೧೧. ಪರೋಸತವಗ್ಗೋ

[೧೦೧] ೧. ಪರೋಸತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

೧೦೧. ‘‘ಪರೋಸತಞ್ಚೇಪಿ ಸಮಾಗತಾನಂ, ಝಾಯೇಯ್ಯುಂ ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪಞ್ಞಾ;

ಏಕೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿಜಾನಾತಿ ಅತ್ಥ’’ನ್ತಿ. –

ಇದಂ ಜಾತಕಂ ವತ್ಥುತೋ ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣತೋ ಚ ಸಮೋಧಾನತೋ ಚ ಪರೋಸಹಸ್ಸಜಾತಕಸದಿಸಮೇವ. ಕೇವಲಞ್ಹೇತ್ಥ ‘‘ಝಾಯೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಪದಮತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಅಪಞ್ಞಾ ಝಾಯೇಯ್ಯುಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯುಂ ಉಪಧಾರೇಯ್ಯುಂ, ಏವಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾಪಿ ಪನ ಅತ್ಥಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ವಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಏಕೋವ ಸಪಞ್ಞೋ ಸೇಯ್ಯೋತಿ.

ಪರೋಸತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೦೨] ೨. ಪಣ್ಣಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ದುಕ್ಖಫುಟ್ಠಾಯ ಭವೇಯ್ಯ ತಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಣ್ಣಿಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಉಪಾಸಕೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಮೂಲಪಣ್ಣಾದೀನಿ ಚೇವ ಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಾದೀನಿ ಚ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ತಸ್ಸೇಕಾ ಧೀತಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಆಚಾರಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮನ್ನಾಗತಾ ಕೇವಲಂ ನಿಚ್ಚಪ್ಪಹಸಿತಮುಖಾ. ತಸ್ಸಾ ಸಮಾನಕುಲೇಸು ವಾರೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ಆಗತೇಸು ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಾರೇಯ್ಯಂ ವತ್ತತಿ, ಅಯಞ್ಚ ನಿಚ್ಚಪ್ಪಹಸಿತಮುಖಾ. ಕುಮಾರಿಕಾಧಮ್ಮೇ ಪನ ಅಸತಿ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಪರಕುಲಂ ಗತಾಯ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಗರಹಾ ಹೋತಿ, ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾಧಮ್ಮೋ, ನತ್ಥೀ’ತಿ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಧೀತರಂ ಪಚ್ಛಿಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಕಿಲೇಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ರಹಸ್ಸಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿ. ಸಾ ಗಹಿತಮತ್ತಾವ ರೋದನ್ತೀ ಕನ್ದನ್ತೀ ‘‘ಅಯುತ್ತಮೇತಂ, ತಾತ, ಉದಕತೋ ಅಗ್ಗಿಪಾತುಭಾವಸದಿಸಂ, ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಯಾ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ತ್ವಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹಿತಾ, ನ ಚ ಕಿಲೇಸವಸೇನ. ವದೇಹಿ, ಅತ್ಥಿ ದಾನಿ ತೇ ಕುಮಾರಿಕಾಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ತಾತ, ಅತ್ಥಿ. ಮಯಾ ಹಿ ಲೋಭವಸೇನ ನ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಓಲೋಕಿತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸೋ ಧೀತರಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಪರಕುಲಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ‘‘ಚಿರಸ್ಸಮಾಗತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಕುಮಾರಿಕಾ ಚಿರಂ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಚಾರಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾವ, ತ್ವಂ ಪನ ನ ಇದಾನೇವ ಏವಂ ವೀಮಂಸಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವೀಮಂಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪಣ್ಣಿಕಉಪಾಸಕೋತಿ ಅತೀತವತ್ಥು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸದಿಸಮೇವ. ತೇನ ಪನ ಸಾ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥೇ ಗಹಿತಮತ್ತಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೨. ‘‘ಯೋ ದುಕ್ಖಫುಟ್ಠಾಯ ಭವೇಯ್ಯ ತಾಣಂ, ಸೋ ಮೇ ಪಿತಾ ದುಬ್ಭಿ ವನೇ ಕರೋತಿ;

ಸಾ ಕಸ್ಸ ಕನ್ದಾಮಿ ವನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ, ಯೋ ತಾಯಿತಾ ಸೋ ಸಹಸಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ದುಕ್ಖಫುಟ್ಠಾಯ ಭವೇಯ್ಯ ತಾಣನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ಫುಟ್ಠಾಯ ತಾಯಿತಾ ಪರಿತಾಯಿತಾ ಪತಿಟ್ಠಾ ಭವೇಯ್ಯ. ಸೋ ಮೇ ಪಿತಾ ದುಬ್ಭಿ ವನೇ ಕರೋತೀತಿ ಸೋ ಮಯ್ಹಂ ದುಕ್ಖಪರಿತಾಯಕೋ ಪಿತಾವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಏವರೂಪಂ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಜಾತಾಯ ಧೀತರಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕಾತುಂ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಕಸ್ಸ ಕನ್ದಾಮೀತಿ ಕಸ್ಸ ರೋದಾಮಿ, ಕೋ ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯೋ ತಾಯಿತಾ ಸೋ ಸಹಸಂ ಕರೋತೀತಿ ಯೋ ಮಯ್ಹಂ ತಾಯಿತಾ ರಕ್ಖಿತಾ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ಅರಹತಿ, ಸೋ ಪಿತಾಯೇವ ಸಾಹಸಿಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ರಕ್ಖಿತತ್ತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ತಾತ ರಕ್ಖಿತೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಪರಕುಲಂ ಪೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ತದಾ ಪಿತಾ ಏತರಹಿ ಪಿತಾವ, ಧೀತಾ ಚ ಏತರಹಿ ಧೀತಾವ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಿಟ್ಠರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಪಣ್ಣಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೦೩] ೩. ವೇರಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯತ್ಥ ವೇರೀ ನಿವಿಸತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಕಿರ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಸಿತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಸಾವತ್ಥಿಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗೋಣೇ ಪಾಜೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಮೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ ಸತ್ಥು ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಗಹಪತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಅವಿಲಮ್ಬಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ಗಾಮಕಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅವಸಿತ್ವಾವ ವೇಗೇನ ಗೋಣೇ ಪಾಜೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಮೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಯನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಚೋರಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಭಯಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಉದಾನವಸೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೩. ‘‘ಯತ್ಥ ವೇರೀ ನಿವಿಸತಿ, ನ ವಸೇ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಏಕರತ್ತಂ ದಿರತ್ತಂ ವಾ, ದುಕ್ಖಂ ವಸತಿ ವೇರಿಸೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವೇರೀತಿ ವೇರಚೇತನಾಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲೋ. ನಿವಿಸತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ನ ವಸೇ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಸೋ ವೇರೀಪುಗ್ಗಲೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸತಿ, ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನ ವಸೇಯ್ಯ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏಕರತ್ತಂ ದಿರತ್ತಂ ವಾ, ದುಕ್ಖಂ ವಸತಿ ವೇರಿಸೂತಿ, ವೇರೀನಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ದ್ವೀಹಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಮೇವ ವಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಹಮೇವ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವೇರಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೦೪] ೪. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಜ್ಝಗಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಪನ ಜಾತಕಂ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲಿಕಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಉರಚಕ್ಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಮಾನೋ ಏಕೋ ನೇರಯಿಕಸತ್ತೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತಯಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೪. ‘‘ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಜ್ಝಗಮಾ, ಅಟ್ಠಾಹಿಪಿ ಚ ಸೋಳಸ;

ಸೋಳಸಾಹಿ ಚ ಬಾತ್ತಿಂಸ, ಅತ್ರಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋ;

ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಜ್ಝಗಮಾತಿ ಸಮುದ್ದನ್ತರೇ ಚತಸ್ಸೋ ವಿಮಾನಪೇತಿಯೋ ಲಭಿತ್ವಾ ತಾಹಿ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ಪರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪರಾ ಅಟ್ಠ ಅಧಿಗತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅತ್ರಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋತಿ ಏವಂ ಸಕಲಾಭೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಅತ್ರ ಅತ್ರ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪರತೋ ಪರತೋ ಲಾಭಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಇದಾನಿ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋ ಇದಂ ಉರಚಕ್ಕಂ ಪತ್ತೋಸಿ. ತಸ್ಸ ತೇ ಏವಂ ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಯ ಹತಸ್ಸ ಉಪಹತಸ್ಸ ತವ ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ. ಪಾಸಾಣಚಕ್ಕಂ, ಅಯಚಕ್ಕನ್ತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಖುರಧಾರಂ ಅಯಚಕ್ಕಂ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪತನವಸೇನ ಭಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅತ್ತನೋ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ. ಸೋಪಿ ನೇರಯಿಕಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪೇ ಖೀಣೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ದೇವಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೦೫] ೫. ದುಬ್ಬಲಕಟ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ವನೇ ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉತ್ತಸಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಏಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮರಣಭೀರುಕೋ ಅಹೋಸಿ, ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ವಾತಸ್ಸ ವಾ ವೀಜನ್ತಸ್ಸ ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕಸ್ಸ ವಾ ಪತನ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಚತುಪ್ಪದಾನಂ ವಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಮಹಾರವಂ ರವನ್ತೋ ಪಲಾಯತಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಮರಿತಬ್ಬಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಸತಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ನ ಮರಣಂ ಭಾಯೇಯ್ಯ. ಮರಣಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪನ ತಸ್ಸ ಅಭಾವಿತತ್ತಾವ ಭಾಯತಿ. ತಸ್ಸ ಸೋ ಮರಣಭೀರುಕಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಮರಣಭೀರುಕೋ ಮರಣಂ ಭಾಯತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ‘ಅವಸ್ಸಂ ಮಯಾ ಮರಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಮರಣಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಮರಣಭೀರುಕೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾ ಏತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನತ್ತಮನಾ ಹೋಥ, ನಾಯಂ ಇದಾನೇವ ಮರಣಭೀರುಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮರಣಭೀರುಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಂ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತುಂ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಾನಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಆಳಾನೇ ನಿಚ್ಚಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತೋಮರಹತ್ಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಕಾರೇನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಕಾರಿಯಮಾನೋ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಆಳಾನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ಸೋ ತತ್ಥ ಮರಣಭೀರುಕೋ ಅಹೋಸಿ, ವಾತಸದ್ದಾನಿ ಸುತ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಸೋಣ್ಡಂ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಪಲಾಯತಿ, ಆಳಾನೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಕರಣಕಾಲೋ ವಿಯಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಕಾಯಸ್ಸಾದಂ ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ವಾ ಅಲಭನ್ತೋ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ವಿಚರತಿ.

ರುಕ್ಖದೇವತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಖನ್ಧವಿಟಪೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೫. ‘‘ಬಹುಮ್ಪೇತಂ ವನೇ ಕಟ್ಠಂ, ವಾತೋ ಭಞ್ಜತಿ ದುಬ್ಬಲಂ;

ತಸ್ಸ ಚೇ ಭಾಯಸಿ ನಾಗ, ಕಿಸೋ ನೂನ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಯಂ ಏತಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕಟ್ಠಂ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದೋ ವಾತೋ ಭಞ್ಜತಿ, ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಬಹುಂ ಸುಲಭಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಭಾಯಸಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನಿಚ್ಚಂ ಭೀತೋ ಮಂಸಲೋಹಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ವಾ ಕಿಸೋ ನೂನ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ವನೇ ತವ ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಭಾಯೀತಿ.

ಏವಂ ದೇವತಾ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ, ಸೋಪಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಬ್ಭಯೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ‘‘ತದಾ ನಾಗೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದುಬ್ಬಲಕಟ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೦೬] ೬. ಉದಞ್ಚನೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸುಖಂ ವತ ಮಂ ಜೀವನ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ತೇರಸಕನಿಪಾತೇ ಚೂಳನಾರದಕಸ್ಸಪಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೪೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕತ್ಥ ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಬದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ವಾ ಕಮ್ಪನ್ತೋ ವಿಚರಮಾನೋ ಪಣ್ಡಿತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸುಖಂ ಲಭೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇತಿ ಅತೀತವತ್ಥುಪಿ ಚೂಳನಾರದಕಸ್ಸಪಜಾತಕೇಯೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಾಯಂ ಫಲಾಫಲೇ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಚೂಳತಾಪಸಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ದಾರೂನಿ ಆಹರಸಿ, ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಆಹರಸಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ಕರೋಸಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ದುಮ್ಮುಖೋ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ನಿಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ, ತುಮ್ಹೇಸು ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೇಸು ಏಕಾ ಇತ್ಥೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗನ್ತುಂ ಆರಭಿ, ಅಹಂ ಪನ ‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ನ ಗಚ್ಛಿಂ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಪನ ನಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಇದಾನಿ ಗಚ್ಛಾಮಹಂ ತಾತಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಏತಂ ನಿವತ್ತೇತು’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತ, ಗಚ್ಛ, ಏಸಾ ಪನ ತಂ ನೇತ್ವಾ ಯದಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದೀನಿ ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಪ್ಪಿಲೋಣತಣ್ಡುಲಾದೀಹಿ ವಾ ಪನಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚಾಹರಾ’ತಿ ತಂ ಕಿಲಮೇಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಮಯ್ಹಂ ಗುಣಂ ಸರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಇಧೇವ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ಗಮೇತ್ವಾ ‘‘ಮಂಸಂ ಆಹರ, ಮಚ್ಛಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಅತ್ಥಿಕಾ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಆಹರಾಪೇತಿ. ತದಾ ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಅತ್ತನೋ ದಾಸಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಕಾರಂ ವಿಯ ಚ ಕತ್ವಾ ಪೀಳೇತೀ’’ತಿ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೬. ‘‘ಸುಖಂ ವತ ಮಂ ಜೀವನ್ತಂ, ಪಚಮಾನಾ ಉದಞ್ಚನೀ;

ಚೋರೀ ಜಾಯಪ್ಪವಾದೇನ, ತೇಲಂ ಲೋಣಞ್ಚ ಯಾಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಖಂ ವತ ಮಂ ಜೀವನ್ತನ್ತಿ ತಾತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಂ ಸುಖಂ ಜೀವನ್ತಂ. ಪಚಮಾನಾತಿ ತಾಪಯಮಾನಾ ಪೀಳಯಮಾನಾ, ಯಂ ಯಂ ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮಾ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಪಚಮಾನಾ. ಉದಕಂ ಅಞ್ಚನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಉದಞ್ಚನೀ, ಚಾಟಿತೋ ವಾ ಕೂಪತೋ ವಾ ಉದಕಉಸ್ಸಿಞ್ಚನಘಟಿಕಾಯೇತಂ ನಾಮಂ. ಸಾ ಪನ ಉದಞ್ಚನೀ ವಿಯ, ಉದಕಂ ವಿಯ ಘಟಿಕಾ, ಯೇನ ಯೇನತ್ಥಿಕಾ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಆಕಡ್ಢತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೋರೀ ಜಾಯಪ್ಪವಾದೇನಾತಿ ‘‘ಭರಿಯಾ’’ತಿ ನಾಮೇನ ಏಕಾ ಚೋರೀ ಮಂ ಮಧುರವಚನೇನ ಉಪಲಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ತೇಲಂ ಲೋಣಞ್ಚ ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಾಚತಿ, ದಾಸಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಕಾರಂ ವಿಯ ಚ ಕತ್ವಾ ಆಹರಾಪೇತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಅಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ತಾತ, ಏಹಿ ತ್ವಂ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇಹಿ, ಕರುಣಂ ಭಾವೇಹೀ’’ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿತರಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

‘‘ತದಾ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾವ ಏತರಹಿ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾ. ಚೂಳತಾಪಸೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಿತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಉದಞ್ಚನೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೦೭] ೭. ಸಾಲಿತ್ತಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಾಧೂ ಖೋ ಸಿಪ್ಪಕಂ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಹಂಸಪಹರನಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರೇಕೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಾಲಿತ್ತಕಸಿಪ್ಪೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ. ‘‘ಸಾಲಿತ್ತಕಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಸಕ್ಖರಾಖಿಪನಸಿಪ್ಪಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿ, ನ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ, ನ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಾಧಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಏಕಂ ದಹರಭಿಕ್ಖುಂ ಆದಾಯ ಅಚಿರವತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದ್ವೇ ಸೇತಹಂಸಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ದಹರಂ ಆಹ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಹಂಸಂ ಸಕ್ಖರಾಯ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಾತೇಮೀ’’ತಿ. ಇತರೋ ‘‘ಕಥಂ ಪಾತೇಸ್ಸಸಿ, ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಪಹರಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ತಾವಸ್ಸ ಓರತೋ ಅಕ್ಖಿ, ಪರತೋ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ತಂ ಪಹರಾಮೀ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ಪನ ತ್ವಂ ಅಸನ್ತಂ ಕಥೇಸೀತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ಏಕಂ ತಿಖಿಣಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪರಿಯನ್ತೇ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹಂಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಖಿಪಿ. ಸಾ ‘‘ರು’’ನ್ತಿ ಸದ್ದಂ ಅಕಾಸಿ, ಹಂಸೋ ‘‘ಪರಿಸ್ಸಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ಸೋತುಂ ಆರಭಿ. ಇತರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕಂ ವಟ್ಟಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಭಾಗೇ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿ. ಸಕ್ಖರಾ ಇತರಮ್ಪಿ ಅಕ್ಖಿಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಾ. ಹಂಸೋ ಮಹಾರವಂ ರವನ್ತೋ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪತಿ. ತತೋ ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ತೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಿನಾ ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಿಪ್ಪೇ ಕುಸಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲೋಯೇವ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತೋ ಅತಿಮುಖರೋ ಹೋತಿ ಬಹುಭಾಣೀ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಥೇತುಂ ಆರದ್ಧೇ ಅಞ್ಞೇ ಓಕಾಸಮೇವ ನ ಲಭನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಏತಸ್ಸ ವಚನುಪಚ್ಛೇದಕಂ ಕಞ್ಚಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಥಾರೂಪಂ ಏಕಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೋ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ಸಕ್ಖರಾಖಿಪನಸಿಪ್ಪೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಗಾಮದಾರಕಾ ತಂ ರಥಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಮಾನಾ ಬಾರಾಣಸಿನಗರದ್ವಾರಮೂಲೇ ಏಕೋ ವಿಟಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಕಾಕಣಿಕಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಿರೂಪಕಂ ಕರ, ಅಸ್ಸರೂಪಕಂ ಕರಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ಸಕ್ಖರಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಪಣ್ಣೇಸು ನಾನಾರೂಪಾನಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದಾನೇವ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಥ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ. ಉಸ್ಸಾರಣಾಭಯೇನ ಸಬ್ಬೇ ದಾರಕಾ ಪಲಾಯಿಂಸು, ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ತತ್ಥೇವ ನಿಪಜ್ಜಿ. ರಾಜಾ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲಂ ಪತ್ವಾ ರಥೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪತ್ತಾನಂ ಛಿದ್ದತಾಯ ಛಾಯಂ ಕಬರಕಬರಂ ದಿಸ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪತ್ತಾನಂ ಛಿದ್ದಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನೇತಾನಿ ಏವಂ ಕತಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪೀಠಸಪ್ಪಿನಾ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಚನುಪಚ್ಛೇದಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ, ಭಣೇ, ಪೀಠಸಪ್ಪೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ವಿಚಿನನ್ತಾ ಮೂಲನ್ತರೇ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕೋ ಮುಖರಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ಥಿ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ತಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ನಾಳಿಮತ್ತಾ ಅಜಲಣ್ಡಿಕಾ ಲಭನ್ತೋ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾತಿ. ರಾಜಾ ಪೀಠಸಪ್ಪಿಂ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಿಯಂ ಛಿದ್ದಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಛಿದ್ದಾಭಿಮುಖಂ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಾಳಿಮತ್ತಾ ಸುಕ್ಖಾ ಅಜಲಣ್ಡಿಕಾ ಪೀಠಸಪ್ಪಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಆಗತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ಆರಭಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ಸಾಣಿಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಏಕೇಕಂ ಅಜಲಣ್ಡಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಯಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ತಾಲುತಲಮ್ಹಿಯೇವ ಪಾತೇತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಗತಾಗತಂ ನಾಳಿಯಂ ತೇಲಂ ಪವೇಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಗಿಲತಿ, ಸಬ್ಬಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಮಿಂಸು. ತಸ್ಸೇತಾ ನಾಳಿಮತ್ತಾ ಅಜಲಣ್ಡಿಕಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಅಡ್ಢಾಳ್ಹಕಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ರಾಜಾ ತಾಸಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಆಚರಿಯ, ತುಮ್ಹೇ ಅತಿಮುಖರತಾಯ ನಾಳಿಮತ್ತಾ ಅಜಲಣ್ಡಿಕಾ ಗಿಲನ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಜಾನಿತ್ಥ, ಇತೋ ದಾನಿ ಉತ್ತರಿ ಜೀರಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥ. ಗಚ್ಛಥ, ಪಿಯಙ್ಗುದಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅರೋಗಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಿಹಿತಮುಖೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೇನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಥನಸೀಲೋ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಣ್ಣಸುಖಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪೀಠಸಪ್ಪಿಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕೇ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತ್ತಾರೋ ಗಾಮೇ ಅದಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಸಿಪ್ಪಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಉಗ್ಗಹಿತಬ್ಬಂ, ಪೀಠಸಪ್ಪಿನಾ ಸಾಲಿತ್ತಕಮತ್ತೇನಾಪಿ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೭. ‘‘ಸಾಧುಂ ಖೋ ಸಿಪ್ಪಕಂ ನಾಮ, ಅಪಿ ಯಾದಿಸ ಕೀದಿಸಂ;

ಪಸ್ಸ ಖಞ್ಜಪ್ಪಹಾರೇನ, ಲದ್ಧಾ ಗಾಮಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಸ್ಸ ಖಞ್ಜಪ್ಪಹಾರೇನಾತಿ ಪಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿನಾ ಖಞ್ಜಪೀಠಸಪ್ಪಿನಾ ಅಜಲಣ್ಡಿಕಾಪಹಾರೇನ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಚತ್ತಾರೋ ಗಾಮಾ ಲದ್ಧಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಿಪ್ಪಾನಂ ಕೋ ಆನಿಸಂಸಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಸಿಪ್ಪಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಾಲಿತ್ತಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೦೮] ೮. ಬಾಹಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲಿಚ್ಛವಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನೇ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಭರಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ಥೂಲಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾ ಉದ್ಧುಮಾತಕನಿಮಿತ್ತಸದಿಸಾ ಅನಾಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ತಸ್ಸ ನಾಮ ಲಿಚ್ಛವಿರಞ್ಞೋ ತಾವ ಅಭಿರೂಪಸ್ಸ ತಾದಿಸಾ ಭರಿಯಾ ಥೂಲಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾ ಅನಾಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಕಥಂ ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸ ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಥೂಲಸರೀರಾಯ ಏವ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕಾ ಜನಪದಿತ್ಥೀ ಥೂಲಸರೀರಾ ಅನಾಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭತಿಂ ಕುರುಮಾನಾ ರಾಜಙ್ಗಣಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇನ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಸರೀರವಳಞ್ಜಪೀಳಿತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕೇನ ಸರೀರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸರೀರವಳಞ್ಜಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಉಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ವಾತಪಾನೇನ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಏವರೂಪೇ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನೇ ಸರೀರವಳಞ್ಜಂ ಮುಞ್ಚಮಾನಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ನಿವಾಸನೇನೇವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಸರೀರವಳಞ್ಜಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಉಟ್ಠಿತಾ, ಇಮಾಯ ನಿರೋಗಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಏತಿಸ್ಸಾ ವತ್ಥು ವಿಸದಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಿಸದೇ ಪನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ವಿಸದೋ ಪುಞ್ಞವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಮಯಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ, ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಸೋ ಪನಸ್ಸಾ ಪುತ್ತೋ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತಥಾರೂಪಂ ವಚನೋಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ನಾಮ ಸಿಪ್ಪಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾಯಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಕಾರೇನ ಸರೀರವಳಞ್ಜಂ ಕುರುಮಾನಾ ತುಮ್ಹೇ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಏವರೂಪಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾನಂ ಸಿಪ್ಪಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೮. ‘‘ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಸನ್ತಿ ಸಚ್ಛನ್ದಿನೋ ಜನಾ;

ಬಾಹಿಯಾ ಹಿ ಸುಹನ್ನೇನ, ರಾಜಾನಮಭಿರಾಧಯೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ತಿ ಸಚ್ಛನ್ದಿನೋ ಜನಾತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಸಿಪ್ಪೇಸು ಸಚ್ಛನ್ದಾ ಜನಾ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ಬಾಹಿಯಾತಿ ಬಹಿಜನಪದೇ ಜಾತಾ ಸಂವಡ್ಢಾ ಇತ್ಥೀ. ಸುಹನ್ನೇನಾತಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನಾಕಾರೇನ ಹನ್ನಂ ಸುಹನ್ನಂ ನಾಮ, ತೇನ ಸುಹನ್ನೇನ. ರಾಜಾನಮಭಿರಾಧಯೀತಿ ದೇವಂ ಅಭಿರಾಧಯಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತಾತಿ. ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾನಂ ಸಿಪ್ಪಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಏತರಹಿಪಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾವ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಬಾಹಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೦೯] ೯. ಕುಣ್ಡಕಪೂವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಥನ್ನೋ ಪುರಿಸೋ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾದುಗ್ಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಕದಾಚಿ ಏಕಮೇವ ಕುಲಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಕದಾಚಿ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ, ಕದಾಚಿ ಗಣಬನ್ಧನೇನ, ಕದಾಚಿ ವೀಥಿಸಭಾಗೇನ, ಕದಾಚಿ ಸಕಲನಗರಂ ಛನ್ದಕಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ. ತದಾ ಪನ ವೀಥಿಭತ್ತಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಾಗುಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಖಜ್ಜಕಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತದಾ ಪನೇಕೋ ಪರೇಸಂ ಭತಿಕಾರಕೋ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸೋ ತಸ್ಸಂ ವೀಥಿಯಂ ವಸಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಯಾಗುಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಖಜ್ಜಕಂ ಪನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಣ್ಹಸಣ್ಹಂ ಕುಣ್ಡಕಂ ವಡ್ಢಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕೇನ ತೇಮೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕಪಣ್ಣೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳೇ ಪಚಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ‘‘ಖಜ್ಜಕಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಚನೇ ವುತ್ತಮತ್ತೇ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪೂವಂ ಸತ್ಥು ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ದೀಯಮಾನಂ ಖಜ್ಜಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಪೂವಖಜ್ಜಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ.

ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪನ ಖಣೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಕಿರ ಮಹಾದುಗ್ಗತಸ್ಸ ಕುಣ್ಡಕಖಜ್ಜಕಂ ಅಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಮತಂ ವಿಯ ಪರಿಭುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಕಲನಗರಂ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋ ಅನ್ತಮಸೋ ದೋವಾರಿಕೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾದುಗ್ಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ ಭೋ, ಸತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಿಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪತ್ತಿಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಧನಂ ಗಹೇತುಂ ಆರಭಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಗುಣಚತುಗ್ಗುಣಅಟ್ಠಗುಣಾದಿವಸೇನ ದದನ್ತಾ ನವ ಹಿರಞ್ಞಕೋಟಿಯೋ ಅದಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವತ್ತೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಸುಗತೋವಾದಂ ದತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಹಾದುಗ್ಗತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇನ ಪೂಜೇಸಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ಮಹಾದುಗ್ಗತೇನ ದಿನ್ನಂ ಕುಣ್ಡಕಪೂವಂ ಅಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಅಮತಂ ವಿಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ಮಹಾದುಗ್ಗತೋಪಿ ಬಹುಧನಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಮಯಾ ಅಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೇನ ತಸ್ಸ ಕುಣ್ಡಕಪೂವೋ ಪರಿಭುತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ರುಕ್ಖದೇವತಾಯ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತೋಯೇವ, ತದಾಪಿ ಚೇಸ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಅಲತ್ಥೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏರಣ್ಡರುಕ್ಖೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇವತಾಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಛಣೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರುಕ್ಖದೇವತಾನಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಥೇಕೋ ದುಗ್ಗತಮನುಸ್ಸೋ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಂ ಏರಣ್ಡರುಕ್ಖಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವತಾನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದೀನಿ ಚೇವ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾನಿ ಚ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ಪನ ಕುಣ್ಡಕಪೂವಞ್ಚೇವ ಉಳುಙ್ಕೇನ ಚ ಉದಕಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಏರಣ್ಡರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ದೇವತಾ ನಾಮ ದಿಬ್ಬಖಜ್ಜಕಾನಿ ಖಾದನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ದೇವತಾ ಇಮಂ ಕುಣ್ಡಕಪೂವಂ ನ ಖಾದಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಇಮಂ ಅಕಾರಣೇನ ನಾಸೇಮಿ, ಅಹಮೇವ ನಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತೋವ ನಿವತ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಖನ್ಧವಿಟಪೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಇಸ್ಸರೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ಮಯ್ಹಂ ಮಧುರಖಜ್ಜಕಂ ದದೇಯ್ಯಾಸಿ. ತ್ವಂ ಪನ ದುಗ್ಗತೋ, ಅಹಂ ತವ ಪೂವಂ ನ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ನಾಸೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೯. ‘‘ಯಥನ್ನೋ ಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ, ತಥನ್ನಾ ತಸ್ಸ ದೇವತಾ;

ಆಹರೇತಂ ಕುಣ್ಡಪೂವಂ, ಮಾ ಮೇ ಭಾಗಂ ವಿನಾಸಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥನ್ನೋತಿ ಯಥಾರೂಪಭೋಜನೋ ಹೋತಿ. ತಥನ್ನಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದೇವತಾಪಿ ತಥಾರೂಪಭೋಜನಾವ ಹೋತಿ. ಆಹರೇತಂ ಕುಣ್ಡಪೂವನ್ತಿ ಏತಂ ಕುಣ್ಡಕೇನ ಪಕ್ಕಪೂವಂ ಆನೇಹಿ, ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗಂ ಮಾ ವಿನಾಸೇಹೀತಿ.

ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತೋ ಓಜಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಸ, ತ್ವಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ದುಗ್ಗತೋಮ್ಹಿ, ಸಾಮಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಗ್ಗತಭಾವತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ತಯಾ ಕತಞ್ಞುಸ್ಸ ಕತವೇದಿನೋ ಪೂಜಾ ಕತಾ, ಇಮಂ ಏರಣ್ಡಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ ಗೀವಾಯ ಗೀವಂ ಆಹಚ್ಚಠಿತಾ. ತ್ವಂ ರಞ್ಞೋ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಕಟೇಹಿ ಧನಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ರಾಸಿಂ ಕಾರೇಹಿ, ರಾಜಾ ತೇ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ತಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಇತಿ ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದುಗ್ಗತೋ ಏತರಹಿ ದುಗ್ಗತೋವ, ಏರಣ್ಡರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುಣ್ಡಕಪೂವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೧೧೦] ೧೦. ಸಬ್ಬಸಂಹಾರಕಪಞ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬಸಂಹಾರಕೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಸಂಹಾರಕಪಞ್ಹೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಸಬ್ಬಸಂಹಾರಕಪಞ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಪರೋಸತವಗ್ಗೋ ಏಕಾದಸಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಪರೋಸತಮ್ಪಿ ಪಣ್ಣಿಕಂ, ವೇರೀ ಚ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಂ;

ದುಬ್ಬಲಞ್ಚ ಉದಞ್ಚನೀ, ಸಾಲಿತ್ತಮ್ಪಿ ಚ ಬಾಹಿಯಂ;

ಕುಣ್ಡಕಪೂವಸಬ್ಬಸಂಹಾರಕನ್ತಿ.