೭. ಇತ್ಥಿವಗ್ಗೋ

[೬೧] ೧. ಅಸಾತಮನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಸಾ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ಉಮ್ಮಾದನ್ತಿಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅಸಾತಾ ಅಸತಿಯೋ ಲಾಮಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ, ತ್ವಂ ಏವರೂಪಂ ಲಾಮಿಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತೀಸು ವೇದೇಸು ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ಚ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಂ ಠಪಯಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆಹಂಸು ‘‘ಪುತ್ತ, ಮಯಂ ತವ ಜಾತದಿವಸೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಯಿಮ್ಹ. ಸಚೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಭವಿತುಕಾಮೋ, ತ್ವಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಆದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಹೋಹಿ. ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿತುಕಾಮೋ, ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇಹೀ’’ತಿ. ಮಾಣವೋ ‘‘ನಾಹಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ಅರಞ್ಞೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿತುಂ, ಕುಟುಮ್ಬಮೇವ ಸಣ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಭಾಗಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ.

ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪನಸ್ಸ ಅನತ್ಥಿಕಾ ಘರಾವಾಸೇನ, ಅರಞ್ಞೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಾಪೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಇತ್ಥೀನಂ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪೇಸೇತುಕಾಮಾ ‘‘ಸೋ ಆಚರಿಯೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಇತ್ಥೀನಂ ದೋಸಂ ಕಥೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಉಗ್ಗಹಿತಂ ತೇ, ತಾತ, ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಸಾತಮನ್ತೋಪಿ ತೇ ಉಗ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ನ ಉಗ್ಗಹಿತೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಯದಿ ತೇ ಅಸಾತಮನ್ತೋ ನ ಉಗ್ಗಹಿತೋ, ಕಿಂ ನಾಮ ತೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಹಿತಂ, ಗಚ್ಛ, ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪುನ ತಕ್ಕಸಿಲಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ತಸ್ಸಪಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಮಾತಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಿಕಾ. ಸೋ ತಂ ಸಹತ್ಥಾ ನ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ಭೋಜೇನ್ತೋ ಪಾಯೇನ್ತೋ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಮನುಸ್ಸಾ ನಂ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಾತರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಿತ್ತೇ ಅರಞ್ಞೇ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ.

ಸೋಪಿ ಖೋ ಮಾಣವೋ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕಹಂ ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ತಾತ, ಅತಿಸೀಘಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನನು ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಸಾತಮನ್ತೋ ನಾಮ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಕೋ ಪನ ತೇ ಅಸಾತಮನ್ತೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೇ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಸಾತಮನ್ತೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಮಾತಾ ಇಮಂ ಇತ್ಥಿದೋಸೇ ಜಾನಾಪೇತುಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ದಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಅಸಾತಮನ್ತೇ, ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಮಮ ಮಾತರಂ ಸಹತ್ಥಾ ನ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ಭೋಜೇನ್ತೋ ಪಾಯೇನ್ತೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಹಿ, ಹತ್ಥಪಾದಸೀಸಪಿಟ್ಠಿಸಮ್ಬಾಹನಾದೀನಿ ಚಸ್ಸಾ ಕರೋನ್ತೋ ‘ಅಯ್ಯೇ ಜರಂ ಪತ್ತಕಾಲೇಪಿ ತಾವ ತೇ ಏವರೂಪಂ ಸರೀರಂ, ದಹರಕಾಲೇ ಕೀದಿಸಂ ಅಹೋಸೀ’ತಿ ಹತ್ಥಪಾದಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಕರಣಕಾಲೇ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಸಿ. ಯಞ್ಚ ತೇ ಮಮ ಮಾತಾ ಕಥೇತಿ, ತಂ ಅಲಜ್ಜನ್ತೋ ಅನಿಗುಹನ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಸಾತಮನ್ತೇ ಲಚ್ಛಸಿ, ಅಕರೋನ್ತೋ ನ ಲಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾಣವೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಣ್ಣಯಮಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮಿತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನ್ಧಾಯ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರವಣ್ಣಂ ಕಥಯಮಾನಂ ಮಾಣವಂ ಆಹ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮಿತುಂ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಹಂ ತಾವ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಗರುಕೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಪುತ್ತಂ ಮೇ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಏತ್ತಕಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಚೇ ತ್ವಂ ಮಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜಸಿ, ಅಹಮೇವ ನಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅಸಾತಾ ಲಾಮಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ, ತಥಾರೂಪೇ ನಾಮ ವಯೇ ಠಿತಾ ರಾಗಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಂ ಅನುವತ್ತಮಾನಾ ಏವಂ ಉಪಕಾರಕಂ ಪುತ್ತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ ಜಾತಾ. ಮಾಣವೋ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಕಥಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸುಟ್ಠು ತೇ, ಮಾಣವ, ಕತಂ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಾತು ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಮಾಣವ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಏಕಂ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣೇನ ಕಟ್ಠರೂಪಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಯನಟ್ಠಾನೇ ಉತ್ತಾನಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜುಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಫರಸುಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಮಾತು ಸಞ್ಞಂ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಮಾಣವೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಆಚರಿಯೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸಯನಟ್ಠಾನೇ ನಿಪನ್ನೋ, ರಜ್ಜುಸಞ್ಞಾ ಮೇ ಬದ್ಧಾ, ಇಮಂ ಫರಸುಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಚೇ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಮಾರೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಮಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಸಾ ಫರಸುಂ ಆದಾಯ ಪವೇಧಮಾನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ರಜ್ಜುಸಞ್ಞಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕಟ್ಠರೂಪಕಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಸಾಟಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಫರಸುಂ ಆದಾಯ ‘‘ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೀವಾಯಮೇವ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಧ’’ನ್ತಿ ಸದ್ದೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ರುಕ್ಖಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾ ‘‘ವಞ್ಚಿತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಮರಿತ್ವಾ ಪತಿತಾ. ಅತ್ತನೋ ಕಿರ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ನಿಪನ್ನಾಯಪಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ತಾಯ ಮರಿತಬ್ಬಮೇವ.

ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆಳಾಹನಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ವನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಮಾಣವಂ ಆದಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅಸಾತಮನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇತ್ಥಿಯೋ ಅಸಾತಾ ನಾಮ, ತವ ಮಾತಾ ‘ಅಸಾತಮನ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾ’ತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸಯಮಾನಾ ಇತ್ಥೀನಂ ದೋಸಂ ಜಾನನತ್ಥಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಇದಾನಿ ಪನ ತೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ಮಮ ಮಾತು ದೋಸೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅಸಾತಾ ಲಾಮಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ತಾತ, ಉಗ್ಗಹಿತೋ ತೇ ಅಸಾತಮನ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ವಾ ಪರಿಚರಿಸ್ಸಸಿ, ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಾ ವಸಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ಮಾಣವೋ ‘‘ಮಯಾ, ಅಮ್ಮ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಇತ್ಥೀನಂ ದೋಸಾ ದಿಟ್ಠಾ, ಅಗಾರೇನ ಮೇ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಹ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೧. ‘‘ಅಸಾ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಸಾರತ್ತಾ ಚ ಪಗಬ್ಭಾ ಚ, ಸಿಖೀ ಸಬ್ಬಘಸೋ ಯಥಾ;

ತಾ ಹಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಾತಿ ಅಸತಿಯೋ ಲಾಮಿಕಾ. ಅಥ ವಾ ಸಾತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸುಖಂ, ತಂ ತಾಸು ನತ್ಥಿ. ಅತ್ತನಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಅಸಾತಮೇವ ದೇನ್ತೀತಿಪಿ ಅಸಾ, ದುಕ್ಖಾ ದುಕ್ಖವತ್ಥುಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನತ್ಥಾಯ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ –

‘‘ಮಾಯಾ ಚೇತಾ ಮರೀಚೀ ಚ, ಸೋಕೋ ರೋಗೋ ಚುಪದ್ದವೋ;

ಖರಾ ಚ ಬನ್ಧನಾ ಚೇತಾ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಾ ಗುಹಾಸಯಾ;

ತಾಸು ಯೋ ವಿಸ್ಸಸೇ ಪೋಸೋ, ಸೋ ನರೇಸು ನರಾಧಮೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೧೧೮);

ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋತಿ ಲೋಕೇ ಇತ್ಥಿಯೋ. ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಮ್ಮ, ತಾಸಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ವೇಲಾ ಸಂವರೋ ಮರಿಯಾದಾ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸಾರತ್ತಾ ಚ ಪಗಬ್ಭಾ ಚಾತಿ ವೇಲಾ ಚ ಏತಾಸಂ ನತ್ಥಿ, ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಸಾರತ್ತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ, ತಥಾ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ, ವಾಚಾಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ, ಮನೋಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನಾತಿ ತಿವಿಧೇನ ಪಾಗಬ್ಭಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಗಬ್ಭಾ ಚೇತಾ. ಏತಾಸಞ್ಹಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀನಿ ಪತ್ವಾ ಸಂವರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಲೋಲಾ ಕಾಕಪಟಿಭಾಗಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಿಖೀ ಸಬ್ಬಘಸೋ ಯಥಾತಿ ಅಮ್ಮ, ಯಥಾ ಜಾಲಸಿಖಾಯ ‘‘ಸಿಖೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ಗೂಥಗತಾದಿಭೇದಂ ಅಸುಚಿಮ್ಪಿ, ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದಿಭೇದಂ ಸುಚಿಮ್ಪಿ, ಇಟ್ಠಮ್ಪಿ ಅನಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಯಂ ಯದೇವ ಲಭತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಘಸತಿ ಖಾದತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬಘಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥೇವ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋಪಿ ಹತ್ಥಿಮೇಣ್ಡಗೋಮೇಣ್ಡಾದಯೋ ವಾ ಹೋನ್ತು ಹೀನಜಚ್ಚಾ ಹೀನಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ವಾ ಹೋನ್ತು ಉತ್ತಮಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಹೀನುಕ್ಕಟ್ಠಭಾವಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಲೋಕಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಸನ್ಥವೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಯಂ ಯಂ ಲಭನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಸೇವನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಘಸಸಿಖಿಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಿಖೀ ಸಬ್ಬಘಸೋ ಯಥಾ, ತಥೇವೇತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತಾ ಹಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಹಂ ತಾ ಲಾಮಿಕಾ ದುಕ್ಖವತ್ಥುಭೂತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಹಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯನ್ತಿ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋತಿ ತಯೋ ವಿವೇಕಾ, ತೇಸು ಇಧ ಕಾಯವಿವೇಕೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋಪಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಹಂ, ಅಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗಣತೋ ಕಾಯಂ, ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚ ಚಿತ್ತಂ ವಿವೇಚೇತ್ವಾ ಇಮಂ ವಿವೇಕಂ ಬ್ರೂಹೇನ್ತೋ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಂ ಮೇ ಅಗಾರೇನಾತಿ. ಏವಂ ಇತ್ಥಿಯೋ ಗರಹಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ವಿವೇಕಂ ಬ್ರೂಹೇನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅಸಾತಾ ಲಾಮಿಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ದುಕ್ಖದಾಯಿಕಾ’’ತಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾತಾ ಭದ್ದಕಾಪಿಲಾನೀ, ಪಿತಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಅಹೋಸಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆನನ್ದೋ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಸಾತಮನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೬೨] ೨. ಅಣ್ಡಭೂತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅವಾದೇಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಮೇವಾರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅರಕ್ಖಿಯಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಇತ್ಥಿಂ ಗಬ್ಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋ ಪುರೋಹಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಜೂತಂ ಕೀಳತಿ. ಕೀಳನ್ತೋ ಪನ –

‘‘ಸಬ್ಬಾ ನದೀ ವಙ್ಕಗತೀ, ಸಬ್ಬೇ ಕಟ್ಠಮಯಾ ವನಾ;

ಸಬ್ಬಿತ್ಥಿಯೋ ಕರೇ ಪಾಪಂ, ಲಭಮಾನೇ ನಿವಾತಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೩೦೮) –

ಇಮಂ ಜೂತಗೀತಂ ಗಾಯನ್ತೋ ರಜತಫಲಕೇ ಸುವಣ್ಣಪಾಸಕೇ ಖಿಪತಿ. ಏವಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಪನ ರಾಜಾ ನಿಚ್ಚಂ ಜಿನಾತಿ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪರಾಜೀಯತಿ.

ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಘರೇ ವಿಭವೇ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಬ್ಬಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಧನಂ ಖೀಯಿಸ್ಸತಿ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪುರಿಸನ್ತರಂ ಅಗತಂ ಏಕಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಘರೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪುರಿಸಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ಇತ್ಥಿಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಬ್ಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇಕಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ವಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಪುರಿಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಳ್ಹಂ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಲತೋ ಧನಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಚ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ ಛೇಕೋ ಹೋತಿ, ಅಥೇಕಂ ದುಗ್ಗತಿತ್ಥಿಂ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಧೀತರಂ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಘರೇಯೇವ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ವಿಜಾತಕಾಲೇ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ತಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುರಿಸಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ಅದತ್ವಾ ಇತ್ಥೀನಂಯೇವ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಪೋಸಾಪೇತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಠಪೇಸಿ. ಯಾವ ಚೇಸಾ ವಡ್ಢತಿ, ತಾವ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಜೂತಂ ನ ಕೀಳಿ. ತಂ ಪನ ವಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಜೂತಂ ಕೀಳಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪುರಿಮನಿಯಾಮೇನೇವ ಕೀಳಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ರಞ್ಞೋ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಪಾಸಕಂ ಖಿಪನಕಾಲೇ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮಮ ಮಾಣವಿಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುರೋಹಿತೋ ಜಿನಾತಿ, ರಾಜಾ ಪರಾಜೀಯತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಘರೇ ಏಕಪುರಿಸಿಕಾಯ ಏಕಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸೀಲಮಸ್ಸಾ ಭಿನ್ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಧುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಕ್ಕೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ಧನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಖಿಪ್ಪಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ ತಂ ಪಹಿಣಿ. ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಧನಂ ಆದಾಯ ಗನ್ಧಧೂಮಚುಣ್ಣಕಪ್ಪೂರಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಘರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಸಬ್ಬಗನ್ಧಾಪಣಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಪುರೋಹಿತಸ್ಸಪಿ ಗೇಹಂ ಸತ್ತಭೂಮಕಂ ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇಸು ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಇತ್ಥೀನಂಯೇವ ಆರಕ್ಖಾ. ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಲಭನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕಚವರಛಡ್ಡನಪಚ್ಛಿಮ್ಪಿ ಸೋಧೇತ್ವಾಯೇವ ಪವೇಸೇನ್ತಿ. ತಂ ಮಾಣವಿಕಂ ಪುರೋಹಿತೋಯೇವ ದಟ್ಠುಂ ಲಭತಿ. ತಸ್ಸಾ ಚ ಏಕಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಅತ್ಥಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ತಸ್ಸ ಧುತ್ತಸ್ಸ ಆಪಣಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ’’ತಿ ಸುಟ್ಠು ಞತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಪಣಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇ ಗಾಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕಹಂ ಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವಿ, ಅವಸೇಸಾಪಿ ಪಯುತ್ತಕಧುತ್ತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಪಾದಮುಖಸಣ್ಠಾನೇಹಿ ಚ ಆಕಪ್ಪೇನ ಚ ಮಾತಾಪುತ್ತಾ ಏಕಸದಿಸಾಯೇವಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತೇಸು ತೇಸು ಕಥೇನ್ತೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ರೋದಿತುಂ ಆರಭಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಕನ್ದಿತ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಅಥ ಸೋ ಧುತ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಹಂ ವಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿನ್ನರಿಲೀಲಾಯ ವಸಮಾನಾಯ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾಯ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ದಹರಿತ್ಥಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕುರುಮಾನಾ ವಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಹಂ ಯಾಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಸ್ಸಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತಾಯ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಮೇವ ಸನ್ತಿಕಾ ಹರಾ’’ತಿ ಮೂಲಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಬಹೂನಿ ತಮ್ಬೂಲತಕ್ಕೋಲಕಾದೀನಿ ಚೇವ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಿ ಚ ಅದಾಸಿ. ಮಾಣವಿಕಾ ಬಹೂನಿ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮ, ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಮೇಸಂ ಬಹುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ. ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬಹುಮೂಲಂ ಅದಾಸಿ, ಮಯಾ ಪನೇತಂ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಆಭತನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ದಿನ್ನಮೂಲಂ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆಹರತಿ. ಧುತ್ತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಆಪಣದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ತೇ ಅಫಾಸುಕಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ? ಸಾ ತಸ್ಸ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೀ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ತಾತ, ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಕಿಂ ನ ಕಥೇಸಿ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮರನ್ತೇನಾಪಿ ತುಯ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಕಸ್ಸ ಕಥೇಯ್ಯಾಸಿ, ಕಥೇಹಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞಂ ಅಫಾಸುಕಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ಮಾಣವಿಕಾಯ ವಣ್ಣಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋಸ್ಮಿ, ತಂ ಲಭನ್ತೋ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಭನ್ತೋ ಇಧೇವ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಏಸ ಭಾರೋ, ಮಾ ತ್ವಂ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಬಹೂನಿ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಮಾಣವಿಕಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ, ಅಮ್ಮ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ತವ ವಣ್ಣಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಆನೇತುಂ ಸಕ್ಕೋಥ, ಮಯಾ ಕತೋಕಾಸೋಯೇವಾ’’ತಿ.

ಸಾ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹಸ್ಸ ಕಣ್ಣಕಣ್ಣೇಹಿ ಬಹುಂ ಕಚವರಂ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಿತ್ಥಿಯಾ ಉಪರಿ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಅಟ್ಟೀಯಮಾನಾ ಅಪೇತಿ. ಇತರಾ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಯಾ ಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತಿ, ತಸ್ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಕಚವರಂ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಸಾ ಯಂ ಯಂ ಆಹರತಿ ವಾ ಹರತಿ ವಾ, ತಂ ತಂ ನ ಕಾಚಿ ಸೋಧೇತುಂ ಉಸ್ಸಹತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಾ ತಂ ಧುತ್ತಂ ಪುಪ್ಫಪಚ್ಛಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಾಣವಿಕಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಭಿಹರಿ. ಧುತ್ತೋ ಮಾಣವಿಕಾಯ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಂ ಪಾಸಾದೇಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಪುರೋಹಿತೇ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಉಭೋ ಅಭಿರಮನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ಧುತ್ತೋ ನಿಲೀಯತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಚ್ಚಯೇನ ‘‘ಸಾಮಿ, ಇದಾನಿ ತಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಧುತ್ತಂ ನಿಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಗತೇ ಏವಮಾಹ ‘‘ಅಹಂ, ಅಯ್ಯ, ತುಮ್ಹೇಸು ವೀಣಂ ವಾದೇನ್ತೇಸು ನಚ್ಚಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ, ನಚ್ಚಸ್ಸೂ’’ತಿ ವೀಣಂ ವಾದೇಸಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇಸು ಓಲೋಕೇನ್ತೇಸು ಲಜ್ಜಾಮಿ, ಮುಖಂ ಪನ ವೋ ಸಾಟಕೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಲಜ್ಜಸಿ, ಏವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಮಾಣವಿಕಾ ಘನಸಾಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪಿದಹಮಾನಾ ಮುಖಂ ಬನ್ಧಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮುಖಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ವೀಣಂ ವಾದೇಸಿ. ಸಾ ಮುಹುತ್ತಂ ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಅಹಂ ತೇ ಏಕವಾರಂ ಸೀಸೇ ಪಹರಿತುಕಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇತ್ಥಿಲೋಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಪಹರಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ಮಾಣವಿಕಾ ಧುತ್ತಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಸಣಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಕಪ್ಪರೇನ ಪಹರಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಪತನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸೀಸೇ ಗಣ್ಡೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ವೇದನಾಟ್ಟೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಆಹರ ತೇ ಹತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಮಾಣವಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಹತ್ಥೋ ಮುದುಕೋ, ಪಹಾರೋ ಪನ ಥದ್ಧೋ’’ತಿ ಆಹ. ಧುತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿಲೀಯಿ. ಮಾಣವಿಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಲೀನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಸಾಟಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ತೇಲಂ ಆದಾಯ ಸೀಸಂ ಪರಿಸಮ್ಬಾಹಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಪುನ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಧುತ್ತಂ ಪಚ್ಛಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಿ.

ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ ‘‘ಜೂತಂ ಕೀಳಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಜೂತಮಣ್ಡಲಂ ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಜೂತಗೀತಂ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಪಾಸಕೇ ಖಿಪತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಾಣವಿಕಾಯ ತಪಸ್ಸ ಭಿನ್ನಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮಮ ಮಾಣವಿಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ವದನ್ತೋಪಿ ಪರಾಜಿತೋಯೇವ. ರಾಜಾ ಜಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಮಾಣವಿಕಾಯ ತೇ ತಪೋ ಭಿನ್ನೋ, ತ್ವಂ ‘ಮಾತುಗಾಮಂ ಗಬ್ಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಆರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೋ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚರನ್ತೇನಾಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏಕಪುರಿಸಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತವ ಮಾಣವಿಕಾ ‘ನಚ್ಚಿತುಕಾಮಾಮ್ಹೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ವೀಣಂ ವಾದೇನ್ತಸ್ಸ ತವ ಸಾಟಕೇನ ಮುಖಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾರಂ ತವ ಸೀಸೇ ಕಪ್ಪರೇನ ಪಹರಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೨. ‘‘ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅವಾದೇಸಿ, ವೀಣಂ ಸಮುಖವೇಠಿತೋ;

ಅಣ್ಡಭೂತಾಭತಾ ಭರಿಯಾ, ತಾಸು ಕೋ ಜಾತು ವಿಸ್ಸಸೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅವಾದೇಸಿ, ವೀಣಂ ಸಮುಖವೇಠಿತೋತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಘನಸಾಟಕೇನ ಸಹ ಮುಖೇನ ವೇಠಿತೋ ಹುತ್ವಾ ವೀಣಂ ವಾದೇಸಿ, ತಂ ಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಹಿ ಸಾ ವಞ್ಚೇತುಕಾಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಬಹುಮಾಯಾಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಮಂ ಏಸಾ ಲಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಣಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ರಾಜಾ ಏವಮಾಹ, ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಣ್ಡಭೂತಾಭತಾ ಭರಿಯಾತಿ ಅಣ್ಡಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬೀಜಂ, ಬೀಜಭೂತಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇಯೇವ ಆಭತಾ ಆನೀತಾ, ಭತಾತಿ ವಾ ಪುಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾ ಸಾ? ಭರಿಯಾ ಪಜಾಪತಿ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ. ಸಾ ಹಿ ಭತ್ತವತ್ಥಾದೀಹಿ ಭರಿತಬ್ಬತಾಯ, ಭಿನ್ನಸಂವರತಾಯ, ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಭರಿತತಾಯ ವಾ ‘‘ಭರಿಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಸು ಕೋ ಜಾತು ವಿಸ್ಸಸೇತಿ ಜಾತೂತಿ ಏಕಂಸಾಧಿವಚನಂ, ತಾಸು ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಕ್ಖಿಯಮಾನಾಸುಪಿ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀಸು ಭರಿಯಾಸು ಕೋ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಏಕಂಸೇನ ವಿಸ್ಸಸೇ, ‘‘ನಿಬ್ಬಿಕಾರಾ ಏಸಾ ಮಯೀ’’ತಿ ಕೋ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸದ್ಧಮ್ಮವಸೇನ ಹಿ ಆಮನ್ತಕೇಸು ನಿಮನ್ತಕೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ ರಕ್ಖಿತುನ್ತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಮಾಣವಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ತಯಾ ಕಿರ ಏವರೂಪಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯ, ಕೋ ಏವಮಾಹ, ನ ಕರೋಮಿ, ‘ಅಹಮೇವ ಪಹರಿಂ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ’. ಸಚೇ ನ ಸದ್ದಹಥ, ಅಹಂ ‘ತುಮ್ಹೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಸದ್ದಹಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಮಹನ್ತಂ ದಾರುರಾಸಿಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ದಹಸಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಮಾಣವಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಚಾರಿಕಂ ಪಠಮಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಪುತ್ತಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸನಕಾಲೇ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ಕಾತುಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅವಚ. ಧುತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಞ್ಚೇತುಕಾಮಾ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನಾಮ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಇಮಿನಾ ಸಚ್ಚೇನ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಿ ಮಾ ಮಂ ಝಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಆರದ್ಧಾ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಧುತ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ ಪುರೋಹಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ಏವರೂಪಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವೇಸಾಪೇತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಮಾಣವಿಕಂ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿ. ಸಾ ಹತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತಂ ಆಹ – ‘‘ಅಯ್ಯ, ಮಮ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ಭಿನ್ನಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಏವರೂಪಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾ ಕತಾ ‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮಮ ಸಾಮಿಕಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ, ಇದಾನಿ ಚಮ್ಹಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಿಸೇನ ಹತ್ಥೇ ಗಹಿತಾ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ವಞ್ಚಿತೋ ಅಹಂ ಇಮಾಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ. ಏವಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತಾ ಕಿರೇತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಾವ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಂ ವಞ್ಚೇತುಂ ‘‘ನಾಹಂ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಸಪಥಂ ಕುರುಮಾನಾ ನಾನಾಚಿತ್ತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಚೋರೀನಂ ಬಹುಬುದ್ಧೀನಂ, ಯಾಸು ಸಚ್ಚಂ ಸುದುಲ್ಲಭಂ;

ಥೀನಂ ಭಾವೋ ದುರಾಜಾನೋ, ಮಚ್ಛಸ್ಸೇವೋದಕೇ ಗತಂ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೩೪೭);

‘‘ಮುಸಾ ತಾಸಂ ಯಥಾ ಸಚ್ಚಂ, ಸಚ್ಚಂ ತಾಸಂ ಯಥಾ ಮುಸಾ;

ಗಾವೋ ಬಹಿ ತಿಣಸ್ಸೇವ, ಓಮಸನ್ತಿ ವರಂ ವರಂ.

‘‘ಚೋರಿಯೋ ಕಥಿನಾ ಹೇತಾ, ವಾಳಾ ಚ ಲಪಸಕ್ಖರಾ;

ನ ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ವಞ್ಚನ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೩೩೨, ೩೩೪);

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಅರಕ್ಖಿಯೋ ಮಾತುಗಾಮೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಣ್ಡಭೂತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೬೩] ೩. ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋಧನಾ ಅಕತಞ್ಞೂ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಞ್ಞೇವಾರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅಕತಞ್ಞೂ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಾ, ಕಸ್ಮಾ ತಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ದುಟ್ಠಕುಮಾರೀ ನಾಮ ಚಣ್ಡಾ ಅಹೋಸಿ ಫರುಸಾ, ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪರಿಭಾಸತಿ ಪಹರತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಪರಿವಾರಮನುಸ್ಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಙ್ಗಾಯ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಗಮಂಸು. ತೇಸಂ ಕೀಳನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾ ಜಾತಾ, ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಮೇಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವೇಗೇನ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯಪಿ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತಂ ಅನ್ತೋಉದಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಂಸು. ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ, ಸೂರಿಯೋಪಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಜಾತೋ. ತೇ ತಾಯ ವಿನಾವ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಗಙ್ಗಾತೋ ತಾವ ಉತ್ತಿಣ್ಣಾ, ಅಥ ನಂ ನ ಜಾನಾಮ ಕಹಂ ಗತಾ’’ತಿ. ಞಾತಕಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾಪಿ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ಸಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವನ್ತೀ ಉದಕೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಾ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಸಮೀಪಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಏಸೋ, ಪರಿತ್ತಾಣಮಸ್ಸಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಿಣುಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ನಾಗಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನದಿಂ ತರಮಾನೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೀತೇ ವಿಗತೇ ಮಧುರಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ತಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ‘‘ಕತ್ಥ ವಾಸಿಕಾಸಿ, ಕಥಞ್ಚ ಗಙ್ಗಾಯ ಪತಿತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ತ್ವಂ ಇಧೇವ ವಸಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ವಸಾಪೇನ್ತೋ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ಸಯಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಇಮಂ ತಾಪಸಂ ಸೀಲಭೇದಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಲೀಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೀಲಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಝಾನಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇಯೇವ ವಸತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಆಹ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಕಿಂ ನೋ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನ, ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಕ್ಕಭತಿಯಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪೋಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ತಕ್ಕಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಜೀವತೀತಿ ‘‘ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಗಾಮವಾಸಿನೋ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಯುತ್ತದುಯುತ್ತಕಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಏತ್ಥ ವಸಾ’’ತಿ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಕುಟಿಯಂ ವಾಸೇಸುಂ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಚೋರಾ ಪಬ್ಬತಾ ಓರುಯ್ಹ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪಹರನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗಾಮವಾಸಿಕೇಹಿಯೇವ ಭಣ್ಡಿಕಾ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಮ್ಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಸಜನೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ. ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಪನ ತಸ್ಸಾ ರೂಪೇ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾ ಕತಾ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾಪಿ ‘‘ನ ಸಾ ತತ್ಥ ಮಯಾ ವಿನಾ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ.

ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಇಧ ಸುಖಂ ವಸಾಮಿ, ಕದಾಚಿ ಮಂ ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತೋ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇತೋ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಥ ಏತಸ್ಮಾ ಸುಖಾ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯನ್ನೂನಾಹಂ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ವಿಯ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಧ ದುಕ್ಖಂ ಜೀವಾಮಿ, ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಸಚೇ ಮಯಂ ಇದಾನಿ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ, ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಅಮ್ಹೇ ಘಾತೇಸ್ಸತಿ, ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮತ್ತಕಾಲೇ ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ತವ ಸತ್ತುಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಕಿನ್ತಿ ನಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ’’. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಸೋ ದೂರೇ, ನನು ಕೋಟ್ಠಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ? ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಉಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪರಾದೀಹಿ ಯಥಾರುಚಿಂ ಪೋಥೇಸಿ. ಸೋ ಪೋಥಿಯಮಾನೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಕೋಧನಾ ಅಕತಞ್ಞೂ ಚ, ಪಿಸುಣಾ ಮಿತ್ತಭೇದಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವದತಿ. ಚೋರೋ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯಿ. ಪಬುದ್ಧೋ ಜಿಣ್ಣಾಯ ಸುರಾಯ ಪುನ ತಂ ಪೋಥೇತುಂ ಆರಭಿ, ಸೋಪಿ ತಾನೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ ವದತಿ.

ಚೋರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಏವಂ ಪೋಥಿಯಮಾನೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಇಮಾನೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ ವದತಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಸುತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ತ್ವಂ ಏವಂ ಪೋಥಿಯಮಾನೋಪಿ ಕಸ್ಮಾ ಏತಾನೇವ ಪದಾನಿ ವದಸೀ’’ತಿ? ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ತಂ ಕಾರಣಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅರಞ್ಞವಾಸಿಕೋ ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ಝಾನಲಾಭೀ, ಸ್ವಾಹಂ ಏತಂ ಗಙ್ಗಾಯ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಉತ್ತಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಂ. ಅಥ ಮಂ ಏಸಾ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಝಾನಾ ಪರಿಹಾಪೇಸಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ಏತಂ ಪೋಸೇನ್ತೋ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಕೇ ವಸಾಮಿ, ಅಥೇಸಾ ಚೋರೇಹಿ ಇಧಾನೀತಾ ‘ಅಹಂ ದುಕ್ಖಂ ವಸಾಮಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ನೇತೂ’ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತವ ಹತ್ಥೇ ಪಾತೇಸಿ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ಏವಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ. ಚೋರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯಾ ಏಸಾ ಏವರೂಪೇ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಪಕಾರಕೇ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಕತರಂ ನಾಮ ಉಪದ್ದವಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಮಾರೇತಬ್ಬಾ ಏಸಾ’’ತಿ ಸೋ ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ತಂ ಪಬೋಧೇತ್ವಾ ಖಗ್ಗಂ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ‘‘ಏತಂ ಪುರಿಸಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಘಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಬಹಿಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ತಂ ತಾಯ ಹತ್ಥೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಖಗ್ಗಂ ಆದಾಯ ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತಂ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ತಂ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತಂ ಕತಿಪಾಹಂ ಪಣೀತೇನ ಭೋಜನೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತೋ ‘‘ಘರಾವಾಸೇನ ಮೇ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅರಞ್ಞೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಭೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೩. ‘‘ಕೋಧನಾ ಅಕತಞ್ಞೂ ಚ, ಪಿಸುಣಾ ಮಿತ್ತಭೇದಿಕಾ;

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಸುಖಂ ನ ವಿಹಾಹಿಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖು ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಕೋಧನಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕೋಧಂ ನಿವಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಅಕತಞ್ಞೂ ಚ, ಅತಿಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಉಪಕಾರಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಪಿಸುಣಾ ಚ, ಪಿಯಸುಞ್ಞಭಾವಕರಣಮೇವ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಮಿತ್ತಭೇದಿಕಾ, ಮಿತ್ತೇ ಭಿನ್ದನ್ತಿ, ಮಿತ್ತಭೇದನಕಥಂ ಕಥನಸೀಲಾಯೇವ, ಏವರೂಪೇಹಿ ಪಾಪಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಏತಾ. ಕಿಂ ತೇ ಏತಾಹಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರ ಭಿಕ್ಖು, ಅಯಞ್ಹಿ ಮೇಥುನವಿರತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಾಮ, ತಂ ಚರ. ಸೋ ಸುಖಂ ನ ವಿಹಾಹಿಸೀತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಏತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಝಾನಸುಖಂ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ಫಲಸುಖಞ್ಚ ನ ವಿಹಾಹಿಸಿ, ಏತಂ ಸುಖಂ ನ ವಿಜಹಿಸ್ಸತಿ, ಏತಸ್ಮಾ ಸುಖಾ ನ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಪರಿಹಾಹಿಸೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೬೪] ೪. ದುರಾಜಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಾಸು ನನ್ದಿ ಇಚ್ಛತಿ ಮನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಉಪಾಸಕೋ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಬುದ್ಧಮಾಮಕೋ, ಧಮ್ಮಮಾಮಕೋ, ಸಙ್ಘಮಾಮಕೋ, ಭರಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ. ಯಂ ದಿವಸಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಚರತಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಸತಕೀತದಾಸೀ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಸ್ಸ ಪನ ಅಕತದಿವಸೇ ಸಾಮಿನೀ ವಿಯ ಹೋತಿ ಚಣ್ಡಾ ಫರುಸಾ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಭಾವಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥ ತಾಯ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ, ಉಪಾಸಕ, ಸತ್ತಟ್ಠ ದಿವಸೇ ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. ಘರಣೀ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಸತಕೀತದಾಸೀ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಸಾಮಿನೀ ವಿಯ ಚಣ್ಡಾ ಫರುಸಾ. ಅಹಂ ತಸ್ಸಾ ಭಾವಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಸ್ವಾಹಂ ತಾಯ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಗಚ್ಛಾಮೀತಿ. ಅಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ‘ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಾಮ ದುಜ್ಜಾನೋ’ತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥಯಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ತಂ ಭವಸಙ್ಖೇಪಗತತ್ತಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ. ಅಥೇಕೋ ತಿರೋರಟ್ಠವಾಸಿಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಏಕಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಭರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ವಸನ್ತೋ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ವೇಲಾಯೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ. ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಚಿಣ್ಣದಿವಸೇ ದಾಸೀ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಅಚಿಣ್ಣದಿವಸೇ ಸಾಮಿನೀ ವಿಯ ಹೋತಿ ಚಣ್ಡಾ ಫರುಸಾ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಭಾವಂ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಾಯ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಆಕುಲಚಿತ್ತೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ತಟ್ಠ ದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಗತಂ ‘‘ಕಿಂ, ಮಾಣವ, ನ ಪಞ್ಞಾಯಸೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಭರಿಯಾ ಮಂ, ಆಚರಿಯ, ಏಕದಿವಸಂ ಇಚ್ಛತಿ ಪತ್ಥೇತಿ, ದಾಸೀ ವಿಯ ನಿಹತಮಾನಾ ಹೋತಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಸಾಮಿನೀ ವಿಯ ಥದ್ಧಾ ಚಣ್ಡಾ ಫರುಸಾ, ಅಹಂ ತಸ್ಸಾ ಭಾವಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ತಾಯ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಆಕುಲಚಿತ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಮಾಣವ, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಅನಾಚಾರಂ ಚಿಣ್ಣದಿವಸೇ ಸಾಮಿಕಂ ಅನುವತ್ತನ್ತಿ, ದಾಸೀ ವಿಯ ನಿಹತಮಾನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅನಾಚಿಣ್ಣದಿವಸೇ ಪನ ಮಾನತ್ಥದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಂ ನ ಗಣೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಅನಾಚಾರಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ, ತಾಸಂ ಭಾವೋ ನಾಮ ದುಜ್ಜಾನೋ, ತಾಸು ಇಚ್ಛನ್ತೀಸುಪಿ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೀಸುಪಿ ಮಜ್ಝತ್ತೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸೋವಾದವಸೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೪. ‘‘ಮಾ ಸು ನನ್ದಿ ಇಚ್ಛತಿ ಮಂ, ಮಾ ಸು ಸೋಚಿ ನ ಮಿಚ್ಛತಿ;

ಥೀನಂ ಭಾವೋ ದುರಾಜಾನೋ, ಮಚ್ಛಸ್ಸೇವೋದಕೇ ಗತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾ ಸು ನನ್ದಿ ಇಚ್ಛತಿ ಮನ್ತಿ ಸು-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ ಮಂ ಇಚ್ಛತಿ ಪತ್ಥೇತಿ, ಮಯಿ ಸಿನೇಹಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಮಾ ತುಸ್ಸಿ. ಮಾ ಸು ಸೋಚಿ ನ ಮಿಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿಪಿ ಮಾ ಸೋಚಿ, ತಸ್ಸಾ ಇಚ್ಛಮಾನಾಯ ನನ್ದಿಂ, ನ ಇಚ್ಛಮಾನಾಯ ಚ ಸೋಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋವ ಹೋಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಥೀನಂ ಭಾವೋ ದುರಾಜಾನೋತಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಭಾವೋ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಮಾಯಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ದುರಾಜಾನೋ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಮಚ್ಛಸ್ಸೇವೋದಕೇ ಗತನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಗಮನಂ ಉದಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ದುಜ್ಜಾನಂ, ತೇನೇವ ಸೋ ಕೇವಟ್ಟೇ ಆಗತೇ ಉದಕೇನ ಗಮನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಏವಮೇವ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಏವರೂಪಂ ನ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಇತ್ಥಿಮಾಯಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇ ವಞ್ಚೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ದುರಾಜಾನಾ, ತಾಸು ಮಜ್ಝತ್ತೋಯೇವ ಸುಖಿತೋ ಹೋತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಮಜ್ಝತ್ತೋವ ಅಹೋಸಿ. ಸಾಪಿಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಕಿರ ಮೇ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋ ಞಾತೋ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಅನಾಚಾರಂ ಚರಿ. ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಇತ್ಥೀ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಕಿರ ಮಯ್ಹಂ ದುರಾಚಾರಭಾವೋ ಞಾತೋ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಅಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸತ್ಥಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾಯೇವ ಇದಾನಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದುರಾಜಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೬೫] ೫. ಅನಭಿರತಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ನದೀ ಚ ಪನ್ಥೋ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಥಾರೂಪಂಯೇವ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಪನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿತೋ ಚಿತ್ತಬ್ಯಾಕುಲತಾಯ ಸತ್ತಟ್ಠ ದಿವಸೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಸತ್ತಟ್ಠ ದಿವಸಾನಿ ನಾಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭರಿಯಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ದುಸ್ಸೀಲಾ, ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಬ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತತಾಯ ನಾಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಇತ್ಥೀಸು ‘ಅನಾಚಾರಾ ಏತಾ’ತಿ ಕೋಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥಯಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಭರಿಯಾಯ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತತಾಯ ಕತಿಪಾಹಂ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಆಚರಿಯೇನ ಪುಚ್ಛಿತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ನಿವೇದೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ತಾತ, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾ, ತಾಸು ‘ದುಸ್ಸೀಲಾ ಏತಾ’ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕೋಪಂ ನ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓವಾದವಸೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೫. ‘‘ಯಥಾ ನದೀ ಚ ಪನ್ತೋ ಚ, ಪಾನಾಗಾರಂ ಸಭಾ ಪಪಾ;

ಏವಂ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ನಾಸಂ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ನದೀತಿ ಯಥಾ ಅನೇಕತಿತ್ಥಾ ನದೀ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಚಣ್ಡಾಲಾದೀನಮ್ಪಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣಾ, ನ ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ನ ಲಭತಿ ನಾಮ. ‘‘ಪನ್ಥೋ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಯಥಾ ಮಹಾಮಗ್ಗೋಪಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣೋ, ನ ಕೋಚಿ ತೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಪಾನಾಗಾರಮ್ಪಿ ಸುರಾಗೇಹಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಂ, ಯೋ ಯೋ ಪಾತುಕಾಮೋ, ಸಬ್ಬೋ ತತ್ಥ ಪವಿಸತೇವ. ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ನಿವಾಸತ್ಥಾಯ ಕತಾ ಸಭಾಪಿ ಸಾಧಾರಣಾ, ನ ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ಪಾನೀಯಚಾಟಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಾ ಪಪಾಪಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಾ, ನ ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಏವಂ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮಾತಿ ಏವಮೇವ ತಾತ ಮಾಣವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಇತ್ಥಿಯೋಪಿ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾವ, ತೇನೇವ ಚ ಸಾಧಾರಣಟ್ಠೇನ ನದೀಪನ್ಥಪಾನಾಗಾರಸಭಾಪಪಾಸದಿಸಾ. ತಸ್ಮಾ ನಾಸಂ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ, ಏತಾಸಂ ಇತ್ಥೀನಂ ‘‘ಲಾಮಿಕಾ ಏತಾ ಅನಾಚಾರಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಛೇಕಾ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ನ ಕುಜ್ಝನ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ, ಸೋ ತಂ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಕಿರಮ್ಹಿ ಞಾತಾ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸಪಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ಕಿರಮ್ಹಿ ಞಾತಾ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಅಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾವ ಏತರಹಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ, ಆಚರಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಅನಭಿರತಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೬೬] ೬. ಮುದುಲಕ್ಖಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಪುರೇ ಆಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ರತನಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಕೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಭವಸೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸೋ ಚಲಿ, ವಾಸಿಯಾ ಆಕೋಟಿತಖೀರರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿಲೇಸವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ನೇವ ಕಾಯಸ್ಸಾದಂ ನ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಲಭತಿ, ಭನ್ತಮಿಗಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೋ ಸಾಸನೇ ಅನಭಿರತೋ ಪರೂಳ್ಹಕೇಸಲೋಮನಖೋ ಕಿಲಿಟ್ಠಚೀವರೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ, ನ ಯಥಾ ಪೋರಾಣಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಅನಭಿರತೋಸ್ಮಿ, ಆವುಸೋತಿ.

ಅಥ ನಂ ತೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆದಾಯ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅನಭಿರತೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ತಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿಂ, ಅಥ ಮೇ ಕಿಲೇಸೋ ಚಲಿ, ತೇನಮ್ಹಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ ಭಿಕ್ಖು, ಯಂ ತ್ವಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ಸುಭವಸೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಕಮ್ಪಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಝಾನಬಲೇನ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಗಗನತಲಚರಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಝಾನಾ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಕಮ್ಪಿತಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿಂಸು. ನ ಹಿ ಸಿನೇರುಉಪ್ಪಾಟನಕವಾತೋ ಹತ್ಥಿಮತ್ತಂ ಮುಣ್ಡಪಬ್ಬತಂ, ಮಹಾಜಮ್ಬುಉಮ್ಮೂಲಕವಾತೋ ಛಿನ್ನತಟೇ ವಿರೂಳ್ಹಗಚ್ಛಕಂ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಪನ ಸೋಸನಕವಾತೋ ಖುದ್ದಕತಳಾಕಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಗಣೇತಿ, ಏವಂ ಉತ್ತಮಬುದ್ಧೀನಂ ನಾಮ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಾಣಭಾವಕರಾ ಕಿಲೇಸಾ ತಯಿ ಕಿಂ ಲಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಸುದ್ಧಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಉತ್ತಮಯಸಸಮಙ್ಗಿನೋಪಿ ಆಯಸಕ್ಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಸ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಂ ಪಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಹಿಮವನ್ತಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಕತಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನೋ ರತ್ತವಾಕಮಯಂ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಸಣ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸೇ ಕತ್ವಾ ಜಟಾಮಣ್ಡಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಮಾದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಮಾನೋ ರಞ್ಞೋ ಘರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೇಯೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾರಹೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಕತಾನುಮೋದನಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸನತ್ಥಾಯ ಯಾಚಿ. ಸೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ರಾಜಗೇಹೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಲಂ ಓವದಮಾನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಕುಪಿತಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮುದುಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ರುಚ್ಚನವೇಲಾಯ ರಾಜಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮುದುಲಕ್ಖಣಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆಹಾರಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಯ್ಯೋ ಚಿರಾಯತೀ’’ತಿ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಮಹಾತಲೇ ಚೂಳಸಯನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಆಕಾಸೇನೇವ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮುದುಲಕ್ಖಣಾ ವಾಕಚೀರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ಆಗತೋ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಉಟ್ಠಹಿ, ತಸ್ಸಾ ವೇಗೇನ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿಯಾ ಮಟ್ಠಸಾಟಕೋ ಭಸ್ಸಿ. ತಾಪಸೋಪಿ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇನ ಪವಿಸನ್ತೋ ದೇವಿಯಾ ವಿಸಭಾಗರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಭವಸೇನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸೋ ಚಲಿ, ವಾಸಿಯಾ ಪಹಟಖೀರರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತಾವದೇವಸ್ಸ ಝಾನಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಛಿನ್ನಪಕ್ಖೋ ಕಾಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಠಿತಕೋವ ಆಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಪಿತೋ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಫಲಕತ್ಥರಣಸಯನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಹಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣೇನ ಬದ್ಧೋ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿನಾ ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಸುಸ್ಸಮಾನೋ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಫಲಕತ್ಥರಣೇ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗತೋ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ನಿವೇಸನಂ ಅಗನ್ತ್ವಾವ ‘‘ಅಯ್ಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಪನ್ನಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಅಫಾಸುಕಂ ಜಾತಂ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯ, ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಅಞ್ಞಂ ಮೇ ಅಫಾಸುಕಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪನಮ್ಹಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಪಟಿಬದ್ಧಂ ತೇ, ಅಯ್ಯ, ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮುದುಲಕ್ಖಣಾಯ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಅಯ್ಯ, ಅಹಂ ಮುದುಲಕ್ಖಣಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ತಾಪಸಂ ಆದಾಯ ನಿವೇಸನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದೇವಿಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಕತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ದದಮಾನೋಯೇವ ಚ ಮುದುಲಕ್ಖಣಾಯ ಸಞ್ಞಮದಾಸಿ ‘‘ತಯಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಅಯ್ಯಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ವಾಯಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಾಪಸೋ ದೇವಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಾ ಓತರಿ.

ಅಥ ನಂ ಮಹಾದ್ವಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಂ ಗೇಹಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಗಚ್ಛ, ರಾಜಾನಂ ಗೇಹಂ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಾಪಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಯಾಚಿ. ರಾಜಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನಂ ಏಕಂ ಛಡ್ಡಿತಗೇಹಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ದೇವಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ, ಸಾ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ನ ಪವಿಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಸುಚಿಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಟಿಜಗ್ಗಾಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಕುದ್ದಾಲಂ ಆಹರ, ಪಚ್ಛಿಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅಸುಚಿಞ್ಚ ಸಙ್ಕಾರಞ್ಚ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಯಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಲಿಮ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಞ್ಚಂ ಆಹರ, ಪೀಠಂ ಆಹರ, ಅತ್ಥರಣಂ ಆಹರ, ಚಾಟಿಂ ಆಹರ, ಘಟಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಏಕಮೇಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಉದಕಾಹರಣಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಘಟಂ ಆದಾಯ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚಾಟಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನೋದಕಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಯನಂ ಅತ್ಥರಿ. ಅಥ ನಂ ಸಯನೇ ಏಕತೋ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಾಠಿಕಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತವ ಸಮಣಭಾವಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ವಾ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಓಣಮೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಂ ಆಕಡ್ಢಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿ, ಏತ್ತಕಂ ಪನ ಕಾಲಂ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಣಕರಣಾ ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ. ‘‘ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ಧಕರಣಂ ಅಞ್ಞಾಣಕರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೨೨೧) ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಸೋ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಮಮ ಚತೂಹಿ ಅಪಾಯೇಹಿ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಯಾ ಇಮಂ ರಞ್ಞೋ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತವ ದೇವಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ಮೇ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೬. ‘‘ಏಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಪುರೇ ಆಸಿ, ಅಲದ್ಧಾ ಮುದುಲಕ್ಖಣಂ;

ಯತೋ ಲದ್ಧಾ ಅಳಾರಕ್ಖೀ, ಇಚ್ಛಾ ಇಚ್ಛಂ ವಿಜಾಯಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಮಯ್ಹಂ ಇಮಂ ತವ ದೇವಿಂ ಮುದುಲಕ್ಖಣಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪುರೇ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಏತಂ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಆಸಿ, ಏಕಾವ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಯತೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅಳಾರಕ್ಖೀ ವಿಸಾಲನೇತ್ತಾ ಸೋಭನಲೋಚನಾ ಲದ್ಧಾ, ಅಥ ಮೇ ಸಾ ಪುರಿಮಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಗೇಹತಣ್ಹಂ ಉಪಕರಣತಣ್ಹಂ ಉಪಭೋಗತಣ್ಹನ್ತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಅಞ್ಞಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಇಚ್ಛಂ ವಿಜಾಯಥ ಜನೇಸಿ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಸಾ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಏವಂ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಇಚ್ಛಾ ಅಪಾಯತೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಅಲಂ ಮೇ ಇಮಾಯ, ತ್ವಞ್ಞೇವ ತವ ಭರಿಯಂ ಗಣ್ಹ, ಅಹಂ ಪನ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಾವದೇವ ನಟ್ಠಂ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ನಾಮ ನಾಗಮಾಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಪನ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಮುದುಲಕ್ಖಣಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಇಸಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮುದುಲಕ್ಖಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೬೭] ೭. ಉಚ್ಛಙ್ಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ದೇವ ಮೇ ಪುತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಜಾನಪದಿತ್ಥಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ತಯೋ ಜನಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅಟವಿಮುಖೇ ಕಸನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನ್ತೋಅಟವಿಯಂ ಚೋರಾ ಮನುಸ್ಸೇ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ತೇ ಚೋರೇ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಟವಿಯಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಸ್ಸಕಾ ವಿಯ ಹೋಥಾ’’ತಿ ‘‘ತೇ ಚೋರಾ ಇಮೇ’’ತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅದಂಸು. ಅಥೇಕಾ ಇತ್ಥೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಚ್ಛಾದನಂ ಮೇ ದೇಥ, ಅಚ್ಛಾದನಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಪರಿಯಾತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ದೇಥ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಚ್ಛಾದನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸಾಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಾಹಂ ಏತಂ ಅಚ್ಛಾದನಂ ಯಾಚಾಮಿ, ಸಾಮಿಕಚ್ಛಾದನಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು ‘‘ನ ಕಿರೇಸಾ ಇದಂ ಅಚ್ಛಾದನಂ ಕಥೇತಿ, ಸಾಮಿಕಚ್ಛಾದನಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿರ ಸಾಮಿಕಚ್ಛಾದನಂ ಯಾಚಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಆಮ, ದೇವ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಹಿ ಸಾಮಿಕೋ ಅಚ್ಛಾದನಂ ನಾಮ, ಸಾಮಿಕೇ ಹಿ ಅಸತಿ ಸಹಸ್ಸಮೂಲಮ್ಪಿ ಸಾಟಕಂ ನಿವತ್ಥಾ ಇತ್ಥೀ ನಗ್ಗಾಯೇವ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನತ್ಥಂ –

‘‘ನಗ್ಗಾ ನದೀ ಅನೂದಕಾ, ನಗ್ಗಂ ರಟ್ಠಂ ಅರಾಜಕಂ;

ಇತ್ಥೀಪಿ ವಿಧವಾ ನಗ್ಗಾ, ಯಸ್ಸಾಪಿ ದಸ ಭಾತರೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೮೪೦) –

ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ.

ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಪಸನ್ನೋ ‘‘ಇಮೇ ತೇ ತಯೋ ಜನಾ ಕೇ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಏಕೋ ಮೇ, ದೇವ, ಸಾಮಿಕೋ, ಏಕೋ ಭಾತಾ, ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಹಂ ತೇ ತುಟ್ಠೋ, ಇಮೇಸು ತೀಸು ಏಕಂ ದೇಮಿ, ಕತರಂ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ಆಹ ‘‘ಅಹಂ, ದೇವ, ಜೀವಮಾನಾ ಏಕಂ ಸಾಮಿಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುತ್ತಮ್ಪಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿಯೇವ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪನ ಮೇ ಮತತ್ತಾ ಭಾತಾವ ದುಲ್ಲಭೋ, ಭಾತರಂ ಮೇ ದೇಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಯೋಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಏವಂ ತಂ ಏಕಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇ ತಯೋ ಜನಾ ದುಕ್ಖತೋ ಮುತ್ತಾ. ತಂ ಕಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಂ ಜಾತಂ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಏಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಯೋ ಜನಾ ದುಕ್ಖತೋ ಮುತ್ತಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಗುಣಕಥಾಯ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ಇದಾನೇವ ತೇ ತಯೋ ಜನೇ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮೋಚೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಯೋ ಜನಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಕಸನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ತದಾ ಪನ ರಞ್ಞಾ ‘‘ತೀಸು ಜನೇಸು ಕಂ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾ ಆಹ – ‘‘ತಯೋಪಿ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಥ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತಯೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಥ, ಭಾತರಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಪುತ್ತಂ ವಾ ಸಾಮಿಕಂ ವಾ ಗಣ್ಹ, ಕಿಂ ತೇ ಭಾತರಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ ‘‘ಏತೇ ನಾಮ ದೇವ ಸುಲಭಾ, ಭಾತಾ ಪನ ದುಲ್ಲಭೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೭. ‘‘ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ದೇವ ಮೇ ಪುತ್ತೋ, ಪಥೇ ಧಾವನ್ತಿಯಾ ಪತಿ;

ತಞ್ಚ ದೇಸಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯತೋ ಸೋದರಿಯಮಾನಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ, ದೇವ, ಮೇ ಪುತ್ತೋತಿ ದೇವ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇಯೇವ. ಯಥಾ ಹಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಕತ್ವಾ ಡಾಕಂ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿಯಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಡಾಕಂ ನಾಮ ಸುಲಭಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುತ್ತೋಪಿ ಸುಲಭೋ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಡಾಕಸದಿಸೋವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ, ದೇವ, ಮೇ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ಪಥೇ ಧಾವನ್ತಿಯಾ ಪತೀತಿ ಮಗ್ಗಂ ಆರುಯ್ಹ ಏಕಿಕಾಯ ಗಚ್ಛಮಾನಾಯಪಿ ಹಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪತಿ ನಾಮ ಸುಲಭೋ, ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಥೇ ಧಾವನ್ತಿಯಾ ಪತೀ’’ತಿ. ತಞ್ಚ ದೇಸಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯತೋ ಸೋದರಿಯಮಾನಯೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಮೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅಞ್ಞಂ ದೇಸಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಯತೋ ಅಹಂ ಸಮಾನೇ ಉದರೇ ಜಾತತ್ತಾ ಸಉದರಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಭಾತರಂ ಆನೇಯ್ಯಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಾತರಂಯೇವ ಮೇ ದೇಥಾತಿ.

ರಾಜಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಏಸಾ ವದತೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತಯೋಪಿ ಜನೇ ಬನ್ಧನಾಗಾರತೋ ಆನೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಸಾ ತಯೋಪಿ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸಾ ಇಮೇ ತಯೋ ಜನೇ ದುಕ್ಖತೋ ಮೋಚೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ಅತೀತೇ ಚತ್ತಾರೋವ ಏತರಹಿ ಚತ್ತಾರೋ, ರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಉಚ್ಛಙ್ಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೬೮] ೮. ಸಾಕೇತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಸ್ಮಿಂ ಮನೋ ನಿವಿಸತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾಕೇತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಞ್ಜನವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಸ್ಸ ಸಾಕೇತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನಕಾಲೇ ಏಕೋ ಸಾಕೇತನಗರವಾಸೀ ಮಹಲ್ಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಗರತೋ ಬಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರದ್ವಾರೇ ದಸಬಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಗಾಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ನನು ನಾಮ ಪುತ್ತೇಹಿ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಾ, ಕಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ದಸ್ಸೇಸಿ? ಮಯಾ ತಾವ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಮಾತರಂ ಪನ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಏಹೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕಹಂ ಗತೋಸಿ, ನನು ನಾಮ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪರಿದೇವಿ. ಪುತ್ತಧೀತರೋಪಿ ‘‘ಏಥ, ಭಾತರಂ ವನ್ದಥಾ’’ತಿ ವನ್ದಾಪೇಸಿ. ಉಭೋ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಜನಾನಂ ಜರಾಸುತ್ತಂ (ಸು. ನಿ. ೮೧೦ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಭೋಪಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಅಞ್ಜನವನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸುದ್ಧೋದನೋ, ಮಾತಾ ಮಹಾಮಾಯಾ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಜಾನನ್ತೋವ ಸದ್ಧಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ತಥಾಗತಂ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ’ತಿ ವದತಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಭೋಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಮೇವ ‘ಪುತ್ತೋ’ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತೀತೇ ನಿರನ್ತರಂ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಪಿತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಪಿತಾ. ಏಸಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ನಿರನ್ತರಮೇವ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಮಾತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಮಾತಾ. ಏವಾಹಂ ದಿಯಡ್ಢಜಾತಿಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಸಂವಡ್ಢೋ, ದಿಯಡ್ಢಜಾತಿಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ಸಂವಡ್ಢೋತಿ ತೀಣಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೮. ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಮನೋ ನಿವಿಸತಿ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಾಪಿ ಪಸೀದತಿ;

ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಕೇ ಪೋಸೇ, ಕಾಮಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಸೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಮನೋ ನಿವಿಸತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಚಿತ್ತಞ್ಚಾಪಿ ಪಸೀದತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ಮುದುಕಂ ಹೋತಿ. ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಕೇ ಪೋಸೇತಿ ಪಕತಿಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲೇ. ಕಾಮಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಸೇತಿ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬಸಿನೇಹೇನೇವ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಏಕಂಸೇನ ವಿಸ್ಸಸೇ, ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಏತೇ ಏವ ಅಹೇಸುಂ, ಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಾಕೇತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೬೯] ೯. ವಿಸವನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಧಿರತ್ಥು ತಂ ವಿಸಂ ವನ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಪಿಟ್ಠಖಜ್ಜಕಖಾದನಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಬಹುಂ ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಗಹಿತಾವಸೇಸಂ ಬಹು ಅತಿರಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತೋಗಾಮಗತಾನಮ್ಪಿ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ದಹರೋ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇ ‘‘ಅತಿದಿವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಂಸು. ಥೇರೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಭುತ್ತೇ ದಹರೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ತುಯ್ಹಂ ಠಪಿತಖಾದನೀಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಮಧುರಂ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಂ ನ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿರ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಂ ನಾಮ ನ ಖಾದಿತಪುಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯಂ ಅಖಾದನಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏಕವಾರಂ ಜಹಿತಕಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋಪಿ ಪುನ ನ ಗಣ್ಹಾತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಸವೇಜ್ಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಅಥೇಕಂ ಜನಪದಮನುಸ್ಸಂ ಸಪ್ಪೋ ಡಂಸಿ, ತಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ಪಮಾದಂ ಅಕತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ವೇಜ್ಜಂ ಆನಯಿಂಸು. ವೇಜ್ಜೋ ಆಹ ‘‘ಕಿಂ ತಾವ ಓಸಧೇನ, ಪರಿಭಾವೇತ್ವಾ ವಿಸಂ ಹರಾಮಿ, ದಟ್ಠಸಪ್ಪಂ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ತೇನೇವ ವಿಸಂ ಆಕಡ್ಢಾಪೇಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಪ್ಪಂ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ವಿಸಂ ಆಕಡ್ಢಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸಪ್ಪಂ ಆವಾಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಯಾ ಅಯಂ ದಟ್ಠೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಮಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತಯಾ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಮುಖೇನ ವಿಸಂ ಆಕಡ್ಢಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಾ ಏಕವಾರಂ ಜಹಿತಕಂ ಪುನ ನ ಗಹಿತಪುಬ್ಬಂ, ನಾಹಂ ಮಯಾ ಜಹಿತವಿಸಂ ಆಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ದಾರೂನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಂ ನಾಕಡ್ಢಸಿ, ಇಮಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಾ’’ತಿ. ಸಪ್ಪೋ ‘‘ಅಪಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ನೇವತ್ತನಾ ಏಕವಾರಂ ಜಹಿತವಿಸಂ ಪಚ್ಚಾಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೯. ‘‘ಧಿರತ್ಥು ತಂ ವಿಸಂ ವನ್ತಂ, ಯಮಹಂ ಜೀವಿತಕಾರಣಾ;

ವನ್ತಂ ಪಚ್ಚಾಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮತಂ ಮೇ ಜೀವಿತಾ ವರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಿರತ್ಥೂತಿ ಗರಹತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತಂ ವಿಸನ್ತಿ ಯಮಹಂ ಜೀವಿತಕಾರಣಾ ವನ್ತಂ ವಿಸಂ ಪಚ್ಚಾಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ವನ್ತಂ ವಿಸಂ ಧಿರತ್ಥು. ಮತಂ ಮೇ ಜೀವಿತಾ ವರನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಿಸಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಾಹರಣಕಾರಣಾ ಯಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮರಣಂ, ತಂ ಮಮ ಜೀವಿತತೋ ವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ವೇಜ್ಜೋ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಓಸಧೇಹಿ ಚ ಮನ್ತೇಹಿ ಚ ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಅರೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಸೀಲಾನಿ ದತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಕಞ್ಚಿ ವಿಹೇಠೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏಕವಾರಂ ಜಹಿತಕಂ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ ಪುನ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಸಪ್ಪೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ವೇಜ್ಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಿಸವನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೭೦] ೧೦. ಕುದ್ದಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ತಂ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿತ್ತಹತ್ಥಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಏಕೋ ಕುಲದಾರಕೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಕಸಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತತೋ ಸಿನಿದ್ಧಂ ಮಧುರಂ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಸಹತ್ಥೇನ ನಾನಾಕಮ್ಮಾನಿ ಕುರುಮಾನಾಪಿ ಏವರೂಪಂ ಮಧುರಾಹಾರಂ ನ ಲಭಾಮ, ಮಯಾಪಿ ಸಮಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಾಸಡ್ಢಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಕಿಲೇಸವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಪುನ ಭತ್ತೇನ ಕಿಲಮನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಇಮಿನಾವ ಉಪಾಯೇನ ಛ ವಾರೇ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ತತೋ ಸತ್ತಮೇ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಸತ್ತಪ್ಪಕರಣಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಚಿತ್ತಹತ್ಥ, ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ತೇ ಏತರಹಿ ಕಿಲೇಸಾ ನ ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರಿಂಸು. ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಭಬ್ಬೋ ದಾನಿ ಅಹಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಿಹಿಭಾವಾಯಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಆವುಸೋ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಹತ್ಥಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಹೋ ಮಹಾದೋಸೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಲಹುಕಂ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಂ, ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಲ್ಲೀಯತಿ, ಏಕವಾರಂ ಅಲ್ಲೀನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಮೋಚೇತುಂ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದಮಥೋ ಸಾಧು. ದನ್ತಮೇವ ಹಿ ತಂ ಸುಖಂ ಆವಹತಿ.

‘‘ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಲಹುನೋ, ಯತ್ಥಕಾಮನಿಪಾತಿನೋ;

ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದಮಥೋ ಸಾಧು, ಚಿತ್ತಂ ದನ್ತಂ ಸುಖಾವಹಂ’’. (ಧ. ಪ. ೩೫);

ತಸ್ಸ ಪನ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹತಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಏಕಂ ಕುದ್ದಾಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಜಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಲೋಭವಸೇನ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವೇ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಲೋಭಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಣ್ಣಿಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿ, ‘‘ಕುದ್ದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಕುದ್ದಾಲಕೇನ ಭೂಮಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಡಾಕಞ್ಚೇವ ಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಏಳಾಲುಕಾದೀನಿ ಚ ವಪಿತ್ವಾ ತಾನಿ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಕಪಣಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಞ್ಹಿಸ್ಸ ಏಕಂ ಕುದ್ದಾಲಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಧನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಘರಾವಾಸೇನ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಕುದ್ದಾಲಕಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಂ ಕುದ್ದಾಲಕಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಲೋಭಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕುಣ್ಠಕುದ್ದಾಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿ. ಏವಂ ದುತಿಯಮ್ಪಿ, ತತಿಯಮ್ಪೀತಿ ಛ ವಾರೇ ತಂ ಕುದ್ದಾಲಕಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚೇವ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚ.

ಸತ್ತಮೇ ಪನ ವಾರೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಕುಣ್ಠಕುದ್ದಾಲಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಇದಾನಿ ನಂ ಮಹಾನದಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಚಸ್ಸ ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತುಕಾಮತಾ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಂ ಕುದ್ದಾಲಕಂ ದಣ್ಡೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಗಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೀಸಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ನದೀಮಜ್ಝೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ ಜಿತಂ ಮೇ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗತೋ ನದಿಯಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇನ ಗಚ್ಛಮಾನೋ ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ‘ಜಿತಂ ಮೇ ಜಿತಂ ಮೇ’ತಿ ವದತಿ, ಕೋ ನು ಖೋ ಏತೇನ ಜಿತೋ, ಪಕ್ಕೋಸಥ ನ’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಅಹಂ ತಾವ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ ಇದಾನಿ ಜಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಯಾ ಪನ ಕೋ ಜಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಸಙ್ಗಾಮಸತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಾಮಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಾಮಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಿನನ್ತೇನ ದುಜ್ಜಿತಮೇವ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಜಿತತ್ತಾ. ಅಹಂ ಪನ ಮಮ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಲೋಭಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇ ಜಿನಿ’’ನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೋಯೇವ ಮಹಾನದಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಆಪೋಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಾನುಭಾವೋ ಆಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೦. ‘‘ನ ತಂ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ಅವಜೀಯತಿ;

ತಂ ಖೋ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ನಾವಜೀಯತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ತಂ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ಅವಜೀಯತೀತಿ ಯಂ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇ ಪರಾಜಿನಿತ್ವಾ ರಟ್ಠಂ ಜಿತಂ ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಪುನಪಿ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇಹಿ ಅವಜೀಯತಿ, ತಂ ಜಿತಂ ಸಾಧುಜಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುನ ಅವಜೀಯನತೋ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಜಿತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಜಯೋ. ಯೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಧಿಗತೋ ಜಯೋ ಪುನ ತೇಸು ಜಿನನ್ತೇಸು, ಪರಾಜಯೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ನ ಸಾಧು ನ ಸೋಭನೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಪುನ ಪರಾಜಯೋವ ಹೋತಿ. ತಂ ಖೋ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ನಾವಜೀಯತೀತಿ ಯಂ ಖೋ ಪನ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇ ನಿಮ್ಮಥೇತ್ವಾ ಜಿತಂ ಪುನ ತೇಹಿ ನಾವಜೀಯತಿ, ಯೋ ವಾ ಏಕವಾರಂ ಲದ್ಧೋ ಜಯೋ ನ ಪುನ ಪರಾಜಯೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ ಸೋಭನಂ, ಸೋ ಜಯೋ ಸಾಧು ಸೋಭನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುನ ನಾವಜೀಯನತೋ. ತಸ್ಮಾ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸಂ ಜಿನಿತ್ವಾಪಿ ಸಙ್ಗಾಮಯೋಧೋ ನಾಮ ನ ಹೋಸಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅತ್ತನೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಜಿತತ್ತಾ. ಯೋ ಪನ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸೇ ಜಿನಾತಿ, ಅಯಂ ಉತ್ತಮೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸಯೋಧೋತಿ ಆಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಉತ್ತಮಸಙ್ಗಾಮಯೋಧಭಾವೋ ಪನೇತ್ಥ –

‘‘ಯೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸೇನ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಮಾನುಸೇ ಜಿನೇ;

ಏಕಞ್ಚ ಜೇಯ್ಯಮತ್ತಾನಂ, ಸ ವೇ ಸಙ್ಗಾಮಜುತ್ತಮೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೦೩) –

ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಸಾಧಕಂ.

ರಞ್ಞೋ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸೇವ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ. ರಾಜಬಲಸ್ಸಪಿ ತಥೇವ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಬಲಕಾಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಸಬ್ಬಾ ಸೇನಿಯೋತಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ಕುದ್ದಾಲಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬಲಕಾಯೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಮಯಂ ಇಧ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾ ಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಆದಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಾವಿಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ‘‘ಕುದ್ದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸಮಾಗಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಕುದ್ದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತ್ವಂ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ದೀಘತೋ ತಿಂಸಯೋಜನಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ್ನರಸಯೋಜನಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಹತ್ಥಿಪಾಲಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇದಞ್ಚ ಹಿ ತಞ್ಚ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಮೇವ. ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮೋಪಿ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ದುಸ್ಸದ್ದೇ ಮಿಗೇ ಚ ಸಕುಣೇ ಚ ಅಮನುಸ್ಸೇ ಚ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ತೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಕುದ್ದಾಲಪಣ್ಡಿತೋಪಿ ತಂ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕದತ್ತಿಯಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮೇನ ಮಾಪಿತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅತ್ತನಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಸಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಸತ್ತ ರಜ್ಜಾನಿ ಛಡ್ಡಯಿಂಸು. ತಿಂಸಯೋಜನಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪೂರಿ. ಕುದ್ದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ಸೇಸಕಸಿಣೇಸುಪಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸಬ್ಬೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ಯೇ ಪನ ತೇಸಂ ಪಾರಿಚರಿಯಂ ಅಕಂಸು, ತೇ ದೇವಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಅಲ್ಲೀನಂ ದುಮ್ಮೋಚಯಂ ಹೋತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಲೋಭಧಮ್ಮಾ ದುಪ್ಪಜಹಾ, ಏವರೂಪೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ಅಞ್ಞಾಣೇ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಕುದ್ದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುದ್ದಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಇತ್ಥಿವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಅಸಾತಮನ್ತಣ್ಡಭೂತಂ, ತಕ್ಕಪಣ್ಡಿ ದುರಾಜಾನಂ;

ಅನಭಿರತಿ ಮುದುಲಕ್ಖಣಂ, ಉಚ್ಛಙ್ಗಮ್ಪಿ ಚ ಸಾಕೇತಂ;

ವಿಸವನ್ತಂ ಕುದ್ದಾಲಕನ್ತಿ.