೧. ಏಕಕನಿಪಾತೋ

೧. ಅಪಣ್ಣಕವಗ್ಗೋ

೧. ಅಪಣ್ಣಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಇಮಂ ತಾವ ಅಪಣ್ಣಕಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಥೇಸಿ. ಕಂ ಪನ ಆರಬ್ಭ ಅಯಂ ಕಥಾ ಸಮುಟ್ಠಿತಾತಿ? ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಕೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇ ಆದಾಯ ಬಹುಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಞ್ಚೇವ ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತವತ್ಥಚ್ಛಾದನಾನಿ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಚೇವ ವತ್ಥಾನಿ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಛ ನಿಸಜ್ಜಾದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತೇಪಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮುಖಂ, ಲಕ್ಖಣಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಂ, ಆವೇಳಾವೇಳಾ ಯಮಕಯಮಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿಯೋ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಸಮೀಪೇಯೇವ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ತರುಣಸೀಹೋ ವಿಯ ಗಜ್ಜನ್ತೋ ಪಾವುಸ್ಸಕಮೇಘೋ ವಿಯ ಚ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ರತನದಾಮಂ ಗನ್ಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಸವನೀಯೇನ ಕಮನೀಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ನಾನಾನಯವಿಚಿತ್ತಂ ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸರಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ, ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಪುನದೇವ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗತಕಾಲೇ ತಂ ಸರಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಭಗವಾಪಿ ಸತ್ತಟ್ಠ ಮಾಸೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪುನ ಜೇತವನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಪುನಪಿ ತೇ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತೇಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ತಥಾಗತೇ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಗಹಿತಸರಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸರಣಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಮೂಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಭಗವಾ ಅಪರಿಮಿತಕಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತಿತವಚೀಸುಚರಿತಾನುಭಾವೇನ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಗನ್ಧಿತಂ ನಾನಾಗನ್ಧಪೂರಿತಂ ರತನಕರಣ್ಡಕಂ ವಿವರನ್ತೋ ವಿಯ ಮುಖಪದುಮಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಮಧುರಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ ಉಪಾಸಕಾ ತೀಣಿ ಸರಣಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸರಣಂ ಗತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ತೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇಹಿ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಂ ಉಪರಿ ಭವಗ್ಗಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ತಿರಿಯಂ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಬುದ್ಧೇನ ಸದಿಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಅಧಿಕತರೋ’’ತಿ. ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ವಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ವಾ ಬಹುಪ್ಪದಾ ವಾ, ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೩೯; ಅ. ನಿ. ೪.೩೪), ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿತ್ತಂ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ…ಪೇ… (ಖು. ಪಾ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ೨೨೬) ಅಗ್ಗತೋ ವೇ ಪಸನ್ನಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ಇತಿವು. ೯೦) ಸುತ್ತೇಹಿ ಪಕಾಸಿತೇ ರತನತ್ತಯಗುಣೇ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಉತ್ತಮಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ರತನತ್ತಯಂ ಸರಣಂ ಗತಾ ಉಪಾಸಕಾ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ವಾ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪಾಯನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪನ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಏವರೂಪಂ ಸರಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಅಯುತ್ತಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಏತ್ಥ ಚ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಮೋಕ್ಖವಸೇನ ಉತ್ತಮವಸೇನ ಸರಣಗತಾನಂ ಅಪಾಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ಇಮಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಿ –

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ, ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ;

ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೨; ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭);

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ, ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ;

ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ, ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ;

ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ.

‘‘ಬಹುಂ ವೇ ಸರಣಂ ಯನ್ತಿ, ಪಬ್ಬತಾನಿ ವನಾನಿ ಚ;

ಆರಾಮರುಕ್ಖಚೇತ್ಯಾನಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ.

‘‘ನೇತಂ ಖೋ ಸರಣಂ ಖೇಮಂ, ನೇತಂ ಸರಣಮುತ್ತಮಂ;

ನೇತಂ ಸರಣಮಾಗಮ್ಮ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಯೋ ಚ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗತೋ;

ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ;

ಅರಿಯಞ್ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ.

‘‘ಏತಂ ಖೋ ಸರಣಂ ಖೇಮಂ, ಏತಂ ಸರಣಮುತ್ತಮಂ;

ಏತಂ ಸರಣಮಾಗಮ್ಮ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೮೮-೧೯೨);

ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಏತ್ತಕಂಯೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ಸಙ್ಘಾನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ದೇತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ದೇತಿ, ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ದೇತಿ, ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ದೇತಿ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ದೇತಿ, ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ದೇತಿ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ದೇತಿ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ದೇತೀ’’ತಿಏವಮಾದೀಹಿಪಿ ನಯೇಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸರಣಂ ಭಿನ್ದನ್ತೇಹಿ ಅಯುತ್ತಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದಿಪ್ಪದಾನಂ ‘‘ಏಕಧಮ್ಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಕತಮೋ ಏಕಧಮ್ಮೋ? ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತೀ’’ತಿಏವಮಾದೀಹಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೯೬) ಸುತ್ತೇಹಿ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇ ಓವದಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಸರಣಂ ‘ಸರಣ’ನ್ತಿ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹೇನ ವಿರದ್ಧಗ್ಗಾಹೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಕನ್ತಾರೇ ಯಕ್ಖಭಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾ, ಅಪಣ್ಣಕಗ್ಗಾಹಂ ಪನ ಏಕಂಸಿಕಗ್ಗಾಹಂ ಅವಿರದ್ಧಗ್ಗಾಹಂ ಗಹಿತಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕನ್ತಾರೇ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಭಿತ್ಥವಿತ್ವಾ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನಿ ತಾವ ಇಮೇಸಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉತ್ತಮಸರಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಗ್ಗಹಣಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಕಟಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಕನ್ತಾರೇ ತಕ್ಕಿಕಾನಂ ವಿನಾಸೋ, ಅಪಣ್ಣಕಗ್ಗಾಹಂ ಗಹಿತಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಪಾಕಟೋ, ಸಾಧು ವತ ನೋ ಭಗವಾ ಆಕಾಸೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೂ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಮಯಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅಪರಿಮಿತಕಾಲಂ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಮೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ಸೀಹವಸಾಯ ಸುವಣ್ಣನಾಳಿಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸೋತಂ ಓದಹಿತ್ವಾ ಸುಣೋಹೀ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಜನೇತ್ವಾ ಹಿಮಗಬ್ಭಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ನೀಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ವಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಸೋ ಕದಾಚಿ ಪುಬ್ಬನ್ತತೋ ಅಪರನ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕದಾಚಿ ಅಪರನ್ತತೋ ಪುಬ್ಬನ್ತಂ. ಬಾರಾಣಸಿಯಂಯೇವ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅನುಪಾಯಕುಸಲೋ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಮಹಗ್ಘಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಮನಸಜ್ಜಾನಿ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ತಥೇವ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಮನಸಜ್ಜಾನಿ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ.

ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಕಟಸಹಸ್ಸೇ ಏಕತೋ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಮಗ್ಗೋಪಿ ನಪ್ಪಹೋಸ್ಸತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಾರುದಕಾದೀನಿಪಿ, ಬಲಿಬದ್ದಾನಂ ತಿಣಾನಿಪಿ ದುಲ್ಲಭಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏತೇನ ವಾ ಮಯಾ ವಾ ಪುರತೋ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೀಹಿಪಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏಕತೋ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಪುರತೋ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ಪಚ್ಛತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಬಹೂ ಆನಿಸಂಸಾ, ಮಗ್ಗೇನ ಅಭಿನ್ನೇನೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗೋಣಾ ಅನಾಮಟ್ಠತಿಣಂ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನಾಮಟ್ಠಂ ಸೂಪೇಯ್ಯಪಣ್ಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಸನ್ನಂ ಉದಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯಥಾರುಚಿಂ ಅಗ್ಘಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ, ಸಮ್ಮ, ಪುರತೋ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಪಚ್ಛತೋ ಗಮನೇ ಬಹೂ ಆನಿಸಂಸೇ ಅದ್ದಸ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮಗ್ಗೇ ವಿಸಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹಂ ತೇಹಿ ಗತಮಗ್ಗೇನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುರತೋ ಗತೇಹಿ ಬಲಿಬದ್ದೇಹಿ ಪರಿಣತಥದ್ಧತಿಣೇ ಖಾದಿತೇ ಮಮ ಗೋಣಾ ಪುನ ಉಟ್ಠಿತಾನಿ ಮಧುರತಿಣಾನಿ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗಹಿತಪಣ್ಣಟ್ಠಾನತೋ ಉಟ್ಠಿತಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೂಪೇಯ್ಯಪಣ್ಣಂ ಮಧುರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನುದಕೇ ಠಾನೇ ಆವಾಟಂ ಖನಿತ್ವಾ ಏತೇ ಉದಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಕತೇಸು ಆವಾಟೇಸು ಮಯಂ ಉದಕಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ, ಅಗ್ಘಟ್ಠಪನಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪನಸದಿಸಂ, ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಏತೇಹಿ ಠಪಿತಗ್ಘೇನ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸೋ ಏತ್ತಕೇ ಆನಿಸಂಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹೋ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮನುಸ್ಸಾವಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕನ್ತಾರಮುಖಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಕನ್ತಾರಂ ನಾಮ – ಚೋರಕನ್ತಾರಂ, ವಾಳಕನ್ತಾರಂ, ನಿರುದಕಕನ್ತಾರಂ, ಅಮನುಸ್ಸಕನ್ತಾರಂ, ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಕನ್ತಾರನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಚೋರೇಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮಗ್ಗೋ ಚೋರಕನ್ತಾರಂ ನಾಮ. ಸೀಹಾದೀಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮಗ್ಗೋ ವಾಳಕನ್ತಾರಂ ನಾಮ. ಯತ್ಥ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ವಾ ಪಾತುಂ ವಾ ಉದಕಂ ನತ್ಥಿ, ಇದಂ ನಿರುದಕಕನ್ತಾರಂ ನಾಮ. ಅಮನುಸ್ಸಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಮನುಸ್ಸಕನ್ತಾರಂ ನಾಮ. ಮೂಲಖಾದನೀಯಾದಿವಿರಹಿತಂ ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಕನ್ತಾರಂ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಕನ್ತಾರೇ ತಂ ಕನ್ತಾರಂ ನಿರುದಕಕನ್ತಾರಞ್ಚೇವ ಅಮನುಸ್ಸಕನ್ತಾರಞ್ಚ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಸಕಟೇಸು ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಚಾಟಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕಂ ಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಕನ್ತಾರಮಜ್ಝಂ ಗತಕಾಲೇ ಕನ್ತಾರೇ ಅಧಿವತ್ಥಯಕ್ಖೋ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಗಹಿತಂ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲೇ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ನೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಸೇತತರುಣಬಲಿಬದ್ದಯುತ್ತಂ ಮನೋರಮಂ ಯಾನಕಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಧನುಕಲಾಪಫಲಕಾವುಧಹತ್ಥೇಹಿ ದಸಹಿ ದ್ವಾದಸಹಿ ಅಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಉಪ್ಪಲಕುಮುದಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಕೋಸೋ ಅಲ್ಲವತ್ಥೋ ಇಸ್ಸರಪುರಿಸೋ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕದ್ದಮಮಕ್ಖಿತೇಹಿ ಚಕ್ಕೇಹಿ ಪಟಿಪಥಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಪರಿವಾರಅಮನುಸ್ಸಾಪಿಸ್ಸ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಲ್ಲಕೇಸಾ ಅಲ್ಲವತ್ಥಾ ಉಪ್ಪಲಕುಮುದಮಾಲಾ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಕಲಾಪೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಸಮುಳಾಲಾನಿ ಖಾದನ್ತಾ ಉದಕಬಿನ್ದೂಹಿ ಚೇವ ಕಲಲೇಹಿ ಚ ಪಗ್ಘರನ್ತೇಹಿ ಅಗಮಂಸು. ಸತ್ಥವಾಹಾ ಚ ನಾಮ ಯದಾ ಧುರವಾತೋ ವಾಯತಿ, ತದಾ ಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಪರಿವುತಾ ರಜಂ ಪರಿಹರನ್ತಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಯದಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾತೋ ವಾಯತಿ, ತದಾ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತದಾ ಪನ ಧುರವಾತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಪುರತೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ಯಕ್ಖೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಯಾನಕಂ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥವಾಹೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಯಾನಕಂ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಂ ಗಮನೋಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಿತೋ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಅವೋಚ ‘‘ಭೋ, ಅಮ್ಹೇ ತಾವ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಆಗಚ್ಛಾಮ. ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಉಪ್ಪಲಕುಮುದಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಹತ್ಥಾ ಭಿಸಮುಳಾಲಾನಿ ಖಾದನ್ತಾ ಕದ್ದಮಮಕ್ಖಿತಾ ಉದಕಬಿನ್ದೂಹಿ ಪಗ್ಘರನ್ತೇಹಿ ಆಗಚ್ಛಥ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಆಗತಮಗ್ಗೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ಉಪ್ಪಲಾದಿಸಞ್ಛನ್ನಾನಿ ವಾ ಸರಾನಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಯಕ್ಖೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಸಿ. ಏಸಾ ನೀಲವನರಾಜಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಂ ಅರಞ್ಞಂ ಏಕೋದಕಂ, ನಿಬದ್ಧಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ಕನ್ದರಾ ಪೂರಾ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪದುಮಾದಿಸಞ್ಛನ್ನಾನಿ ಸರಾನಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಸಕಟೇಸು ‘‘ಇಮಾನಿ ಸಕಟಾನಿ ಆದಾಯ ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಸುಕಜನಪದಂ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಿಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಕಟೇ ಕಿಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಸುಕಞ್ಚ ಅಸುಕಞ್ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸಕಟಂ ಅತಿವಿಯ ಗರುಕಂ ಹುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಕಿಂ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಉದಕಂ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಪರತೋ ತಾವ ಉದಕಂ ಆನೇನ್ತೇಹಿ ವೋ ಮನಾಪಂ ಕತಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉದಕೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪುರತೋ ಬಹು ಉದಕಂ, ಚಾಟಿಯೋ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಪಞ್ಚೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಯಕ್ಖನಗರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸೋಪಿ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹೋ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಟಿಯೋ ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಪಸತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಪಾಜಾಪೇಸಿ, ಪುರತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ನಾಹೋಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾನೀಯಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಕಿಲಮಿಂಸು. ತೇ ಯಾವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿವಟ್ಟಕೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಚಕ್ಕೇಸು ಬನ್ಧಿಂಸು. ನೇವ ಗೋಣಾನಂ ಉದಕಂ ಅಹೋಸಿ, ನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ವಾ. ದುಬ್ಬಲಮನುಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯಿಂಸು. ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಯಕ್ಖಾ ಯಕ್ಖನಗರತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಗೋಣೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠೀನಿ ಅವಸೇಸೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಏವಮೇಕಂ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕಾದೀನಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಾಸು ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಯಥಾಪೂರಿತಾನೇವ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಖೋ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖನ್ತದಿವಸತೋ ಮಾಸಡ್ಢಮಾಸಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕನ್ತಾರಮುಖಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಉದಕಚಾಟಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬಹುಂ ಉದಕಂ ಆದಾಯ ಖನ್ಧಾವಾರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಸತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಮಾ ವಳಞ್ಜಯಿತ್ಥ, ಕನ್ತಾರೇ ವಿಸರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಪತ್ತಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪುರೇ ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಂ ಮಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಾ ಖಾದಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕನ್ತಾರಮಜ್ಝಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಥೇ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಅಞ್ಞಾಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕನ್ತಾರೇ ಉದಕಂ ನತ್ಥಿ, ನಿರುದಕಕನ್ತಾರೋ ನಾಮೇಸ, ಅಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಭಯೋ ರತ್ತನೇತ್ತೋ, ಛಾಯಾಪಿಸ್ಸ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಇಮಿನಾ ಪುರತೋ ಗತೋ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಸಪರಿಸೋ ಖಾದಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಭಾವಂ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಆಹ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಮಯಂ ವಾಣಿಜಾ ನಾಮ ಅಞ್ಞಂ ಉದಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಗಹಿತಉದಕಂ ನ ಛಡ್ಡೇಮ, ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಸಲ್ಲಹುಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯಕ್ಖೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅದಸ್ಸನಂ ಉಪಗಮ್ಮ ಅತ್ತನೋ ಯಕ್ಖನಗರಮೇವ ಗತೋ.

ಯಕ್ಖೇ ಪನ ಗತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹಂಸು ‘‘ಅಯ್ಯ, ಏತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಏಸಾ ನೀಲವನರಾಜಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಬದ್ಧಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪ್ಪಲಕುಮುದಮಾಲಾಧಾರಿನೋ ಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಕಲಾಪೇ ಆದಾಯ ಭಿಸಮುಳಾಲಾನಿ ಖಾದನ್ತಾ ಅಲ್ಲವತ್ಥಾ ಅಲ್ಲಕೇಸಾ ಉದಕಬಿನ್ದೂಹಿ ಪಗ್ಘರನ್ತೇಹಿ ಆಗತಾ, ಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಲ್ಲಹುಕೇಹಿ ಸಕಟೇಹಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕನ್ತಾರೇ ಸರೋ ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಾ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸುತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ, ಅಯ್ಯ, ಸುತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ನಿರುದಕಕನ್ತಾರೋ ನಾಮ ಏಸೋ, ಇದಾನಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಏತಾಯ ನೀಲವನರಾಜಿಯಾ ಪುರತೋ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ವುಟ್ಠಿವಾತೋ ನಾಮ ಕಿತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ವಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೋಜನಮತ್ತಂ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಪನ ವೋ ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಸರೀರಂ ವುಟ್ಠಿವಾತೋ ಪಹರತೀ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಮೇಘಸೀಸಂ ನಾಮ ಕಿತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ತಿಯೋಜನಮತ್ತೇ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ ಕೇನಚಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಮೇಘಸೀಸಂ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಾಮ ಕಿತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಚತುಪ್ಪಞ್ಚಯೋಜನಮತ್ತೇ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ ಕೇನಚಿ ವಿಜ್ಜುಲತೋಭಾಸೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಮೇಘಸದ್ದೋ ನಾಮ ಕಿತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಸುಯ್ಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕದ್ವಿಯೋಜನಮತ್ತೇ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ ಕೇನಚಿ ಮೇಘಸದ್ದೋ ಸುತೋ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಏತೇ ಮನುಸ್ಸಾ, ಯಕ್ಖಾ ಏತೇ, ಅಮ್ಹೇ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲೇ ಕತ್ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮಾ ಆಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಪುರತೋ ಗತೋ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ನ ಉಪಾಯಕುಸಲೋ. ಅದ್ಧಾ ಸೋ ಏತೇಹಿ ಉದಕಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಖಾದಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಯಥಾಪೂರಿತಾನೇವ ಠಿತಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ತಾನಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಪಸತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಅಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸೀಘಸೀಘಂ ಪಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಪಾಜಾಪೇಸಿ.

ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಥಾಪೂರಿತಾನೇವ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಗೋಣಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕಾದೀನಿ ದಿಸಾವಿದಿಸಾಸು ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಮೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಟಪರಿವಟ್ಟಕೇನ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಗೋಣೇ ಚ ಸಾಯಮಾಸಭತ್ತಂ ಭೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಗೋಣೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಬಲನಾಯಕೋ ಹುತ್ವಾ ಖಗ್ಗಹತ್ಥೋ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಆರಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಪನ ಪಾತೋವ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಭೋಜೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಸಕಟಾನಿ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಥಿರಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಭಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಗ್ಘಂ ಭಣ್ಡಂ ಆರೋಪಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಗುಣತಿಗುಣೇನ ಮೂಲೇನ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಪುನ ಅತ್ತನೋ ನಗರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಗಹಪತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹಗಾಹಿನೋ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾ, ಅಪಣ್ಣಕಗ್ಗಾಹಗಾಹಿನೋ ಪನ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಘಟೇತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಪಣ್ಣಕಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧. ‘‘ಅಪಣ್ಣಕಂ ಠಾನಮೇಕೇ, ದುತಿಯಂ ಆಹು ತಕ್ಕಿಕಾ;

ಏತದಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವೀ, ತಂ ಗಣ್ಹೇ ಯದಪಣ್ಣಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಣ್ಣಕನ್ತಿ ಏಕಂಸಿಕಂ ಅವಿರದ್ಧಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ. ಠಾನನ್ತಿ ಕಾರಣಂ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯ ಫಲಂ ತಿಟ್ಠತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಾನತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ. ೮೦೯) ಚಸ್ಸ ಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತಿ ‘‘ಅಪಣ್ಣಕಂ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನಾಪಿ ‘‘ಯಂ ಏಕನ್ತಹಿತಸುಖಾವಹತ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಏಕಂಸಿಕಕಾರಣಂ ಅವಿರದ್ಧಕಾರಣಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ, ತಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಪಭೇದತೋ ಪನ ತೀಣಿ ಸರಣಗಮನಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ, ದಸ ಸೀಲಾನಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ, ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿ, ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಂ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ; ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ, ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೋ, ಝಾನಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಸಮಾಪತ್ತಿ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ಅರಿಯಫಲಂ, ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಅಪಣ್ಣಕಟ್ಠಾನಂ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾ, ನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಟಿಪದಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಸ್ಮಾ ಚ ಪನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಟಿಪದಾಯ ಏತಂ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾಯೇವ ಭಗವಾ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಾಹ –

‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಯೋನಿ ಚಸ್ಸ ಆರದ್ಧಾ ಹೋತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ, ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ…ಪೇ… ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ದಿವಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ…ಪೇ… ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೬).

ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚಾಪಿ ಸುತ್ತೇ ತಯೋವ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ. ಅಯಂ ಪನ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಲಬ್ಭತೇವ. ತತ್ಥ ಅರಹತ್ತಫಲಮ್ಪಿ, ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಸ್ಸ ಚೇವ, ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಚ, ಪಟಿಪದಾಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಏಕೇತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಅಸುಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ನಿಯಮೋ ನತ್ಥಿ, ಇದಂ ಪನ ಸಪರಿಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಂ ಆಹು ತಕ್ಕಿಕಾತಿ ದುತಿಯನ್ತಿ ಪಠಮತೋ ಅಪಣ್ಣಕಟ್ಠಾನತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣತೋ ದುತಿಯಂ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹಕಾರಣಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ. ಆಹು ತಕ್ಕಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಪುರಿಮಪದೇನ ಅಯಂ ಯೋಜನಾ – ಅಪಣ್ಣಕಟ್ಠಾನಂ ಏಕಂಸಿಕಕಾರಣಂ ಅವಿರದ್ಧಕಾರಣಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ ಏಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಪ್ಪಮುಖಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಯೇ ಪನ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಪ್ಪಮುಖಾ ತಕ್ಕಿಕಾ ಆಹು, ತೇ ದುತಿಯಂ ಸಾಪರಾಧಂ ಅನೇಕಂಸಿಕಟ್ಠಾನಂ ವಿರದ್ಧಕಾರಣಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಯೇ ಅಪಣ್ಣಕಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ಸುಕ್ಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಯೇ ದುತಿಯಂ ‘‘ಪುರತೋ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಉದಕೇನಾ’’ತಿ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹಸಙ್ಖಾತಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇ ಕಣ್ಹಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ.

ತತ್ಥ ಸುಕ್ಕಪಟಿಪದಾ ಅಪರಿಹಾನಿಪಟಿಪದಾ, ಕಣ್ಹಪಟಿಪದಾ ಪರಿಹಾನಿಪಟಿಪದಾ. ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಸುಕ್ಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಅಪರಿಹೀನಾ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಂ ಪತ್ತಾ. ಯೇ ಪನ ಕಣ್ಹಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇ ಪರಿಹೀನಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ವತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಇದಮಾಹ ‘‘ಏತದಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವೀ, ತಂ ಗಣ್ಹೇ ಯದಪಣ್ಣಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಏತದಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವೀತಿ ‘‘ಮೇಧಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ವಿಪುಲಾಯ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಉತ್ತಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಏತಂ ಅಪಣ್ಣಕೇ ಚೇವ ಸಪಣ್ಣಕೇ ಚಾತಿ ದ್ವೀಸು ಅತಕ್ಕಗ್ಗಾಹತಕ್ಕಗ್ಗಾಹಸಙ್ಖಾತೇಸು ಠಾನೇಸು ಗುಣದೋಸಂ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಗಣ್ಹೇ ಯದಪಣ್ಣಕನ್ತಿ ಯಂ ಅಪಣ್ಣಕಂ ಏಕಂಸಿಕಂ ಸುಕ್ಕಪಟಿಪದಾಅಪರಿಹಾನಿಯಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ, ತದೇವ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ಏಕಂಸಿಕಾದಿಭಾವತೋಯೇವ. ಇತರಂ ಪನ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ಅನೇಕಂಸಿಕಾದಿಭಾವತೋಯೇವ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಪುತ್ತಾನಂ ಪಟಿಪದಾ. ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾ ಹಿ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾಯಮೇವ ಠತ್ವಾ ದಳ್ಹೇನ ವೀರಿಯೇನ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ತಿಸ್ಸೋ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಛ ಕಾಮಸಗ್ಗೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಚ ದತ್ವಾಪಿ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಫಲದಾಯಿಕಾ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾ ನಾಮ, ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಚ ನೀಚಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿದಾಯಿಕಾ ಸಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾ ನಾಮಾತಿ ಇಮಂ ಅಪಣ್ಣಕಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಚತುಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಉಪಾಸಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ದೇವದತ್ತಪರಿಸಾವ, ಪಣ್ಡಿತಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಪಣ್ಡಿತಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಅಪಣ್ಣಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

೨. ವಣ್ಣುಪಥಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಕಿಲಾಸುನೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಥೇಸಿ. ಕಂ ಪನ ಆರಬ್ಭಾತಿ? ಏಕಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ. ತಥಾಗತೇ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಏಕೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವೇ ಮಾತಿಕಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರಂ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತೇಮಾಸಂ ವಾಯಮನ್ತೋಪಿ ಓಭಾಸಮತ್ತಂ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಕಥಿತಾ, ತೇಸು ಮಯಾ ಪದಪರಮೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಫಲಂ ವಾ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಬುದ್ಧಸರೀರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನ ಜೇತವನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗತೋ, ಇದಾನಿ ಪನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಅಭಿರಮಮಾನೋ ಚರಸಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ, ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಜಾತೋಸೀ’’ತಿ? ಆವುಸೋ, ಅಹಂ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಅಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇನ ಮಯಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀತಿ. ‘‘ಅಕಾರಣಂ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಕತಂ ದಳ್ಹವೀರಿಯಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತೇನ, ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಕತಂ, ಏಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಮಾ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಏತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂ ಆದಾಯ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ಕತಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತಯಾ ಭಿಕ್ಖು ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಏವರೂಪೇ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’ತಿ ವಾ ‘ಸನ್ತುಟ್ಠೋ’ತಿ ವಾ ‘ಪವಿವಿತ್ತೋ’ತಿ ವಾ ‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ‘ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ಜಾನಾಪೇಸಿ. ನನು ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ವೀರಿಯವಾ ಅಹೋಸಿ, ತಯಾ ಏಕೇನ ಕತಂ ವೀರಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ಪಞ್ಚಸು ಸಕಟಸತೇಸು ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಗೋಣಾ ಚ ಪಾನೀಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸುಖಿತಾ ಜಾತಾ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಏತ್ತಕೇನ ವಚನೇನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ ಅಹೋಸಿ.

ತಂ ಪನ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಓಸ್ಸಟ್ಠಭಾವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಕಟೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ವೀರಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ಗೋಣಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಾನೀಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸುಖಿತಭಾವೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಪಾಕಟೋ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪೇತಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಜನೇತ್ವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಮಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ವಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಸೋ ಏಕದಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕಂ ಮರುಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕನ್ತಾರೇ ಸುಖುಮವಾಲುಕಾ ಮುಟ್ಠಿನಾ ಗಹಿತಾ ಹತ್ಥೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿ ವಿಯ ಉಣ್ಹಾ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಕ್ಕಮಿತುಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ದಾರುದಕತಿಲತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಸಕಟೇಹಿ ಆದಾಯ ರತ್ತಿಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಸಕಟಾನಿ ಪರಿವಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಛಾಯಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ದಿವಸಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಾ ಸೀತಲಾಯ ಜಾತಾಯ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಮುದ್ದಗಮನಸದಿಸಮೇವ ಗಮನಂ ಹೋತಿ. ಥಲನಿಯಾಮಕೋ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸೋ ತಾರಕಸಞ್ಞಾ ಸತ್ಥಂ ತಾರೇತಿ.

ಸೋಪಿ ಸತ್ಥವಾಹೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ತಂ ಕನ್ತಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕೂನಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಏಕರತ್ತೇನೇವ ಮರುಕನ್ತಾರಾ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ದಾರುದಕಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ನಿಯಾಮಕೋ ಪನ ಪುರಿಮಸಕಟೇ ಆಸನಂ ಪತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ತಾರಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ಪಾಜೇಥ, ಇತೋ ಪಾಜೇಥಾ’’ತಿ ವದಮಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಅನಿದ್ದಾಯನಭಾವೇನ ಕಿಲನ್ತೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ, ಗೋಣೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಗೋಣಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಅಗಮಂಸು. ನಿಯಾಮಕೋ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಪಬುದ್ಧೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕಟಾನಿ ನಿವತ್ತೇಥ ನಿವತ್ತೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಕಟಾನಿ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಂ ಕರೋನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗತೋ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿವಿಟ್ಠಖನ್ಧಾವಾರಟ್ಠಾನಮೇವೇತಂ, ದಾರುದಕಮ್ಪಿ ನೋ ಖೀಣಂ, ಇದಾನಿ ನಟ್ಠಮ್ಹಾ’’ತಿ ಸಕಟಾನಿ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿವಟ್ಟಕೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಕಟಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನುಸೋಚನ್ತಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಯಿ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪಾತೋ ಸೀತಲವೇಲಾಯಮೇವ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಏಕಂ ದಬ್ಬತಿಣಗಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಉಟ್ಠಿತಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕುದ್ದಾಲಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪದೇಸಂ ಖಣಾಪೇಸಿ, ತೇ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಖಣಿಂಸು. ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಪಹರನ್ತಾನಂ ಕುದ್ದಾಲೋ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾಣೇ ಪಟಿಹಞ್ಞಿ, ಪಹಟಮತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣೇ ಠಿತೋ ಓಣಮಿತ್ವಾ ಸೋತಂ ಓದಹಿತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪವತ್ತನಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ತಯಾ ವೀರಿಯೇ ಓಸ್ಸಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬೇ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ತ್ವಂ ವೀರಿಯಂ ಅನೋಸ್ಸಜನ್ತೋ ಇಮಂ ಅಯಕೂಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆವಾಟಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಾಣೇ ಪಹಾರಂ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸು ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಠಿತೇಸುಪಿ ವೀರಿಯಂ ಅನೋಸ್ಸಜನ್ತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣೇ ಪಹಾರಂ ಅದಾಸಿ. ಪಾಸಾಣೋ ಮಜ್ಝೇ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪತಿತ್ವಾ ಸೋತಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಮಾಣಾ ಉದಕವಟ್ಟಿ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ. ಸಬ್ಬೇ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿಂಸು, ಅತಿರೇಕಾನಿ ಅಕ್ಖಯುಗಾದೀನಿ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಚ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಉದಕಾವಾಟಸಮೀಪೇ ಧಜಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ತತ್ಥ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ದಿಗುಣಂ ತಿಗುಣಂ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಮೇವ ಗತೋ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಕಥೇಸಿ –

೨. ‘‘ಅಕಿಲಾಸುನೋ ವಣ್ಣುಪಥೇ ಖಣನ್ತಾ, ಉದಙ್ಗಣೇ ತತ್ಥ ಪಪಂ ಅವಿನ್ದುಂ;

ಏವಂ ಮುನೀ ವೀರಿಯಬಲೂಪಪನ್ನೋ, ಅಕಿಲಾಸು ವಿನ್ದೇ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಕಿಲಾಸುನೋತಿ ನಿಕ್ಕೋಸಜ್ಜಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ. ವಣ್ಣುಪಥೇತಿ ವಣ್ಣು ವುಚ್ಚತಿ ವಾಲುಕಾ, ವಾಲುಕಾಮಗ್ಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಣನ್ತಾತಿ ಭೂಮಿಂ ಖಣಮಾನಾ. ಉದಙ್ಗಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಉದಾತಿ ನಿಪಾತೋ, ಅಙ್ಗಣೇತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನೇ, ಅನಾವಾಟೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಣ್ಣುಪಥೇ. ಪಪಂ ಅವಿನ್ದುನ್ತಿ ಉದಕಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು. ಉದಕಞ್ಹಿ ಪಪೀಯನಭಾವೇನ ‘‘ಪಪಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪವದ್ಧಂ ವಾ ಆಪಂ ಪಪಂ, ಮಹೋದಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವನ್ತಿ ಓಪಮ್ಮಪಟಿಪಾದನಂ. ಮುನೀತಿ ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ, ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ, ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಮುನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋ ಪನೇಸ ಅಗಾರಿಯಮುನಿ, ಅನಗಾರಿಯಮುನಿ, ಸೇಕ್ಖಮುನಿ, ಅಸೇಕ್ಖಮುನಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಮುನಿ, ಮುನಿಮುನೀತಿ ಅನೇಕವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಅಗಾರಿಯಮುನೀತಿ ಗಿಹೀ ಆಗತಫಲೋ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನೋ. ಅನಗಾರಿಯಮುನೀತಿ ತಥಾರೂಪೋವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಸೇಕ್ಖಮುನೀತಿ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ. ಅಸೇಕ್ಖಮುನೀತಿ ಖೀಣಾಸವೋ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಮುನೀತಿ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಮುನಿಮುನೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ಮೋನೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ‘‘ಮುನೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ವೀರಿಯಬಲೂಪಪನ್ನೋತಿ ವೀರಿಯೇನ ಚೇವ ಕಾಯಬಲಞಾಣಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಕಿಲಾಸೂತಿ ನಿಕ್ಕೋಸಜ್ಜೋ –

‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ, ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತು;

ಉಪಸುಸ್ಸತು ನಿಸ್ಸೇಸಂ, ಸರೀರೇ ಮಂಸಲೋಹಿತ’’ನ್ತಿ. –

ಏವಂ ವುತ್ತೇನ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅನಲಸೋ. ವಿನ್ದೇ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸಪಿ ಹದಯರೂಪಸ್ಸಪಿ ಸೀತಲಭಾವಕರಣೇನ ‘‘ಸನ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಭಿಞ್ಞಾಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತಾ ಹಿ –

‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸೀತೋ ವಿಹರತಿ ವೋಕಿಣ್ಣೋ ಪಾಪಕೇಹಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಸದತ್ಥಂ ಪರಿಹಾಪೇತಿ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಪಾಪಕೇಹಿ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಸದತ್ಥಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೀನೇನ ಅಗ್ಗಸ್ಸ ಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೨) –

ಏವಂ ಅನೇಕೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಕುಸೀತಸ್ಸ ದುಕ್ಖವಿಹಾರೋ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಚ ಸುಖವಿಹಾರೋ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ. ಇಧಾಪಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ವೀರಿಯಬಲೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ತಮೇವ ಸುಖವಿಹಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಂ ಮುನೀ ವೀರಿಯಬಲೂಪಪನ್ನೋ, ಅಕಿಲಾಸು ವಿನ್ದೇ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ಅಕಿಲಾಸುನೋ ವಣ್ಣುಪಥೇ ಖಣನ್ತಾ ಉದಕಂ ಲಭಿಂಸು, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಾಸನೇ ಅಕಿಲಾಸು ಹುತ್ವಾ ವಾಯಮಮಾನೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಝಾನಾದಿಭೇದಂ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಂ ಲಭತಿ. ಸೋ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಉದಕಮತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಏವರೂಪೇ ಮಗ್ಗಫಲದಾಯಕೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಕಸ್ಮಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಸೀತಿ ಏವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವೀರಿಯಂ ಅನೋಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉದಕದಾಯಕೋ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಯಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಅವಸೇಸಪರಿಸಾ ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಜಾತಾ, ಸತ್ಥವಾಹಜೇಟ್ಠಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ವಣ್ಣುಪಥಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

೩. ಸೇರಿವವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಇಧ ಚೇ ನಂ ವಿರಾಧೇಸೀತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಮೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆನೀತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಏವರೂಪೇ ಮಗ್ಗಫಲದಾಯಕೇ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾಯ ಕಞ್ಚನಪಾತಿಯಾ ಪರಿಹೀನೋ ಸೇರಿವವಾಣಿಜೋ ವಿಯ ಚಿರಂ ಸೋಚಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು, ಭಗವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಮಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಇತೋ ಪಞ್ಚಮೇ ಕಪ್ಪೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇರಿವರಟ್ಠೇ ಕಚ್ಛಪುಟವಾಣಿಜೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸೇರಿವನಾಮಕೇನ ಏಕೇನ ಲೋಲಕಚ್ಛಪುಟವಾಣಿಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನೀಲವಾಹಂ ನಾಮ ನದಿಂ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಅರಿಟ್ಠಪುರಂ ನಾಮ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ನಗರವೀಥಿಯೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತವೀಥಿಯಾ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಇತರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತವೀಥಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ನಗರೇ ಏಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಪರಿಜಿಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪುತ್ತಭಾತಿಕಾ ಚ ಧನಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಅಗಮಂಸು, ಏಕಾ ದಾರಿಕಾ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅವಸೇಸಾ ಅಹೋಸಿ, ತಾ ದ್ವೇಪಿ ಪರೇಸಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವನ್ತಿ. ಗೇಹೇ ಪನ ತಾಸಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪರಿಭುತ್ತಪುಬ್ಬಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿ ಭಾಜನನ್ತರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಅವಲಞ್ಜಿಯಮಾನಾ ಮಲಗ್ಗಹಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ತಾ ತಸ್ಸಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಸೋ ಲೋಲವಾಣಿಜೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಮಣಿಕೇ ಗಣ್ಹಥ, ಮಣಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ಘರದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಯ್ಯಿಕಂ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಮ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ. ಅಮ್ಮ ಮಯಂ ದುಗ್ಗತಾ, ಕಿಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಅಯಂ ನೋ ಪಾತಿ ಅತ್ಥಿ, ನೋ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಕಾರಾ, ಇಮಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಾ ವಾಣಿಜಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪಾತಿಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತವ ಭಗಿನಿಯಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ವಾಣಿಜೋ ಪಾತಿಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾವ ‘‘ಸುವಣ್ಣಪಾತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಾತಿಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಸೂಚಿಯಾ ಲೇಖಂ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದತ್ವಾವ ಇಮಂ ಪಾತಿಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಅಡ್ಢಮಾಸಕೋಪಿಸ್ಸಾ ಮೂಲಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಏಕೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತವೀಥಿಂ ಇತರೋ ಪವಿಸಿತುಂ ಲಭತೀತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ವೀಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಮಣಿಕೇ ಗಣ್ಹಥ, ಮಣಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವಿಚರನ್ತೋ ತಮೇವ ಘರದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಪುನ ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ತಥೇವ ಅಯ್ಯಿಕಂ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಅಯ್ಯಿಕಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪಠಮಂ ಆಗತವಾಣಿಜೋ ಪಾತಿಂ ಭೂಮಿಯಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗತೋ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಮ್ಮ, ಸೋ ವಾಣಿಜೋ ಫರುಸವಾಚೋ, ಅಯಂ ಪನ ಪಿಯದಸ್ಸನೋ ಮುದುಸಲ್ಲಾಪೋ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ನಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ. ಅಮ್ಮ, ತೇನ ಹಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಹೀತಿ. ಸಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಂ ಪಾತಿಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಯಂ ಪಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಭಣ್ಡಂ ಮಯ್ಹಂ ಹತ್ಥೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಯ್ಯ, ಪಠಮಂ ಆಗತವಾಣಿಜೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಕಮ್ಪಿ ನ ಅಗ್ಘತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗತೋ, ಅಯಂ ಪನ ತವ ಪುಞ್ಞೇನ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿ ಜಾತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಂ ಇಮಂ ತುಯ್ಹಂ ದೇಮ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ನೋ ದತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಹೀತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಹತ್ಥಗತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಸತಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಞ್ಚ ಭಣ್ಡಂ ಸಬ್ಬಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಇಮಂ ತುಲಞ್ಚ ಪಸಿಬ್ಬಕಞ್ಚ ಅಟ್ಠ ಚ ಕಹಾಪಣೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಸೀಘಮೇವ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ದತ್ವಾ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿ.

ತತೋ ಲೋಲವಾಣಿಜೋಪಿ ಪುನ ತಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಆಹರಥ ತಂ ಪಾತಿಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಂ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಗ್ಘನಿಕಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ, ತುಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾಮಿಕಸದಿಸೋ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾಣಿಜೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾಯ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಾ ಪರಿಹೀನೋಮ್ಹಿ, ಮಹಾಜಾನಿಕರೋ ವತ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಬಲವಸೋಕೋ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತೇ ಕಹಾಪಣೇ ಚೇವ ಭಣ್ಡಿಕಞ್ಚ ಘರದ್ವಾರೇಯೇವ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಪಹಾಯ ತುಲಾದಣ್ಡಂ ಮುಗ್ಗರಂ ಕತ್ವಾ ಆದಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪದಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ನಾವಿಕ, ನಾವಂ ನಿವತ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ತಾತ, ಮಾ ನಿವತ್ತಯೀ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೇಸಿ. ಇತರಸ್ಸಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಬಲವಸೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಹದಯಂ ಉಣ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ, ಮುಖತೋ ಲೋಹಿತಂ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ, ವಾಪಿಕದ್ದಮೋ ವಿಯ ಹದಯಂ ಫಲಿ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇದಂ ಪಠಮಂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಆಘಾತಬನ್ಧನಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಕಥೇಸಿ –

೩. ‘‘ಇಧ ಚೇ ನಂ ವಿರಾಧೇಸಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮತಂ;

ಚಿರಂ ತ್ವಂ ಅನುತಪ್ಪೇಸಿ, ಸೇರಿವಾಯಂವ ವಾಣಿಜೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಇಧ ಚೇ ನಂ ವಿರಾಧೇಸಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಏತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಯಾಮತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ವಿರಾಧೇಸಿ. ಯದಿ ವಿರಾಧೇಸಿ, ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತೋ ನಾಧಿಗಚ್ಛಸಿ ನ ಪಟಿಲಭಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿರಂ ತ್ವಂ ಅನುತಪ್ಪೇಸೀತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತ್ವಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಸೋಚನ್ತೋ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ಅನುತಪೇಸ್ಸಸಿ, ಅಥ ವಾ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯತಾಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿರಾಧಿತತ್ತಾ ದೀಘರತ್ತಂ ನಿರಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಅನುಭವನ್ತೋ ಅನುತಪ್ಪಿಸ್ಸಸಿ ಕಿಲಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ? ಸೇರಿವಾಯಂವ ವಾಣಿಜೋತಿ ‘‘ಸೇರಿವಾ’’ತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಅಯಂ ವಾಣಿಜೋ ಯಥಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸೇರಿವನಾಮಕೋ ವಾಣಿಜೋ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಂ ಅಕತ್ವಾ ತತೋ ಪರಿಹೀನೋ ಅನುತಪ್ಪಿ, ಏವಮೇವ ತ್ವಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಯತ್ತಸುವಣ್ಣಪಾತಿಸದಿಸಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯತಾಯ ಅನಧಿಗಚ್ಛನ್ತೋ ತತೋ ಪರಿಹೀನೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುತಪ್ಪಿಸ್ಸಸಿ. ಸಚೇ ಪನ ವೀರಿಯಂ ನ ಓಸ್ಸಜಿಸ್ಸಸಿ, ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ವಿಯ ಮಮ ಸಾಸನೇ ನವವಿಧಮ್ಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸಸೀತಿ.

ಏವಮಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅರಹತ್ತೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬಾಲವಾಣಿಜೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಸೇರಿವವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

೪. ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಕಮ್ಬವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ತಾವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ಧನಸೇಟ್ಠಿಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಅತ್ತನೋ ದಾಸೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮೇ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಭೀತಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಚೇ ಮೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಇಮಂ ದೋಸಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಜಾನನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಭೋಪಿ ಅಗಮಂಸು.

ತೇಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಾಮಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಗಬ್ಭೋ ಮೇ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತೋ, ಞಾತಿಬನ್ಧುವಿರಹಿತೇ ಠಾನೇ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದುಕ್ಖಮೇವ, ಕುಲಗೇಹಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಮೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಚ್ಛಾಮ, ಸ್ವೇ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಸಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಬಾಲೋ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಮಹನ್ತತಾಯ ಗನ್ತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹತಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾಮ ಏಕನ್ತಹಿತಾ, ಅಯಂ ಗಚ್ಛತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಗೇಹಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಂ ಗತಭಾವಂ ಅನನ್ತರಗೇಹವಾಸೀನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ಅಥ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಘರಂ ಆಗತೋ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಲಘರಂ ಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ತತ್ಥೇವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ ಭದ್ದೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಮಯಂ ಕುಲಘರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನ್ತರಾವ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ನಿವತ್ತಾಮಾ’’ತಿ ದ್ವೇಪಿ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ತಸ್ಸ ಚ ದಾರಕಸ್ಸ ಪನ್ಥೇ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ಪನ್ಥಕೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಪರೋಪಿ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸಾಪಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಪನ್ಥೇ ಜಾತತ್ತಾ ಪಠಮಜಾತಸ್ಸ ‘‘ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಇತರಸ್ಸ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತೇ ದ್ವೇಪಿ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗತಾ.

ತೇಸಂ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಂ ಅಯಂ ಮಹಾಪನ್ಥಕದಾರಕೋ ಅಞ್ಞೇ ದಾರಕೇ ‘‘ಚೂಳಪಿತಾ ಮಹಾಪಿತಾ’’ತಿ, ‘‘ಅಯ್ಯಕೋ ಅಯ್ಯಿಕಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತೇ ಸುತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಞ್ಞೇ ದಾರಕಾ ‘ಚೂಳಪಿತಾ ಮಹಾಪಿತಾ’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ‘ಅಯ್ಯಕೋ ಅಯ್ಯಿಕಾ’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ತಾತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ಥ ಞಾತಕಾ ನತ್ಥಿ, ರಾಜಗಹನಗರೇ ಪನ ವೋ ಧನಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅಯ್ಯಕೋ, ತತ್ಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂ ಞಾತಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ನ ಗಚ್ಛಥ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅಗಮನಕಾರಣಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪುತ್ತೇಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಸಾಮಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಇಮೇ ದಾರಕಾ ಮಂ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲಮೇನ್ತಿ, ಕಿಂ ನೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಿಸ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏಹಿ ದಾರಕಾನಂ ಅಯ್ಯಕಕುಲಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಪನ ತತ್ಥ ನಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ದಾರಕಾನಂ ಅಯ್ಯಕಕುಲಮೇವ ದಟ್ಠುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ದಾರಕೇ ಆದಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಪತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ನಿವಾಸಂ ಕತ್ವಾ ದಾರಕಮಾತಾ ದ್ವೇ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಭಾವಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ.

ತೇ ತಂ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಂಸಾರೇ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ನ ಪುತ್ತೋ ನ ಧೀತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾಪರಾಧಿಕಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಠಾತುಂ, ಏತ್ತಕಂ ಪನ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವನ್ತು, ದಾರಕೇ ಪನ ಇಧ ಪೇಸೇನ್ತೂ’’ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಪೇಸಿತಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಾರಕೇ ಆಗತದೂತಾನಂಯೇವ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ, ದಾರಕಾ ಅಯ್ಯಕಕುಲೇ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ತೇಸು ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಅತಿದಹರೋ, ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಪನ ಅಯ್ಯಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಂ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ. ಸೋ ಅಯ್ಯಕಂ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಸಕಲಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತೋ ತವೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಭದ್ದಿಕಾ, ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಪಬ್ಬಜ ತಾತಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ದಾರಕೋ ತೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಾಮೀತಿ ವದತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಬಹುಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಸೋ ಝಾನಸುಖೇನ, ಮಗ್ಗಸುಖೇನ, ಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಸುಖಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ದಾತು’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಅಯ್ಯಕಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಚೂಳಪನ್ಥಕದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ದಸಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕಸಾಮಣೇರೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾವ ದನ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ.

‘‘ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಕೋಕನದಂ ಸುಗನ್ಧಂ, ಪಾತೋ ಸಿಯಾ ಫುಲ್ಲಮವೀತಗನ್ಧಂ;

ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಪಸ್ಸ ವಿರೋಚಮಾನಂ, ತಪನ್ತಮಾದಿಚ್ಚಮಿವನ್ತಲಿಕ್ಖೇ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೩; ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೫) –

ಇಮಂ ಏಕಗಾಥಂ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞವಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ದನ್ಧಭಿಕ್ಖುನೋ ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನ ಪರಿಹಾಸೇನ ಲಜ್ಜಿತೋ ನೇವ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ನ ಸಜ್ಝಾಯಮಕಾಸಿ. ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾವ ದನ್ಧೋ ಜಾತೋ, ಗಹಿತಗಹಿತಂ ಪದಂ ಉಪರೂಪರಿ ಪದಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಇಮಮೇವ ಗಾಥಂ ಗಹೇತುಂ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ.

ಅಥ ನಂ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಆಹ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕ, ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಅಭಬ್ಬೋ, ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಪನ ತ್ವಂ ಕಥಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ನಿಕ್ಖಮ ಇತೋ’’ತಿ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಸಿನೇಹೇನ ಗಿಹಿಭಾವಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಾಲೇ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋ ಹೋತಿ. ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಬಹುಂ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅಮ್ಬವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಪನ್ಥಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿತ್ತಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಾನಿ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿವೇಸನೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ದನ್ಧೋ ಅವಿರುಳ್ಹಿಧಮ್ಮೋ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಥೇರೋ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಥೇರೋ ಏತ್ತಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಮಂ ಬಾಹಿರಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ಮಯಿ ಚಿತ್ತಂ ಭಿನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಸಾಸನೇನ, ಗಿಹೀ ಹುತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ‘‘ಗಿಹೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಯಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇಯೇವ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಠಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಘರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಹಂ ಪನ, ತ್ವಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕ, ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಾತಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕಡ್ಢತಿ, ತೇನಾಹಂ ವಿಬ್ಭಮಿತುಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕ, ತವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಮಮ ಸನ್ತಕಾ, ಭಾತರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತೋ ಕಸ್ಮಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ನಾಗಞ್ಛಿ? ಏಹಿ ಕಿಂ ತೇ ಗಿಹಿಭಾವೇನ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಭಗವಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪ್ಪಮುಖೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕ, ತ್ವಂ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಪಿಲೋತಿಕಂ ‘ರಜೋಹರಣಂ ರಜೋಹರಣ’ನ್ತಿ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ಇಧೇವ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಖಣ್ಡಂ ದತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಜೀವಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ.

ಚೂಳಪನ್ಥಕೋಪಿ ಸೂರಿಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಖಣ್ಡಂ ‘‘ರಜೋಹರಣಂ ರಜೋಹರಣ’’ನ್ತಿ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಖಣ್ಡಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಅಹೋಸಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಖಣ್ಡಂ ಅತಿವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಇಮಂ ಪನ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಿಮಪಕತಿಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಏವಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಜಾತಂ, ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರುಳ್ಹ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕ, ತ್ವಂ ಏತಂ ಪಿಲೋತಿಕಾಖಣ್ಡಮೇವ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ರಜೋರಞ್ಜಿತಂ ಜಾತನ್ತಿ ಮಾ ಸಞ್ಞಂ ಕರಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪನ ತೇ ರಾಗರಜಾದಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಹರಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ರಾಗೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತಿ, ರಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರಜೋತಿ;

ಏತಂ ರಜಂ ವಿಪ್ಪಜಹಿತ್ವ ಭಿಕ್ಖವೋ, ವಿಹರನ್ತಿ ತೇ ವಿಗತರಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ದೋಸೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತಿ, ದೋಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರಜೋತಿ;

ಏತಂ ರಜಂ ವಿಪ್ಪಜಹಿತ್ವ ಭಿಕ್ಖವೋ, ವಿಹರನ್ತಿ ತೇ ವಿಗತರಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ಮೋಹೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತಿ, ಮೋಹಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರಜೋತಿ;

ಏತಂ ರಜಂ ವಿಪ್ಪಜಹಿತ್ವ ಭಿಕ್ಖವೋ, ವಿಹರನ್ತಿ ತೇ ವಿಗತರಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ’’ತಿ. (ಮಹಾನಿ. ೨೦೯; ಚೂಳನಿ. ಉದಯಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭೪);

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿಯೇವಸ್ಸ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಆಗಮಂಸು. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಲಾಟತೋ ಸೇದೇ ಮುಚ್ಚನ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಸಾಟಕೇನ ನಲಾಟನ್ತಂ ಪುಞ್ಛಿ, ಸಾಟಕೋ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವರೂಪೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಸಾಟಕೋ ಪಕತಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಜಾತೋ, ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿ. ತೇನ ಕಾರಣೇನಸ್ಸ ರಜೋಹರಣಮೇವ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ.

ಜೀವಕೋಪಿ ಖೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನನು, ಜೀವಕ, ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತಂ ಪಿದಹಿ. ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಿಹಾರೇ ನತ್ಥಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಜೀವಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಜೀವಕೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ, ಗಚ್ಛ, ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಿಕೋ ‘ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಭಣತಿ, ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಮಸ್ಸ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಕಲಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಪೂರೇಸಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ರಜನಕಮ್ಮಂ, ಏಕಚ್ಚೇ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸದಿಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ಮಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಹಾರೇ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಸಕಲಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಜೀವಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ಖೋ ತತ್ಥೇವ –

‘‘ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮತ್ತಾನಂ, ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾನ ಪನ್ಥಕೋ;

ನಿಸೀದಮ್ಬವನೇ ರಮ್ಮೇ, ಯಾವ ಕಾಲಪ್ಪವೇದನಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೫೬೩);

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಆಹ – ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಸತ್ಥಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ನಾಮ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ. ತೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ, ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ’’ತಿ ಮುಖಸಹಸ್ಸಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಪುರಿಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಿರ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೂಳಪನ್ಥಕಾಯೇವ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯೋ ಪಠಮಂ ‘‘ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹ, ಅವಸೇಸಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ, ತಾವದೇವ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು. ಥೇರೋ ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಜೀವಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಜೀವಕ, ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹ, ಅಯಂ ತೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಜೀವಕೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಥೇರೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ತರುಣಸೀಹೋ ವಿಯ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸಂಖೋಭೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವತ್ತೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪ್ಪಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಗತೋವಾದಂ ದತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುರಭಿಗನ್ಧವಾಸಿತಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ. ಅಥ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಮೋಸರಿತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ವಿಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಂ ಆರಭಿಂಸು ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಏಕಗಾಥಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ದನ್ಧೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅನುತ್ತರಧಮ್ಮರಾಜತಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವಸ್ಸ ಅನ್ತರಭತ್ತೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅದಾಸಿ, ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿಯೇವ ಆಗತಾನಿ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಬಲಂ ನಾಮ ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಇಮಂ ಕಥಾಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಬುದ್ಧಸೇಯ್ಯಾಯ ಉಟ್ಠಾಯ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಜುಲತಂ ವಿಯ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಸದಿಸಂ ಸುಗತಮಹಾಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸುರಭಿಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಮತ್ತವಾರಣೋ ವಿಯ ಸೀಹವಿಕ್ಕನ್ತವಿಲಾಸೇನ ವಿಜಮ್ಭಮಾನೋ ಸೀಹೋ ವಿಯ ಅನನ್ತಾಯ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಮಣ್ಡಪಮಜ್ಝೇ ಸುಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಛಬ್ಬಣ್ಣಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅಣ್ಣವಕುಚ್ಛಿಂ ಓಭಾಸಯಮಾನೋ ಯುಗನ್ಧರಮತ್ಥಕೇ ಬಾಲಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಆಸನಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಪನ ಆಗತಮತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಕಥಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಮುದುಕೇನ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಸಾ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತಿ, ಏಕಸ್ಸಪಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಉಕ್ಕಾಸಿತಸದ್ದೋ ವಾ ಖಿಪಿತಸದ್ದೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಬುದ್ಧಗಾರವೇನ ಸಗಾರವಾ ಬುದ್ಧತೇಜೇನ ತಜ್ಜಿತಾ ಮಯಿ ಆಯುಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಅಕಥೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ಪಠಮಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನವತ್ತಂ ನಾಮ ಮಯಾವ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಅಹಮೇವ ಪಠಮಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಧುರೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ, ಕಾ ಚ ಪನ ವೋ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭನ್ತೇ, ನ ಮಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಅಞ್ಞಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇಮ, ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಪನ ಗುಣೇ ವಣ್ಣಯಮಾನಾ ನಿಸಿನ್ನಾಮ್ಹ ‘‘ಆವುಸೋ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಚೂಳಪನ್ಥಕಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಏಕಂ ಗಾಥಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ದನ್ಧೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಅನುತ್ತರಧಮ್ಮರಾಜತಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವಸ್ಸ ಅನ್ತರಭತ್ತೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅದಾಸಿ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಬಲಂ ನಾಮ ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇದಾನಿ ತಾವ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಮಹನ್ತತಂ ಪತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭೋಗೇಸುಪಿ ಭೋಗಮಹನ್ತತಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಭಗವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಮತಮೂಸಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ಇದಮಾಹ ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಚಕ್ಖುಮತಾ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಇಮಂ ಉನ್ದೂರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಭರಣಞ್ಚ ಕಾತುಂ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಚ ಪಯೋಜೇತು’’ನ್ತಿ? ಅಞ್ಞತರೋ ದುಗ್ಗತಕುಲಪುತ್ತೋ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಮೂಸಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಪಣೇ ಬಿಳಾಲಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಕಾಕಣಿಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಾಯ ಕಾಕಣಿಕಾಯ ಫಾಣಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಘಟೇನ ಪಾನೀಯಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಮಾಲಾಕಾರೇ ದಿಸ್ವಾ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಫಾಣಿತಖಣ್ಡಂ ದತ್ವಾ ಉಳುಙ್ಕೇನ ಪಾನೀಯಂ ಅದಾಸಿ, ತೇ ಚಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ತೇನ ಪುಪ್ಫಮೂಲೇನ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಫಾಣಿತಞ್ಚ ಪಾನೀಯಘಟಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಮೇವ ಗತೋ. ತಸ್ಸ ತಂ ದಿವಸಂ ಮಾಲಾಕಾರಾ ಅಡ್ಢೋಚಿತಕೇ ಪುಪ್ಫಗಚ್ಛೇ ದತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ಲಭಿ.

ಪುನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾತವುಟ್ಠಿದಿವಸೇ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ಬಹೂ ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕಾ ಚ ಸಾಖಾ ಚ ಪಲಾಸಞ್ಚ ವಾತೇನ ಪಾತಿತಂ ಹೋತಿ, ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಛಡ್ಡೇತುಂ ಉಪಾಯಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಇಮಾನಿ ದಾರುಪಣ್ಣಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ತೇ ಇಮಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಆಹ, ಸೋ ‘‘ಗಣ್ಹ ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಚೂಳನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ದಾರಕಾನಂ ಕೀಳನಮಣ್ಡಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಫಾಣಿತಂ ದತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಾನಿ ದಾರುಪಣ್ಣಾನಿ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರೇ ರಾಸಿಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ರಾಜಕುಮ್ಭಕಾರೋ ರಾಜಕುಲೇ ಭಾಜನಾನಂ ಪಚನತ್ಥಾಯ ದಾರೂನಿ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರೇ ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಚೂಳನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ದಾರುವಿಕ್ಕಯೇನ ಸೋಳಸ ಕಹಾಪಣೇ ಚಾಟಿಆದೀನಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಭಾಜನಾನಿ ಲಭಿ.

ಸೋ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಕಹಾಪಣೇಸು ಜಾತೇಸು ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಉಪಾಯೋ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ನಗರದ್ವಾರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಏಕಂ ಪಾನೀಯಚಾಟಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ತಿಣಹಾರಕೇ ಪಾನೀಯೇನ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ತೇ ಆಹಂಸು ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ಕಿಂ ತೇ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೋ ಥಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೇನ ಚ ಜಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಥಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೋ ‘‘ಸ್ವೇ ಇಮಂ ನಗರಂ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಕೋ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಿಣಹಾರಕೇ ಆಹ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ಏಕೇಕಂ ತಿಣಕಲಾಪಂ ದೇಥ, ಮಯಾ ಚ ತಿಣೇ ಅವಿಕ್ಕಿಣಿತೇ ಅತ್ತನೋ ತಿಣಂ ಮಾ ವಿಕ್ಕಿಣಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ತಿಣಕಲಾಪಸತಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಘರೇ ಪಾಪಯಿಂಸು. ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ಸಕಲನಗರೇ ಅಸ್ಸಾನಂ ಗೋಚರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತಂ ತಿಣಂ ಗಣ್ಹಿ.

ತತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನಸ್ಸ ಜಲಪಥಕಮ್ಮಿಕೋ ಸಹಾಯಕೋ ಆರೋಚೇಸಿ ‘‘ಪಟ್ಟನಮ್ಹಿ ಮಹಾನಾವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ರಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ನಾವಾಪಟ್ಟನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಸಚ್ಚಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಬಾಹಿರತೋ ವಾಣಿಜೇಸು ಆಗತೇಸು ತತಿಯೇನ ಪಟಿಹಾರೇನ ಮಂ ಆರೋಚೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ನಾವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಸತಮತ್ತಾ ವಾಣಿಜಾ ‘‘ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ಆಗಮಿಂಸು. ಭಣ್ಡಂ ತುಮ್ಹೇ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಮಹಾವಾಣಿಜೇನ ಸಚ್ಚಕಾರೋ ದಿನ್ನೋತಿ. ತೇ ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ. ಪಾದಮೂಲಿಕಪುರಿಸಾ ಪುರಿಮಸಞ್ಞಾವಸೇನ ತತಿಯೇನ ಪಟಿಹಾರೇನ ತೇಸಂ ಆಗತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತೇ ಸತಮತ್ತಾ ವಾಣಿಜಾ ಏಕೇಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಾವಾಯ ಪತ್ತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಏಕೇಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ತಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮಕಂಸು.

ಚೂಳನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕತಞ್ಞುನಾ ಮೇ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ಗತೋ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ತಾತ, ಕತ್ವಾ ಇದಂ ಧನಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಥಿತಉಪಾಯೇ ಠತ್ವಾ ಚತುಮಾಸಮ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಮತಮೂಸಿಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ಥುಂ ಕಥೇಸಿ. ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಏವರೂಪಂ ದಾರಕಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ದತ್ವಾ ಸಕಲಕುಟುಮ್ಬಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಪಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಕಥೇಸಿ –

೪. ‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀ, ಪಾಭತೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಕೇನಪೀತಿ ಥೋಕೇನಪಿ ಪರಿತ್ತಕೇನಪಿ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಪಞ್ಞವಾ. ಪಾಭತೇನಾತಿ ಭಣ್ಡಮೂಲೇನ. ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ವೋಹಾರಕುಸಲೋ. ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಧನಞ್ಚ ಯಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಸಣ್ಠಾಪೇತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮಂ, ಯಥಾ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪರಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗೋಮಯಚುಣ್ಣಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಖವಾತೇನ ಧಮನ್ತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ ಮಹನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಪಾಭತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಾನಾಉಪಾಯೇಹಿ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಧನಞ್ಚ ಯಸಞ್ಚ ವಡ್ಢೇತಿ, ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಾಯ ಏವ ವಾ ಪನ ಧನಯಸಮಹನ್ತತಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇದಾನಿ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಮಹನ್ತತಂ ಪತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಭೋಗೇಸುಪಿ ಭೋಗಮಹನ್ತತಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ ಏವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಚೂಳನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಚೂಳಕಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

೫. ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಿಮಗ್ಘತಿ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಆಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಾತೋವ ಸಲಾಕಭತ್ತಾನಿ ಉದ್ದಿಸಮಾನೇ ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ವರಭತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಕದಾಚಿ ಲಾಮಕಭತ್ತಂ. ಸೋ ಲಾಮಕಭತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತದಿವಸೇ ಸಲಾಕಗ್ಗಂ ಆಕುಲಂ ಕರೋತಿ, ‘‘ಕಿಂ ದಬ್ಬೋವ ಸಲಾಕಂ ದಾತುಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಮ್ಹೇ ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಲಾಕಗ್ಗಂ ಆಕುಲಂ ಕರೋನ್ತೇ ‘‘ಹನ್ದ ದಾನಿ ತ್ವಮೇವ ಸಲಾಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಲಾಕಪಚ್ಛಿಂ ಅದಂಸು. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಲಾಕಂ ಅದಾಸಿ. ದೇನ್ತೋ ಚ ಪನ ‘‘ಇದಂ ವರಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಲಾಮಕಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಅಸುಕವಸ್ಸಗ್ಗೇ ವರಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಅಸುಕವಸ್ಸಗ್ಗೇ ಲಾಮಕಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಠಿತಿಕಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಸುಕವಸ್ಸಗ್ಗೇ ಠಿತಿಕಾ’’ತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಠಿತವೇಲಾಯ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಯಂ ಠಿತಿಕಾ ಠಿತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಭಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ಲೇಖಂ ಕಡ್ಢತಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಸಲಾಕಗ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮನ್ದತರಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಬಹುತರಾ ವಾ, ತೇಸು ಮನ್ದತರೇಸು ಲೇಖಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ಬಹುತರೇಸು ಉಪರಿ. ಸೋ ಠಿತಿಕಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಲೇಖಾಸಞ್ಞಾಯ ಸಲಾಕಂ ದೇತಿ.

ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಉದಾಯಿ, ಲೇಖಾ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಹೋತಿ ಉಪರಿ ವಾ, ವರಭತ್ತಂ ಪನ ಅಸುಕವಸ್ಸಗ್ಗೇ ಠಿತಂ, ಲಾಮಕಭತ್ತಂ ಅಸುಕವಸ್ಸಗ್ಗೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪ್ಫರನ್ತೋ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ಅಯಂ ಲೇಖಾ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಠಿತಾ, ಕಿಂ ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ದಹಾಮಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಲೇಖಾಯ ಸದ್ದಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥ ನಂ ದಹರಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ‘‘ಆವುಸೋ ಲಾಲುದಾಯಿ ತಯಿ ಸಲಾಕಂ ದೇನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಲಾಭೇನ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ನ ತ್ವಂ ದಾತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಗಚ್ಛ ಇತೋ’’ತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಲಾಕಗ್ಗೇ ಮಹನ್ತಂ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಆನನ್ದ, ಸಲಾಕಗ್ಗೇ ಮಹನ್ತಂ ಕೋಲಾಹಲಂ, ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ನ ಇದಾನೇವ ಲಾಲುದಾಯಿ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಪರೇಸಂ ಲಾಭಹಾನಿಂ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಿ ಚೇವ ಮಣಿಸುವಣ್ಣಾದೀನಿ ಚ ಅಗ್ಘಾಪೇಸಿ, ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಸಾಮಿಕಾನಂ ಭಣ್ಡಾನುರೂಪಮೇವ ಮೂಲಂ ದಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಪನ ಲುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಲೋಭಪಕತಿತಾಯ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕೋ ಏವಂ ಅಗ್ಘಾಪೇನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಮಮ ಗೇಹೇ ಧನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಮೇಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ಗಾಮಿಕಮನುಸ್ಸಂ ಲೋಲಬಾಲಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಯ್ಹಂ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಭಣೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಕಮ್ಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾತಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಧನರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ತಂ ಬಾಲಂ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಕಮ್ಮೇ ಠಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ಬಾಲೋ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಿ ಅಗ್ಘಾಪೇನ್ತೋ ಅಗ್ಘಂ ಹಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಕಥೇತಿ. ತಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಿತತ್ತಾ ಯಂ ಸೋ ಕಥೇತಿ, ತಮೇವ ಮೂಲಂ ಹೋತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉತ್ತರಾಪಥತೋ ಏಕೋ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಆನೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಅಗ್ಘಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಸ್ಸಸತಾನಂ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಂ ಅಗ್ಘಮಕಾಸಿ. ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಸ್ಸ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಅಸ್ಸಸಾಲಾಯಂ ಸಣ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ಪೋರಾಣಅಗ್ಘಾಪನಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಥ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಾವ ಅಸ್ಸಾ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಂ ಅಗ್ಘನ್ತೀತಿ ಞಾತಮೇತಂ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಯಾ ಅಗ್ಘಂ ಜಾನಿತುಕಾಮಮ್ಹಾ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥ ನೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಸಾ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾ ಇದಂ ನಾಮ ಅಗ್ಘತೀತಿ ವತ್ತು’ನ್ತಿ, ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ವದತಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಸ್ಸ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ಲಞ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾವ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಾಮ ರಾಜಕುಲ’’ನ್ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಅಮಚ್ಚಾ ಅಗಮಿಂಸು. ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ದೇವ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಸ್ಸಸತಾನಂ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ಅಗ್ಘನಕಭಾವಂ ಜಾನಾಮ, ಸಾ ಪನ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತೀತಿ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಂ ಪುಚ್ಛಥ ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕ, ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಕಿಂ ಅಗ್ಘನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ, ದೇವಾತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಭಣೇ, ಅಸ್ಸಾ ತಾವ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ಅಗ್ಘನ್ತು. ಸಾ ಪನ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತಿ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಬಾಲಪುರಿಸೋ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಂ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ ಅಗ್ಘತಿ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜಾನಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೋ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ಅಸ್ಸಾನಂ ಅಗ್ಘಮಕಾಸಿ. ಪುನ ವಾಣಿಜಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಲಞ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ ಅಗ್ಘಮಕಾಸಿ. ತದಾ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೋ ಹೋತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಂ, ಬಾಹಿರಂ ಪನ ತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ ರಟ್ಠಂ. ಇತಿ ಸೋ ಬಾಲೋ ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾಯ ಅಗ್ಘಮಕಾಸಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹಸಮಾನಾ ‘‘ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಥವಿಞ್ಚ ರಜ್ಜಞ್ಚ ಅನಗ್ಘನ್ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹುಮ್ಹ, ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಕಿರ ಸರಾಜಕಂ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಮತ್ತಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಅಹೋ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಸ್ಸ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾ. ಕಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಯಂ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕೋ ವಿಹಾಸಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಏವ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಅಕಂಸು –

೫. ‘‘ಕಿಮಗ್ಘತಿ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾಯಂ, ಅಸ್ಸಾನ ಮೂಲಾಯ ವದೇಹಿ ರಾಜ;

ಬಾರಾಣಸಿಂ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ, ಅಯಮಗ್ಘತಿ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಕಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ರಾಜಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ತಂ ಬಾಲಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಗ್ಘಾಪನಿಕಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಗಾಮಿಕಬಾಲಅಗ್ಘಾಪನಿಕೋ ಲಾಲುದಾಯೀ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಅಗ್ಘಾಪನಿಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

೬. ದೇವಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಬಹುಭಣ್ಡಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕಿರೇಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಭರಿಯಾಯ ಕಾಲಕತಾಯ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವೇಣಞ್ಚ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಞ್ಚ ಭಣ್ಡಗಬ್ಭಞ್ಚ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಗಬ್ಭಂ ಸಪ್ಪಿತಣ್ಡುಲಾದೀಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅತ್ತನೋ ದಾಸೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಆಹಾರಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಬಹುಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಚ ಅಹೋಸಿ, ರತ್ತಿಂ ಅಞ್ಞಂ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಹೋತಿ, ದಿವಾ ಅಞ್ಞಂ. ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ವಸತಿ. ತಸ್ಸೇಕದಿವಸಂ ಚೀವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪರಿವೇಣೇ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಜಾನಪದಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾ ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೀವರಾದೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಿಮಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆವುಸೋ, ಇದಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ, ಇದಮ್ಪಿ ನಿವಾಸನಂ, ಇದಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ, ಸಬ್ಬಂ ತುಯ್ಹಮೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಮಯ್ಹಮೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ ಭಗವತಾ ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ, ತ್ವಂ ಏವಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏವಂ ಬಹುಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಜಾತೋ, ಏಹಿ ತಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಕಂಯೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಭಣ್ಡೋ ಬಹುಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಭಣ್ಡೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಭಣ್ಡೋ ಜಾತೋ’’? ‘‘ನನು ಅಹಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾಯ ಪವಿವೇಕಸ್ಸ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಪಿತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ದಾನಿ ನೀಹಾರೇನ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾರುಪನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಯಮಾನೋ ‘‘ನನು ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಗವೇಸಕೋ ದಕರಕ್ಖಸಕಾಲೇಪಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಗವೇಸಮಾನೋ ದ್ವಾದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವಿಹಾಸಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಏವಂ ಗರುಕೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಪಾರುಪನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಹಾಯ ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು, ಭಗವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಮಹಿಸಾಸಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ಚನ್ದಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ಪನ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ರಾಜಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ರಞ್ಞೋ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ, ಸಾಪಿ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ‘‘ಸೂರಿಯಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ರಾಜಾ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ತೇ ವರಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ದೇವೀ, ವರಂ ಇಚ್ಛಿತಕಾಲೇ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ಪುತ್ತೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೇ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ದೇವೇನ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲೇ ವರೋ ದಿನ್ನೋ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ರಜ್ಜಂ ದೇಹೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾ ವಿಯ ಜಲಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಮಾನಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಪಾಪಕಮ್ಪಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುತ್ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಅಹಂ ಸೂರಿಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲೇ ವರಂ ಅದಾಸಿಂ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಮಾತಾ ರಜ್ಜಂ ಯಾಚತಿ, ಅಹಂ ತಸ್ಸ ನ ದಾತುಕಾಮೋ, ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಪಾಪೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಪಕಮ್ಪಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ, ತುಮ್ಹೇ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಮ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕುಲಸನ್ತಕೇ ನಗರೇ ರಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ರೋದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಚುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ತೇ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರನ್ತೇ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಕೀಳಮಾನೋ ಸೂರಿಯಕುಮಾರೋ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಭಾತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತೇ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೂರಿಯಕುಮಾರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ತಾತ ಸೂರಿಯಕುಮಾರ, ಏತಂ ಸರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಚ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ. ತಂ ಪನ ಸರಂ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಏಕೇನ ದಕರಕ್ಖಸೇನ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ವೇಸ್ಸವಣೋ ಚ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ದೇವಧಮ್ಮಜಾನನಕೇ ಯೇ ಅಞ್ಞೇ ಇಮಂ ಸರಂ ಓತರನ್ತಿ, ತೇ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಸಿ. ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ನ ಲಭಸೀ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ರಕ್ಖಸೋ ಯೇ ತಂ ಸರಂ ಓತರನ್ತಿ, ತೇ ದೇವಧಮ್ಮೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಖಾದತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೂರಿಯಕುಮಾರೋ ತಂ ಸರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅವೀಮಂಸಿತ್ವಾವ ಓತರಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ರಕ್ಖಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವಧಮ್ಮೇ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ದೇವಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ‘‘ತ್ವಂ ದೇವಧಮ್ಮೇ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಂ ಅತಿಚಿರಾಯನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚನ್ದಕುಮಾರಂ ಪೇಸೇಸಿ. ರಕ್ಖಸೋ ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವಧಮ್ಮೇ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ ಜಾನಾಮಿ, ದೇವಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ’’ತಿ. ರಕ್ಖಸೋ ‘‘ನ ತ್ವಂ ದೇವಧಮ್ಮೇ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಠಪೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಚಿರಾಯನ್ತೇ ‘‘ಏಕೇನ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಯಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಓತರಣಪದವಳಞ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ರಕ್ಖಸಪರಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಇಮಿನಾ ಸರೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಖಗ್ಗಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಧನುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದಕರಕ್ಖಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉದಕಂ ಅನೋತರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವನಕಮ್ಮಿಕಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಭೋ, ಪುರಿಸ, ತ್ವಂ ಮಗ್ಗಕಿಲನ್ತೋ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಸರಂ ಓತರಿತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಭಿಸಮುಳಾಲಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ನ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ? ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ಯಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಯಾ ಮೇ ಭಾತಿಕಾ ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಗಹಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಸರಂ ಓತಿಣ್ಣಕೇ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇವ ಲಭಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೇ ದೇವಧಮ್ಮೇ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೇ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ ದೇವಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ಅಹಂ ತೇ ದೇವಧಮ್ಮೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಕಥೇಹಿ, ಅಹಂ ದೇವಧಮ್ಮೇ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಹಂ ದೇವಧಮ್ಮೇ ಕಥೇಯ್ಯಂ, ಕಿಲಿಟ್ಠಗತ್ತೋ ಪನಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಯಕ್ಖೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಮಣ್ಡಪಮಜ್ಝೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಯಕ್ಖಂ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಓಹಿತಸೋತೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇವಧಮ್ಮೇ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬. ‘‘ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಸಮಾಹಿತಾ;

ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಲೋಕೇ, ದೇವಧಮ್ಮಾತಿ ವುಚ್ಚರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಹಿರಿಯಾ ಚ ಓತ್ತಪ್ಪೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ತೇಸು ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ ಹಿರಿಯತೀತಿ ಹಿರೀ, ಲಜ್ಜಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇಹಿಯೇವ ಓತ್ತಪ್ಪತೀತಿ ಓತ್ತಪ್ಪಂ, ಪಾಪತೋ ಉಬ್ಬೇಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹಿರೀ, ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ. ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ಹಿರೀ, ಲೋಕಾಧಿಪತೇಯ್ಯಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ. ಲಜ್ಜಾಸಭಾವಸಣ್ಠಿತಾ ಹಿರೀ, ಭಯಸಭಾವಸಣ್ಠಿತಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ. ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವಲಕ್ಖಣಾ ಹಿರೀ, ವಜ್ಜಭೀರುಕಭಯದಸ್ಸಾವಿಲಕ್ಖಣಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ.

ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಹಿರಿಂ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ – ಜಾತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸೂರಭಾವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಕಥಂ? ‘‘ಪಾಪಕರಣಂ ನಾಮೇತಂ ನ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಂ, ಹೀನಜಚ್ಚಾನಂ ಕೇವಟ್ಟಾದೀನಂ ಕಮ್ಮಂ, ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತಾವ ಜಾತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಾಪಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಹಿರಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ತಥಾ ‘‘ಪಾಪಕರಣಂ ನಾಮೇತಂ ದಹರೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ, ಮಾದಿಸಸ್ಸ ವಯೇ ಠಿತಸ್ಸ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಾಪಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಹಿರಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ತಥಾ ‘‘ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನಾಮೇತಂ ದುಬ್ಬಲಜಾತಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮಂ, ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಸೂರಭಾವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸೂರಭಾವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಾಪಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಹಿರಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ತಥಾ ‘‘ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನಾಮೇತಂ ಅನ್ಧಬಾಲಾನಂ ಕಮ್ಮಂ, ನ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಾಪಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಹಿರಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಹಿರಿಂ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ ಹಿರಿಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಹಿರೀ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ? ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಚತೂಸು ಪರಿಸಾಸು ಗರಹಪ್ಪತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ.

‘‘ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಂ ವಿಞ್ಞೂ, ಅಸುಚಿಂ ನಾಗರಿಕೋ ಯಥಾ;

ವಜ್ಜಿತೋ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ, ಕಥಂ ಭಿಕ್ಖು ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧ ಬಲರಾಸಿವಣ್ಣನಾ) –

ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಹಿ ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಓತ್ತಪ್ಪೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಹಿರೀ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ನಾಮ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸ ನ ಯುತ್ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಪಾಪಂ ನ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ಹಿರೀ ಅತ್ತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –