್ದ, ಇಮಂ ‘ಖುದ್ದಕನಗರಕಂ, ಉಜ್ಜಙ್ಗಲನಗರಕಂ ಸಾಖಾನಗರಕ’ನ್ತಿ ವದೇಹಿ, ಅಹಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಸ್ಸನಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ವಸಿಂ, ತದಾ ಇದಂ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇನ ರತನಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಮಹಾನಗರಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರನ್ತೋ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಸುತ್ತಂ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೪೧ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ.

ತದಾ ಪನ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಂ ಸುಧಮ್ಮಪಾಸಾದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಸತ್ತರತನಮಯೇ ತಾಲವನೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಕೇ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಾಯ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ತೇ, ದೇವ, ಚತುರಾಸೀತಿ ನಗರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕುಸಾವತಿರಾಜಧಾನಿಪ್ಪಮುಖಾನಿ, ಏತ್ಥ ಛನ್ದಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಸುಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನೋ ‘‘ಮಾ ದೇವಿ ಏವಂ ಅವಚ, ಅಥ ಖೋ ‘ಏತ್ಥ ಛನ್ದಂ ವಿನೇಹಿ, ಮಾ ಅಪೇಕ್ಖಂ ಅಕಾಸೀ’ತಿ ಏವಂ ಮಂ ಓವದಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ, ದೇವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಅಜ್ಜಾಹಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ದೇವೀ ರೋದಮಾನಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ತಥಾ ವತ್ವಾ ರೋದಿ ಪರಿದೇವಿ. ಸೇಸಾಪಿ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಇತ್ಥಿಯೋ ರೋದಿಂಸು ಪರಿದೇವಿಂಸು. ಅಮಚ್ಚಾದೀಸುಪಿ ಏಕೋಪಿ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ರೋದಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಲಂ, ಭಣೇ, ಮಾ ಸದ್ದಮಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ದೇವಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ತ್ವಂ ದೇವಿ ರೋದಿ, ಮಾ ಪರಿದೇವಿ. ತಿಲಫಲಮತ್ತೋಪಿ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರೋ ನಿಚ್ಚೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾ ಭೇದನಧಮ್ಮಾ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದೇವಿಂ ಓವದನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೫. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಿನೋ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋ ಸುಖೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಭದ್ದೇ ಸುಭದ್ದಾದೇವಿ, ಯತ್ತಕಾ ಕೇಹಿಚಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತಾ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಯೋ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅನಿಚ್ಚಾಯೇವ ನಾಮ. ಏತೇಸು ಹಿ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಚಕ್ಖು ಅನಿಚ್ಚಂ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ರತನಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಚಮೇವ. ಇತಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಗಣ್ಹ. ಕಸ್ಮಾ? ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಿನೋತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಹೇತೇ ಉಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಿನೋ ಚೇವ ವಯಧಮ್ಮಿನೋ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಭಿಜ್ಜನಸಭಾವಾಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅನಿಚ್ಚಾ, ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತಿಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿಯೇವ. ಸಬ್ಬೇವ ಹೇತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ, ಭಿಜ್ಜಮಾನಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ನಾಮ. ತೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇ ಸತಿಯೇವ ಚ ಠಿತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಠಿತಿಯಾ ಸತಿಯೇವ ಭಙ್ಗೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಹಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಠಿತಿ ನಾಮ, ನಾಪಿ ಠಿತಂ ಅಭಿಜ್ಜನಕಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ಖಣಿಕಾ ಇತ್ತರಾ ಅಧುವಾ ಪಭಙ್ಗುನೋ ಚಲಿತಾ ಸಮೀರಿತಾ ಅನದ್ಧನಿಯಾ ಪಯಾತಾ ತಾವಕಾಲಿಕಾ ನಿಸ್ಸಾರಾ, ತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ ಮಾಯಾಮರೀಚಿಫೇಣಸದಿಸಾ. ತೇಸು ಭದ್ದೇ ಸುಭದ್ದಾದೇವಿ, ಕಸ್ಮಾ ಸುಖಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಏವಂ ಪನ ಗಣ್ಹ ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋ ಸುಖೋತಿ, ಸಬ್ಬವಟ್ಟವೂಪಸಮನತೋ ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತದೇವೇಕಂ ಏಕನ್ತತೋ ಸುಖಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನೋ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನೇನ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಸ್ಸಪಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ‘‘ದಾನಂ ದೇಥ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸುಭದ್ದಾ ದೇವೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ರಾಹುಲೋ, ಸೇಸಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಮಹಾಸುದಸ್ಸನೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೯೬] ೬. ತೇಲಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಮತಿತ್ತಿಕಂ ಅನವಸೇಸಕನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಸುಮ್ಭರಟ್ಠೇ ಸೇದಕಂ ನಾಮ ನಿಗಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಸುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತತ್ರ ಹಿ ಭಗವಾ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತೇಯ್ಯ, ಸಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀ ನಚ್ಚೇ, ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀ ಗೀತೇ. ‘ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ನಚ್ಚತಿ ಗಾಯತೀ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತೇಯ್ಯ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಅಮರಿತುಕಾಮೋ ಸುಖಕಾಮೋ ದುಕ್ಖಪಟಿಕೂಲೋ. ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಅಯಂ ತೇ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ತೇಲಪತ್ತೋ ಅನ್ತರೇನ ಚ ಮಹಾಜನಕಾಯಸ್ಸ ಅನ್ತರೇನ ಚ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬೋ, ಪುರಿಸೋ ಚ ತಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸತಿ ‘ಯತ್ಥೇವ ನಂ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಸಿ, ತತ್ಥೇವ ತೇ ಸೀಸಂ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಮುಂ ತೇಲಪತ್ತಂ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಮಾದಂ ಆಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ಉಪಮಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಾಯ. ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ‘ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ತೇಲಪತ್ತೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಗತಾಯೇತಂ ಸತಿಯಾ ಅಧಿವಚನಂ. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಕಾಯಗತಾ ನೋ ಸತಿ ಭಾವಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ’ತಿ ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೮೬) –

ಇದಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಸುತ್ತಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀತಿ ಜನಪದಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ಉತ್ತಮಾ ಛಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಸಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಾತಿದೀಘಾ, ನಾತಿರಸ್ಸಾ, ನಾತಿಕಿಸಾ, ನಾತಿಥೂಲಾ, ನಾತಿಕಾಳಾ, ನಾಚ್ಚೋದಾತಾ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮಾನುಸಕವಣ್ಣಂ, ಅಪತ್ತಾ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಛಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ. ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ, ನ್ಹಾರುಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ವಯೋಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ ನಾಮ. ತಸ್ಸಾ ಹಿ ಆಗನ್ತುಕೋಭಾಸಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೋಭಾಸೇನೇವ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಠಾನೇ ಆಲೋಕಂ ಕರೋತಿ, ಪಿಯಙ್ಗುಸಾಮಾ ವಾ ಹೋತಿ ಸುವಣ್ಣಸಾಮಾ ವಾ. ಅಯಮಸ್ಸಾ ಛವಿಕಲ್ಯಾಣತಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಪನಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಮುಖಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ವಿಯ ರತ್ತಪವಾಳರತ್ತಕಮ್ಬಲಸದಿಸಂ ಹೋತಿ. ಅಯಮಸ್ಸಾ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣತಾ. ವೀಸತಿ ನಖಪತ್ತಾನಿ ಮಂಸತೋ ಅಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಲಾಖಾರಸಪೂರಿತಾನಿ ವಿಯ, ಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಖೀರಧಾರಾಸದಿಸಾನಿ. ಅಯಮಸ್ಸಾ ನ್ಹಾರುಕಲ್ಯಾಣತಾ. ದ್ವತ್ತಿಂಸ ದನ್ತಾ ಸುಫುಸಿತಾ ಸುಧೋತವಜಿರಪನ್ತಿ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ. ಅಯಮಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣತಾ. ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಿಕಾಪಿ ಪನ ಸಮಾನಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಲಿಪಲಿತಾ. ಅಯಮಸ್ಸಾ ವಯೋಕಲ್ಯಾಣತಾ.

ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಸವನಂ ಪಸವೋ, ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸವೋ ಏವ ಪಾಸಾವೋ, ಪರಮೋ ಪಾಸಾವೋ ಪರಮಪಾಸಾವೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀ. ನಚ್ಚೇ ಚ ಗೀತೇ ಚ ಉತ್ತಮಪ್ಪವತ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಕಿರಿಯಾ. ಉತ್ತಮಮೇವ ನಚ್ಚಂ ನಚ್ಚತಿ, ಗೀತಞ್ಚ ಗಾಯತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಥೇವಂ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ನಚ್ಚಮಾನಾಯ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಾಧುಕಾರೇಸು ಅಙ್ಗುಲಿಫೋಟನೇಸು ಚೇಲುಕ್ಖೇಪೇಸು ಚ ಪವತ್ತಮಾನೇಸು ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರತೋ ಏಕಂ ಚೋರಪುರಿಸಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಗಳಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮತಿತ್ತಿಕಂ ಸುಪರಿಪುಣ್ಣಂ ತೇಲಪತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ದಳ್ಹಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಸಿಹತ್ಥಂ ಪುರಿಸಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಏತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ಸಮಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛ. ಯತ್ಥೇವ ಚೇಸ ಪಮಾದಂ ಆಗಮ್ಮ ಏಕಮ್ಪಿ ತೇಲಬಿನ್ದುಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ತತ್ಥೇವಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಸಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ನೇಸಿ. ಸೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಜೀವಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಮಾದವಸೇನ ತಂ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ತಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಏವಂ ಭೂತಪುಬ್ಬಮೇವೇತಂ ವತ್ಥು, ಸುತ್ತೇ ಪನ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಉಪಮಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ತೇಲಪತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಕಾಯಗತಾಸತಿಯಾ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಕತಮೇವ. ಏತ್ಥ ಪನ ರಾಜಾ ವಿಯ ಕಮ್ಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಅಸಿ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಾ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮಾರೋ, ತೇಲಪತ್ತಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಕಾಯಗತಾಸತಿಭಾವಕೋ ವಿಪಸ್ಸಕಯೋಗಾವಚರೋ. ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಭಾವೇತುಕಾಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಲಪತ್ತಹತ್ಥೇನ ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ವಿಯ ಸತಿಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಕಾಯಗತಾಸತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಞ್ಚ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಕತಂ ತಥಾರೂಪಿಂ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇಲಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇನ ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ, ಸುಕರಮೇವೇತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನೀಯಮಾನತಾಯ. ಯಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸತಿಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ದಿಬ್ಬರೂಪಮ್ಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾವ ಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಏತಂ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಸತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತದಾ ಚ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇಸಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಮ ಬಹೂ ಭಾತರೋ, ಲಚ್ಛಾಮಿ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ರಜ್ಜಂ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಸು ಆಗತೇಸು ಧಮಕರಣಂ ಆದಾಯ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅನ್ತರಖಜ್ಜಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ತೇ ಅವೋಚುಂ – ಕುಮಾರ, ನ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಇತೋ ಪನ ವೀಸಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾನಗರಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಜ್ಜಂ ಲಚ್ಛಸಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಮಹಾವತ್ತನಿಅಟವಿಯಂ ಪರಿಪನ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅಟವಿಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನಸತಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ಉಜುಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಸ ಯೋಜನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಹಿ ಅಮನುಸ್ಸಕನ್ತಾರೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಗಾಮೇ ಚ ಸಾಲಾಯೋ ಚ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕವಿಚಿತ್ತವಿತಾನಂ ಮಹಾರಹಸೇಯ್ಯಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಾನಾವಿರಾಗಪಟಸಾಣಿಯೋ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸಾಲಾಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪುರಿಸೇ ಮಧುರಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲನ್ತರೂಪಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಥ, ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಆಸನಾನಿ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಲೀಲಾವಿಲಾಸೇಹಿ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸಿಕೇ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ಕತೇ ತತ್ಥೇವ ನೇ ಲೋಹಿತೇನ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ಖಾದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ. ರೂಪಗೋಚರಂ ಸತ್ತಂ ರೂಪೇನೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಸದ್ದಗೋಚರಂ ಮಧುರೇನ ಗೀತವಾದಿತಸದ್ದೇನ, ಗನ್ಧಗೋಚರಂ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೇಹಿ, ರಸಗೋಚರಂ ದಿಬ್ಬೇನ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನೇನ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಗೋಚರಂ ಉಭತೋಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನೇಹಿ ದಿಬ್ಬಸಯನೇಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಸಚೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಾ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತತ್ಥ ರಜ್ಜಂ ಲಚ್ಛಸೀತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಓವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಿಂ ತಾ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಹಿ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿತ್ತವಾಲುಕಞ್ಚೇವ ಪರಿತ್ತಸುತ್ತಞ್ಚ ಆದಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಚ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸೇ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತುಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಆಹಂಸು ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಅನುಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅನುಗನ್ತುಂ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಿರ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ರೂಪಾದಿಗೋಚರೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಏವಞ್ಚೇವಞ್ಚ ರೂಪಾದೀಹಿ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಮಹಾ ಪರಿಪನ್ಥೋ, ಅಹಂ ಪನ ಅತ್ತಾನಂ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ದೇವ, ಮಯಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಾನಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮ, ಮಯಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ತೇ ಪಞ್ಚ ಜನೇ ಆದಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ಗಾಮಾದೀನಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತೇಸು ರೂಪಗೋಚರೋ ಪುರಿಸೋ ತಾ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಥೋಕಂ ಓಹೀಯಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಭೋ, ಥೋಕಂ ಓಹೀಯಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ದೇವ, ಪಾದಾ ಮೇ ರುಜ್ಜನ್ತಿ, ಥೋಕಂ ಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಏತಾ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋ, ಮಾ ಖೋ ಪತ್ಥೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಹೋತು, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇತರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಆದಾಯ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋಪಿ ರೂಪಗೋಚರಕೋ ತಾಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ಕತೇ ತಂ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಾನಾತೂರಿಯಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು, ತತ್ಥ ಸದ್ದಗೋಚರಕೋ ಓಹೀಯಿ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ತಮ್ಪಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಗನ್ಧಕರಣ್ಡಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಪಣಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು, ತತ್ಥ ಗನ್ಧಗೋಚರಕೋ ಓಹೀಯಿ. ತಮ್ಪಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಾನಂ ದಿಬ್ಬಭೋಜನಾನಂ ಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಓದನಿಕಾಪಣಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು, ತತ್ಥ ರಸಗೋಚರಕೋ ಓಹೀಯಿ. ತಮ್ಪಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಸಯನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು, ತತ್ಥ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಗೋಚರಕೋ ಓಹೀಯಿ. ತಮ್ಪಿ ಖಾದಿಂಸು, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಕೋವ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ‘‘ಅತಿಖರಮನ್ತೋ ವತಾಯಂ, ಅಹಂ ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾವ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಟವಿಯಾ ಪರಭಾಗೇ ವನಕಮ್ಮಿಕಾದಯೋ ಯಕ್ಖಿನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ಕೋಮಾರಸಾಮಿಕೋ ಮೇ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಅಯಂ ಏವಂ ಸುಕುಮಾಲಾ ಪುಪ್ಫದಾಮಸದಿಸಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಭವನ್ತಂ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಕಸ್ಮಾ ಏತಂ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ನ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನೇಸಾ, ಅಯ್ಯಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಜಾಪತಿ, ಯಕ್ಖಿನೀ ಏಸಾ, ಏತಾಯ ಮೇ ಪಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಖಾದಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಪುರಿಸಾ ನಾಮ ಕುದ್ಧಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಯಕ್ಖಿನಿಯೋಪಿ ಕರೋನ್ತಿ ಪೇತಿನಿಯೋಪೀ’’ತಿ. ಸಾ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಗಬ್ಭಿನಿವಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಸಕಿಂ ವಿಜಾತವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನ ಆದಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿ, ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸಾ ಪುತ್ತಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಿಕಾವ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಗರದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿ. ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತೇಜೇನ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ದಿಬ್ಬರೂಪಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಲಾದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಕ್ಕಸಿಲರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸಾಮಿಕಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಅಯ್ಯ, ಅಯಂ ಮೇ ಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನೇಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಜಾಪತಿ, ಯಕ್ಖಿನೀ ಏಸಾ, ಏತಾಯ ಮೇ ಪಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಖಾದಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಪಿ ‘‘ಪುರಿಸಾ ನಾಮ ಅಯ್ಯಾ ಕುದ್ಧಕಾಲೇ ಯಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಚನಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಣ್ಡಂ ನಾಮ ರಾಜಸನ್ತಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಯಕ್ಖಿನಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ತಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ.

ಸೋ ನ್ಹಾತವಿಲಿತ್ತೋ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಿರೀಸಯನಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಸಾಪಿ ಯಕ್ಖಿನೀ ಅತ್ತನೋ ಉಪಕಪ್ಪನಕಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ರತಿವಸೇನ ಸುಖಂ ಸಮಪ್ಪಿತಸ್ಸ ನಿಪನ್ನಕಾಲೇ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪರೋದಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭದ್ದೇ, ರೋದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ದೇವ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ಆನೀತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಗೇಹೇ ಬಹೂ ಇತ್ಥಿಯೋ, ಅಹಂ ಸಪತ್ತೀನಂ ಅನ್ತರೇ ವಸಮಾನಾ ಕಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ‘ಕೋ ತುಯ್ಹಂ ಮಾತರಂ ವಾ ಪಿತರಂ ವಾ ಗೋತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಿಂ ವಾ ಜಾನಾತಿ, ತ್ವಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ಆನೀತಾ ನಾಮಾ’ತಿ ಸೀಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನಾ ವಿಯ ಮಙ್ಕು ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಸಕಲರಜ್ಜೇ ಇಸ್ಸರಿಯಞ್ಚ ಆಣಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ ದದೇಯ್ಯಾಥ, ಕೋಚಿ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಾಹಂ ಏತೇಸಂ ಸಾಮಿಕೋ. ಯೇ ಪನ ರಾಜಾಣಂ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಞೇವಾಹಂ ಸಾಮಿಕೋ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ತುಯ್ಹಂ ಸಕಲರಟ್ಠೇ ವಾ ನಗರೇ ವಾ ಇಸ್ಸರಿಯಞ್ಚ ಆಣಞ್ಚ ದಾತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಸಚೇ ರಟ್ಠೇ ವಾ ನಗರೇ ವಾ ಆಣಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಥ, ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜನಕಾನಂ ಉಪರಿ ಮಮ ವಸಂ ವತ್ತನತ್ಥಾಯ ಆಣಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ದಿಬ್ಬಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇನ ಬದ್ಧೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ, ಅನ್ತೋವಳಞ್ಜನಕೇಸು ತುಯ್ಹಂ ಆಣಂ ದಮ್ಮಿ, ತ್ವಂ ಏತೇ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತಕಾಲೇ ಯಕ್ಖನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಕ್ಖೇ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ರಾಜಾನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮತ್ತಂ ಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ನ್ಹಾರುಚಮ್ಮಮಂಸಲೋಹಿತಂ ಖಾದಿ, ಅವಸೇಸಾ ಯಕ್ಖಾ ಮಹಾದ್ವಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಕುಕ್ಕುಟಕುಕ್ಕುರೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮತ್ತಸೇಸೇ ಅಕಂಸು.

ಪುನದಿವಸೇ ದ್ವಾರಂ ಯಥಾಪಿಹಿತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಫರಸೂಹಿ ಕವಾಟಾನಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ನಿವೇಸನಂ ಅಟ್ಠಿಕಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ವತ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಆಹ ‘ನಾಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಜಾಪತಿ, ಯಕ್ಖಿನೀ ಏಸಾ’ತಿ. ರಾಜಾ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ, ಸಾ ಯಕ್ಖೇ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಜನಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾಲಾಯಂ ಪರಿತ್ತವಾಲುಕಂ ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ಪರಿತ್ತಸುತ್ತಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸಕಲರಾಜನಿವೇಸನಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಹರಿತೂಪಲಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫದಾಮಾನಿ ಓಸಾರೇತ್ವಾ ಧೂಮಂ ದತ್ವಾ ನವಮಾಲಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಯೋ ಪುರಿಸೋ ದಿಬ್ಬರೂಪಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಯಕ್ಖಿನಿಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಓಲೋಕನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ, ಸೋ ಅತಿವಿಯ ಉಳಾರಸತ್ತೋ ಧಿತಿಮಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಾದಿಸೇ ಪುರಿಸೇ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸನ್ತೇ ಸಬ್ಬರಟ್ಠಂ ಸುಖಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ರಾಜಾನಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ಅಥ ಸಬ್ಬೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಚ ನಾಗರಾ ಚ ಏಕಚ್ಛನ್ದಾ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಥಾ’’ತಿ ನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ರತನರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲರಾಜಾನಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೬. ‘‘ಸಮತಿತ್ತಿಕಂ ಅನವಸೇಸಕಂ, ತೇಲಪತ್ತಂ ಯಥಾ ಪರಿಹರೇಯ್ಯ;

ಏವಂ ಸಚಿತ್ತಮನುರಕ್ಖೇ, ಪತ್ಥಯಾನೋ ದಿಸಂ ಅಗತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಮತಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ಅನ್ತೋಮುಖವಟ್ಟಿಲೇಖಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಮಭರಿತಂ. ಅನವಸೇಸಕನ್ತಿ ಅನವಸಿಞ್ಚನಕಂ ಅಪರಿಸ್ಸಾವನಕಂ ಕತ್ವಾ. ತೇಲಪತ್ತನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತತಿಲತೇಲಪತ್ತಂ. ಪರಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಹರೇಯ್ಯ, ಆದಾಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಸಚಿತ್ತಮನುರಕ್ಖೇತಿ ತಂ ತೇಲಭರಿತಂ ಪತ್ತಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಯಾ ಗೋಚರೇ ಚೇವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸತಿಯಾ ಚಾತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಅನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಗೋಚರೇ ನ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಥಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ಗೋಪೇಯ್ಯ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏತಸ್ಸ ಹಿ –

‘‘ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಲಹುನೋ, ಯತ್ಥಕಾಮನಿಪಾತಿನೋ;

ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದಮಥೋ ಸಾಧು, ಚಿತ್ತಂ ದನ್ತಂ ಸುಖಾವಹ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೫);

ತಸ್ಮಾ –

‘‘ಸುದುದ್ದಸಂ ಸುನಿಪುಣಂ, ಯತ್ಥಕಾಮನಿಪಾತಿನಂ;

ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಚಿತ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ಸುಖಾವಹಂ’’. (ಧ. ಪ. ೩೬);

ಇದಞ್ಹಿ –

‘‘ದೂರಙ್ಗಮಂ ಏಕಚರಂ, ಅಸರೀರಂ ಗುಹಾಸಯಂ;

ಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಂಯಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಮಾರಬನ್ಧನಾ’’. (ಧ. ಪ. ೩೭);

ಇತರಸ್ಸ ಪನ –

‘‘ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತೋ;

ಪರಿಪ್ಲವಪಸಾದಸ್ಸ, ಪಞ್ಞಾ ನ ಪರಿಪೂರತಿ’’. (ಧ. ಪ. ೩೮);

ಥಿರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಹಾಯಸ್ಸ ಪನ –

‘‘ಅನವಸ್ಸುತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅನನ್ವಾಹತಚೇತಸೋ;

ಪುಞ್ಞಪಾಪಪಹೀನಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಜಾಗರತೋ ಭಯಂ’’. (ಧ. ಪ. ೩೯);

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ –

‘‘ಫನ್ದನಂ ಚಪಲಂ ಚಿತ್ತಂ, ದೂರಕ್ಖಂ ದುನ್ನಿವಾರಯಂ;

ಉಜುಂ ಕರೋತಿ ಮೇಧಾವೀ, ಉಸುಕಾರೋವ ತೇಜನಂ’’. (ಧ. ಪ. ೩೩);

ಏವಂ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಚಿತ್ತಮನುರಕ್ಖೇ.

ಪತ್ಥಯಾನೋ ದಿಸಂ ಅಗತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಕಮ್ಮಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಅಗತಪುಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಪಿಹೇನ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾ ಪನೇಸಾ ದಿಸಾ ನಾಮ? –

‘‘ಮಾತಾಪಿತಾ ದಿಸಾ ಪುಬ್ಬಾ, ಆಚರಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ;

ಪುತ್ತದಾರಾ ದಿಸಾ ಪಚ್ಛಾ, ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಚ ಉತ್ತರಾ.

‘‘ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ಹೇಟ್ಠಾ, ಉದ್ಧಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ;

ಏತಾ ದಿಸಾ ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಲಮತ್ತೋ ಕುಲೇ ಗಿಹೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೭೩) –

ಏತ್ಥ ತಾವ ಪುತ್ತದಾರಾದಯೋ ‘‘ದಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

‘‘ದಿಸಾ ಚತಸ್ಸೋ ವಿದಿಸಾ ಚತಸ್ಸೋ, ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ದಸ ದಿಸಾ ಇಮಾಯೋ;

ಕತಮಂ ದಿಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ ನಾಗರಾಜಾ, ಯಮದ್ದಸಾ ಸುಪಿನೇ ಛಬ್ಬಿಸಾಣ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೬.೧೦೪) –

ಏತ್ಥ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದಾ ದಿಸಾವ ‘‘ದಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

‘‘ಅಗಾರಿನೋ ಅನ್ನದಪಾನವತ್ಥದಾ, ಅವ್ಹಾಯಿಕಾ ತಮ್ಪಿ ದಿಸಂ ವದನ್ತಿ;

ಏಸಾ ದಿಸಾ ಪರಮಾ ಸೇತಕೇತು, ಯಂ ಪತ್ವಾ ದುಕ್ಖೀ ಸುಖಿನೋ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೬.೯) –

ಏತ್ಥ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ದಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧಾಪಿ ತದೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಞ್ಹಿ ‘‘ಖಯಂ ವಿರಾಗ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಪದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಿಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನಮತಗ್ಗೇ ಪನ ಸಂಸಾರೇ ಕೇನಚಿ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೇನ ಸುಪಿನೇನಪಿ ಅಗತಪುಬ್ಬತಾಯ ಅಗತಪುಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಕಾಯಗತಾಸತಿಯಾ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ, ರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಕುಮಾರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತೇಲಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೯೭] ೭. ನಾಮಸಿದ್ಧಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಜೀವಕಞ್ಚ ಮತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ನಾಮಸಿದ್ಧಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಕುಲಪುತ್ತೋ ನಾಮೇನ ಪಾಪಕೋ ನಾಮ. ಸೋ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಏಹಾವುಸೋ, ಪಾಪಕ, ತಿಟ್ಠಾವುಸೋ, ಪಾಪಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಲೋಕೇ ಪಾಪಕಂ ನಾಮ ಲಾಮಕಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಭೂತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಮಙ್ಗಲಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ನಾಮಂ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ನಾಮಂ ಅವಮಙ್ಗಲಂ, ಅಞ್ಞಂ ಮೇ ನಾಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ನಾಮಂ ನಾಮ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಂ, ನಾಮೇನ ಕಾಚಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನೋ ನಾಮೇನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯೇವ. ತಸ್ಸಾಯಂ ನಾಮಸಿದ್ಧಿಕಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮಸಿದ್ಧಿಕೋ ಮಙ್ಗಲಂ ನಾಮಂ ಆಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಾಮಸಿದ್ಧಿಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇಸಿ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಮಾಣವೋ ಪಾಪಕೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ. ಸೋ ‘‘ಏಹಿ, ಪಾಪಕ, ಯಾಹಿ, ಪಾಪಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನಾಮಂ ಅವಮಙ್ಗಲಂ, ಅಞ್ಞಂ ನಾಮಂ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಯ್ಹಂ ನಾಮಂ ಅವಮಙ್ಗಲಂ, ಅಞ್ಞಂ ಮೇ ನಾಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಆಚರಿಯೋ ಅವೋಚ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರುಚಿತಂ ಏಕಂ ಮಙ್ಗಲನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಹಿ, ಆಗತಸ್ಸ ತೇ ನಾಮಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ನಾಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಗಾಮೇನ ಗಾಮಂ ಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ನಗರಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತ್ಥ ಚೇಕೋ ಪುರಿಸೋ ಕಾಲಕತೋ ಜೀವಕೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ. ಸೋ ತಂ ಞಾತಿಜನೇನ ಆಳಾಹನಂ ನೀಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮಕೋ ಏಸ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಜೀವಕೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಜೀವಕೋಪಿ ಮರತೀ’’ತಿ? ‘‘ಜೀವಕೋಪಿ ಮರತಿ, ಅಜೀವಕೋಪಿ ಮರತಿ, ನಾಮಂ ನಾಮ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಂ, ತ್ವಂ ಬಾಲೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ನಾಮೇ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಅಥೇಕಂ ದಾಸಿಂ ಭತಿಂ ಅದದಮಾನಂ ಸಾಮಿಕಾ ದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜುಯಾ ಪಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ‘‘ಧನಪಾಲೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಪೋಥಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಪೋಥೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಭತಿಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಸ್ಸಾ ನಾಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಧನಪಾಲೀ ನಾಮಾ’’ತಿ. ನಾಮೇನ ಧನಪಾಲೀ ಸಮಾನಾಪಿ ಭತಿಮತ್ತಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಧನಪಾಲಿಯೋಪಿ ಅಧನಪಾಲಿಯೋಪಿ ದುಗ್ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಾಮಂ ನಾಮ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಂ, ತ್ವಂ ಬಾಲೋ ಮಞ್ಞೇತಿ. ಸೋ ನಾಮೇ ಮಜ್ಝತ್ತತರೋ ಹುತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋಮ್ಹಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ನಾಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪನ್ಥಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಪನ್ಥಕೋಪಿ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪನ್ಥಕೋಪಿ ಅಪನ್ಥಕೋಪಿ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ ಹೋತಿ, ನಾಮಂ ನಾಮ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಂ ತ್ವಂ ಪನ ಬಾಲೋ ಮಞ್ಞೇತಿ’’. ಸೋ ನಾಮೇ ಅತಿಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ನಾಮಂ ರೋಚೇತ್ವಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಜೀವಕಾಪಿ ನಾಮ ಮರನ್ತಿ ಅಜೀವಕಾಪಿ, ಧನಪಾಲಿಯೋಪಿ ದುಗ್ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಧನಪಾಲಿಯೋಪಿ, ಪನ್ಥಕಾಪಿ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಪನ್ಥಕಾಪಿ, ನಾಮಂ ನಾಮ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಂ, ನಾಮೇನ ಸಿದ್ಧಿ ನತ್ಥಿ, ಕಮ್ಮೇನೇವ ಸಿದ್ಧಿ. ಅಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ನಾಮೇನ, ತದೇವ ಮೇ ನಾಮಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇನ ದಿಟ್ಠಞ್ಚ ಕತಞ್ಚ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೭. ‘‘ಜೀವಕಞ್ಚ ಮತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಧನಪಾಲಿಞ್ಚ ದುಗ್ಗತಂ;

ಪನ್ಥಕಞ್ಚ ವನೇ ಮೂಳ್ಹಂ, ಪಾಪಕೋ ಪುನರಾಗತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುನರಾಗತೋತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಕಾರಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಆಗತೋ, ರ-ಕಾರೋ ಸನ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ನಾಮಸಿದ್ಧಿಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ನಾಮಸಿದ್ಧಿಕೋ ಇದಾನಿಪಿ ನಾಮಸಿದ್ಧಿಕೋಯೇವ, ಆಚರಿಯಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನಾಮಸಿದ್ಧಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೯೮] ೮. ಕೂಟವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಾಧು ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕೂಟವಾಣಿಜಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ದ್ವೇ ಜನಾ ಏಕತೋ ವಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತಾ ಭಣ್ಡಂ ಸಕಟೇನಾದಾಯ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಲದ್ಧಲಾಭಾ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸು. ತೇಸು ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಬಹೂ ದಿವಸೇ ದುಬ್ಭೋಜನೇನ ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾಯ ಕಿಲನ್ತೋ, ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ಯಾವದತ್ಥಂ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಜೀರಕೇನ ಮರಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಾಹಂ ಇಮಂ ಭಣ್ಡಂ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ತಸ್ಸ ದಾರಕಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಾಜೇಸ್ಸಾಮ, ಸ್ವೇ ಭಾಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭಣ್ಡಂ ಭಾಜೇತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಅಕಾಮಕಂ ನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಭಾಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ‘‘ಅತಿಪಪಞ್ಚೋ ತೇ ಕತೋ, ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಚಿರೇನ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ ಸೋ, ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವ ಕೂಟವಾಣಿಜೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕೂಟವಾಣಿಜೋಯೇವ. ಇದಾನಿ ಪನ ತಂ ವಞ್ಚೇತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತೇಪಿ ವಞ್ಚೇತುಂ ಉಸ್ಸಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಾಣಿಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಾಣಿಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ವಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ‘‘ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಣಿಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ಲದ್ಧಲಾಭಾ ಪುನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗಮಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಭಣ್ಡಭಾಜನಕಾಲೇ ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ ಆಹ ‘‘ಮಯಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ತ್ವಂ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಅಹಂ ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಏಕಂ ಲದ್ಧುಂ ಅರಹತಿ, ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ ದ್ವೇ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಅಮ್ಹಾಕಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಣ್ಡಮೂಲಕಮ್ಪಿ ಗೋಣಾದಯೋಪಿ ಸಮಸಮಾಯೇವ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಲದ್ಧುಂ ಅರಹಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತಿಪಣ್ಡಿತಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಕಥಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಕಲಹಂ ಅಕಂಸು.

ತತೋ ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಿತರಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸುಸಿರರುಕ್ಖೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇಸು ಆಗತೇಸು ‘ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಲದ್ಧುಂ ಅರಹತೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಮಯ್ಹಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಾನಂ ಯುತ್ತಭಾವಂ ವಾ ಅಯುತ್ತಭಾವಂ ವಾ ಏಸಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಜಾನಾತಿ, ಏಹಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೇ ರುಕ್ಖದೇವತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಟ್ಟಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸರಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಯಂ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಅಹಂ ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ. ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏಕತೋ ವೋಹಾರೋ ಕತೋ, ತತ್ಥ ಕೇನ ಕಿಂ ಲದ್ಧಬ್ಬನ್ತಿ. ಪಣ್ಡಿತೇನ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಅತಿಪಣ್ಡಿತೇನ ಪನ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಅಟ್ಟಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ದೇವತಾಭಾವಂ ವಾ ಅದೇವತಾಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಲಾಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸುಸಿರಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಾಸಿ, ಅತಿಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಜಾಲಾಯ ಫುಟ್ಠಕಾಲೇ ಅಡ್ಢಜ್ಝಾಮೇನ ಸರೀರೇನ ಉಪರಿ ಆರುಯ್ಹ ಸಾಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೮. ‘‘ಸಾಧು ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ, ನ ತ್ವೇವ ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ;

ಅತಿಪಣ್ಡಿತೇನ ಪುತ್ತೇನ, ಮನಮ್ಹಿ ಉಪಕೂಳಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಾಧು ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಾರಣಾಕಾರಣಞ್ಞೂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಾಧು ಸೋಭನೋ. ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋತಿ ನಾಮಮತ್ತೇನ ಅತಿಪಣ್ಡಿತೋ ಕೂಟಪುರಿಸೋ ನ ತ್ವೇವ ವರಂ. ಮನಮ್ಹಿ ಉಪಕೂಳಿತೋತಿ ಥೋಕೇನಮ್ಹಿ ಝಾಮೋ, ಅಡ್ಢಜ್ಝಾಮಕೋವ ಮುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮಞ್ಞೇವ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಸ ಕೂಟವಾಣಿಜೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೂಟವಾಣಿಜೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಕೂಟವಾಣಿಜೋಯೇವ, ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕೂಟವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೯೯] ೯. ಪರೋಸಹಸ್ಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪರೋಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸಮಾಗತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಪುಚ್ಛಾಪಞ್ಚಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಸರಭಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೩೪ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ದಸಬಲೇನ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಕಥಿತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಬ್ಯಾಕಾಸೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಯಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಿಹಾಸಿ. ಪರಿವಾರೋಪಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ತಾಪಸಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವಸ್ಸಾರತ್ತಸಮಯೇ ಉಪಡ್ಢಂ ಇಸಿಗಣಂ ಆದಾಯ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಸಮಯೋ ಜಾತೋ. ಅಥ ನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಕತರೋ ವೋ ಗುಣೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಅಧಿಗಮಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸರಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಅಭಬ್ಬಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಆರುಪ್ಪೇ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ‘‘ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಳಾಹನೇ ಸಕ್ಕಾರಂ ನ ಕರಿಂಸು.

ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಲಕತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಪಿ ಆಚರಿಯಂ ಅಧಿಗಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ತೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಥಸ್ಸ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಕ್ಕಾರೋ ನ ಕತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾಥ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೇಪಿ ನ ಸದ್ದಹಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಮಮ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹನ್ತಿ. ಇಮಂ ತೇಸಂ ಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಮತ್ಥಕೇ ಮಹನ್ತೇನಾನುಭಾವೇನ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾನುಭಾವಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೯. ‘‘ಪರೋಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸಮಾಗತಾನಂ, ಕನ್ದೇಯ್ಯುಂ ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪಞ್ಞಾ;

ಏಕೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿಜಾನಾತಿ ಅತ್ಥ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪರೋಸಹಸ್ಸಮ್ಪೀತಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ. ಸಮಾಗತಾನನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಬಾಲಾನಂ. ಕನ್ದೇಯ್ಯುಂ ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪಞ್ಞಾತಿ ತೇ ಏವಂ ಸಮಾಗತಾ ಅಪಞ್ಞಾ ಇಮೇ ಬಾಲತಾಪಸಾ ವಿಯ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ರೋದೇಯ್ಯುಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯುಂ, ರೋದಮಾನಾಪಿ ಪನ ಅತ್ಥಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ವಾ ನೇವ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏಕೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಬಾಲಾನಂ ಪರೋಸಹಸ್ಸತೋಪಿ ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವರತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೀದಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋತಿ? ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿಜಾನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಅಯಂ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವಿಯಾತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ತಾಪಸಗಣಂ ಬುಜ್ಝಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಗತೋ. ತೇಪಿ ತಾಪಸಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪರೋಸಹಸ್ಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೧೦೦] ೧೦. ಅಸಾತರೂಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಸಾತಂ ಸಾತರೂಪೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕುಣ್ಡಿಯನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಣ್ಡಧಾನವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಲಿಯರಾಜಧೀತರಂ ಸುಪ್ಪವಾಸಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಗಬ್ಭಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಧಿಮತ್ತಾ ವೇದನಾ ಪವತ್ತಿಂಸು. ಸಾ ಏವಂ ಅಧಿಮತ್ತವೇದನಾಭಿಭೂತಾಪಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಸೋ ಭಗವಾ, ಯೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವತ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಯೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಸುಸುಖಂ ವತ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯತ್ಥೇವ ರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೧೮) ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸೇತ್ವಾ ತಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಂ ವನ್ದನಸಾಸನಞ್ಚ ಆರೋಚೇತುಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ವನ್ದನಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಸುಖಿನೀ ಹೋತು ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ಕೋಲಿಯಧೀತಾ, ಸುಖಿನೀ ಅರೋಗಾ ಅರೋಗಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸಹ ವಚನೇನೇವ ಪನ ಭಗವತೋ ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ಕೋಲಿಯಧೀತಾ ಸುಖಿನೀ ಅರೋಗಾ ಅರೋಗಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವಿಜಾತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ, ಭೋ’’ತಿ ಅತಿವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸುಪ್ಪವಾಸಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದಾತುಕಾಮಾ ಪುನ ನಿಮನ್ತನತ್ಥಾಯ ತಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೋ ಸಙ್ಘೋ ನಿಮನ್ತಿತೋ ಹೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯ ದಾನಸ್ಸ ಓಕಾಸದಾನತ್ಥಾಯ ಥೇರಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ತಸ್ಸಾ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ. ಸತ್ತಮೇ ಪನ ದಿವಸೇ ಸುಪ್ಪವಾಸಾ ಪುತ್ತಂ ಸೀವಲಿಕುಮಾರಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ವನ್ದಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೀತೇ ಥೇರೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಸೀವಲಿ, ಖಮನೀಯ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮಕಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕುತೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುಖಂ, ಸ್ವಾಹಂ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಲೋಹಿತಕುಮ್ಭಿಯಂ ವಸಿ’’ನ್ತಿ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏವರೂಪಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸುಪ್ಪಾವಾಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹಜಾತೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಅನುಬುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಪಿ ನು ಸುಪ್ಪವಾಸೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಏವರೂಪೇ ಪುತ್ತೇ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವರೂಪೇ ಅಞ್ಞೇ ಸತ್ತ ಪುತ್ತೇ ಲಭೇಯ್ಯಂ, ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಮೇವಾಹ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೀವಲಿಕುಮಾರೋಪಿ ಖೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇಯೇವ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುಞ್ಞವಾ ಲಾಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಉನ್ನಾದೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸೀವಲಿತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಏವರೂಪೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನೋ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸತ್ತೋ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಲೋಹಿತಕುಮ್ಭಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿ, ಅಹೋ ಮಾತಾಪುತ್ತಾ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿಂಸು, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀವಲಿನೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞತೋವ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಲೋಹಿತಕುಮ್ಭಿಯಂ ನಿವಾಸೋ ಚ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಮೂಲಕಾವ, ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯಪಿ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಗಬ್ಭಪರಿಹರಣದುಕ್ಖಞ್ಚ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭದುಕ್ಖಞ್ಚ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಮೂಲಕಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕೋಸಲಮಹಾರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಬಲೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅತ್ತನೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅಕಾಸಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಪಿತು ಮರಣಕಾಲೇ ನಿದ್ಧಮನದ್ವಾರೇನ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಬಲಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ರಜ್ಜಂ ವಾ ದೇತು ಯುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಯುದ್ಧಂ ದೇಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಪನ ಮಾತಾ ತಂ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯುದ್ಧೇನ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಸಞ್ಚಾರಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತು, ತತೋ ದಾರೂದಕಭತ್ತಪರಿಕ್ಖಯೇನ ಕಿಲನ್ತಮನುಸ್ಸಂ ನಗರಂ ವಿನಾವ ಯುದ್ಧೇನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಮಾತು ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಸಞ್ಚಾರಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಗರಂ ರುನ್ಧಿ, ನಾಗರಾ ಸಞ್ಚಾರಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸೀಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಅದಂಸು. ಕುಮಾರೋ ಪನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸೋ ಏತರಹಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಸಞ್ಚಾರಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಗರಂ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಹಿತಕಮ್ಮನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಲೋಹಿತಕುಮ್ಭಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿ. ಯಂ ಪನ ಸೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ‘‘ಲಾಭೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ, ಯಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿಬುದ್ಧಕಾಲೇ ನಾಗರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಗುಳದಧಿಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಲಾಭೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಜಾತೋ. ಸುಪ್ಪವಾಸಾಪಿ ‘‘ನಗರಂ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪೇಸಿತಭಾವೇನ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಗಬ್ಭಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾ ಜಾತಾ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೦. ‘‘ಅಸಾತಂ ಸಾತರೂಪೇನ, ಪಿಯರೂಪೇನ ಅಪ್ಪಿಯಂ;

ದುಕ್ಖಂ ಸುಖಸ್ಸ ರೂಪೇನ, ಪಮತ್ತಮತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಾತಂ ಸಾತರೂಪೇನಾತಿ ಅಮಧುರಮೇವ ಮಧುರಪತಿರೂಪಕೇನ. ಪಮತ್ತಮತಿವತ್ತತೀತಿ ಅಸಾತಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಏತಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಏತೇನ ಸಾತರೂಪಾದಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸವಸೇನ ಪಮತ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅತಿವತ್ತತಿ ಅಭಿಭವತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ಭಗವತಾ ಯಞ್ಚ ತೇ ಮಾತಾಪುತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ಗಬ್ಭಪರಿಹರಣಗಬ್ಭವಾಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಸಾತಾದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ನಗರರುನ್ಧನಸಾತಾದಿಪತಿರೂಪಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ, ಯಞ್ಚ ಇದಾನಿ ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಪುನಪಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಏವರೂಪಂ ಅಸಾತಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಪೇಮವತ್ಥುಭೂತೇನ ಪುತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಾತಾದಿಪತಿರೂಪಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ ಹುತ್ವಾ ತಥಾ ಅವಚ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ನಗರಂ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಕುಮಾರೋ ಸೀವಲಿ ಅಹೋಸಿ, ಮಾತಾ ಸುಪ್ಪವಾಸಾ, ಪಿತಾ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.