೧೨. ಹಂಚಿವಗ್ಗೋ

[೧೧೧] ೧. ಗದ್ರಭಪಞ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಹಂಚಿ ತುವಂ ಏವಮಞ್ಞಸೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಗದ್ರಭಪಞ್ಹೋ ಮಹಾಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇಯೇವ (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೯೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಗದ್ರಭಪಞ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೧೨] ೨. ಅಮರಾದೇವೀಪಞ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇನ ಸತ್ತುಬಿಲಙ್ಗಾ ಚಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅಮರಾದೇವಿಪಞ್ಹೋ ನಾಮ ತತ್ಥೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅಮರಾದೇವೀಪಞ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೧೩] ೩. ಸಿಙ್ಗಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸದ್ದಹಾಸಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೇನ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕರೋತಿ, ನ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ. ಯಮಹಂ ಕರೋಮಿ, ಅಯಮೇವ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಠಾನಪ್ಪತ್ತಂ ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಸೀಮಾಯ ದ್ವೇ ಉಪೋಸಥಾ ಕತಾ’’ತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮುಸಾವಾದೀ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮುಸಾವಾದೀಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುಸಾನವನೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘುಟ್ಠಂ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಯಕ್ಖಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಚಚ್ಚರರಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಾನೇಸು ಮಚ್ಛಮಂಸಾದೀನಿ ವಿಪ್ಪಕಿರಿತ್ವಾ ಕಪಾಲಕೇಸು ಬಹುಂ ಸುರಂ ಠಪಯಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ನಿದ್ಧಮನೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪುನ್ನಾಗಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ಸೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಮಗ್ಗಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಏಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ಧನಲೋಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಂ ಧನೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಂ ಉಪಕಚ್ಛಕನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನಗರಾ ನೀಹರತಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಮನುಸ್ಸಭಾಸಾಯ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಮಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಯ್ಹಂ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣಸತಾನಿ ಅತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಮಂ ಉಪಕಚ್ಛಕನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನ ಕೋಚಿ ಪಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇತುಂ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ತುಯ್ಹಂ ತೇ ಕಹಾಪಣೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧನಲೋಭೇನ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆದಾಯ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕತರಟ್ಠಾನಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಥೋಕಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವದನ್ತೋ ಮಹಾಸುಸಾನಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಮಂ ಓತಾರೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ನಂ ಓತಾರೇಸಿ. ಅಥ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಪತ್ಥರಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಧನಲೋಭೇನ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪತ್ಥರಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಖಣಾಹೀ’’ತಿ ಪಥವಿಖಣನೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಚತೂಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಚ ಮಜ್ಝೇ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಸರೀರನಿಸ್ಸನ್ದಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಚೇವ ತೇಮೇತ್ವಾ ಚ ಸುಸಾನವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರುಕ್ಖವಿಟಪೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೩. ‘‘ಸದ್ದಹಾಸಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ, ಸುರಾಪೀತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ಸಿಪ್ಪಿಕಾನಂ ಸತಂ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಕಂಸಸತಾ ದುವೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸದ್ದಹಾಸೀತಿ ಸದ್ದಹಸಿ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ಪತ್ತಿಯಾಯಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಪ್ಪಿಕಾನಂ ಸತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಸಿಪ್ಪಿಕಾಸತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ. ಕುತೋ ಕಂಸಸತಾ ದುವೇತಿ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣಸತಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಕುತೋ ಏವಾತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತವ ಸಾಟಕಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಞ್ಚಿತೋ ವತಮ್ಹೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಿಙ್ಗಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೧೪] ೪. ಮಿತಚಿನ್ತೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಹುಚಿನ್ತೀ ಅಪ್ಪಚಿನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದ್ವೇ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಜನಪದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾವಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಚ್ಛಾಮ, ಸ್ವೇ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಥೇವ ಮಾಸಂ, ಪುನ ಮಾಸನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಸೀತಭಾವೇನ ಚೇವ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನೇ ಚ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ತಯೋ ಮಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಚಿರಂ ವೋ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಕರೋನ್ತಾನಂ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಚಿರಾಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅಥ ನೇಸಂ ಸೋ ಆಲಸಿಯಕುಸೀತಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಮೇವ ಆಲಸಿಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲಸಾ ಕುಸೀತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇತೇ ಅಲಸಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಲಸಾ ಚೇವ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನೇ ಚ ಸಾಲಯಾ ಸಾಪೇಕ್ಖಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿನದಿಯಂ ತಯೋ ಮಚ್ಛಾ ಅಹೇಸುಂ, ಬಹುಚಿನ್ತೀ, ಅಪ್ಪಚಿನ್ತೀ, ಮಿತಚಿನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ. ತೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಆಗಮಿಂಸು. ತತ್ಥ ಮಿತಚಿನ್ತೀ ಇತರೇ ದ್ವೇ ಏವಮಾಹ ‘‘ಅಯಂ ಮನುಸ್ಸಪಥೋ ನಾಮ ಸಾಸಙ್ಕೋ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ, ಕೇವಟ್ಟಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಜಾಲಕುಮಿನಾದೀನಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಮಯಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಇತರೇ ದ್ವೇ ಜನಾ ಅಲಸತಾಯ ಚೇವ ಆಮಿಸಗಿದ್ಧತಾಯ ಚ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಚ್ಛಾಮ, ಸ್ವೇ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ತಯೋ ಮಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಸುಂ. ಅಥ ಕೇವಟ್ಟಾ ನದಿಯಂ ಜಾಲಂ ಖಿಪಿಂಸು. ಬಹುಚಿನ್ತೀ ಚ ಅಪ್ಪಚಿನ್ತೀ ಚ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ಧಬಾಲತಾಯ ಜಾಲಗನ್ಧಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಜಾಲಕುಚ್ಛಿಮೇವ ಪವಿಸಿಂಸು. ಮಿತಚಿನ್ತೀ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜಾಲಗನ್ಧಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತೇಸಞ್ಚ ಜಾಲಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಕುಸೀತಾನಂ ಅನ್ಧಬಾಲಾನಂ ಜೀವಿತದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬಹಿಪಸ್ಸೇನ ಜಾಲಕುಚ್ಛಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾಲಕುಚ್ಛಿಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಆಲುಳೇನ್ತೋ ಜಾಲಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪತಿತ್ವಾ ಪುನ ಜಾಲಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇನ ಫಾಲೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಸದಿಸೋ ಉದಕಂ ಆಲುಳೇನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ ಪತಿ. ಕೇವಟ್ಟಾ ‘‘ಮಚ್ಛಾ ಜಾಲಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಗತಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಜಾಲಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಮಚ್ಛಾ ಜಾಲತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತಿಂಸು. ಇತಿ ತೇಹಿ ಮಿತಚಿನ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೪. ‘‘ಬಹುಚಿನ್ತೀ ಅಪ್ಪಚಿನ್ತೀ, ಉಭೋ ಜಾಲೇ ಅಬಜ್ಝರೇ;

ಮಿತಚಿನ್ತೀ ಪಮೋಚೇಸಿ, ಉಭೋ ತತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬಹುಚಿನ್ತೀತಿ ಬಹುಚಿನ್ತನತಾಯ ವಿತಕ್ಕಬಹುಲತಾಯ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ. ಇತರೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಅಯಮೇವ ನಯೋ. ಉಭೋ ತತ್ಥ ಸಮಾಗತಾತಿ ಮಿತಚಿನ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಜೀವಿತಾ ತತ್ಥ ಉದಕೇ ಪುನ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಮಿತಚಿನ್ತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ತದಾ ಬಹುಚಿನ್ತೀ ಚ ಅಪ್ಪಚಿನ್ತೀ ಚ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅಹೇಸುಂ, ಮಿತಚಿನ್ತೀ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಮಿತಚಿನ್ತೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೧೫] ೫. ಅನುಸಾಸಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಾಯಞ್ಞೇ ಮನುಸಾಸತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅನುಸಾಸಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೀ ಏಕಾ ಕುಲಧೀತಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಅನನುಯುತ್ತಾ ಆಮಿಸಗಿದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಅಞ್ಞಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ನಗರಸ್ಸ ಏಕದೇಸೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇನ್ತಿ. ಸಾ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅಞ್ಞಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭೋ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಏತಂ ಪದೇಸಂ ಅಞ್ಞಾ ನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೂಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಚಣ್ಡೋ ಹತ್ಥೀ, ಚಣ್ಡೋ ಅಸ್ಸೋ, ಚಣ್ಡೋ ಮೇಣ್ಡೋ, ಚಣ್ಡೋ ಕುಕ್ಕುರೋ ಚರತಿ, ಸಪರಿಸ್ಸಯಟ್ಠಾನಂ, ಮಾ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಅನುಸಾಸತಿ. ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ತಂ ಪದೇಸಂ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಿಯಾ ವೇಗೇನೇಕಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ ಚಣ್ಡೋ ಮೇಣ್ಡಕೋ ಪಹರಿತ್ವಾ ಊರುಟ್ಠಿಕಂ ಭಿನ್ದಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ವೇಗೇನ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನಂ ಊರುಟ್ಠಿಕಂ ಏಕತೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಮಞ್ಚೇನಾದಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೂಪಸ್ಸಯಂ ನಯಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಞ್ಞಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಸಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಚರನ್ತೀ ಊರುಟ್ಠಿಕಂ ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಅಕಂಸು. ತಮ್ಪಿ ತಾಯ ಕತಕಾರಣಂ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕಾ ಅನುಸಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಞ್ಞಂ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಸಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಚರಮಾನಾ ಚಣ್ಡೇನ ಮೇಣ್ಡಕೇನ ಊರುಂ ಭಿನ್ದಾಪೇಸೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಅಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸಾ ಅಞ್ಞೇ ಅನುಸಾಸತಿಯೇವ, ಸಯಂ ಪನ ನ ವತ್ತತಿ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ದುಕ್ಖಮೇವ ಅನುಭೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ಸಕುಣಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸಕುಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅನೇಕಸಕುಣಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ವಸನಕಾಲೇ ಏಕಾ ಚಣ್ಡಸಕುಣಿಕಾ ಮಹಾವತ್ತನಿಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಾ ತತ್ಥ ಸಕಟೇಹಿ ಪತಿತಾನಿ ವೀಹಿಮುಗ್ಗಬೀಜಾದೀನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಇದಾನಿ ಇಮಂ ಪದೇಸಂ ಅಞ್ಞೇ ಸಕುಣಾ ನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಕುಣಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದೇತಿ ‘‘ವತ್ತನಿಮಹಾಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋ ಚೇವ ಚಣ್ಡಗೋಣಯುತ್ತಯಾನಾದೀನಿ ಚ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ, ಸಹಸಾ ಉಪ್ಪತಿತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸಕುಣಸಙ್ಘೋ ತಸ್ಸಾ ‘‘ಅನುಸಾಸಿಕಾ’’ತೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ವತ್ತನಿಮಹಾಮಗ್ಗೇ ಚರನ್ತೀ ಅತಿಮಹಾವೇಗೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ದೂರೇ ತಾವಾ’’ತಿ ಚರತಿಯೇವ. ಅಥ ನಂ ಯಾನಂ ವಾತವೇಗೇನ ಸೀಘಮೇವ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ, ಸಾ ಉಟ್ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಚಕ್ಕೇನ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗತಾ. ಸಕುಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಸಕುಣೇ ಸಮಾನೇನ್ತೋ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನುಸಾಸಿಕಾ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಉಪಧಾರೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸಕುಣಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತಾ ತಂ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕುಣಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಕುಣಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ಸಾ ಅಞ್ಞಾ ಸಕುಣಿಕಾ ವಾರೇತ್ವಾ ಸಯಂ ತತ್ಥ ಚರಮಾನಾ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೫. ‘‘ಯಾಯಞ್ಞೇ ಮನುಸಾಸತಿ, ಸಯಂ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಿನೀ;

ಸಾಯಂ ವಿಪಕ್ಖಿಕಾ ಸೇತಿ, ಹತಾ ಚಕ್ಕೇನ ಸಾಸಿಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಾಯಞ್ಞೇ ಮನುಸಾಸತೀತಿ ಯಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಯಾ ಅಞ್ಞೇ ಅನುಸಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಯಂ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಿನೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಿನೀ ಸಮಾನಾ. ಸಾಯಂ ವಿಪಕ್ಖಿಕಾ ಸೇತೀತಿ ಸಾ ಏಸಾ ವಿಹತಪಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ಸಯತಿ. ಹತಾ ಚಕ್ಕೇನ ಸಾಸಿಕಾತಿ ಯಾನಚಕ್ಕೇನ ಹತಾ ಸಾಸಿಕಾ ಸಕುಣಿಕಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅನುಸಾಸಿಕಾ ಸಕುಣಿಕಾ ಅಯಂ ಅನುಸಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಹೋಸಿ, ಸಕುಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅನುಸಾಸಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೧೬] ೬. ದುಬ್ಬಚಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅತಿಕರಮಕರಾಚರಿಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ನವಕನಿಪಾತೇ ಗಿಜ್ಝಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೯.೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ನ ತ್ವಂ ಇದಾನೇವ ದುಬ್ಬಚೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದುಬ್ಬಚೋಯೇವ. ದುಬ್ಬಚಭಾವೇನೇವ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಓವಾದಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ತಿಪ್ಪಹಾರೇನ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಲಙ್ಘನಟಕಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಉಪಾಯಕುಸಲೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕಸ್ಸ ಲಙ್ಘನಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸತ್ತಿಲಙ್ಘನಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಆಚರಿಯೋ ಪನಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂಯೇವ ಸತ್ತೀನಂ ಲಙ್ಘನಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸುರಾಮದಮತ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಚ ಸತ್ತಿಯೋ ಲಙ್ಘಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯ, ತ್ವಂ ಪಞ್ಚಸತ್ತಿಲಙ್ಘನಸಿಪ್ಪಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಏಕಂ ಸತ್ತಿಂ ಹರ. ಸಚೇ ಲಙ್ಘಿಸ್ಸಸಿ, ಪಞ್ಚಮಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ ವಿದ್ಧೋ ಮರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸುಟ್ಠು ಮತ್ತತಾಯ ‘‘ತ್ವಞ್ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ ದಣ್ಡಕೇ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಆವುತೋ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೬. ‘‘ಅತಿಕರಮಕರಾಚರಿಯ, ಮಯ್ಹಮ್ಪೇತಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ;

ಚತುತ್ಥೇ ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾನ, ಪಞ್ಚಮಾಯಸಿ ಆವುತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅತಿಕರಮಕರಾಚರಿಯಾತಿ ಆಚರಿಯ ಅಜ್ಜ ತ್ವಂ ಅತಿಕರಂ ಅಕರಿ, ಅತ್ತನೋ ಕರಣತೋ ಅತಿರೇಕಂ ಕರಣಂ ಅಕರೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಯ್ಹಮ್ಪೇತಂ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸಪಿ ಸಮಾನಸ್ಸ ಏತಂ ತವ ಕರಣಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ತೇ ಅಹಂ ಪಠಮಮೇವ ಕಥೇಸಿನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಚತುತ್ಥೇ ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾನಾತಿ ಚತುತ್ಥೇ ಸತ್ತಿಥಲೇ ಅಪತಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾ. ಪಞ್ಚಮಾಯಸಿ ಆವುತೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಇದಾನಿ ಪಞ್ಚಮಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ ಆವುತೋಸೀತಿ. ಇದಂ ವತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಸತ್ತಿತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಆಚರಿಯೋ ಅಯಂ ದುಬ್ಬಚೋ ಅಹೋಸಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದುಬ್ಬಚಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೧೭] ೭. ತಿತ್ತಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾತಿಬಲತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ತೇರಸಕನಿಪಾತೇ ತಕ್ಕಾರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೦೪ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಇದಾನೇವ ಅತ್ತನೋ ವಾಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಟ್ಠೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬೋ ಇಸಿಗಣೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ತಂ ಓವಾದಾಚರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇಸಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇಸಿಸತಾನಂ ಓವಾದಾಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸತಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಚೇತ್ಥ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ತಾಪಸೋ ಕುಠಾರಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಟ್ಠಂ ಫಾಲೇತಿ. ಅಥೇಕೋ ಮುಖರತಾಪಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಪಹಾರಂ ದೇಹಿ, ಇಧ ಪಹಾರಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ತಂ ತಾಪಸಂ ರೋಸೇಸಿ. ಸೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಮೇ ತ್ವಂ ದಾರುಫಾಲನಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪನಕಾಚರಿಯೋ’’ತಿ ತಿಣ್ಹಂ ಕುಠಾರಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಅಸ್ಸಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕಪಾದೇ ಏಕೋ ತಿತ್ತಿರೋ ವಸತಿ. ಸೋ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಾವಸ್ಸಿತಂ ವಸ್ಸತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ಲುದ್ದಕೋ ‘‘ತಿತ್ತಿರೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸದ್ದಸಞ್ಞಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವಧಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗತೋ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಅಸುಣನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ತಿತ್ತಿರೋ ವಸತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ನ ಸೂಯತೀ’’ತಿ ತಾಪಸೇ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಉಭೋಪಿ ತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಮಜ್ಝೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೭. ‘‘ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾತಿಬಲತಾ, ಅತಿವೇಲಂ ಪಭಾಸಿತಾ;

ವಾಚಾ ಹನತಿ ದುಮ್ಮೇಧಂ, ತಿತ್ತಿರಂ ವಾತಿವಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಾತಿ ಅತಿಉಗ್ಗತಾ. ಅತಿಬಲತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಾಸನೇನ ಅತಿಬಲಸಭಾವಾ. ಅತಿವೇಲಂ ಪಭಾಸಿತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತವೇಲಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಭಾಸಿತಾ. ತಿತ್ತಿರಂ ವಾತಿವಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ತಿತ್ತಿರಂ ಅತಿವಸ್ಸಿತಂ ಹನತಿ, ತಥಾ ಏವರೂಪಾ ವಾಚಾ ದುಮ್ಮೇಧಂ ಬಾಲಪುಗ್ಗಲಂ ಹನತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಇದಾನೇವ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಟ್ಠೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮುಖರತಾಪಸೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಿತ್ತಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೧೮] ೮. ವಟ್ಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ ಮಹಾವಿಭವೋ. ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಏಕೋ ಪುಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಅಹೋಸಿ ಬ್ರಹ್ಮವಣ್ಣೀ. ಅಥ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕತ್ತಿಕಛಣೇ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಘುಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬೋ ಲೋಕೋ ನಕ್ಖತ್ತನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಅಞ್ಞೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಸಪಜಾಪತಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ದೀಘರತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ವಸಿತತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ಅಲ್ಲೀಯತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ‘‘ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸಪಿ ಏಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಕತ್ತಿಕಛಣೋ ಘುಟ್ಠೋ, ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ನ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಇತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ವಣ್ಣದಾಸಿಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಸಯನಿಘರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ತಂ ಸಯನಿಘರಂ ಪವಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ನೇವ ಓಲೋಕೇತಿ, ನಾಲಪತಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಏವಂ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಉತ್ತಮವಿಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮಂ ನೇವ ಓಲೋಕೇತಿ, ನಾಲಪತಿ, ಇದಾನಿ ನಂ ಅತ್ತನೋ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಲೀಲಾಯ ಓಲೋಕಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲೀಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಪಹಟ್ಠಾಕಾರೇನ ಅಗ್ಗದನ್ತೇ ವಿವರಿತ್ವಾ ಹಸಿತಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದನ್ತಟ್ಠಿಕೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸಕಲಮ್ಪಿ ತಂ ಸರೀರಂ ಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಖಲಿಕಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ತಂ ತಸ್ಸ ಘರಾ ಓತಿಣ್ಣಂ ಏಕೋ ಇಸ್ಸರೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ನೇಸಿ, ಸತ್ತಾಹೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಓಸಿತಂ. ವಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ಮಾತಾ ಧೀತು ಆಗಮನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಮಾತಾ ರೋದನ್ತೀ ‘‘ಧೀತರಂ ಮೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಧೀತರಂ ಮೇ ಸಮಾನೇಥಾ’’ತಿ ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ಅಟ್ಟಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ತೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ವಣ್ಣದಾಸಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ತುಯ್ಹಂ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಸಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ನಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ತಂ ಸಮಾನೇತುಂ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಚೇ ಸಮಾನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ರಾಜಾಣಮಸ್ಸ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಕಿರ ವಣ್ಣದಾಸಿಂ ಸಮಾನೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ರಾಜಾ ರಾಜಾಣಂ ಕಾರೇತೀ’’ತಿ ಸಕಲನಗರಂ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಉರೇ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ಸಾಮಿ, ಅತ್ತನೋ ತೇ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪರಿದೇವತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ.

ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಗಾರೇ ವಸನಭಾವೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಸಚೇ ಇತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾಗೋತಮಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾಪಿ ಖೋ ವಣ್ಣದಾಸೀ ತಂ ಕೋಲಾಹಲಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂಸದ್ದೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ‘‘ಉಸ್ಸರಥ, ಉಸ್ಸರಥ, ಸಾಮೀ, ಮಂ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಸೋ ಸಹಾಯಕಪರಿವುತೋವ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಚೀವರಸಾಟಕೇ ಆದಾಯ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಾಸನಸ್ಸ ಗುಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಸುಚಿನ್ತಿತೇನ ಮರಣಮುತ್ತೋ ಚೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉತ್ತರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋವ ಅತ್ತನೋ ಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮರಣಭಯಾ ಮುತ್ತೋ, ಅತೀತೇ ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮರಣಭಯತೋ ಮುಚ್ಚಿಂಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪರಿವತ್ತನ್ತೋ ವಟ್ಟಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತದಾ ಏಕೋ ವಟ್ಟಕಲುದ್ದಕೋ ಅರಞ್ಞಾ ಬಹೂ ವಟ್ಟಕೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ದತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಹತ್ಥೇ ವಟ್ಟಕೇ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬಹೂಹಿ ವಟ್ಟಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆನೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಿನಾ ದಿನ್ನಂ ಗೋಚರಞ್ಚ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಮಿಲಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ಮಂ ಮಿಲಾಯನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಏವಂ ಮೇ ಸೋತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಉಪಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೋ ಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಮತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಲುದ್ದಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಸು ವಟ್ಟಕೇಸು ಪರಿಕ್ಖೀಣೇಸು ಪಚ್ಛಿಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಹತ್ಥತಲೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಯಂ ವಟ್ಟಕೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಅಥಸ್ಸ ಪಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಗತೋ. ಅಞ್ಞೇ ವಟ್ಟಕಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯಸಿ, ಕಹಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಲುದ್ದಕೇನ ಗಹಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಮುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ಗೋಚರಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಅಪಿವಿತ್ವಾ ಉಪಾಯಚಿನ್ತಾಯ ಮುತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೮. ‘‘ನಾಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ, ವಿಸೇಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ;

ಚಿನ್ತಿತಸ್ಸ ಫಲಂ ಪಸ್ಸ, ಮುತ್ತೋಸ್ಮಿ ವಧಬನ್ಧನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಪುರಿಸೋ ದುಕ್ಖಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಉಪಾಯೇನ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಇದಾನಿ ಪನ ಮಯಾ ಚಿನ್ತಿತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲಂ ಪಸ್ಸ. ತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಮುತ್ತೋಸ್ಮಿ ವಧಬನ್ಧನಾ, ಮರಣತೋ ಚ ಬನ್ಧನತೋ ಚ ಮುತ್ತೋಸ್ಮಿ ಅಹನ್ತಿ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಾರಣಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮರಣಮುತ್ತೋ ವಟ್ಟಕೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಟ್ಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೧೯] ೯. ಅಕಾಲರಾವಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಮಾತಾಪಿತರಸಂವದ್ಧೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಕಾಲರಾವಿಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಂ ವಾ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಯಾ ವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಪಠಮಯಾಮೇಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇಪಿ ಪಬುದ್ಧಪಬುದ್ಧಕ್ಖಣೇಯೇವ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ನಿದ್ದಂ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಏವರೂಪೇ ರತನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ವಾ ಸಿಕ್ಖಂ ವಾ ಕಾಲಂ ವಾ ಅಕಾಲಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಅಕಾಲರಾವೀ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಲರಾವೀಯೇವ, ಕಾಲಾಕಾಲಂ ಅಜಾನನಭಾವೇನ ಚ ಗೀವಾಯ ವಟ್ಟಿತಾಯ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ಪಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಮಾಣವೇ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇತಿ. ತೇಸಂ ಮಾಣವಾನಂ ಏಕೋ ಕಾಲರಾವೀ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಿತಸದ್ದೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಸೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಕುಕ್ಕುಟಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ಚರನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಮಾಣವಕೋ ಸುಸಾನವನೇ ದಾರೂನಿ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕುಕ್ಕುಟಂ ದಿಸ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ಪಞ್ಜರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ. ಸೋ ಸುಸಾನೇ ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಸುಕವೇಲಾಯ ನಾಮ ವಸ್ಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಕದಾಚಿ ಅತಿರತ್ತಿಂ ವಸ್ಸತಿ, ಕದಾಚಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ. ಮಾಣವಾ ತಸ್ಸ ಅತಿರತ್ತಿಂ ವಸ್ಸಿತಕಾಲೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖನ್ತಾ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಸಿಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನಿದ್ದಾಯಮಾನಾ ಗಹಿತಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಅತಿಪಭಾತೇ ವಸ್ಸಿತಕಾಲೇ ಸಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಓಕಾಸಮೇವ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಮಾಣವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅತಿರತ್ತಿಂ ವಾ ವಸ್ಸತಿ ಅತಿಪಭಾತೇ ವಾ, ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಪ್ಪಂ ನ ನಿಟ್ಠಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೀವಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾಲರಾವೀ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಘಾತಿತೋ’’ತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಥೇಸುಂ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಓವಾದಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢಿತಭಾವೇನ ಮರಣಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೯. ‘‘ಅಮಾತಾಪಿತರ-ಸಂವದ್ಧೋ, ಅನಾಚೇರಕುಲೇ ವಸಂ;

ನಾಯಂ ಕಾಲಂ ಅಕಾಲಂ ವಾ, ಅಭಿಜಾನಾತಿ ಕುಕ್ಕುಟೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಮಾತಾಪಿತರಸಂವದ್ಧೋತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢೋ. ಅನಾಚೇರಕುಲೇ ವಸನ್ತಿ ಆಚರಿಯಕುಲೇಪಿ ಅವಸಮಾನೋ, ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪಕಂ ಕಞ್ಚಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅವಸಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾಯಂ ಕಾಲಂ ಅಕಾಲಂ ವಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನ ವಸ್ಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಸ್ಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವಾ ಅಕಾಲಂ ವಾ ಏಸ ಕುಕ್ಕುಟೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಜಾನನಭಾವೇನೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋತಿ. ಇದಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಕಾಲರಾವೀ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಕಾಲರಾವಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೧೨೦] ೧೦. ಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಬದ್ಧಾ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಕನಿಪಾತೇ ಮಹಾಪದುಮಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೨.೧೦೬ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ಇದಾನೇವ ಮಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ತಸ್ಸೇವ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ವರೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೋ ವರೋ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭೋ, ಇತೋ ಪನ ತೇ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥೀ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಸೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋಳಸಸು ನಾಟಕಿತ್ಥಿಸಹಸ್ಸೇಸು ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಏಕಿತ್ಥಿಮ್ಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪ್ಪಿ, ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಠಿತಾ ಯೋಧಾ ಚೋರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ತಯೋ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಉತ್ತರಿ ಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಬಲಕಾಯಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತತ್ಥ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಯುದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಜಯಪರಾಜಯೋಪಿ ಅನಿಬದ್ಧೋ, ತಾದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಮಾತುಗಾಮೋ ದುಪ್ಪರಿಹಾರೋ, ತ್ವಂ ಇಧೇವ ನಿವತ್ತಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ದೇವ, ಮಯಾ ನಿವತ್ತಿತು’’ನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರಞ್ಞಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕೇಕಂ ಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಸುಖದುಕ್ಖಜಾನನತ್ಥಂ ಏಕೇಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಪೇಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನಗರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಬಲಕಾಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ಏಕೇಕಂ ಪುರಿಸಂ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ದೇವಿಯಾ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಆಗತಾಗತಂ ಪುರಿಸಂ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿಮತ್ಥಂ ತಂ ಪೇಸೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸುಖದುಕ್ಖಜಾನನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಹೀ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತಿ. ರಾಜಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಜನೇ ಪೇಸೇಸಿ, ಸಾ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ತಥೇವ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಜನೇ ಪೇಸೇಸಿ, ಸಾ ತೇಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಥೇವ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿಯೇವ. ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜಯಕ್ಖನ್ಧಾವಾರಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ನಗರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತೂ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕಲನಗರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇನ್ತೋ ದೇವಿಯಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಕಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ‘‘ಏಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಯನಂ ಅಭಿರುಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ, ರಾಜಾಪಿ ಗರು, ಅಕುಸಲಮ್ಪಿ ಭಾಯಾಮಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಏವಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿಯಾ ಪಾದಮೂಲಿಕಾನಂ ನೇವ ರಾಜಾ ಗರು, ನ ಅಕುಸಲಂ ಭಾಯನ್ತಿ. ತವೇವ ರಾಜಾ ಗರು, ತ್ವಂಯೇವ ಚ ಅಕುಸಲಂ ಭಾಯಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಿ, ಸಚೇ ತೇಸಮ್ಪಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಏವರೂಪಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ’’. ‘‘ಅಹಂ ಪನ ಜಾನಮಾನೋ ಏವರೂಪಂ ಸಾಹಸಿಯಕಮ್ಮಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಬಹುಂ ವಿಪ್ಪಲಪಸಿ, ಸಚೇ ಮೇ ವಚನಂ ನ ಕರೋಸಿ, ಸೀಸಂ ತೇ ಛಿನ್ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಸೀಸಂ, ಅತ್ತಭಾವಸಹಸ್ಸೇಪಿ ಸೀಸೇ ಛಿಜ್ಜನ್ತೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಏವರೂಪಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ಸಾ ‘‘ಹೋತು, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸರೀರೇ ನಖವಳಞ್ಜಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಗತ್ತಾನಿ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ಕತ್ವಾ ದಾಸಿಯೋ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘ರಞ್ಞಾ ಕಹಂ ದೇವೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಗಿಲಾನಾ’ತಿ ಕಥೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಪಥಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ದೇವಿಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕಹಂ, ದೇವೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಗಿಲಾನಾ, ದೇವಾ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಭದ್ದೇ, ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ತತಿಯವಾರೇ ರಾಜಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಜೀವಸಿ ನಾಮ, ಮಾದಿಸಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಾಯೇವ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ? ತುಮ್ಹೇಹಿ ನಗರಂ ರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಠಪಿತೋ ಪುರೋಹಿತೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಿವೇಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮೀ’’ತಿ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಕರೋನ್ತಿಂ ಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗತೋತಿ. ರಾಜಾ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ವಿಯ ಕೋಧೇನ ತಟತಟಾಯನ್ತೋ ಸಿರಿಗಬ್ಭಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದೋವಾರಿಕಪಾದಮೂಲಿಕಾದಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ಪುರೋಹಿತಂ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಜ್ಝಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ನಗರಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಆಘಾತನಂ ನೇತ್ವಾ ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಜ್ಝಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅದ್ಧಾ ತಾಯ ದುಟ್ಠದೇವಿಯಾ ರಾಜಾ ಪುರೇತರಮೇವ ಪರಿಭಿನ್ನೋ, ಅಜ್ಜ ದಾನಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇ ಪುರಿಸೇ ಆಹ ‘‘ಭೋ, ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಮಾರೇನ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ಮಾರೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ರಾಜಕಮ್ಮಿಕೋ, ಬಹು ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಬಹೂನಿ ಮಹಾನಿಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಜಾನಾಮಿ, ರಾಜಕುಟುಮ್ಬಂ ಮಯಾ ವಿಚಾರಿತಂ. ಸಚೇ ಮಂ ರಞ್ಞೋ ನ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಥ, ಬಹುಧನಂ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ರಞ್ಞೋ ಸಾಪತೇಯ್ಯೇ ಆಚಿಕ್ಖಿತೇ ಪಚ್ಛಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಯಿ ಲಜ್ಜಂ ನ ಅಕಾಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ತೇ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಸೋತ್ಥಿಯಕುಲೇ ಜಾತೋ, ಮಯಾ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಮತ್ತೋಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನ ಕತಪುಬ್ಬೋ, ತಿಣಸಲಾಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಿನ್ನಪುಬ್ಬಂ, ಲೋಭವಸೇನ ಪರೇಸಂ ಇತ್ಥೀ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕಿತಪುಬ್ಬಾ, ಹಸ್ಸವಸೇನಾಪಿ ಮುಸಾ ನ ಭಾಸಿತಪುಬ್ಬಾ, ಕುಸಗ್ಗೇನಾಪಿ ಮಜ್ಜಂ ನ ಪೀತಪುಬ್ಬಂ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ನಿರಪರಾಧೋ. ಸಾ ಪನ ಬಾಲಾ ಲೋಭವಸೇನ ಮಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಮಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪಾಪಂ ಉತ್ತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಂ ಪವಿಟ್ಠಾ. ಅಹಂ ನಿರಪರಾಧೋ, ಪಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪನ ಆಗತಾ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಜನಾ ಸಾಪರಾಧಾ, ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾಯ ವೋ ವಚನಂ ಕತಂ, ನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛ, ದೇವಾತಿ. ರಾಜಾ ತೇ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಜನೇ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಯಾ ಏತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಪಂ ಕತಂ, ನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಕತಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಚತುಸಟ್ಠಿಜನಾನಂ ಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತೇಸಂ ದೋಸೋ, ದೇವೀ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ನಿರಪರಾಧಾ ಏತೇ, ತಸ್ಮಾ ನೇಸಂ ಖಮಥ. ತಸ್ಸಾಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಅತಿತ್ತಾ. ಜಾತಿಸಭಾವೋ ಹಿ ಏಸ. ಏತಾಸಂ ಖಮಿತಬ್ಬಯುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತಿಸ್ಸಾಪಿ ಖಮಥಾ’’ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ರಾಜಾನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಚತುಸಟ್ಠಿಪಿ ಜನೇ ತಞ್ಚ ಬಾಲಂ ಮೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಯಥಾಸಕಾನಿ ಠಾನಾನಿ ದಾಪೇಸಿ. ಏವಂ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ಧಬಾಲಾನಂ ನಾಮ ಅವತ್ಥುಕೇನ ವಚನೇನ ಅಬನ್ಧಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬದ್ಧಾ, ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಾರಣಯುತ್ತೇನ ವಚನೇನ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬದ್ಧಾಪಿ ಮುತ್ತಾ. ಏವಂ ಬಾಲಾ ನಾಮ ಅಬನ್ಧಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇಪಿ ಬನ್ಧಾಪೇನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಬದ್ಧೇಪಿ ಮೋಚೇನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೦. ‘‘ಅಬದ್ಧಾ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಬಾಲಾ ಪಭಾಸರೇ;

ಬದ್ಧಾಪಿ ತತ್ಥ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ಧೀರಾ ಪಭಾಸರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಬದ್ಧಾತಿ ಅಬನ್ಧಿತಬ್ಬಯುತ್ತಾ. ಪಭಾಸರೇತಿ ಪಭಾಸನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಗಾರೇ ವಸನಭಾವೇನ ಲದ್ಧಂ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಅಗಾರೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಮೇ ಅನುಜಾನ, ದೇವಾ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಜನಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ವಿಭವಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸನ್ತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದುಟ್ಠದೇವೀ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಹಂಚಿವಗ್ಗೋ ದ್ವಾದಸಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಗದ್ರಭಪಞ್ಹಾ ಅಮರಾ, ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಮಿತಚಿನ್ತಿ ಚ;

ಅನುಸಾಸಿಕದುಬ್ಬಚಂ, ತಿತ್ತಿರಂ ವಟ್ಟಕಂ ಪುನ;

ಅಕಾಲರಾವಿ ಬನ್ಧನನ್ತಿ.