೧೩. ಕುಸನಾಳಿವಗ್ಗೋ

[೧೨೧] ೧. ಕುಸನಾಳಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕರೇ ಸರಿಕ್ಖೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಮಿತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಞಾತಿಬನ್ಧವಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಅಯಂ ತಯಾ ಜಾತಿಗೋತ್ತಧನಧಞ್ಞಾದೀಹಿ ನೇವ ಸದಿಸೋ, ನ ಉತ್ತರಿತರೋ, ಕಸ್ಮಾ ಏತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕರೋಸಿ, ಮಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿವಾರೇಸುಂ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಪನ ‘‘ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೋ ನಾಮ ಹೀನೇಹಿಪಿ ಸಮೇಹಿಪಿ ಅತಿರೇಕೇಹಿಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬೋಯೇವಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭೋಗಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಕುಟುಮ್ಬರಕ್ಖಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ಪವತ್ತಿಯಾ ಆರೋಚಿತಾಯ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಗಹಪತಿ, ಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಖುದ್ದಕೋ ನತ್ಥಿ, ಮಿತ್ತಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೋವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ, ಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಅತ್ತನಾ ಸಮೋಪಿ ಹೀನೋಪಿ ಸೇಟ್ಠೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹೇತೇ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಭಾರಂ ನಿತ್ಥರನ್ತಿಯೇವ, ಇದಾನಿ ತಾವ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ನೀಚಮಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಟುಮ್ಬಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋ ಜಾತೋ, ಪೋರಾಣಾ ಪನ ನೀಚಮಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನಸಾಮಿಕಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕುಸನಾಳಿಗಚ್ಛೇ ದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಜುಗತಕ್ಖನ್ಧೋ ಪರಿಮಣ್ಡಲಸಾಖಾವಿಟಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧಸಮ್ಮಾನೋ ರುಚಮಙ್ಗಲರುಕ್ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ಮುಖಕೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಏಕೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ದೇವರಾಜಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ರಾಜಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏಕತ್ಥಮ್ಭಕೇ ಪಾಸಾದೇ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಥಮ್ಭೋ ಚಲಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚಲಿತಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ವಡ್ಢಕೀ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಮಮ ಏಕತ್ಥಮ್ಭಕಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಪಾಸಾದಸ್ಸ ಥಮ್ಭೋ ಚಲಿತೋ, ಏಕಂ ಸಾರತ್ಥಮ್ಭಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಚ್ಚಲಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ರುಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅದಿಸ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ಮುಖಕರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ, ದಿಟ್ಠೋ ವೋ ತದನುಚ್ಛವಿಕೋ ರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ, ದೇವ, ಅಪಿಚ ತಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಿಸಹಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ಮಯಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ರುಕ್ಖಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿಮ್ಹ, ತತ್ರಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲರುಕ್ಖಂ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ. ಇತಿ ನಂ ಮಙ್ಗಲರುಕ್ಖತಾಯ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಿಸಹಾಮಾತಿ. ಗಚ್ಛಥ, ತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಥಿರಂ ಕರೋಥ, ಮಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಮಙ್ಗಲರುಕ್ಖಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು.

ರುಕ್ಖದೇವತಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ವಿಮಾನಂ ನಾಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ಪುತ್ತಕೇ ಗೀವಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರೋದಿ. ತಸ್ಸಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಪಟಿಕ್ಕಮನೂಪಾಯಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಿಯೋ ತಂ ಪರಿಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ರೋದಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ರುಕ್ಖದೇವತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸ್ವೇ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಮಮ ಕಾರಣಂ ಪಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ತಾ ದೇವತಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಆಗತವೇಲಾಯ ಕಕಣ್ಟಕವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಸುಸಿರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮಜ್ಝೇನ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಖನ್ಧಮತ್ಥಕೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಕಮ್ಪಯಮಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಹಾವಡ್ಢಕೀ ತಂ ಕಕಣ್ಟಕಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಹತ್ಥೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಸಿರರುಕ್ಖೋ ಏಸೋ ನಿಸ್ಸಾರೋ, ಹಿಯ್ಯೋ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾವ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಏಕಘನಂ ಮಹಾರುಕ್ಖಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನಸ್ಸ ಸಾಮಿನೀ ಜಾತಾ.

ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರತ್ಥಾಯ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾ ಬಹೂ ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ರುಕ್ಖದೇವತಾ ‘‘ವಿಮಾನಂ ಮೇ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥಯಮಾನಾ ‘‘ಭೋ, ದೇವತಾ, ಮಯಂ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ದನ್ಧಪಞ್ಞತಾಯ ಇಮಂ ಉಪಾಯಂ ನ ಜಾನಿಮ್ಹ, ಕುಸನಾಳಿದೇವತಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಮ್ಹೇ ವಿಮಾನಸಾಮಿಕೇ ಅಕಾಸಿ, ಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಸದಿಸೋಪಿ ಅಧಿಕೋಪಿ ಹೀನೋಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬೋವ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮೇನ ಸಹಾಯಕಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸುಖೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಮಿತ್ತಧಮ್ಮಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೧. ‘‘ಕರೇ ಸರಿಕ್ಖೋ ಅಥ ವಾಪಿ ಸೇಟ್ಠೋ, ನಿಹೀನಕೋ ವಾಪಿ ಕರೇಯ್ಯ ಏಕೋ;

ಕರೇಯ್ಯುಮೇತೇ ಬ್ಯಸನೇ ಉತ್ತಮತ್ಥಂ, ಯಥಾ ಅಹಂ ಕುಸನಾಳಿ ರುಚಾಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಕರೇ ಸರಿಕ್ಖೋತಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಸದಿಸೋಪಿ ಮಿತ್ತಧಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಅಥ ವಾಪಿ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಧಿಕೋಪಿ ಕರೇಯ್ಯ. ನಿಹೀನಕೋ ವಾಪಿ ಕರೇಯ್ಯ ಏಕೋತಿ ಏಕೋ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಹೀನೋಪಿ ಮಿತ್ತಧಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏತೇ ಮಿತ್ತಾ ಕಾತಬ್ಬಾಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಕರೇಯ್ಯುಮೇತೇ ಬ್ಯಸನೇ ಉತ್ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಪೇತೇ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಬ್ಯಸನೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಭಾರಂ ವಹಮಾನಾ ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖತೋ ತಂ ಸಹಾಯಕಂ ಮೋಚೇಯ್ಯುಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಹೀನೋಪಿ ಮಿತ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬೋಯೇವ, ಪಗೇವ ಇತರೇ. ತತ್ರಿದಂ ಓಪಮ್ಮಂ – ಯಥಾ ಅಹಂ ಕುಸನಾಳಿ ರುಚಾಯನ್ತಿ, ಯಥಾ ಅಹಂ ರುಚಾಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವತಾ ಅಯಞ್ಚ ಕುಸನಾಳಿದೇವತಾ, ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾಪಿ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ಕರಿಮ್ಹ, ತತ್ರಪಾಹಂ ಮಹೇಸಕ್ಖಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪನ್ನದುಕ್ಖಂ ಬಾಲತಾಯ ಅನುಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ಹರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಇಮಂ ಪನ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಪಣ್ಡಿತದೇವತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಕ್ಖತೋ ಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೇಹಿ ಸಮವಿಸಿಟ್ಠಭಾವಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಹೀನೋಪಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಿತ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ.

ರುಚಾದೇವತಾ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ದೇವಸಙ್ಘಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕುಸನಾಳಿದೇವತಾಯ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರುಚಾದೇವತಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಕುಸನಾಳಿದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುಸನಾಳಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೨೨] ೨. ದುಮ್ಮೇಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಸಂ ಲದ್ಧಾನ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಮುಖಂ ಅಸೀತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಆವೇಳಾವೇಳಾಭೂತಾ ಯಮಕಯಮಕಭೂತಾ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಂ ಪರಮಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಉಸೂಯಮೇವ ಕರೋತಿ. ‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ವಣ್ಣಂ ಸಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಉಸೂಯಮೇವ ಕರೋತೀ’’ತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ದೇವದತ್ತೋ ಮಮ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಉಸೂಯಂ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಗಧರಾಜೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಅಹೋಸಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಣ್ಣಿತಸದಿಸಾಯ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸೋ ರಾಜಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಛಣದಿವಸೇ ಸಕಲನಗರಂ ದೇವನಗರಂ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿನೋ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ರೂಪಂ, ಅಹೋ ಗತಿ, ಅಹೋ ಲೀಳಾ, ಅಹೋ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸೇತವರವಾರಣೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಮೇವ ವಣ್ಣೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಸುತ್ವಾ ಸಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಸೂಯಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ತಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತಯಾ ಅಯಂ ನಾಗೋ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸುಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ, ದುಸಿಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ನಂ ವೇಪುಲ್ಲಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಆರೋಪೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಹೀ’’ತಿ ಸಯಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೇನ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ವೇಪುಲ್ಲಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಆರೋಪಿತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಪಪಾತಾಭಿಮುಖಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ‘ಮಯಾ ಏಸ ಸುಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ’ತಿ ವದೇಸಿ, ತೀಹಿಯೇವ ತಾವ ನಂ ಪಾದೇಹಿ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ‘‘ಭೋ ತೀಹಿ ಪಾದೇಹಿ ತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಣ್ಹಿಕಾಯ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಪುನ ರಾಜಾ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಪುರಿಮಪಾದೇಹಿಯೇವ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ಮಹಾಸತ್ತೋ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಪಾದೇಹಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇಹಿಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇಹಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ‘‘ಏಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ತಯೋ ಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕೇನೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಪತನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಪಹೋಸಿ, ಆಕಾಸೇ ನಂ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಆಚರಿಯೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸೋ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ ಹತ್ಥೀ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಪನೇತಂ ಏಸ ಪಪಾತೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ತಾತ, ಅಯಂ ರಾಜಾ ತಂ ಪಪಾತೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ, ನ ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ. ಸಚೇ ತೇ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತುಂ ಬಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಮಂ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಂಯೇವ ಆದಾಯ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ಹತ್ಥೀ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ನ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಮನ್ದಪುಞ್ಞಸ್ಸ ದುಬ್ಬುದ್ಧಿನೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ತಾದಿಸಾ ನಾಮ ಮನ್ದಪುಞ್ಞಾ ಏವರೂಪಂ ವಾಹನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಞ್ಚೇವ ವಾಹನಂ ಅವಸೇಸಞ್ಚ ಯಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಾಸೇನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೨. ‘‘ಯಸಂ ಲದ್ಧಾನ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಅನತ್ಥಂ ಚರತಿ ಅತ್ತನೋ;

ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ, ಹಿಂಸಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ತಾದಿಸೋ ದುಮ್ಮೇಧೋ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನತ್ಥಂ ಚರತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸೋ ಹಿ ಯಸಮದಮತ್ತೋ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಹಿಂಸಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಹಿಂಸಾ ವುಚ್ಚತಿ ಕಿಲಮನಂ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಏವ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಏವಂ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠ ದಾನಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಆಕಾಸೇನ ಸೇತವರವಾರಣೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಠಿತೋ’’ತಿ ಏಕಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ವೇಗೇನ ರಞ್ಞೋಪಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಭೋಗತ್ಥಾಯ ಆಗತೋಸಿ, ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಆಚರಿಯೋ ಓತರಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ರಾಜಗಹತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮನಾಪಂ ತೇ, ತಾತ, ಕತಂ ಇಧಾಗಚ್ಛನ್ತೇನಾ’’ತಿ ತುಟ್ಠಹಟ್ಠೋ ನಗರಂ ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಾರಣಂ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಲರಜ್ಜಂ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಏಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ, ಏಕಂ ಅತ್ತನಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಹತ್ಥಗತಮೇವ ಜಾತಂ. ಸೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಗಧರಾಜಾ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಆನನ್ದೋ, ಹತ್ಥೀ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದುಮ್ಮೇಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೨೩] ೩. ನಙ್ಗಲೀಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿಂ ವಾಚನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇದಂ ಕಥೇತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇದಂ ನ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಮಙ್ಗಲೇ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ವದನ್ತೋ ‘‘ತಿರೋಕುಟ್ಟೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಸನ್ಧಿಸಿಙ್ಘಾಟಕೇಸು ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕಥೇತಿ. ಅವಮಙ್ಗಲೇಸು ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಬಹೂ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ, ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಚಿನ್ತಯು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಾನಂ ಮಙ್ಗಲಾನಂ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಲಾಳುದಾಯೀ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಭಾಸಿತಬ್ಬವಾಚಂ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಳುದಾಯೀ ಇದಾನೇವ ದನ್ಧಪರಿಸಕ್ಕನೋ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏವರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಲಾಳಕೋಯೇವ ಏಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇಸಿ. ತದಾ ತೇಸು ಮಾಣವೇಸು ಏಕೋ ದನ್ಧಪರಿಸಕ್ಕನೋ ಲಾಳಕೋ ಮಾಣವೋ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ದನ್ಧಭಾವೇನ ಪನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಉಪಕಾರೋ ಹೋತಿ, ದಾಸೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯನೇ ನಿಪನ್ನೋ ತಂ ಮಾಣವಂ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಆಹ ‘‘ತಾತ, ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಯಾಹೀ’’ತಿ. ಮಾಣವೋ ಏಕಂ ಪಾದಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಊರುಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಖೇಪೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ನಿಸಿನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಚರಿಯ, ಏಕಸ್ಸ ಮಞ್ಚಪಾದಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಊರುಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅತಿ ವಿಯ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರೋ, ಏತ್ತಕಾನಂ ಪನ ಮಾಣವಕಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅಯಮೇವ ದನ್ಧೋ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಇಮಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಮಾಣವಂ ದಾರುಅತ್ಥಾಯ ಪಣ್ಣತ್ಥಾಯ ಚ ವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತಂ ‘ಅಜ್ಜ ತೇ ಕಿಂ ದಿಟ್ಠಂ, ಕಿಂ ಕತ’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಥ ಮೇ ‘ಇದಂ ನಾಮ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠಂ, ಇದಂ ಕತ’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಂ ‘ತಯಾ ದಿಟ್ಠಞ್ಚ ಕತಞ್ಚ ಕೀದಿಸ’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮಾ’ತಿ ಉಪಮಾಯ ಚ ಕಾರಣೇನ ಚ ಕಥೇಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ನಂ ನವಂ ನವಂ ಉಪಮಞ್ಚ ಕಾರಣಞ್ಚ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಪಣ್ಡಿತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ಮಾಣವ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾರುಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಪಣ್ಣತ್ಥಾಯ ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಯಂ ತೇ ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ಸುತಂ ವಾ ಭುತ್ತಂ ವಾ ಪೀತಂ ವಾ ಖಾದಿತಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಮಾಣವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಾರುಅತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗತೋ ತತ್ಥ ಸಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಸಪ್ಪೋ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಸಪ್ಪೋ ನಾಮ, ತಾತ, ಕೀದಿಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಙ್ಗಲೀಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ಮನಾಪಾ ತೇ ಉಪಮಾ ಆಹಟಾ, ಸಪ್ಪಾ ನಾಮ ನಙ್ಗಲೀಸಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾಣವಕೇನ ಮನಾಪಾ ಉಪಮಾ ಆಹಟಾ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಮಾಣವೋ ಪುನ ಏಕದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥೀ ಮೇ ಆಚರಿಯ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಹತ್ಥೀ ನಾಮ, ತಾತ, ಕೀದಿಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ನಙ್ಗಲೀಸಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಾ ನಙ್ಗಲೀಸಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ದನ್ತಾದಯೋ ಏವರೂಪಾ ಚ ಏವರೂಪಾ ಚ. ಅಯಂ ಪನ ಬಾಲತಾಯ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ನಿಮನ್ತನೇ ಉಚ್ಛುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ಉಚ್ಛು ಖಾದಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಉಚ್ಛು ನಾಮ ಕೀದಿಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಙ್ಗಲೀಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಥೋಕಂ ಪತಿರೂಪಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಜಾತೋ.

ಪುನೇಕದಿವಸಂ ನಿಮನ್ತನೇ ಏಕಚ್ಚೇ ಮಾಣವಾ ಗುಳಂ ದಧಿನಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಖೀರೇನ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ದಧಿನಾ ಖೀರೇನ ಚ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ದಧಿಖೀರಂ ನಾಮ ಕೀದಿಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಙ್ಗಲೀಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಾಣವೋ ‘ಸಪ್ಪೋ ನಙ್ಗಲೀಸಸದಿಸೋ’ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ತಾವ ಸುಕಥಿತಂ ಕಥೇಸಿ, ‘ಹತ್ಥೀ ನಙ್ಗಲೀಸಸದಿಸೋ’ತಿ ಕಥೇನ್ತೇನಾಪಿ ಸೋಣ್ಡಂ ಸನ್ಧಾಯ ಲೇಸೇನ ಕಥಿತಂ. ‘ಉಚ್ಛು ನಙ್ಗಲೀಸಸದಿಸ’ನ್ತಿ ಕಥನೇಪಿ ಲೇಸೋ ಅತ್ಥಿ, ‘ದಧಿಖೀರಾನಿ ಪನ ನಿಚ್ಚಂ ಪಣ್ಡರಾನಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಭಾಜನಸಣ್ಠಾನಾನೀ’ತಿ ಇಧ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಮಂ ನ ಕಥೇಸಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಮಂ ಲಾಳಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೩. ‘‘ಅಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿಂ ವಾಚಂ, ಬಾಲೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭಾಸತಿ;

ನಾಯಂ ದಧಿಂ ವೇದಿ ನ ನಙ್ಗಲೀಸಂ, ದಧಿಪ್ಪಯಂ ಮಞ್ಞತಿ ನಙ್ಗಲೀಸ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಾ ವಾಚಾ ಓಪಮ್ಮವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಅಸಬ್ಬತ್ಥಗಾಮಿಂ ವಾಚಂ ಬಾಲೋ ದನ್ಧಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭಾಸತಿ, ‘‘ದಧಿ ನಾಮ ಕೀದಿಸ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋಪಿ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ನಙ್ಗಲೀಸಾ’’ತಿ ವದತೇವ. ಏವಂ ವದನ್ತೋ ನಾಯಂ ದಧಿಂ ವೇದಿ ನ ನಙ್ಗಲೀಸಂ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ದಧಿಪ್ಪಯಂ ಮಞ್ಞತಿ ನಙ್ಗಲೀಸಂ, ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ದಧಿಮ್ಪಿ ನಙ್ಗಲೀಸಮೇವ ಮಞ್ಞತಿ. ಅಥ ವಾ ದಧೀತಿ ದಧಿಮೇವ, ಪಯನ್ತಿ ಖೀರಂ, ದಧಿ ಚ ಪಯಞ್ಚ ದಧಿಪ್ಪಯಂ. ಯಸ್ಮಾ ದಧಿಖೀರಾನಿಪಿ ಅಯಂ ನಙ್ಗಲೀಸಮೇವ ಮಞ್ಞತಿ, ಏದಿಸೋ ಚಾಯಂ ಬಾಲೋ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಲಾಳಕಮಾಣವೋ ಲಾಳುದಾಯೀ ಅಹೋಸಿ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನಙ್ಗಲೀಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೨೪] ೪. ಅಮ್ಬಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವಾಯಮೇಥೇವ ಪುರಿಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾನಿ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಉಪೋಸಥಾಗಾರಜನ್ತಾಘರಾದಿವತ್ತಾನಿ ಚ ಸಾಧುಕಂ ಕರೋತಿ, ಚುದ್ದಸಸು ಮಹಾವತ್ತೇಸು ಅಸೀತಿಖನ್ಧಕವತ್ತೇಸು ಚ ಪರಿಪೂರಕಾರೀಯೇವ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ, ಪರಿವೇಣಂ ವಿತಕ್ಕಮಾಳಕಂ ವಿಹಾರಮಗ್ಗಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಾನೀಯಂ ದೇತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ವತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾನಿ ಧುವಭತ್ತಾನಿ ಅದಂಸು, ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಜಾತೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ವತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮಹನ್ತಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ, ಏತಂ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪುಬ್ಬೇಪೇತಂ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಞ್ಚ ಇಸಿಸತಾನಿ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಆನೀತಫಲಾಫಲೇಹಿ ಯಾಪೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಇಸಿಪರಿವಾರೋ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಿಹಾಸಿ. ತದಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ಚಣ್ಡೋ ನಿದಾಘೋ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾನೀಯಾನಿ ಛಿಜ್ಜಿಂಸು, ತಿರಚ್ಛಾನಾ ಪಾನೀಯಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ. ಅಥ ತೇಸು ತಾಪಸೇಸು ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ತೇಸಂ ಪಿಪಾಸದುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಂ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದೋಣಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ದೋಣಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಾನೀಯಂ ಅದಾಸಿ. ಬಹೂಸು ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತೇಸು ತಾಪಸಸ್ಸ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗಮನೋಕಾಸೋ ನಾಹೋಸಿ. ಸೋ ನಿರಾಹಾರೋಪಿ ಪಾನೀಯಂ ದೇತಿಯೇವ. ಮಿಗಗಣಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾನೀಯಂ ದೇನ್ತೋ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗನ್ತುಂ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭತಿ, ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲಮತಿ, ಹನ್ದಮಯಂ ಕತಿಕಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಕತಿಕಂ ಅಕಂಸು ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪೇನ ಫಲಾಫಲಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕೇಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪೇನ ಮಧುರಮಧುರಾನಿ ಅಮ್ಬಜಮ್ಬುಪನಸಾದೀನಿಗಹೇತ್ವಾವ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಏಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತಂ ಫಲಾಫಲಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸಕಟಭಾರಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಪಞ್ಚಸತತಾಪಸಾ ತದೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅತಿರೇಕಂ ಛಡ್ಡಿಯಿತ್ಥ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ನಾಮ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏತ್ತಕಾನಂ ತಾಪಸಾನಂ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಪನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ವೀರಿಯಂ ನಾಮ ಕಾತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೪. ‘‘ವಾಯಮೇಥೇವ ಪುರಿಸೋ, ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ವಾಯಾಮಸ್ಸ ಫಲಂ ಪಸ್ಸ, ಭುತ್ತಾ ಅಮ್ಬಾ ಅನೀತಿಹ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಪಣ್ಡಿತೋ ಅತ್ತನೋ ವತ್ತಪೂರಣಾದಿಕೇ ಕಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ವಾಯಮೇಥೇವ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠೇಯ್ಯ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ವಾಯಾಮಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಲತಾಯ ಅಭಾವತೋ. ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ವಾಯಾಮೋ ನಾಮೇಸ ಸಫಲೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಸಿಗಣಂ ಆಲಪನ್ತೋ ‘‘ವಾಯಾಮಸ್ಸ ಫಲಂ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕೀದಿಸಂ? ಭುತ್ತಾ ಅಮ್ಬಾ ಅನೀತಿಹಂ. ತತ್ಥ ಅಮ್ಬಾತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಂ, ತೇಹಿ ಪನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಭತಾನಿ. ತೇಸು ಸಮ್ಪನ್ನತರಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನತರಾನಂ ವಾ ವಸೇನ ‘‘ಅಮ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಇಸಿಸತೇಹಿ ಸಯಂ ಅರಞ್ಞಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಆನೀತಾ ಅಮ್ಬಾ ಭುತ್ತಾ, ಇದಂ ವಾಯಾಮಸ್ಸ ಫಲಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಪನ ಅನೀತಿಹಂ, ‘‘ಇತಿ ಆಹ ಇತಿ ಆಹಾ’’ತಿ ಏವಂ ಇತಿಹೀತಿಹೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ತಂ ಫಲಂ ಪಸ್ಸಾತಿ. ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಾಪಸೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಮ್ಬಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೨೫] ೫. ಕಟಾಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಹುಮ್ಪಿ ಸೋ ವಿಕತ್ಥೇಯ್ಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ವಿಕತ್ಥಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ.

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ದಾಸೀಪಿಸ್ಸ ತಂ ದಿವಸಞ್ಞೇವ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ತೇ ಏಕತೋವ ವಡ್ಢಿಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇ ಲೇಖಂ ಸಿಕ್ಖನ್ತೇ ದಾಸೋಪಿಸ್ಸ ಫಲಕಂ ವಹಮಾನೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಲೇಖಂ ಸಿಕ್ಖಿ, ಗಣನಂ ಸಿಕ್ಖಿ, ದ್ವೇ ತಯೋ ವೋಹಾರೇ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಚನಕುಸಲೋ ವೋಹಾರಕುಸಲೋ ಯುವಾ ಅಭಿರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ, ನಾಮೇನ ಕಟಾಹೇಕೋ ನಾಮ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಘರೇ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ನ ಮಂ ಇಮೇ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾಳೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಅಙ್ಕೇತ್ವಾ ದಾಸಪರಿಭೋಗೇನಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಖೋ ಪನ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ವಚನೇನ ಲೇಖಂ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘ಅಹಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಧೀತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ವಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಸಯಮೇವ ಪಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿಂ, ಆವಾಹವಿವಾಹಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಾಮ ಮಯ್ಹಞ್ಚ ತಯಾ, ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪತಿರೂಪೋ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ದತ್ವಾ ಏತಂ ತತ್ಥೇವ ವಸಾಪೇಹಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸೇವ ಮುದ್ದಿಕಾಯ ಲಞ್ಜೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಪರಿಬ್ಬಯಞ್ಚೇವ ಗನ್ಧವತ್ಥಾದೀನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಬಾರಾಣಸಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನತ್ಥೇನಾಗತೋಸೀ’’ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕಟಾಹಕೋ ‘‘ಇದಂ ದಿಸ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಅದಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ಪಣ್ಣಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ಜೀವಾಮಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಧೀತರಂ ದತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರೋ ಮಹನ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀಸು ವಾ ವತ್ಥಗನ್ಧಾದೀಸು ವಾ ಉಪನೀತೇಸು ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮ ಯಾಗುಂ ಪಚನ್ತಿ, ಏವಂ ಖಜ್ಜಕಂ, ಏವಂ ಭತ್ತಂ, ಅಹೋ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸಿಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಯಾಗುಆದೀನಿ ಗರಹತಿ. ‘‘ಇಮೇ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸಿಭಾವೇನೇವ ಅಹತಸಾಟಕೇ ವಳಞ್ಜಿತುಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಗನ್ಧೇ ಪಿಸಿತುಂ, ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗನ್ಥಿತುಂ ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ಥಕಮ್ಮನ್ತಿಕಾದಯೋ ಗರಹತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ದಾಸಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕಟಾಹಕೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕಹಂ ಗತೋ, ಪರಿಯೇಸಥ ನ’’ನ್ತಿ ಸಮನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಯೋಜೇಸಿ. ತೇಸು ಏಕೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ತೇನ ಕತಂ, ಗನ್ತ್ವಾ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಕಿರ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಕಟಾಹಕೋ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಕಿರ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ನ ಸೋ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವಸ್ಸ ಆಗಮನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುನ ಆಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅತ್ಥಿ ಪನೇಸ ಉಪಾಯೋ. ಮಮ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತಮೇವ ಆರಾಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಏವಂ ಭಾಸತಿ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಬಾಲಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲಭಾವೇನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತೇಸಂ ಭೋಜನವೇಲಾಯ ಅಪಚಿತಿಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಮಯಂ ಪನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ ಉಪನೇಮ, ಖೇಳಮಲ್ಲಕಂ ಉಪನೇಮ, ಭಾಜನಾನಿ ಉಪನೇಮ, ಪಾನೀಯಮ್ಪಿ ಬೀಜನಿಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪತಿಟ್ಠಾಮಾ’’ತಿ ಯಾವ ಸರೀರವಳಞ್ಜನಕಾಲೇ ಉದಕಕಲಸಂ ಆದಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಗಮನಾ ಸಬ್ಬಂ ದಾಸೇಹಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಪಕಾಸೇಸಿ.

ಸೋ ಏವಂ ಪರಿಸಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನ್ತಸಮೀಪಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಸಸುರಂ ಅವೋಚ ‘‘ತಾತ, ಮಮ ಕಿರ ಪಿತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇಥ, ಅಹಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಕಟಾಹಕೋ ಬಹುಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಮಾದಾಯ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಅದಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪಾತರಾಸಕಾಲೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸರೀರವಳಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಕಟಾಹಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಲಸಂ ಆದಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದಕಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಥ, ತತ್ತಕಂ ಧನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಯಸಂ ಅನ್ತರಧಾಪಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ವತ್ತಸಮ್ಪದಾಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಅನ್ತರಾಯೋ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹನ್ತೋ ಸಕ್ಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಟಾಹಕೋಪಿಸ್ಸ ನಿರನ್ತರಂ ದಾಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಸುಖನಿಸಿನ್ನಂ ಪಚ್ಚನ್ತಸೇಟ್ಠಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ದಾರಿಕಾ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಟಾಹಕಂ ಪುತ್ತಮೇವ ಕತ್ವಾ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪಿಯವಚನಂ ವತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ತೋಸೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಟಾಹಕಸ್ಸ ಮುಖಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಸೀಸೇ ಮೇ ಊಕಾ ವಿಚಿನಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಊಕಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಪಿಯವಚನಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಥೇಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ, ಉಭೋ ಜನಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ತಾತ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ಆಹಾರಂ ಗರಹತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಮೇಸ ದುಕ್ಖಸೀಲೋವ, ಅಪಿಚ ತೇ ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಮುಖಬನ್ಧನಮನ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ತ್ವಂ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಗರಹನ್ತಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಕಟಾಹಕೋಪಿ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಆದಾಯ ಅನುಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹುಧನಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತಿರೇಕಮಾನೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಕಟಚ್ಛುಂ ಆದಾಯ ಪರಿವಿಸನ್ತಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಗರಹಿತುಂ ಆರಭಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೫. ‘‘ಬಹುಮ್ಪಿ ಸೋ ವಿಕತ್ಥೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ಜನಪದಂ ಗತೋ;

ಅನ್ವಾಗನ್ತ್ವಾನ ದೂಸೇಯ್ಯ, ಭುಞ್ಜ ಭೋಗೇ ಕಟಾಹಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸೋ ವಿಕತ್ಥೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ಜನಪದಂ ಗತೋತಿ ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಭೂಮಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಜನಪದಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ಜಾತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಸೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಿಕತ್ಥೇಯ್ಯ, ವಮ್ಭನವಚನಂ ವಞ್ಚನವಚನಂ ವದೇಯ್ಯ. ಅನ್ವಾಗನ್ತ್ವಾನ ದೂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಂ ತಾವ ವಾರಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾಸಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಕಸಾಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಚಮ್ಮುಪ್ಪಾಟನತೋ ಚ ಲಕ್ಖಣಾಹನನತೋ ಚ ಮುತ್ತೋಸಿ. ಸಚೇ ಅನಾಚಾರಂ ಕರೋಸಿ, ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಆಗಮನವಾರೇ ತವ ಸಾಮಿಕೋ ಅನ್ವಾಗನ್ತ್ವಾನ ದೂಸೇಯ್ಯ, ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಅನುಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಸಾಭಿಘಾತೇಹಿ ಚೇವ ಲಕ್ಖಣಾಹನನೇನ ಚ ಜಾತಿಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಚ ತಂ ದೂಸೇಯ್ಯ ಉಪಹನೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಅನಾಚಾರಂ ಪಹಾಯ ಭುಞ್ಜ ಭೋಗೇ ಕಟಾಹಕ, ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನೋ ದಾಸಭಾವಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೀ ಉಗ್ಗಹಿತನಿಯಾಮೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ಪಯಿರುದಾಹಾಸಿ. ಕಟಾಹಕೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಮಮ ಕುಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಥಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಭತ್ತಂ ಗರಹಿತುಂ ನ ವಿಸಹಿ, ನಿಹತಮಾನೋ ಯಥಾಲದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಕಟಾಹಕೋ ವಿಕತ್ಥಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಟಾಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೨೬] ೬. ಅಸಿಲಕ್ಖಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತಥೇವೇಕಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅಸಿಲಕ್ಖಣಪಾಠಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಕಮ್ಮಾರೇಹಿ ರಞ್ಞೋ ಅಸೀನಂ ಆಹಟಕಾಲೇ ಅಸಿಂ ಉಪಸಿಙ್ಘಿತ್ವಾ ಅಸಿಲಕ್ಖಣಂ ಉದಾಹರತಿ. ಸೋ ಯೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಲಾಭಂ ಲಭತಿ, ತೇಸಂ ಅಸಿಂ ‘‘ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಙ್ಗಲಸಂಯುತ್ತೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಯೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಲಾಭಂ ನ ಲಭತಿ, ತೇಸಂ ಅಸಿಂ ‘‘ಅವಲಕ್ಖಣೋ’’ತಿ ಗರಹತಿ. ಅಥೇಕೋ ಕಮ್ಮಾರೋ ಅಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಸಿಯಂ ಸುಖುಮಂ ಮರಿಚಚುಣ್ಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅಸಿಂ ಆಹರಿ. ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಸಿಂ ವೀಮಂಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಸಿಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಉಪಸಿಙ್ಘನ್ತಸ್ಸ ಮರಿಚಚುಣ್ಣಾನಿ ನಾಸಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖಿಪಿತುಕಾಮತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ. ತಸ್ಸ ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ನಾಸಿಕಾ ಅಸಿಧಾರಾಯ ಪಟಿಹತಾ ದ್ವಿಧಾ ಛಿಜ್ಜಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ನಾಸಿಕಾಯ ಛಿನ್ನಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಅಸಿಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೋ ಅಸಿಂ ಉಪಸಿಙ್ಘನ್ತೋ ನಾಸಿಕಂ ಛಿನ್ದಾಪೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಸಿಂ ಉಪಸಿಙ್ಘನ್ತೋ ನಾಸಿಕಾಛೇದಂ ಪತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪತ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಅಸಿಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ. ರಾಜಾ ಪನ ತಸ್ಸ ವೇಜ್ಜೇ ದತ್ವಾ ನಾಸಿಕಾಕೋಟಿಂ ಫಾಸುಕಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಲಾಖಾಯ ಪಟಿನಾಸಿಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಮೇವ ಅಕಾಸಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪನ ಪುತ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಏಕಾ ಧೀತಾ ಚೇವ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಚ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ವಡ್ಢಾಪೇಸಿ. ತೇ ಏಕತೋ ವಡ್ಢನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ರಾಜಾಪಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋಪಿ ಇಮಸ್ಸ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋವ, ಧೀತರಂ ಏತಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ಅಭಿಸೇಕಮಸ್ಸ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಞಾತಕೋಯೇವ, ಏತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ರಾಜಧೀತರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಭಿಸೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ನೋ ಞಾತಕಾ ಬಹೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ರಜ್ಜಾನಂ ಮಯಮೇವ ಸಾಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಉಭೋಪೇತೇ ವಿಸುಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ನಿವೇಸನೇ, ಧೀತರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾಸೇಸಿ.

ತೇ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಭಾವಂ ಪತ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ರಾಜಕುಮಾರೋ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನ ಮಾತುಲಧೀತರಂ ರಾಜಗೇಹಾ ನೀಹರಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಮಹಾಇಕ್ಖಣಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತಯಿ ಕರೋನ್ತಿಯಾ ಅನಿಪ್ಫತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಮ ಮಾತುಲೋ ರಾಜಾ ಧೀತರಂ ಅನ್ತೋಗೇಹಾ ನೀಹರಾಪೇತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಧು, ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವಕ್ಖಾಮಿ ‘‘ದೇವ, ರಾಜಧೀತಾಯ ಉಪರಿ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಅತ್ಥಿ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ರಾಜಧೀತರಂ ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ರಥಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಬಹುಆವುಧಹತ್ಥೇ ಪುರಿಸೇ ಆದಾಯ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಣ್ಡಲಪೀಠಿಕಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚೇ ಮತಮನುಸ್ಸಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿಮಞ್ಚೇ ರಾಜಧೀತರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕಘಟಾನಂ ಅಟ್ಠುತ್ತರಸತೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಂ ಪವಾಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ರಾಜಧೀತರಂ ಸುಸಾನಂ ನೇಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತತ್ಥ ಗಮನದಿವಸೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪುರೇತರಮೇವ ಥೋಕಂ ಮರಿಚಚುಣ್ಣಂ ಆದಾಯ ಆವುಧಹತ್ಥೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ರಥಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಥಂ ಸುಸಾನದ್ವಾರೇ ಏಕಪದೇಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಆವುಧಹತ್ಥೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಸುಸಾನವನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಸುಸಾನೇ ಮಣ್ಡಲಪೀಠಿಕಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಮತಕೋ ವಿಯ ಪಟಿಕುಜ್ಜೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜ. ಅಹಂ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತವ ಉಪರಿ ಮಞ್ಚಕಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ರಾಜಧೀತರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚೇ ಸಯಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮರಿಚಚುಣ್ಣಂ ನಾಸಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಖಿಪೇಯ್ಯಾಸಿ. ತಯಾ ಖಿಪಿತಕಾಲೇ ಮಯಂ ರಾಜಧೀತರಂ ಪಹಾಯ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮ. ಅಥ ತ್ವಂ ರಾಜಧೀತರಂ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು ಸುನ್ದರೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಸಾಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ, ರಾಜಾಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ರಾಜಧೀತಾಯಪಿ ತಂ ಅನ್ತರಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ಸಾಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸಾ ನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸುಸಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಯಜನನತ್ಥಂ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ ರಾಜಧೀತಾಯ ಮಞ್ಚೇ ಠಪಿತಕಾಲೇ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚೇ ಮತಪುರಿಸೋ ಖಿಪಿಸ್ಸತಿ, ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯಂ ಪಠಮಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ತಮೇವ ಗಹೇಸ್ಸತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಕುಮಾರೋ ಪುರೇತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಹಾಇಕ್ಖಣಿಕಾ ರಾಜಧೀತರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಣ್ಡಲಪೀಠಿಕಾಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ‘‘ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚೇ ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕುಮಾರೋ ಮರಿಚಚುಣ್ಣಂ ನಾಸಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಿಪಿ. ತೇನ ಖಿಪಿತಮತ್ತೇಯೇವ ಮಹಾಇಕ್ಖಣಿಕಾ ರಾಜಧೀತರಂ ಪಹಾಯ ಮಹಾರವಂ ರವಮಾನಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಪಲಾಯಿ, ತಸ್ಸಾ ಪಲಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕೋಪಿ ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಗಹಿತಗಹಿತಾನಿ ಆವುಧಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಕುಮಾರೋ ಯಥಾಸಮ್ಮನ್ತಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜಧೀತರಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಇಕ್ಖಣಿಕಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಪಕತಿಯಾಪಿ ಸಾ ಮಯಾ ತಸ್ಸೇವತ್ಥಾಯ ಪುಟ್ಠಾ, ಪಾಯಾಸೇ ಛಡ್ಡಿತಸಪ್ಪಿ ವಿಯ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಮಹಾದೇವಿಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಅಸಿಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೋ ತಸ್ಸೇವ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸೇಕದಿವಸಂ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸೂರಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಲಾಖಾ ವಿಲೀಯಿ, ಪಟಿನಾಸಿಕಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ. ಸೋ ಲಜ್ಜಾಯ ಅಧೋಮುಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಪರಿಹಸನ್ತೋ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಖಿಪಿತಂ ನಾಮ ಏಕಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಸ ಪಾಪಕಂ. ತುಮ್ಹೇಹಿ ಖಿಪಿತೇನ ನಾಸಿಕಾ ಛಿಜ್ಜೀಯಿತ್ಥ, ಮಯಂ ಪನ ಖಿಪನ್ತಾ ಮಾತುಲಧೀತರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೬. ‘‘ತಥೇವೇಕಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ತಥೇವೇಕಸ್ಸ ಪಾಪಕಂ;

ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಂ ನ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸಬ್ಬಂ ವಾಪಿ ನ ಪಾಪಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತಥೇವೇಕಸ್ಸಾತಿ ತದೇವೇಕಸ್ಸ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಇತಿ ಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ತಂ ಕಾರಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ಲೋಕಸಮ್ಮತಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕಾನಂ ಅನೇಕಂಸಿಕಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಸಿಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೋವ ಏತರಹಿ ಅಸಿಲಕ್ಖಣಪಾಠಕೋ, ಭಾಗಿನೇಯ್ಯರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಸಿಲಕ್ಖಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೨೭] ೭. ಕಲಣ್ಡುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತೇ ದೇಸಾ ತಾನಿ ವತ್ಥೂನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ವಿಕತ್ಥಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತತ್ಥ ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಕಟಾಹಕಜಾತಕಸದಿಸಾನೇವ.

ಇಧ ಪನೇಸ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ದಾಸೋ ಕಲಣ್ಡುಕೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ವಸನಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪರಿಯೇಸಾಪೇತ್ವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಕಲಣ್ಡುಕಂ ಪರಿಯೇಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ಪುಟ್ಠಂ ಸುಕಪೋತಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸುಕಪೋತಕೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ನಗರಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಾಲೇ ಕಲಣ್ಡುಕೋ ನದೀಕೀಳಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ ಬಹುಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಞ್ಚೇವ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾನಿ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಉದಕೇ ಕೀಳತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪದೇಸೇ ನದೀಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತಾ ಇಸ್ಸರಜಾತಿಕಾ ತಿಖಿಣಭೇಸಜ್ಜಪರಿಭಾವಿತಂ ಖೀರಂ ಪಿವನ್ತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ದಿವಸಭಾಗಮ್ಪಿ ಉದಕೇ ಕೀಳನ್ತಾನಂ ಸೀತಂ ನ ಬಾಧತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಕಲಣ್ಡುಕೋ ಖೀರಗಣ್ಡೂಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ತಂ ಖೀರಂ ನುಟ್ಠುಭತಿ. ನುಟ್ಠುಭನ್ತೋಪಿ ಉದಕೇ ಅನುಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ಸೀಸೇ ನುಟ್ಠುಭತಿ. ಸುಕಪೋತಕೋಪಿ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಉದುಮ್ಬರಸಾಖಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಲಣ್ಡುಕಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ಸೀಸೇ ನುಟ್ಠುಭನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅರೇ, ಕಲಣ್ಡುಕ ದಾಸ, ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಞ್ಚ ವಸನಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅನುಸ್ಸರ, ಖೀರಗಣ್ಡೂಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಸುಖಸಂವಡ್ಢಾಯ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ಸೀಸೇ ಮಾ ನುಟ್ಠುಭಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೭. ‘‘ತೇ ದೇಸಾ ತಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ, ಅಹಞ್ಚ ವನಗೋಚರೋ;

ಅನುವಿಚ್ಚ ಖೋ ತಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ, ಪಿವ ಖೀರಂ ಕಲಣ್ಡುಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇ ದೇಸಾ ತಾನಿ ವತ್ಥೂನೀತಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯತ್ಥ ತೇ ವಸಿತಂ, ನ ತೇ ಖತ್ತಿಯಧೀತಾದೀನಂ ಕುಚ್ಛಿದೇಸಾ. ಯತ್ಥ ವಾಸಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ನ ತಾನಿ ಖತ್ತಿಯಧೀತಾದೀನಂ ಕುಚ್ಛಿವತ್ಥೂನಿ. ಅಥ ಖೋ ದಾಸಿಕುಚ್ಛಿಯಂ ತ್ವಂ ವಸಿ ಚೇವ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಚಾತಿ. ಅಹಞ್ಚ ವನಗೋಚರೋತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತೋಪಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅನುವಿಚ್ಚ ಖೋ ತಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಾಚಾರಂ ಚರಮಾನಂ ಮಯಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚಿತೇ ಅನುವಿಚ್ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ ತವ ಸಾಮಿಕಾ ತಾಳೇತ್ವಾ ಚೇವ ಲಕ್ಖಣಾಹತಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ತಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ, ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ಞತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ಸೀಸೇ ಅನುಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಪಿವ ಖೀರಂ. ಕಲಣ್ಡುಕಾತಿ ತಂ ನಾಮೇನಾಲಪತಿ.

ಕಲಣ್ಡುಕೋಪಿ ಸುವಪೋತಕಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಮಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ‘‘ಏಹಿ, ಸಾಮಿ, ಕದಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸುಕೋ ‘‘ನ ಏಸ ಮಂ ಹಿತಕಾಮತಾಯ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ಗೀವಂ ಪನ ಮೇ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾವ ‘‘ನ ಮೇ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ತತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾದಿಟ್ಠಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ತೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಮೇವ ನಂ ಆನೇತ್ವಾ ದಾಸಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಲಣ್ಡುಕೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಲಣ್ಡುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೨೮] ೮. ಬಿಳಾರವತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ವೇ ಧಮ್ಮಂ ಧಜಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಕುಹಕಭಾವೇ ಆರೋಚಿತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಕುಹಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮೂಸಿಕಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ಮಹಾಸರೀರೋ ಸೂಕರಚ್ಛಾಪಕಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅನೇಕಸತಮೂಸಿಕಾಹಿ ಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರತಿ. ಅಥೇಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ಮೂಸಿಕಯೂಥಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ಮೂಸಿಕಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮೂಸಿಕಾನಂ ಆಸಯಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಸೂರಿಯಾಭಿಮುಖೋ ವಾತಂ ಪಿವನ್ತೋ ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಚರಾಯ ಚರಮಾನೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೀಲವಾ ಏಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತ್ವಂ ಕೋ ನಾಮೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಧಮ್ಮಿಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಭೂಮಿಯಂ ಅಠಪೇತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಏಕೇನೇವ ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಪಥವಿಯಂ ಠಪೇನ್ತೇ ಪಥವೀ ವಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕೇನೇವ ತಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಂ ಅಞ್ಞಂ ನ ಭಕ್ಖಯಾಮ, ವಾತಮೇವ ಭಕ್ಖಯಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಸೂರಿಯಾಭಿಮುಖೋ ತಿಟ್ಠಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸೂರಿಯಂ ನಮಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸೀಲವಾ ಏಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮೂಸಿಕಗಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಂ ಮೂಸಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮೂಸಿಕಗಣೋ ತನುಕೋ ಜಾತೋ. ಮೂಸಿಕಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯಂ ಆಸಯೋ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ನಿರನ್ತರಾ ತಿಟ್ಠಾಮ. ಇದಾನಿ ಸಿಥಿಲಾ, ಏವಮ್ಪಿ ಆಸಯೋ ನ ಪೂರತೇವ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಮುಸಿಕಾ ತನುತ್ತಂ ಗತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೇ ಆಸಙ್ಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಸೇಸಮೂಸಿಕಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಚ್ಛತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಕ್ಖನ್ದಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಸಿಙ್ಗಾಲ, ಇದಂ ತೇ ವತಸಮಾದಾನಂ ನ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ, ಪರೇಸಂ ಪನ ವಿಹಿಂಸನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಧಜಂ ಕತ್ವಾ ಚರಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೮. ‘‘ಯೋ ವೇ ಧಮ್ಮಂ ಧಜಂ ಕತ್ವಾ, ನಿಗೂಳ್ಹೋ ಪಾಪಮಾಚರೇ;

ವಿಸ್ಸಾಸಯಿತ್ವಾ ಭೂತಾನಿ, ಬಿಳಾರಂ ನಾಮ ತಂ ವತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ವೇತಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿದೇವ. ಧಮ್ಮಂ ಧಜಂ ಕತ್ವಾತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ಧಜಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಕೂಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಸ್ಸಾಸಯಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸೀಲವಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಜಾತವಿಸ್ಸಾಸಾನಿ ಕತ್ವಾ. ಬಿಳಾರಂ ನಾಮ ತಂ ವತನ್ತಿ ತಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ಧಜಂ ಕತ್ವಾ ರಹೋ ಪಾಪಾನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವತಂ ಕೇರಾಟಿಕವತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮೂಸಿಕರಾಜಾ ಕಥೇನ್ತೋವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗೀವಾಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಹನುಕಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನ್ತೋಗಲನಾಳಿಯಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಗಲನಾಳಿಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಮೂಸಿಕಗಣೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ‘‘ಮುರು ಮುರೂ’’ತಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಪಠಮಾಗತಾವ ಕಿರಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಲಭಿಂಸು, ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾ ನ ಲಭಿಂಸು. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮೂಸಿಕಗಣೋ ನಿಬ್ಭಯೋ ಜಾತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಮೂಸಿಕರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಬಿಳಾರವತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೨೯] ೯. ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಯಂ ಸಿಖಾ ಪುಞ್ಞಹೇತೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಹಕಞ್ಞೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮೂಸಿಕರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ. ಅಥೇಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದವಡಾಹೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಸೀಸಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರೇ ಲೋಮಾನಿ ಝಾಯಿಂಸು, ರುಕ್ಖಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಮತ್ಥಕೇ ಚೂಳಾ ವಿಯ ಥೋಕಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸೋಣ್ಡಿಯಂ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತೋ ಛಾಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಚೂಳಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದಾನಿ ಮೇ ಭಣ್ಡಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ಮೂಸಿಕಾದರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ಮೂಸಿಕಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅವಿದೂರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಚರಾಯ ಚರನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೀಲವಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿನ್ನಾಮೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಕ್ಖನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಗಣನಂ ನಾಮ ಜಾನಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ‘ಏತ್ತಕಾ’ತಿ ಗಣೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಮನಕಾಲೇಪಿ ಗಣೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಗಣೇನ್ತೋ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ರಕ್ಖ ಮಾತುಲಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ‘‘ಏಕೋ ದ್ವೇ ತಯೋ’’ತಿ ಗಣೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಮನಕಾಲೇಪಿ ತಥೇವ ಗಣೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ಇಧ ಪನ ಮೂಸಿಕರಾಜಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ‘‘ಭೋ ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜ, ನಾಯಂ ತವ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ ಮತ್ಥಕೇ ಚೂಳಾ ಠಪಿತಾ, ಕುಚ್ಛಿಕಾರಣಾ ಪನ ಠಪಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೯. ‘‘ನಾಯಂ ಸಿಖಾ ಪುಞ್ಞಹೇತು, ಘಾಸಹೇತು ಅಯಂ ಸಿಖಾ;

ನಾಗುಟ್ಠಿಗಣನಂ ಯಾತಿ, ಅಲಂ ತೇ ಹೋತು ಅಗ್ಗಿಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಗುಟ್ಠಿಗಣನಂ ಯಾತೀತಿ ‘‘ಅಙ್ಗುಟ್ಠಿಗಣನಾ’’ತಿ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಗಣನಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಯಂ ಮೂಸಿಕಗಣೋ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಗಣನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಉಪೇತಿ ನ ಪೂರೇತಿ, ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಲಂ ತೇ ಹೋತು ಅಗ್ಗಿಕಾತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ. ಏತ್ತಾವತಾ ತೇ ಅಲಂ ಹೋತು, ನ ಇತೋ ಪರಂ ಮೂಸಿಕೇ ಖಾದಿಸ್ಸಸಿ. ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸೋ ಅಲಂ ಹೋತು, ನ ಮಯಂ ಇದಾನಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಮೂಸಿಕರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಗ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೧೩೦] ೧೦. ಕೋಸಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ವಾಚಾ ಚ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರೇಕಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ರತ್ತಿಂ ಅತಿಚರಿತ್ವಾ ದಿವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿತ್ಥುನಮಾನಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಭದ್ದೇ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ವಾತಾ ಮೇ ವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಿನಿದ್ಧಮಧುರಾನಿ ಪಣೀತಪಣೀತಾನಿ ಯಾಗುಭತ್ತತೇಲಾದೀನೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಂ ಯಂ ಸಾ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ದಾಸೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತಿ. ಸಾ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ಜಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸರೀರೇ ವಿಜ್ಝನವಾತಾನಂ ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನ ಪಞ್ಞಾಯಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕಿರ ಮೇ ಸರೀರೇ ವಾತಾ ವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಸ್ವಾಹಂ ತಸ್ಸಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಿ ಚೇವ ಪಣೀತಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಚ ಪರಿಯೇಸಾಮಿ, ಸರೀರಮಸ್ಸಾ ಘನಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚ್ಛವಿವಣ್ಣಂ ಜಾತಂ, ವಾತರೋಗಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಹಂ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋವ ಇಧಾಗಮನಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಾಪಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ‘ಏವಂ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ರೋಗೇ ಅವೂಪಸಮನ್ತೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಕಥಿತಂ, ಭವಸಙ್ಖೇಪಗತತ್ತಾ ಪನ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಏಕಸತರಾಜಧಾನೀಸು ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರಾ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಜನಪದವಾಸೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಯೋ ವೇದೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಚ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂಯೇವ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಅಹೋಸಿ ಪಾಪಧಮ್ಮಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಓವಾದಗಹಣಾಯ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾ ಇಮಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸಾ ರೋಗಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸಾ ಸಪ್ಪಿಖೀರರಸಾದೀನಿ ಮಾ ಅದಾಸಿ, ಗೋಮುತ್ತೇ ಪನ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾನಿ ಫಲಾದೀನಿ ಚ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ನವತಮ್ಬಲೋಹಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲೋಹಗನ್ಧಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜುಂ ವಾ ಯೋತ್ತಂ ವಾ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಇದಂ ತೇ ರೋಗಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಭೇಸಜ್ಜಂ, ಇದಂ ವಾ ಪಿವ, ಉಟ್ಠಾಯ ವಾ ತಯಾ ಭುತ್ತಭತ್ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ. ‘‘ಸಚೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ನ ಪಿವತಿ, ಅಥ ನಂ ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಯೋತ್ತೇನ ವಾ ರುಕ್ಖೇನ ವಾ ಲತಾಯ ವಾ ಕತಿಚಿ ಪಹಾರೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕೇಸೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪರೇನ ಪೋಥೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇಮಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪಿವಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕೇನ ತೇ ಇದಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಚರಿಯೇನ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಪನೇಹಿ ತಂ, ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಮಾಣವೋ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಪಿವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ರಜ್ಜುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ರೋಗಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಾ ಪಿವ, ಯಾಗುಭತ್ತಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೦. ‘‘ಯಥಾವಾಚಾ ಚ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಯಥಾಭುತ್ತಞ್ಚ ಬ್ಯಾಹರ;

ಉಭಯಂ ತೇ ನ ಸಮೇತಿ, ವಾಚಾ ಭುತ್ತಞ್ಚ ಕೋಸಿಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾವಾಚಾ ಚ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂತಿ ಯಥಾ ತೇ ವಾಚಾ, ತಥಾ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ‘‘ವಾತಾ ಮೇ ವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ವಾಚಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಥಾವಾಚಂ ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ ಯುಜ್ಜತಿ, ‘‘ಯಥಾವಾಚಾಯಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಭುತ್ತಞ್ಚ ಬ್ಯಾಹರಾತಿ ಯಂ ಯಥಾ ತೇ ಭುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ ಬ್ಯಾಹರ, ‘‘ಅರೋಗಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಥಾಭೂತಞ್ಚಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಥ ವಾ ಅರೋಗಮ್ಹೀತಿ ಯಥಾಭೂತಮೇವ ವತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯಂ ತೇ ನ ಸಮೇತಿ, ವಾಚಾಭುತ್ತಞ್ಚ ಕೋಸಿಯೇತಿ ಯಾ ಚ ತೇ ಅಯಂ ವಾಚಾ ‘‘ವಾತಾ ಮಂ ವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ಯಞ್ಚ ತೇ ಇದಂ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಂ, ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ತುಯ್ಹಂ ನ ಸಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹಿ. ‘‘ಕೋಸಿಯೇ’’ತಿ ತಂ ಗೋತ್ತೇನಾಲಪತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕೋಸಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಧೀತಾ ‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಏಸ ವಞ್ಚೇತುಂ, ಉಟ್ಠಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಮೇ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋ ಞಾತೋ, ಇದಾನಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಆಚರಿಯೇ ಗಾರವೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮತೋಪಿ ವಿರಮಿತ್ವಾ ಸೀಲವತೀ ಅಹೋಸಿ. ಸಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಕಿರಮ್ಹಿ ಞಾತಾ’’ತಿ ಸತ್ಥರಿಪಿ ಗಾರವೇನ ನ ಪುನ ಅನಾಚಾರಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಇದಾನಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾವ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕೋಸಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಕುಸನಾಳಿವಗ್ಗೋ ತೇರಸಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಕುಸನಾಳಿ ಚ ದುಮ್ಮೇಧಂ, ನಙ್ಗಲೀಸಮ್ಬಕಟಾಹಂ;

ಅಸಿಲಕ್ಖಣಕಲಣ್ಡುಕಂ, ಬಿಳಾರಗ್ಗಿಕಕೋಸಿಯನ್ತಿ.