೬. ಆಸೀಸವಗ್ಗೋ

[೫೧] ೧. ಮಹಾಸೀಲವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಆಸೀಸೇಥೇವ ಪುರಿಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ರಜ್ಜಾ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ವೀರಿಯೇ ಠತ್ವಾವ ನಟ್ಠಮ್ಪಿ ಯಸಂ ಪುನ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಸೀಲವಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋವ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಮಹಾಸೀಲವರಾಜಾ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಸೋ ನಗರಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಚತಸ್ಸೋ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕಂ, ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಏಕನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಂ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾನಂ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುತ್ತಂ ಪರಿತೋಸಯಮಾನೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಪರಿತೋಸಯಮಾನೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಪದುಬ್ಭಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞತ್ವಾ ತಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಕತಂ, ನ ತ್ವಂ ಮಮ ವಿಜಿತೇ ವಸಿತುಂ ಅರಹಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಧನಞ್ಚ ಪುತ್ತದಾರೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಯಾಹೀ’’ತಿ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಾಸಿರಟ್ಠಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಕೋಸಲಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಞ್ಞೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಜಾತೋ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ದೇವ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ನಾಮ ನಿಮ್ಮಕ್ಖಿಕಮಧುಪಟಲಸದಿಸಂ, ರಾಜಾ ಅತಿಮುದುಕೋ, ಅಪ್ಪೇನೇವ ಬಲವಾಹನೇನ ಸಕ್ಕಾ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿತು’’ನ್ತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಮಹಾ, ಅಯಞ್ಚ ‘ಅಪ್ಪೇನೇವ ಬಲವಾಹನೇನ ಸಕ್ಕಾ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿತು’ನ್ತಿ ಆಹ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಪನ ಪಯುತ್ತಕಚೋರೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪಯುತ್ತಕೋಸಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಾಹಂ, ದೇವ, ಪಯುತ್ತಕೋ, ಸಚ್ಚಮೇವ ವದಾಮಿ. ಸಚೇ ಮೇ ನ ಸದ್ದಹಥ, ಮನುಸ್ಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಹನಾಪೇಥ, ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೀತೇ ಧನಂ ದತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಅತಿವಿಯ ಸೂರೋ ಹುತ್ವಾ ವದತಿ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಹನಾಪೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತೇ ಚೋರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಕಸ್ಮಾ ಗಾಮಂ ಹನಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ನಾಗಮಿತ್ಥ, ಇತೋದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಏತ್ತಕೇನಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಪುನ ಮಜ್ಝೇಜನಪದಂ ಹನಾಪೇಸಿ. ತೇಪಿ ಚೋರೇ ರಾಜಾ ತಥೇವ ಧನಂ ದತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ಏತ್ತಕೇನಾಪಿ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ವಿಲುಮ್ಪಾಪೇಸಿ, ರಾಜಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಚೋರಾನಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿಯೇವ. ತದಾ ಕೋಸಲರಾಜಾ ‘‘ಅತಿವಿಯ ಧಮ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಲವಾಹನಂ ಆದಾಯ ನಿಯ್ಯಾಸಿ.

ತದಾ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಮತ್ತವಾರಣೇಪಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅನಿವತ್ತನಧಮ್ಮಾ ಅಸನಿಯಾಪಿ ಸೀಸೇ ಪತನ್ತಿಯಾ ಅಸನ್ತಸನಸಭಾವಾ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ರುಚಿಯಾ ಸತಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಅಭೇಜ್ಜವರಸೂರಾ ಮಹಾಯೋಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ‘‘ಕೋಸಲರಾಜಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ಕಿರ ‘ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಗಚ್ಛಾಮ, ನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಜ್ಜಸೀಮಂ ಅನೋಕ್ಕನ್ತಮೇವ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ತಾತಾ, ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕಿಲಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ರಜ್ಜತ್ಥಿಕೋ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಾತು, ಮಾಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ ನಿವಾರೇಸಿ. ಕೋಸಲರಾಜಾ ರಜ್ಜಸೀಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಜನಪದಮಜ್ಝಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ಪುನಪಿ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ವದಿಂಸು, ರಾಜಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ನಿವಾರೇಸಿ. ಕೋಸಲರಾಜಾ ಬಹಿನಗರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ರಜ್ಜಂ ವಾ ದೇತು ಯುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಂ, ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಪುನಪಿ ಅಮಚ್ಚಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ನ ಮಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ದೇಮ, ಬಹಿನಗರೇಯೇವ ನಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು, ರಾಜಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರಾನಿ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸೇನ ಮಹಾತಲೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿ.

ಕೋಸಲರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಬಲವಾಹನೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಟಿಸತ್ತುಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ಅಪಾರುತದ್ವಾರೇ ನಿವೇಸನೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಮಹಾತಲಂ ಆರುಯ್ಹ ನಿಸಿನ್ನಂ ನಿರಾಪರಾಧಂ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಾನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸೇನ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಇಮಂ ರಾಜಾನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಆವಾಟೇ ಖನಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಏಕೋಪಿ ಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಪಂಸುಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಖನಥ, ರತ್ತಿಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏತೇಸಂ ಕಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಆಣಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಾ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಆಘಾತಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಕಾಸಿ. ತೇಸುಪಿ ಅಮಚ್ಚೇಸು ಏವಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನೀಯಮಾನೇಸು ಏಕೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಏವಂ ಸುವಿನೀತಾ ಕಿರಸ್ಸ ಪರಿಸಾ. ಅಥ ತೇ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಸಾಮಚ್ಚಂ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಾನಂ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಆವಾಟೇ ಖನಿತ್ವಾ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಾನಂ ಮಜ್ಝೇ, ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸೇಸಅಮಚ್ಚೇತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಆವಾಟೇಸು ಓತಾರೇತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಘನಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ತದಾ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಚೋರರಞ್ಞೋ ಉಪರಿ ಕೋಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಮೇತ್ತಂ ಏವ ಭಾವೇಥ, ತಾತಾ’’ತಿ ಓವದಿ.

ಅಥ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ‘‘ಮನುಸ್ಸಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ಆಗಮಿಂಸು. ತೇ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ಚ ಅಮಚ್ಚಾ ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸದ್ದಮಕಂಸು, ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ಭೀತಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ತೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಪಚ್ಛತೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಾಗಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸು. ಇತರೇಪಿ ತಥೇವ ಸದ್ದಮಕಂಸು. ಏವಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪುನ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ತೇಸು ಏಕಸ್ಸಪಿ ಅನಾಗಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ವಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾ ಏತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸೂರಾ ಹುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನ ತೇಸು ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೇಸುಪಿ ನ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಜೇಟ್ಠಕಸಿಙ್ಗಾಲೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ, ಸೇಸಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ಸೇಸಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ಉಪಾಯಕುಸಲೋ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಡಂಸಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಗೀವಾಯ ಡಂಸಮಾನಂ ಹನುಕಟ್ಠಿಕೇನ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಯನ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಯ ಗಾಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿ, ನಾಗಬಲೇನ ರಞ್ಞಾ ಹನುಕಟ್ಠಿಕೇನ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗೀವಾಯ ಗಾಳ್ಹಂ ಗಹಿತಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿ. ಅವಸೇಸಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ತಸ್ಸ ತಂ ಅಟ್ಟಸ್ಸರಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏಕೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸುಗ್ಗಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಲಾಯಿಂಸು. ರಞ್ಞೋ ಹನುಕಟ್ಠಿಕೇನ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಿತಸಿಙ್ಗಾಲೇ ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರನ್ತೇ ಪಂಸು ಸಿಥಿಲಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋಪಿ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ರಞ್ಞೋ ಉಪರಿಭಾಗೇ ಪಂಸುಂ ಅಪಬ್ಯೂಹಿ, ರಾಜಾ ಪಂಸುನೋ ಸಿಥಿಲಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಾಗಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರನ್ತೋ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆವಾಟಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಓಲುಬ್ಭ ವಾತಚ್ಛಿನ್ನವಲಾಹಕೋ ವಿಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಪರಿವುತೋ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಂ ಮತಮನುಸ್ಸಂ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡೇನ್ತಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಸೀಮನ್ತರಿಕಾಯ ಛಡ್ಡೇಸುಂ. ತೇ ಯಕ್ಖಾ ತಂ ಮತಮನುಸ್ಸಂ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ನ ಮಯಂ ಇಮಂ ಭಾಜೇತುಂ ಸಕ್ಕೋಮ, ಅಯಂ ಸೀಲವರಾಜಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಏಸ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸತಿ, ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಮತಮನುಸ್ಸಂ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಂ ಮತಕಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಭೋ ಯಕ್ಖಾ, ಅಹಂ ಇಮಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಂ, ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ ಪನಮ್ಹಿ, ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವಾ’’ತಿ. ಯಕ್ಖಾ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಠಪಿತಂ ವಾಸಿತಉದಕಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ಅದಂಸು. ನ್ಹತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಸಾಟಕೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು, ತೇ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಚತುಜ್ಜಾತಿಯಗನ್ಧಸಮುಗ್ಗಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು, ಗನ್ಧೇ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಸಮುಗ್ಗೇ ಮಣಿತಾಲವಣ್ಟೇಸು ಠಪಿತಾನಿ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಛಾತಕಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು, ರಾಜಾ ನ್ಹಾತಾನುಲಿತ್ತೋ ಸುಮಣ್ಡಿತಪ್ಪಸಾಧಿತೋ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿ. ಯಕ್ಖಾ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಠಪಿತಂ ವಾಸಿತಪಾನೀಯಂ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಕಾರೇನೇವ ಸುವಣ್ಣಸರಕೇನಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಹರಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಪಞ್ಚಸುಗನ್ಧಿಕಸುಪರಿಭಾವಿತಂ ತಮ್ಬೂಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು. ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಮಙ್ಗಲಖಗ್ಗಂ ಆಹರಥಾತಿ. ತಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹರಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಮತಮನುಸ್ಸಂ ಉಜುಕಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಮಜ್ಝೇ ಅಸಿನಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಸಮವಿಭತ್ತಮೇವ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ದತ್ವಾ ಚ ಪನ ಖಗ್ಗಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ತೇ ಯಕ್ಖಾ ಮನುಸ್ಸಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸುಹಿತಾ ಹುತ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ತೇನ ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಮಂ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ಓತಾರೇಥ, ಇಮೇ ಚ ಅಮಚ್ಚೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಥಾತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧು ದೇವಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚೋರರಾಜಾ ಅಲಙ್ಕತಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ಸಿರಿಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪನ್ನೋ ನಿದ್ದಾಯತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಪಮತ್ತಸ್ಸ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ಖಗ್ಗತಲೇನ ಉದರಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ಭೀತೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ದೀಪಾಲೋಕೇನ ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಯನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ರಾಜಾನಂ ಆಹ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಏವರೂಪಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಗಹಿತಾರಕ್ಖೇ ಪಿಹಿತದ್ವಾರೇ ಭವನೇ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸೇಹಿ ನಿರೋಕಾಸೇ ಠಾನೇ ಖಗ್ಗಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋ ಕಥಂ ನಾಮ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಸಯನಪಿಟ್ಠಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಆಗಮನಾಕಾರಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋರರಾಜಾ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋಪಿ ಸಮಾನೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗುಣೇ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಪರೇಸಂ ಲೋಹಿತಮಂಸಖಾದಕೇಹಿ ಪನ ಕಕ್ಖಳೇಹಿ ಫರುಸೇಹಿ ಯಕ್ಖೇಹಿ ತವ ಗುಣಾ ಞಾತಾ, ನ ದಾನಾಹಂ, ನರಿನ್ದ, ಏವರೂಪೇ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಯಿ ದುಬ್ಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖಗ್ಗಂ ಆದಾಯ ಸಪಥಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಖುದ್ದಕಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಉಟ್ಠಿತೇ ಸೂರಿಯೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇನಿಯೋ ಚ ಅಮಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುರತೋ ಆಕಾಸೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಸೀಲವರಞ್ಞೋ ಗುಣೇ ಕಥೇತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇಯೇವ ಪುನ ರಾಜಾನಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚೋರೂಪದ್ದವೋ ಮಯ್ಹಂ ಭಾರೋ, ಮಯಾ ಗಹಿತಾರಕ್ಖಾ ತುಮ್ಹೇ ರಜ್ಜಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸುಞ್ಞಕಾರಕಸ್ಸ ಆಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲವಾಹನಂ ಆದಾಯ ಸಕರಟ್ಠಮೇವ ಗತೋ.

ಸೀಲವರಾಜಾಪಿ ಖೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಸರಭಪಾದಕೇ ಕಞ್ಚನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಞ್ಚ ಏವರೂಪಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಜೀವಿತಪಟಿಲಾಭೋ ಮಯಿ ವೀರಿಯಂ ಅಕರೋನ್ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ವೀರಿಯಬಲೇನ ಪನಾಹಂ ನಟ್ಠಞ್ಚ ಇಮಂ ಯಸಂ ಪಟಿಲಭಿಂ, ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಜೀವಿತದಾನಂ ಅದಾಸಿಂ, ಆಸಚ್ಛೇದಂ ವತ ಅಕತ್ವಾ ವೀರಿಯಮೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ. ಕತವೀರಿಯಸ್ಸ ಹಿ ಫಲಂ ನಾಮ ಏವಂ ಸಮಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೧. ‘‘ಆಸೀಸೇಥೇವ ಪುರಿಸೋ, ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಪಸ್ಸಾಮಿ ವೋಹಂ ಅತ್ತಾನಂ, ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿಂ ತಥಾ ಅಹೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಆಸೀಸೇಥೇವಾತಿ ‘‘ಏವಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭನ್ತೋ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವೀರಿಯಬಲೇನ ಆಸಂ ಕರೋಥೇವ. ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಉಪಾಯಕುಸಲೋ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವೀರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಫಲಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠೇಯ್ಯ, ಆಸಚ್ಛೇದಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸ್ಸಾಮಿ ವೋಹಂ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಅತ್ತಾನಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿಂ ತಥಾ ಅಹೂತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ಆವಾಟೇ ನಿಖಾತೋ ತಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪುನ ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಇಚ್ಛಿಂ, ಸೋ ಅಹಂ ಇಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಯಥೇವಾಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಇಚ್ಛಿಂ, ತಥೇವ ಮೇ ಅತ್ತಾ ಜಾತೋತಿ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಭೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ವೀರಿಯಫಲಂ ನಾಮ ಸಮಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪದುಟ್ಠಾಮಚ್ಚೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಮಚ್ಚಸಹಸ್ಸಂ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಸೀಲವಮಹಾರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಹಾಸೀಲವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೫೨] ೨. ಚೂಳಜನಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವಾಯಮೇಥೇವ ಪುರಿಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಮೇವಾರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಹಾಜನಕಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೨೩ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಜನಕರಾಜಾ ಪನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೨. ‘‘ವಾಯಮೇಥೇವ ಪುರಿಸೋ, ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಪಸ್ಸಾಮಿ ವೋಹಂ ಅತ್ತಾನಂ, ಉದಕಾ ಥಲಮುಬ್ಭತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಾಯಮೇಥೇವಾತಿ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋಥೇವ. ಉದಕಾ ಥಲಮುಬ್ಭತನ್ತಿ ಉದಕತೋ ಥಲಮುತ್ತಿಣ್ಣಂ ಥಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಇಧಾಪಿ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ಜನಕರಾಜಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಚೂಳಜನಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೫೩] ೩. ಪುಣ್ಣಪಾತಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತಥೇವ ಪುಣ್ಣಾ ಪಾತಿಯೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸವಾರುಣಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುರಾಧುತ್ತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸುರಾಮೂಲಂ ನೋ ಖೀಣಂ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಕಕ್ಖಳಧುತ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ. ‘‘ಕತರೋ ಉಪಾಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಟ್ಠಸಾಟಕನಿವತ್ಥೋ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮಯಂ ಸುರಾಪಾತಿಯಂ ವಿಸಞ್ಞೀಕರಣಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಪಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆಗಮನಕಾಲೇ ‘ಇತೋ ಏಹಿ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ತಂ ಸುರಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞೀಭೂತಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾ ಚ ಸಾಟಕೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುರಾಮೂಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಪಟಿಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಇತೋ ತಾವ ಆಗಚ್ಛಥ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಅತಿಮನಾಪಾ ಸುರಾ, ಥೋಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಕಿಂ ಸುರಂ ಪಿವಿಸ್ಸತಿ, ಅನತ್ಥಿಕೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಪನ ‘‘ಇಮೇ ಧುತ್ತೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಆಪಾನಭೂಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಕಿರಿಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸುರಾ ಇಮೇಹಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ಯೋಜಿತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ಇತೋ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಹರೇ ದುಟ್ಠಧುತ್ತಾ, ತುಮ್ಹೇ ‘ಸುರಾಪಾತಿಯಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಗತಾಗತೇ ಪಾಯೇತ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞೀ ಕತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಆಪಾನಮಣ್ಡಲಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಕೇವಲಂ ಇಮಂ ಸುರಂ ವಣ್ಣೇಥ, ಏಕೋಪಿ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿವಿತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹತಿ. ಸಚೇ ಅಯಂ ಅಯೋಜಿತಾ ಅಸ್ಸ, ಇಮಂ ತುಮ್ಹೇವ ಪಿವೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ತೇ ಧುತ್ತೇ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಧುತ್ತೇಹಿ ಕತಕಾರಣಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇದಾನಿ ತಾವ ಗಹಪತಿ ತೇ ಧುತ್ತಾ ತಂ ವಞ್ಚೇತುಕಾಮಾ ಜಾತಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೇಪಿ ವಞ್ಚೇತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತದಾಪೇತೇ ಧುತ್ತಾ ಏವಮೇವ ಸಮ್ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸುರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಪಟಿಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಮೇವ ಕಥಯಿಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿ ಅನತ್ಥಿಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ತೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಕಿರಿಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮೇತೇ ಕಾತುಕಾಮಾ, ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ನೇ ಇತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭೋನ್ತೋ, ಧುತ್ತಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಮ ಅಯುತ್ತಂ, ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ. ಧುತ್ತಾ ‘‘ಇತೋ ಏಥ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜೇನ ಸಂಯೋಜಿತಾ ಸುರಾಪಾತಿಯೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ಧುತ್ತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸುರಾಪಾತಿಯೋ ಯಥಾಪೂರಿತಾವ ಠಿತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಕೇವಲಂ ಸುರಂ ವಣ್ಣೇಥ, ನ ಪನ ಪಿವಥ. ಸಚಾಯಂ ಮನಾಪಾ ಅಸ್ಸ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಪಿವೇಯ್ಯಾಥ, ಇಮಾಯ ಪನ ವಿಸಸಂಯುತ್ತಾಯ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಮನೋರಥಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೩. ‘‘ತಥೇವ ಪುಣ್ಣಾ ಪಾತಿಯೋ, ಅಞ್ಞಾಯಂ ವತ್ತತೇ ಕಥಾ;

ಆಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಮಿ, ನ ಚಾಯಂ ಭದ್ದಿಕಾ ಸುರಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಮಯಾ ಗಮನಕಾಲೇ ದಿಟ್ಠಾ, ಇದಾನಿಪಿ ಇಮಾ ಸುರಾಪಾತಿಯೋ ತಥೇವ ಪುಣ್ಣಾ. ಅಞ್ಞಾಯಂ ವತ್ತತೇ ಕಥಾತಿ ಯಾ ಅಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸುರಾವಣ್ಣನಕಥಾ ವತ್ತತಿ, ಸಾ ಅಞ್ಞಾವ ಅಭೂತಾ ಅತಚ್ಛಾ. ಯದಿ ಹಿ ಏಸಾ ಸುರಾ ಮನಾಪಾ ಅಸ್ಸ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಪಿವೇಯ್ಯಾಥ, ಉಪಡ್ಢಪಾತಿಯೋ ಅವಸಿಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಏಕೇನಾಪಿ ಸುರಾ ನ ಪೀತಾ. ಆಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಮಿ. ನ ಚಾಯಂ ಭದ್ದಿಕಾ ಸುರಾತಿ ‘‘ನೇವಾಯಂ ಭದ್ದಿಕಾ ಸುರಾ, ವಿಸಸಂಯೋಜಿತಾಯ ಏತಾಯ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಧುತ್ತೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಯಥಾ ನ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಥಾ ತೇ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಧುತ್ತಾ ಏತರಹಿ ಧುತ್ತಾ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪುಣ್ಣಪಾತಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೫೪] ೪. ಕಿಂಫಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ದುರಾರುಹಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಫಲಕುಸಲಂ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆರಾಮೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಅಯ್ಯಾನಂ ಅಮ್ಬಾದೀನಿ ನಾನಾಫಲಾನಿ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಸಙ್ಘಮಾದಾಯ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ರುಕ್ಖಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾವ ‘‘ಏತಂ ಫಲಂ ಆಮಂ, ಏತಂ ನ ಸುಪಕ್ಕಂ, ಏತಂ ಸುಪಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಯಂ ಸೋ ವದತಿ, ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಫಲಕುಸಲೋ ಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೋವ ರುಕ್ಖಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ‘ಏತಂ ಫಲಂ ಆಮಂ, ಏತಂ ನ ಸುಪಕ್ಕಂ, ಏತಂ ಸುಪಕ್ಕ’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಯಂ ಸೋ ವದತಿ, ತಂ ತಥೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಮೇವ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಫಲಕುಸಲೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಫಲಕುಸಲಾಯೇವ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ವಣಿಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಹಾವತ್ತನಿಅಟವಿಂ ಪತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟವಿಯಾ ವಿಸರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ವಿಸಪತ್ತಾನಿ, ವಿಸಪುಪ್ಫಾನಿ, ವಿಸಫಲಾನಿ, ವಿಸಮಧೂನಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ, ಪುಬ್ಬೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪತ್ತಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಪಲ್ಲವಂ ವಾ ಮಂ ಅಪರಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಾ ಖಾದಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಟವಿಂ ಓತರಿಂಸು. ಅಟವಿಮುಖೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಕಿಂಫಲರುಕ್ಖೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಸಾಖಾಪಲಾಸಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಮ್ಬಸದಿಸಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನತೋವ, ಗನ್ಧರಸೇಹಿಪಿಸ್ಸ ಆಮಪಕ್ಕಾನಿ ಫಲಾನಿ ಅಮ್ಬಫಲಸದಿಸಾನೇವ, ಖಾದಿತಾನಿ ಪನ ಹಲಾಹಲವಿಸಂ ವಿಯ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ. ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಲೋಲಪುರಿಸಾ ‘‘ಅಮ್ಬುರುಕ್ಖೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಸತ್ಥವಾಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ತೇ ಸತ್ಥವಾಹೇ ಆಗತೇ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇಮಾನಿ ಅಮ್ಬಫಲಾನಿ ಖಾದಾಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನಾಯಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಫಲರುಕ್ಖೋ ನಾಮೇಸ, ನಾಯಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ, ಮಾ ಖಾದಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾರೇತ್ವಾ ಯೇ ಖಾದಿಂಸು. ತೇಪಿ ವಮಾಪೇತ್ವಾ ಚತುಮಧುರಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ನಿರೋಗೇ ಅಕಾಸಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ನಿವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಬಫಲಾನೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಇಮಾನಿ ವಿಸಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಗಾಮವಾಸಿನೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮತಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಾದೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಕಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಸಬ್ಬಂ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ತಂ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಕಾಲೇಯೇವ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಬಲಿಬದ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಸಕಟಂ, ಮಯ್ಹಂ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವೇಗೇನ ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ನಿರೋಗೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ‘ನಾಯಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ’ತಿ ಜಾನಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ತೇ ‘‘ಮಯಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಸತ್ಥವಾಹಜೇಟ್ಠಕೋ ನೋ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಪಣ್ಡಿತ, ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಮ್ಬರುಕ್ಖಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೪. ‘‘ನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ದುರಾರುಹೋ, ನಪಿ ಗಾಮತೋ ಆರಕಾ;

ಆಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಮಿ, ನಾಯಂ ಸಾದುಫಲೋ ದುಮೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ದುರಾರುಹೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸರುಕ್ಖೋ ನ ದುಕ್ಖಾರುಹೋ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪಿತನಿಸ್ಸೇಣೀ ವಿಯ ಸುಖೇನಾರೋಹಿತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ವದತಿ. ನಪಿ ಗಾಮತೋ ಆರಕಾತಿ ಗಾಮತೋ ದೂರೇ ಠಿತೋಪಿ ನ ಹೋತಿ, ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠಿತೋಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಆಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ದುವಿಧೇನ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಜಾನಾಮಿ. ಕಿನ್ತಿ? ನಾಯಂ ಸಾದುಫಲೋ ದುಮೋತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಅಯಂ ಮಧುರಫಲೋ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಏವಂ ಸುಖಾರುಳ್ಹೇ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಫಲಂ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಫಲಖಾದಕಮನುಸ್ಸೇಹಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪರಿವುತೋವ ಅಸ್ಸ. ಏವಂ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸರುಕ್ಖಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಗಮನಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಫಲಕುಸಲಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ, ಸತ್ಥವಾಹೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಿಂಫಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೫೫] ೫. ಪಞ್ಚಾವುಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಅಲೀನೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ವೀರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ರಜ್ಜಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಅಟ್ಠಸತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸಬ್ಬಕಾಮೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಲಕ್ಖಣಕುಸಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚಾವುಧಕಮ್ಮೇ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗಪುರಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು. ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಚಾವುಧಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸೇ ಠಿತಂ ರಾಜಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲನಗರೇ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹ, ಇದಞ್ಚಸ್ಸ ಆಚರಿಯಭಾಗಂ ದಜ್ಜೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇನ ದಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚಾವುಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸನ್ನದ್ಧಪಞ್ಚಾವುಧೋ ಬಾರಾಣಸಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಿಲೇಸಲೋಮಯಕ್ಖೇನ ನಾಮ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಏಕಂ ಅಟವಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ನಂ ಅಟವಿಮುಖೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಮಾಣವ, ಮಾ ಇಮಂ ಅಟವಿಂ ಪವಿಸ, ಸಿಲೇಸಲೋಮಯಕ್ಖೋ ನಾಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ ವಾರಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ತಕ್ಕೇನ್ತೋ ಅಸಮ್ಭೀತಕೇಸರಸೀಹೋ ವಿಯ ಅಟವಿಂ ಪಾವಿಸಿಯೇವ. ತಸ್ಮಿಂ ಅಟವಿಮಜ್ಝಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ತಾಲಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಮತ್ತಂ ಸೀಸಂ ಪತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ, ದಕಲಿಮಕುಳಮತ್ತಾ ದ್ವೇ ದಾಠಾ ಚ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಮುಖೋ ಕಬರಕುಚ್ಛಿ ನೀಲಹತ್ಥಪಾದೋ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಯಾಸಿ, ತಿಟ್ಠ ಭಕ್ಖೋಸಿ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಯಕ್ಖ, ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಇಧ ಪವಿಟ್ಠೋ, ತ್ವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ. ವಿಸಪೀತೇನ ಹಿ ಸರೇನ ತಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಏತ್ಥೇವ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಹಲಾಹಲವಿಸಪೀತಂ ಸರಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿ, ಸೋ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ತತೋ ಅಞ್ಞಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಸ ಸರೇ ಮುಞ್ಚಿ, ಸಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿಂಸು. ಯಕ್ಖೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸರೇ ಫೋಟೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪಾತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುನಪಿ ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಖಗ್ಗಂ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಹರಿ, ತೇತ್ತಿಂಸಙ್ಗುಲಾಯತೋ ಖಗ್ಗೋ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ಅಥ ನಂ ಕಣಯೇನ ಪಹರಿ, ಸೋಪಿ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲೀನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪಹರಿ, ಸೋಪಿ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲೀನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕುನ್ತೇನ ಪಹರಿ, ಸೋಪಿ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ತಸ್ಸ ಅಲ್ಲೀನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಯಕ್ಖನ, ತೇ ಅಹಂ ‘ಪಞ್ಚಾವುಧಕುಮಾರೋ ನಾಮಾ’ತಿ ಸುತಪುಬ್ಬೋ, ಅಹಂ ತಯಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಟವಿಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ನ ಧನುಆದೀನಿ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪನ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಅಜ್ಜ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಯಕ್ಖಂ ಪಹರಿ, ಹತ್ಥೋ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಪಹರಿ, ಸೋಪಿ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇನ ಪಹರಿ, ಸೋಪಿ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ವಾಮಪಾದೇನ ಪಹರಿ, ಸೋಪಿ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ‘‘ಸೀಸೇನ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಸೇನ ಪಹರಿ, ತಮ್ಪಿ ಲೋಮೇಸುಯೇವ ಅಲ್ಲೀಯಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚೋಡ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಬದ್ಧೋ ಓಲಮ್ಬನ್ತೋಪಿ ನಿಬ್ಭಯೋ ನಿಸ್ಸಾರಜ್ಜೋವ ಅಹೋಸಿ.

ಯಕ್ಖೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಏಕೋ ಪುರಿಸಸೀಹೋ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ, ನ ಪುರಿಸಮತ್ತೋವ, ಮಾದಿಸೇನ ನಾಮಸ್ಸ ಯಕ್ಖೇನ ಗಹಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಇಮಂ ಮಗ್ಗಂ ಹನನ್ತೇನ ಏಕೋಪಿ ಏವರೂಪೋ ಪುರಿಸೋ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕಸ್ಮಾ ನು ಖೋ ಏಸ ನ ಭಾಯತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಖಾದಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಖೋ, ತ್ವಂ ಮಾಣವ, ಮರಣಭಯಂ ನ ಭಾಯಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ, ಯಕ್ಖ, ಭಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅತ್ತಭಾವೇ ಏಕಂ ಮರಣಂ ನಿಯತಮೇವ, ಅಪಿಚ ಮಯ್ಹಂ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ವಜಿರಾವುಧಂ ಅತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಮಂ ಖಾದಿಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಆವುಧಂ ಜೀರಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ತಂ ತೇ ಅನ್ತಾನಿ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸ್ಸತಿ. ಇತಿ ಉಭೋಪಿ ನಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ನ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ. ಇದಂ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಞಾಣಾವುಧಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಯಕ್ಖೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಾಣವೋ ಸಚ್ಚಮೇವ ಭಣತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸೀಹಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ಮುಗ್ಗಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಮಯ್ಹಂ ಕುಚ್ಛಿ ಜೀರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾಣವ, ಪುರಿಸಸೀಹೋ ತ್ವಂ, ನ ತೇ ಅಹಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ರಾಹುಮುಖಾ ಮುತ್ತಚನ್ದೋ ವಿಯ ಮಮ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಞಾತಿಸುಹಜ್ಜಮಣ್ಡಲಂ ತೋಸೇನ್ತೋ ಯಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಯಕ್ಖ, ಅಹಂ ತಾವ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಲುದ್ದೋ ಲೋಹಿತಪಾಣಿ ಪರರುಹಿರಮಂಸಭಕ್ಖೋ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸಚೇ ಇಧಾಪಿ ಠತ್ವಾ ಅಕುಸಲಮೇವ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಅನ್ಧಕಾರಾ ಅನ್ಧಕಾರಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಮಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ ತಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಕಾತುಂ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನಿರಯೇ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಅಸುರಕಾಯೇ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸೀಲಾನಂ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ ನಾನಾಕಾರಣೇಹಿ ಯಕ್ಖಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ನಂ ಅಟವಿಯಾ ಬಲಿಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಂ ದೇವತಂ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಅಟವಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸನ್ನದ್ಧಪಞ್ಚಾವುಧೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಿಸ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೫. ‘‘ಯೋ ಅಲೀನೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅಲೀನಮನಸೋ ನರೋ;

ಭಾವೇತಿ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ;

ಪಾಪುಣೇ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಅಲೀನೇನ ಅಸಂಕುಟಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಅಲೀನಮನೋ ಅಲೀನಜ್ಝಾಸಯೋವ ಹುತ್ವಾ ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ ಸತ್ತತಿಂ ಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಭೇದಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ವಿಸಾಲೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ, ಸೋ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಏಕಸಂಯೋಜನಮ್ಪಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯಕರಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಅರಹತ್ತೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಯಕ್ಖೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚಾವುಧಕುಮಾರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಪಞ್ಚಾವುಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೫೬] ೬. ಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಪಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ರತನಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಏಕವಿಧೇನ ಸೀಲಂ ನಾಮ, ದುವಿಧೇನ, ತಿವಿಧೇನ, ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ, ಪಞ್ಚವಿಧೇನ, ಛಬ್ಬಿಧೇನ, ಸತ್ತವಿಧೇನ, ಅಟ್ಠವಿಧೇನ, ನವವಿಧೇನ, ದಸವಿಧೇನ, ಬಹುವಿಧೇನ ಸೀಲಂ ನಾಮ. ಇದಂ ಚೂಳಸೀಲಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಮಜ್ಝಿಮಸೀಲಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಮಹಾಸೀಲಂ ನಾಮ. ಇದಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ನಾಮ, ಇದಂ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸೀಲಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸೀಲಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ಅತಿಬಹು, ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೀಲಂ ಪೂರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ಅಹಂ ಗಿಹೀ ಹುತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುತ್ತದಾರಞ್ಚ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ಅಹಂ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಥ ನಂ ಆಹಂಸು ‘‘ಆವುಸೋ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾವ ಯಾಹೀ’’ತಿ ತೇ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಅಗಮಂಸು. ಸತ್ಥಾ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನತ್ಥಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆದಾಯ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಹಂ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತಿ, ಅಥ ನಂ ಮಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಮ್ಹಾತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಬಹುಂ ಸೀಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಥ. ಯತ್ತಕಂ ಏಸ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತತ್ತಕಮೇವ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಏತಂ ಮಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವಚುತ್ಥ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಹಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಕಿಂ ತೇ ಬಹುನಾ ಸೀಲೇನ, ತೀಣಿಯೇವ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಾಯದ್ವಾರಂ ವಚೀದ್ವಾರಂ ಮನೋದ್ವಾರನ್ತಿ ತೀಣಿ ದ್ವಾರಾನಿ ರಕ್ಖ, ಮಾ ಕಾಯೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರಿ, ಮಾ ವಾಚಾಯ, ಮಾ ಮನಸಾ. ‘‘ಗಚ್ಛ ಮಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿ, ಇಮಾನಿ ತೀಣಿಯೇವ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಾ’’ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಾನಿ ತೀಣಿ ಸೀಲಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೋವ ಅಞ್ಞಾಸಿ ‘‘ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ಸೀಲಮ್ಪಿ ಏತ್ತಕಮೇವ, ತೇ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅಬುದ್ಧಭಾವೇನ ಮಂ ಬುಜ್ಝಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಾಯ ಅನುತ್ತರಧಮ್ಮರಾಜತಾಯ ಏತ್ತಕಂ ಸೀಲಂ ತೀಸುಯೇವ ದ್ವಾರೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ, ಅವಸ್ಸಯೋ ವತ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ತಂ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘ಬಹುಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’ತಿ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಂ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಬಲಂ ನಾಮ ಅಚ್ಛರಿಯ’’ನ್ತಿ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತಿಗರುಕೋಪಿ ಭಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೋ ಲಹುಕೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಮಹನ್ತಂ ಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗಮಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಕಸ್ಸಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಛಡ್ಡಿತಗಾಮಕೇ ಖೇತ್ತೇ ಕಸಿಂ ಕಸತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಏಕೋ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಊರುಮತ್ತಪರಿಣಾಹಂ ಚತುಹತ್ಥಾಯಾಮಂ ಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನಙ್ಗಲಂ ಲಗಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಂಸುಂ ವಿಯೂಹನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಂಸುನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ದಿವಸಂ ಕಸಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಯುಗನಙ್ಗಲಾದೀನಿ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕುಚ್ಛಿಭರಣಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕೇನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ವಿಭತ್ತಕಾಲೇ ಸೋ ಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಲ್ಲಹುಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಚತುಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೬. ‘‘ಯೋ ಪಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಪಹಟ್ಠಮನಸೋ ನರೋ;

ಭಾವೇತಿ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ;

ಪಾಪುಣೇ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಹಟ್ಠೇನಾತಿ ವಿನೀವರಣೇನ. ಪಹಟ್ಠಮನಸೋತಿ ತಾಯ ಏವ ವಿನೀವರಣತಾಯ ಪಹಟ್ಠಮಾನಸೋ, ಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಪಹಂಸಿತ್ವಾ ಸಮುಜ್ಜೋತಿತಸಪ್ಪಭಾಸಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಅರಹತ್ತಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧಲದ್ಧಪುರಿಸೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೫೭] ೭. ವಾನರಿನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಸ್ಸೇತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ದೇವದತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವ, ತಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪನ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಪಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ಅಸ್ಸಪೋತಕಪ್ಪಮಾಣೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏಕಚರೋ ಹುತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ನದಿಯಾ ವೇಮಜ್ಝೇ ಏಕೋ ದೀಪಕೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಅಮ್ಬಪನಸಾದೀಹಿ ಫಲರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಾಗಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ನದಿಯಾ ಓರಿಮತೀರತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ದೀಪಕಸ್ಸ ಓರತೋ ನದೀಮಜ್ಝೇ ಏಕೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಪತತಿ, ತತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ದೀಪಕೇ ಪತತಿ. ತತ್ಥ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ತಥೇವ ಕರೋತಿ. ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಏಕೋ ಕುಮ್ಭೀಲೋ ಸಪಜಾಪತಿಕೋ ತಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ವಸತಿ. ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅಪರಾಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಹದಯಮಂಸೇ ದೋಹಳಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕುಮ್ಭೀಲಂ ಆಹ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖೋ, ಅಯ್ಯ, ಇಮಸ್ಸ ವಾನರಿನ್ದಸ್ಸ ಹದಯಮಂಸೇ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಕುಮ್ಭೀಲೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ, ಲಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ತಂ ಸಾಯಂ ದೀಪಕತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಿವಸಂ ಚರಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ದೀಪಕೇ ಠಿತೋವ ಪಾಸಾಣಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಪಾಸಾಣೋ ಇದಾನಿ ಉಚ್ಚತರೋ ಖಾಯತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಉದಕಪ್ಪಮಾಣಞ್ಚ ಪಾಸಾಣಪ್ಪಮಾಣಞ್ಚ ಸುವವತ್ಥಾಪಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಇಮಿಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ಉದಕಂ ನೇವ ಹಾಯತಿ, ನ ಚ ವಡ್ಢತಿ, ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಪಾಸಾಣೋ ಮಹಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ಮಯ್ಹಂ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಕುಮ್ಭೀಲೋ ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ವೀಮಂಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥೇವ ಠತ್ವಾ ಪಾಸಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಭೋ ಪಾಸಾಣಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಯಾವತತಿಯಂ ‘‘ಭೋ ಪಾಸಾಣಾ’’ತಿ ಆಹ. ಪಾಸಾಣೋ ಕಿಂ ಪಟಿವಚನಂ ದಸ್ಸತಿ. ಪುನಪಿ ವಾನರೋ ‘‘ಕಿಂ ಭೋ ಪಾಸಾಣ, ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿವಚನಂ ನ ದೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕುಮ್ಭೀಲೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಅಯಂ ಪಾಸಾಣೋ ವಾನರಿನ್ದಸ್ಸ ಪಟಿವಚನಂ ಅದಾಸಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ ದಾನಿಸ್ಸ ಪಟಿವಚನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ ವಾನರಿನ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಕುಮ್ಭೀಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಏತ್ಥ ನಿಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತವ ಹದಯಮಂಸಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಮೇ ಗಮನಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥಿ, ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಏಸ ಕುಮ್ಭೀಲೋ ವಞ್ಚೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಏವಮಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮ ಕುಮ್ಭೀಲ, ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ತುಯ್ಹಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಮಂ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ಕುಮ್ಭೀಲಾನಞ್ಹಿ ಮುಖೇ ವಿವಟೇ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮ್ಮೀಲನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿವರಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪಿಥೀಯಿಂಸು. ಸೋ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಥಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದೀಪಕಾ ಉಪ್ಪತಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮ್ಭೀಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತತೋ ಉಪ್ಪತಿತೋ ವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನೋ ಪರತೀರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಕುಮ್ಭೀಲೋ ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ವಾನರಿನ್ದೇನ ಅತಿಅಚ್ಛೇರಕಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ವಾನರಿನ್ದ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇ ಅಧಿಭವತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತುಯ್ಹಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೭. ‘‘ಯಸ್ಸೇತೇ ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾ, ವಾನರಿನ್ದ ಯಥಾ ತವ;

ಸಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮೋ ಧಿತಿ ಚಾಗೋ, ದಿಟ್ಠಂ ಸೋ ಅತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಏತೇತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಚತುರೋ ಧಮ್ಮಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಗುಣಾ. ಸಚ್ಚನ್ತಿ ವಚೀಸಚ್ಚಂ, ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮುಸಾವಾದಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಗತೋಯೇವಾತಿ ಏತಂ ತೇ ವಚೀಸಚ್ಚಂ. ಧಮ್ಮೋತಿ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾ, ‘‘ಏವಂ ಕತೇ ಇದಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಸಾ ತೇ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ. ಧಿತೀತಿ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ವೀರಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಏತಮ್ಪಿ ತೇ ಅತ್ಥಿ. ಚಾಗೋತಿ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಾಗೋ, ತ್ವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋ. ಯಂ ಪನಾಹಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಮಯ್ಹಮೇವೇಸ ದೋಸೋ. ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಂ. ಸೋ ಅತಿವತ್ತತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಥಾ ತವ, ಏವಂ ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಯಥಾ ಮಂ ಅಜ್ಜ ತ್ವಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ತಥೇವ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ. ಏವಂ ಕುಮ್ಭೀಲೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಯ್ಹಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕುಮ್ಭೀಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಭರಿಯಾಸ್ಸ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ, ವಾನರಿನ್ದೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಾನರಿನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೫೮] ೮. ತಯೋಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಸ್ಸ ಏತೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಮೇವಾರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ದೇವದತ್ತೋ ವಾನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಯೂಥಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾತಾನಂ ವಾನರಪೋತಕಾನಂ ‘‘ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಾ ಇಮೇ ಯೂಥಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಭಯೇನ ದನ್ತೇಹಿ ಡಂಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಬೀಜಾನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಞ್ಞೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಾನರಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥ ಸಾ ವಾನರೀ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಬ್ಭಂ ಅನುರಕ್ಖಮಾನಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ಪರಿಪಕ್ಕಗಬ್ಭಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಸೋ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಾತರಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತಾತ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಯೂಥಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ವಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ತಸ್ಸ ಮಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತಯಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ. ಪಿತಾ ಹಿ ತೇ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾತಾನಂ ವಾನರಪೋತಕಾನಂ ಯೂಥಪರಿಹರಣಭಯೇನ ದನ್ತೇಹಿ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಬೀಜಾನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ನೇಹಿ ಮಂ ತತ್ಥ, ಅಹಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸೋ ವಾನರೋ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಅಯಂ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಯೂಥಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಇದಾನೇವ ಮಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ‘‘ಏತಂ ಆಲಿಙ್ಗನ್ತೋ ವಿಯ ಗಾಳ್ಹಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕಹಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಲಿಙ್ಗನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಪ್ಪೀಳೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ನಾಗಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋಪಿ ನಂ ನಿಪ್ಪೀಳೇಸಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಿಜ್ಜನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಮಂ ಮಾರೇಸ್ಸತಿ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನ ಪುರೇತರಞ್ಞೇವ ಮಾರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಅವಿದೂರೇ ರಕ್ಖಸಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಸರೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ನಂ ರಕ್ಖಸೇನ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಏವಮಾಹ ‘‘ತಾತ, ಅಹಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಇಮಂ ಯೂಥಂ ತುಯ್ಹಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಮಿ, ಅಜ್ಜೇವ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಕರೋಮಿ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಸರೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಕುಮುದಿನಿಯೋ, ತಿಸ್ಸೋ ಉಪ್ಪಲಿನಿಯೋ, ಪಞ್ಚ ಪದುಮಿನಿಯೋ ಚ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ, ಗಚ್ಛ, ತತೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಅನೋತರಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಪದಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಓತಿಣ್ಣಪದಞ್ಞೇವ ಅದ್ದಸ, ನ ಉತ್ತಿಣ್ಣಪದಂ. ಸೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸರೇನ ರಕ್ಖಸಪರಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಅತ್ತನಾ ಮಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ರಕ್ಖಸೇನ ಮಂ ಖಾದಾಪೇತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಇಮಞ್ಚ ಸರಂ ನ ಓತರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುಪ್ಫಾನಿ ಚ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿರುದಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಿರುದಕೇ ಓಕಾಸೇ ಠಿತಾನೇವ ದ್ವೇ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರತೀರೇ ಪತಿ. ಪರತೀರತೋಪಿ ಓರಿಮತೀರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇನೇವುಪಾಯೇನ ದ್ವೇ ಗಣ್ಹಿ. ಏವಂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಚ ಗಣ್ಹಿ, ರಕ್ಖಸಸ್ಸ ಚ ಆಣಟ್ಠಾನಂ ನ ಓತರಿ.

ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಇತೋ ಉತ್ತರಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸೋ ರಕ್ಖಸೋ ‘‘ಮಯಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಏವರೂಪೋ ಪಞ್ಞವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಪುರಿಸೋ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಪುಪ್ಫಾನಿ ಚ ನಾಮ ಯಾವದಿಚ್ಛಕಂ ಗಹಿತಾನಿ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಆಣಟ್ಠಾನಂ ನ ಓತರೀ’’ತಿ ಉದಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಉದಕತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ವಾನರಿನ್ದ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಯಸ್ಸ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಂ ಅಭಿಭವತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತವ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೮. ‘‘ಯಸ್ಸ ಏತೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ, ವಾನರಿನ್ದ ಯಥಾ ತವ;

ದಕ್ಖಿಯಂ ಸೂರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾ, ದಿಟ್ಠಂ ಸೋ ಅತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಯನ್ತಿ ದಕ್ಖಭಾವೋ, ಸಮ್ಪತ್ತಭಯಂ ವಿಧಮಿತುಂ ಜಾನನಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಉತ್ತಮವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸೂರಿಯನ್ತಿ ಸೂರಭಾವೋ, ನಿಬ್ಭಯಭಾವಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಪಞ್ಞಾತಿ ಪಞ್ಞಾಪದಟ್ಠಾನಾಯ ಉಪಾಯಪಞ್ಞಾಯೇತಂ ನಾಮಂ.

ಏವಂ ಸೋ ದಕರಕ್ಖಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಕಿಮತ್ಥಂ ಹರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪಿತಾ ಮಂ ರಾಜಾನಂ ಕಾತುಕಾಮೋ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಹರಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತಾದಿಸೇನ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೇನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಹಿತುಂ ಅಹಂ ವಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ದೂರತೋವ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ‘ರಕ್ಖಸಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪಹಿಣಿಂ, ಸೋ ದಾನೇಸ ರಕ್ಖಸಂ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಾಹಾಪೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಇದಾನಿಮ್ಹಿ ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಸತ್ತಧಾ ಹದಯಫಾಲನಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ. ಸೇಸವಾನರಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಅಕಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಯೂಥಪತಿ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಯೂಥಪತಿಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಯೋಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೫೯] ೯. ಭೇರಿವಾದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಧಮೇ ಧಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ದುಬ್ಬಚೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದುಬ್ಬಚೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಭೇರಿವಾದಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಗಾಮಕೇ ವಸತಿ. ಸೋ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘುಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಮಜ್ಜಮಣ್ಡಲೇ ಭೇರಿಂ ವಾದೇತ್ವಾ ಧನಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಭೇರಿಂ ವಾದೇತ್ವಾ ಬಹುಧನಂ ಲಭಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚೋರಾಟವಿಂ ಪತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ನಿರನ್ತರಂ ಭೇರಿಂ ವಾದೇನ್ತಂ ವಾರೇಸಿ ‘‘ತಾತ, ನಿರನ್ತರಂ ಅವಾದೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಸ್ಸ ಭೇರಿಂ ವಿಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಾದೇಹೀ’’ತಿ ಸೋ ಪಿತರಾ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ‘‘ಭೇರಿಸದ್ದೇನೇವ ಚೋರೇ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿರನ್ತರಮೇವ ವಾದೇಸಿ. ಚೋರಾ ಪಠಮಞ್ಞೇವ ಭೇರಿಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಸ್ಸರಭೇರೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅತಿ ವಿಯ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಇಸ್ಸರಭೇರೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತಾ ದ್ವೇಯೇವ ಜನೇ ದಿಸ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಿಚ್ಛೇನ ವತ ನೋ ಲದ್ಧಂ ಧನಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ವಾದೇನ್ತೋ ನಾಸೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೯. ‘‘ಧಮೇ ಧಮೇ ನಾತಿಧಮೇ, ಅತಿಧನ್ತಞ್ಹಿ ಪಾಪಕಂ;

ಧನ್ತೇನ ಹಿ ಸತಂ ಲದ್ಧಂ, ಅತಿಧನ್ತೇನ ನಾಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಮೇ ಧಮೇತಿ ಧಮೇಯ್ಯ ನೋ ನ ಧಮೇಯ್ಯ, ಭೇರಿಂ ವಾದೇಯ್ಯ ನೋ ನ ವಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾತಿಧಮೇತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪನ ನಿರನ್ತರಮೇವ ಕತ್ವಾ ನ ವಾದೇಯ್ಯ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅತಿಧನ್ತಞ್ಹಿ ಪಾಪಕಂ, ನಿರನ್ತರಂ ಭೇರಿವಾದನಂ ಇದಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ ಜಾತಂ. ಧನ್ತೇನ ಹಿ ಸತಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ ನಗರೇ ಧಮನ್ತೇನ ಭೇರಿವಾದನೇನ ಕಹಾಪಣಸತಂ ಲದ್ಧಂ. ಅತಿಧನ್ತೇನ ನಾಸಿತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಪುತ್ತೇನ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಯದಿದಂ ಅಟವಿಯಂ ಅತಿಧನ್ತಂ, ತೇನ ಅತಿಧನ್ತೇನ ಸಬ್ಬಂ ನಾಸಿತನ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪುತ್ತೋ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಿತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಭೇರಿವಾದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೬೦] ೧೦. ಸಙ್ಖಧಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಧಮೇ ಧಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದುಬ್ಬಚಮೇವಾರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಙ್ಖಧಮಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ನಕ್ಖತ್ತೇ ಘುಟ್ಠೇ ಪಿತರಂ ಆದಾಯ ಸಙ್ಖಧಮನಕಮ್ಮೇನ ಧನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಚೋರಾಟವಿಯಂ ಪಿತರಂ ನಿರನ್ತರಂ ಸಙ್ಖಂ ಧಮನ್ತಂ ವಾರೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಙ್ಖಸದ್ದೇನ ಚೋರೇ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿರನ್ತರಮೇವ ಧಮಿ, ಚೋರಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

೬೦. ‘‘ಧಮೇ ಧಮೇ ನಾತಿಧಮೇ, ಅತಿಧನ್ತಞ್ಹಿ ಪಾಪಕಂ;

ಧನ್ತೇನಾಧಿಗತಾ ಭೋಗಾ, ತೇ ತಾತೋ ವಿಧಮೀ ಧಮ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇ ತಾತೋ ವಿಧಮೀ ಧಮನ್ತಿ ತೇ ಸಙ್ಖಂ ಧಮಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭೋಗೇ ಮಮ ಪಿತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಧಮನ್ತೋ ವಿಧಮಿ ವಿದ್ಧಂಸೇಸಿ ವಿನಾಸೇಸೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪಿತಾ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಪನಸ್ಸ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಙ್ಖಧಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಆಸೀಸವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಮಹಾಸೀಲವಜನಕಂ, ಪುಣ್ಣಪಾತಿ ಚ ಕಿಂಫಲಂ;

ಪಞ್ಚಾವುಧಕಞ್ಚನಕ್ಖನ್ಧಂ, ವಾನರಿನ್ದಂ ತಯೋಧಮ್ಮಂ;

ಭೇರಿವಾದಸಙ್ಖಧಮನ್ತಿ.