೫. ಅತ್ಥಕಾಮವಗ್ಗೋ

[೪೧] ೧. ಲೋಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ನಾಮ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಕೋ ಪನೇಸ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ನಾಮಾತಿ? ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಏಕೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲನಾಸಕೋ ಕೇವಟ್ಟಪುತ್ತಕೋ ಅಲಾಭೀ ಭಿಕ್ಖು. ಸೋ ಕಿರ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇತಾ ಚವಿತ್ವಾ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಸಹಸ್ಸವಾಸೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕೇವಟ್ಟಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ತಂ ಕುಲಸಹಸ್ಸಂ ಜಾಲಹತ್ಥಂ ನದಿಯಞ್ಚ ತಳಾಕಾದೀಸು ಚ ಮಚ್ಛೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತಂ ಏಕಂ ಖುದ್ದಕಮಚ್ಛಮ್ಪಿ ನಾಲತ್ಥ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ತೇ ಕೇವಟ್ಟಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕುಚ್ಛಿಗತೇಯೇವ ನೇಸಂ ಗಾಮೋ ಸತ್ತ ವಾರೇ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢೋ, ಸತ್ತ ವಾರೇ ರಞ್ಞಾ ದಣ್ಡಿತೋ. ಏವಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದುಗ್ಗತಾ ಜಾತಾ. ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏವರೂಪಂ ನತ್ಥಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಪರಿಹಾಯಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕಾಯ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಹೋಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಕುಲಸತಾನಿ ಏಕತೋ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ಯತ್ಥ ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಸೋವ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಇತರೋ ವಡ್ಢತಿ. ತೇ ತಮ್ಪಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ದ್ವಿಧಾ, ತಮ್ಪಿ ದ್ವಿಧಾತಿ ಏವಂ ಯಾವ ತಮೇವ ಕುಲಂ ಏಕಂ ಅಹೋಸಿ, ತಾವ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಂಸು.

ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಜೀವಮಾನಾ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಗಬ್ಭೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಜಾಯಿ. ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸತ್ತಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಾಸೇತುಂ, ಅನ್ತೋಘಟೇ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಹದಯೇ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಜಲತಿ. ಸಾ ತಂ ದಾರಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಏಕಮಸ್ಸ ಕಪಾಲಕಂ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತ, ಏತಂ ಘರಂ ಪವಿಸಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಕೋವ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಯತಿ, ನ ನ್ಹಾಯತಿ, ನ ಸರೀರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ, ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋ ವಿಯ ಕಿಚ್ಛೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಉಕ್ಖಲಿಧೋವನಸ್ಸ ಛಡ್ಡಿತಟ್ಠಾನೇ ಕಾಕೋ ವಿಯ ಏಕೇಕಂ ಭತ್ತಸಿತ್ಥಂ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ.

ಅಥ ನಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಅತಿಕಾರುಞ್ಞಪ್ಪತ್ತೋ, ಕತರಗಾಮವಾಸಿಕೋ ನು ಖೋ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ರೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಕತರಗಾಮವಾಸಿಕೋಸಿ, ಕಹಂ ವಾ ತೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘ಕಿಲನ್ತಮ್ಹಾ’ತಿ ಮಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ತಾವ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ, ಮಾದಿಸಂ ಪನ ಕಪಣಂ ಕೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ದತ್ವಾ ತಂ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಸಹತ್ಥೇನೇವ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ‘‘ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪಲಾಭೋ. ತೇನ ಕಿರ ಅಸದಿಸದಾನೇಪಿ ಕುಚ್ಛಿಪೂರೋ ನ ಲದ್ಧಪುಬ್ಬೋ, ಜೀವಿತಘಟನಮತ್ತಮೇವ ಲಭತಿ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪತ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಯಾಗುಉಳುಙ್ಕೇ ದಿನ್ನೇ ಪತ್ತೋ ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಥ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಪೂರೋ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಯಾಗುಂ ದೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಯಾಗುಂ ದಾನಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಾಜನೇ ಯಾಗು ಅನ್ತರಧಾಯತೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಖಜ್ಜಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಪಿ ಅಪ್ಪಲಾಭೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೇಸು ಪರಿಹೀನೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೋ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅಜ್ಜ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಏತಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಆಹಾರಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಾವ ಬಹುಮನುಸ್ಸಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ವನ್ದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಲತ್ಥ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗತೋ. ತಂ ಆಗತಮೇವ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ಆಗತೋ’’ತಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಲೋಸಕಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಾಹಾರಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಅಸರಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಭುಞ್ಜಿಂಸು. ಅಥ ಥೇರಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗಮನಕಾಲೇ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿ, ಥೇರೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ‘‘ಲದ್ಧಂ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಲಭಿಸ್ಸಾಮ ನೋ, ಭನ್ತೇತಿ. ಥೇರೋ ಸಂವೇಗಪತ್ತೋ ಕಾಲಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಕಾಲೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಥೇರೋ ‘‘ಹೋತಾವುಸೋ, ಇಧೇವ ನಿಸೀದಾ’’ತಿ ಲೋಸಕತ್ಥೇರಂ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭತ್ತಸ್ಸ ಅಕಾಲೋ’’ತಿ ಪತ್ತಪೂರಂ ಚತುಮಧುರಂ ದಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಹಾವುಸೋ, ತಿಸ್ಸ ಇಮಂ ಚತುಮಧುರಂ ಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಥೇರೇ ಗಾರವೇನ ಲಜ್ಜನ್ತೋ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಏಹಾವುಸೋ ತಿಸ್ಸ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಠಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜ. ಸಚೇ ಅಹಂ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಮ್ಹಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇ ಚತುಮಧುರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅರಿಯಿದ್ಧಿಬಲೇನ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನ ಅಗಮಾಸಿ. ತದಾ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ಉದರಪೂರಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ತಂ ದಿವಸಂಯೇವ ಚ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಸರೀರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕಾರೇಸಿ, ಧಾತುಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಕರಿಂಸು.

ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹೋ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪಲಾಭೀ, ಏವರೂಪೇನ ನಾಮ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೇನ ಅಪ್ಪಲಾಭಿನಾ ಕಥಂ ಅರಿಯಧಮ್ಮೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಅಲಾಭಿಭಾವಞ್ಚ ಅರಿಯಧಮ್ಮಲಾಭಿಭಾವಞ್ಚ ಅತ್ತನಾವ ಅಕಾಸಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇಸಂ ಲಾಭನ್ತರಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಲಾಭೀ ಜಾತೋ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ, ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಯುತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಬಲೇನ ಅರಿಯಧಮ್ಮಲಾಭೀ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ವಸತಿ ಪಕತತ್ತೋ ಸೀಲವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ. ಅಥೇಕೋ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ಸಮವತ್ತವಾಸಂ ವಸಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ವಸನಗಾಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಥೇರಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೇಯೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧುರವಿಹಾರಮೇವ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನೇವಾಸಿಕತ್ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸೋಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಲದ್ಧೋ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖಾಹಾರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಲದ್ಧೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧುರಗಾಮೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಘರೇ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ಚ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ.

ಸೋಪಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸಾಯನ್ಹೇ ಗನ್ಧಮಾಲಞ್ಚೇವ ಪದೀಪೇಯ್ಯಞ್ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನೇವಾಸಿಕತ್ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕೋ ಆಗನ್ತುಕತ್ಥೇರೋ ಅತ್ಥಿ, ಆಗತೋ ನು ಖೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಆಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಸುಕಸೇನಾಸನೇ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೀತಲವೇಲಾಯ ಚೇತಿಯಞ್ಚ ಬೋಧಿಞ್ಚ ಪೂಜೇತ್ವಾ ದೀಪೇ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಜನೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಗತೋ. ನೇವಾಸಿಕತ್ಥೇರೋಪಿ ಖೋ ‘‘ಅಯಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪರಿಭಿನ್ನೋ, ಸಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಂ ಏಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಗಣಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರೇ ಅನತ್ತಮನತಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಏತಸ್ಸ ಅವಸನಾಕಾರೋ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇನ ಉಪಟ್ಠಾನವೇಲಾಯ ಆಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇಸಿ. ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಥೇರೋ ಮಮ ಕುಲೇ ವಾ ಗಣೇ ವಾ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ.

ನೇವಾಸಿಕೋಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ನಖಪಿಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಖೇನ ದ್ವಾರಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಆಗನ್ತುಕತ್ಥೇರೋ ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನಾಹಂ ತವ ಕುಲೂಪಕಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಾಮಿ, ಗಣ್ಡಿಂ ಪಹರನ್ತೋಪಿ ದ್ವಾರಂ ಆಕೋಟೇನ್ತೋಪಿ ಪಬೋಧೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಹಿಯ್ಯೋ ತವ ಗೇಹೇ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಇದಾನಿ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಪಸೀದಮಾನೋ ಏವರೂಪೇಸುಯೇವ ಠಾನೇಸು ಪಸೀದಸೀ’’ತಿ ಆಹ – ‘‘ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ನೇವಾಸಿಕತ್ಥೇರಂ ಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಖರಾಭಿಸಙ್ಖತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣೇಹಿ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪುನ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಥೇರೋ ಮಗ್ಗಕಿಲನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಹರಥಾ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ಇತರೋ ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಪಾಯಾಸಂ ಪಿವಿಸ್ಸತಿ, ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯಮಾನೋಪಿ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ಇಮಂ ಪಾಯಾಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾಕಟಂ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಉದಕೇ ಓಪಿಲಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಸಪ್ಪಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಭೂಮಿಯಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಕಸನ್ನಿಪಾತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ. ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಛಡ್ಡೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಏಕಂ ಝಾಮಕ್ಖೇತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಅಙ್ಗಾರೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಖೀಣಾಸವೋ ಮಮ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹೋ ಮಯಾ ಉದರಹೇತು ಅಯುತ್ತಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ತಾವದೇವಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಚ ಮನುಸ್ಸಪೇತೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸೋ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚಜಾತಿಸತೇಸು ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಉದರಪೂರಂ ಆಹಾರಂ ನ ಲಭಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಪನ ಗಬ್ಭಮಲಂ ಉದರಪೂರಂ ಲಭಿ. ಪುನ ಪಞ್ಚಜಾತಿಸತೇಸು ಸುನಖೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಭತ್ತವಮನಂ ಉದರಪೂರಂ ಲಭಿ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಪನ ತೇನ ಉದರಪೂರೋ ಆಹಾರೋ ನಾಮ ನ ಲದ್ಧಪುಬ್ಬೋ. ಸುನಖಯೋನಿತೋ ಪನ ಚವಿತ್ವಾ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ದುಗ್ಗತಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಕುಲಂ ಪರಮದುಗ್ಗತಮೇವ ಜಾತಂ, ಜಾತಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಉದಕಕಞ್ಜಿಕಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಛಾತಕದುಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’’ತಿ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಸೋ ಅಪಟಿಸರಣೋ ವಿಚರನ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇತಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ದುಗ್ಗತಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖತಿ. ಸೋ ಫರುಸೋ ಅನೋವಾದಕ್ಖಮೋ ತಂ ತಂ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಓವದಿಯಮಾನೋಪಿ ಓವಾದಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಯೋಪಿಸ್ಸ ಮನ್ದೋ ಜಾತೋ.

ಅಥ ಸೋ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಣ್ಡಿತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಏಕಾಯ ದುಗ್ಗತಿತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವೇ ದಾರಕೇ ವಿಜಾಯಿ. ಗಾಮವಾಸಿನೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಸಾಸನಂ ದುಸ್ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಸ್ಸ ಭತಿಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಕುಟಿಕಾಯ ವಸಾಪೇಸುಂ. ತಂ ಪನ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ರಾಜದಣ್ಡಂ ಅಗಮಂಸು, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ನೇಸಂ ಗೇಹಾನಿ ಝಾಯಿಂಸು, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ತಳಾಕಂ ಭಿಜ್ಜಿ. ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಬ್ಬೇ ಇಮಸ್ಸ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಸ್ಸ ಅನಾಗಮನಕಾಲೇ ಏವರೂಪಂ ನತ್ಥಿ, ಇದಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಹಾಯಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹರಿಂಸು.

ಸೋ ಅತ್ತನೋ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಂ ಅಟವಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ತತ್ಥಸ್ಸ ಅಮನುಸ್ಸಾ ದಾರಕೇ ಚ ಭರಿಯಞ್ಚ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿಂಸು. ಸೋ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ತತೋ ತತೋ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಏಕಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ನಾಮ ಪಟ್ಟನಗಾಮಂ ನಾವಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನದಿವಸೇಯೇವ ಪತ್ವಾ ಕಮ್ಮಕಾರಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿ. ನಾವಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸಲಾಕಂ ಚಾರೇಸುಂ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಸ್ಸೇವ ಪಾಪುಣಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸೇಕಂ ವೇಳುಕಲಾಪಂ ದತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಖಿಪಿಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ನಾವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ವೇಳುಕಲಾಪೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ರಕ್ಖಿತಸೀಲಸ್ಸ ಫಲೇನ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಲಿಕವಿಮಾನೇ ಚತಸ್ಸೋ ದೇವಧೀತರೋ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತಾಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುಖಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಸತ್ತಾಹಂ ವಸಿ. ತಾ ಪನ ವಿಮಾನಪೇತಿಯೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಸತ್ತಾಹಂ ದುಕ್ಖಂ. ಸತ್ತಾಹಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿತುಂ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ‘‘ಯಾವ ಮಯಂ ಆಗಚ್ಛಾಮ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು.

ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ತಾಸಂ ಗತಕಾಲೇ ವೇಳುಕಲಾಪೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಜತವಿಮಾನೇ ಅಟ್ಠ ದೇವಧೀತರೋ ಲಭಿ. ತತೋಪಿ ಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಣಿವಿಮಾನೇ ಸೋಳಸ, ಕನಕವಿಮಾನೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ದೇವಧೀತರೋ ಲಭಿ. ತಾಸಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರದೀಪಕೇ ಏಕಂ ಯಕ್ಖನಗರಂ ಅದ್ದಸ. ತತ್ಥೇಕಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಅಜರೂಪೇನ ವಿಚರತಿ. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ತಸ್ಸಾ ಯಕ್ಖಿನಿಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಜಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಪಾದೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಸಾ ಯಕ್ಖಾನುಭಾವೇನ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಿಪಿ. ಸೋ ತಾಯ ಖಿತ್ತೋ ಸಮುದ್ದಮತ್ಥಕೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪರಿಖಾಪಿಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಣ್ಟಕಗುಮ್ಬಮತ್ಥಕೇ ಪತಿತ್ವಾ ಪವಟ್ಟಮಾನೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಖಾಪಿಟ್ಠೇ ರಞ್ಞೋ ಅಜಿಕಾ ಚರಮಾನಾ ಚೋರಾ ಹರನ್ತಿ. ಅಜಿಕಗೋಪಕಾ ‘‘ಚೋರೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಲೀನಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಪವಟ್ಟಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೋ ತಾ ಅಜಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಮುದ್ದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೀಪಕೇ ಅಜಿಕಂ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಾಯ ಖಿತ್ತೋ ಇಧ ಪತಿತೋ. ಸಚೇ ಇದಾನಿ ಏಕಂ ಅಜಿಕಂ ಪಾದೇ ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾ ಮಂ ಪರತೋ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ವಿಮಾನದೇವತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಖಿಪಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಜಿಕಂ ಪಾದೇ ಗಣ್ಹಿ, ಸಾ ಗಹಿತಮತ್ತಾ ವಿರವಿ. ಅಜಿಕಗೋಪಕಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ರಾಜಕುಲೇ ಅಜಿಕಖಾದಕೋ ಏಸ ಚೋರೋ’’ತಿ ತಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತಮಾಣವಕಪರಿವುತೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಕಸ್ಮಾ ನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಜಿಕಚೋರಕೋ, ಅಯ್ಯ, ಏಕಂ ಅಜಿಕಂ ಪಾದೇ ಗಣ್ಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಗಹಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹೇತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾಸಂ ಕತ್ವಾ ದೇಥ, ಅಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇ, ‘‘ಸಾಧು ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕಹಂ ವಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಕಾಮಾನಂ ವಚನಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಏವಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೧. ‘‘ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೋ, ಓವಜ್ಜಮಾನೋ ನ ಕರೋತಿ ಸಾಸನಂ;

ಅಜಿಯಾ ಪಾದಮೋಲಮ್ಬ, ಮಿತ್ತಕೋ ವಿಯ ಸೋಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ. ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೋತಿ ಹಿತೇನ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನಸ್ಸ. ಓವಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಮುದುಕೇನ ಹಿತಚಿತ್ತೇನ ಓವದಿಯಮಾನೋ. ನ ಕರೋತಿ ಸಾಸನನ್ತಿ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ ನ ಕರೋತಿ, ದುಬ್ಬಚೋ ಅನೋವಾದಕೋ ಹೋತಿ. ಮಿತ್ತಕೋ ವಿಯ ಸೋಚತೀತಿ ಯಥಾಯಂ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಅಜಿಕಾಯ ಪಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ, ಏವಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸೋಚತೀತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ಏವಂ ತೇನ ಥೇರೇನ ಏತ್ತಕೇ ಅದ್ಧಾನೇ ತೀಸುಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಕುಚ್ಛಿಪೂರೋ ಲದ್ಧಪುಬ್ಬೋ. ಯಕ್ಖೇನ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಗಬ್ಭಮಲಂ ಲದ್ಧಂ, ಸುನಖೇನ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಭತ್ತವಮನಂ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಚತುಮಧುರಂ ಲದ್ಧಂ. ಏವಂ ಪರಸ್ಸ ಲಾಭನ್ತರಾಯಕರಣಂ ನಾಮ ಮಹಾದೋಸನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಸೋಪಿ ಆಚರಿಯೋ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಲಾಭಿಭಾವಞ್ಚ ಅರಿಯಧಮ್ಮಲಾಭಿಭಾವಞ್ಚ ಸಯಮೇವ ಏಸ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಲೋಸಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅಹೋಸಿ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಲೋಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೪೨] ೨. ಕಪೋತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಲೋಲಭಾವೋ ನವಕನಿಪಾತೇ ಕಾಕಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಲೋಲೋ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಲೋಲೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಲೋಲೋ ಲೋಲಕಾರಣಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ಪರಿಹೀನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಪುಞ್ಞಕಾಮತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಕುಣಾನಂ ಸುಖವಸನತ್ಥಾಯ ಥುಸಪಚ್ಛಿಯೋ ಓಲಮ್ಬೇನ್ತಿ. ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋಪಿ ಭತ್ತಕಾರಕೋ ಅತ್ತನೋ ಮಹಾನಸೇ ಏಕಂ ಥುಸಪಚ್ಛಿಂ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಪಾತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರೇ ಚರಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ಕಾಲಂ ಖೇಪೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಕಾಕೋ ಮಹಾನಸಮತ್ಥಕೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಮ್ಬಿಲಾನಮ್ಬಿಲಮಚ್ಛಮಂಸಾನಂ ಧೂಪನವಾಸಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಂ ನು ಖೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಾಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾನಸಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಾರಾವತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ, ಸಮ್ಮ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚರಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಹಂ ಕಿರಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಗೋಚರಾ, ಮಯಂ ಅಞ್ಞಗೋಚರಾ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೋಚರಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಅಹಮ್ಪಿ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಕೇವಲಂ ತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಕಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಚರನ್ತೋ ತಿಣಬೀಜಾದೀನಿ ಖಾದತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಗೋಚರಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಕಾಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋಮಯಪಿಣ್ಡಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪಾಣಕೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಉದರಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಅತಿವೇಲಂ ಚರಥ, ಅತಿಬಹುಭಕ್ಖೇನ ನಾಮ ಭವಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಮಹಾನಸಂ ಪಾವಿಸಿ. ಭತ್ತಕಾರಕೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಪೋತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕಾಕಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಛಿಂ ಠಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇ ಜನಾ ವಸನ್ತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಬಹುಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಆಹರಿಂಸು. ತಂ ಆದಾಯ ಭತ್ತಕಾರಕೋ ಮಹಾನಸೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಓಲಮ್ಬೇಸಿ. ಕಾಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ ಗೋಚರಭೂಮಿಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಮಯಾ ಇದಮೇವ ಖಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಚರಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಕಾಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯ್ಹಂ ಕುಚ್ಛಿರೋಗೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಾಕಾನಂ ಕುಚ್ಛಿರೋಗೋ ನಾಮ ನ ಕದಾಚಿ ಭೂತಪುಬ್ಬೋ, ರತ್ತಿಂ ತೀಸು ಯಾಮೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಯಾಮೇ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ದೀಪವಟ್ಟಿಂ ಗಿಲಿತಕಾಲೇ ಪನ ನೇಸಂ ಮುಹುತ್ತಂ ತಿತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಏಹಿ ಮನುಸ್ಸಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದುಪ್ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯೋ, ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಅಕಾಸಿ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗೋಚರಾಯ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ, ಲೋಭವಸಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಚರಾಯ ಗತೋ.

ಭತ್ತಕಾರಕೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತಿಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉಸುಮನಿಕ್ಖಮನತ್ಥಂ ಭಾಜನಾನಿ ಥೋಕಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ರಸಪರಿಸ್ಸಾವನಕರೋಟಿಂ ಭಾಜನಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸೇದಂ ಪುಞ್ಛಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕಾಕೋ ಪಚ್ಛಿತೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭತ್ತಗೇಹಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ ಕಾಲೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಹಾಮಂಸಂ ಖಾದಾಮಿ, ಉದಾಹು ಚುಣ್ಣಿಕಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಚುಣ್ಣಿಕಮಂಸೇನ ನಾಮ ಖಿಪ್ಪಂ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಮಹನ್ತಂ ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಾದಮಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಛಿತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ರಸಕರೋಟಿಯಂ ನಿಲೀಯಿ. ಸಾ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಭತ್ತಕಾರಕೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪವಿಟ್ಠೋ ಕಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ದುಟ್ಠಕಾಕೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪಕ್ಕಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಸೇಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಾಮಿ, ನ ಇಮಂ ಬಾಲಂ, ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಕಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರೇ ಪತ್ತಾನಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಸಿಙ್ಗೀವೇರಲೋಣಜೀರಕಾದಯೋ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಿಲತಕ್ಕೇನ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ತೇನಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾಕಂ ಪಚ್ಛಿಯಂ ಖಿಪಿ. ಸೋ ಅಧಿಮತ್ತವೇದನಾಭಿಭೂತೋ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಬ್ಯಸನಪ್ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಲೋಲಕಾಕ, ಮಮ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ತವ ಲೋಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಪತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೨. ‘‘ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೋ, ಓವಜ್ಜಮಾನೋ ನ ಕರೋತಿ ಸಾಸನಂ;

ಕಪೋತಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ, ಅಮಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥಗತೋವ ಸೇತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಪೋತಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಪಾರಾವತಸ್ಸ ಹಿತಾನುಸಾಸನವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ. ಅಮಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥಗತೋವ ಸೇತೀತಿ ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಕಾರಕಾನಂ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದಕಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಹತ್ಥತ್ಥಂ ಹತ್ಥಪಥಂ ಗತೋ ಅಯಂ ಕಾಕೋ ವಿಯ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಹನ್ತಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ವಾ ಅನುಸೋಚಮಾನೋ ಸೇತೀತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತೋ. ಕಾಕೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ. ಅಥ ನಂ ಭತ್ತಕಾರಕೋ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಛಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ಲೋಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲೋಲೋಯೇವ, ತಞ್ಚ ಪನ ತೇ ಲೋಲ್ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಸಕಾವಾಸಾ ಪರಿಹೀನಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಾಕೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಾರಾವತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಪೋತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೪೩] ೩. ವೇಳುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ದುಬ್ಬಚೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದುಬ್ಬಚೋಯೇವ, ದುಬ್ಬಚತ್ತಾಯೇವ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಪ್ಪಮುಖೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಾನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ತಾಪಸಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಗಣಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಆಸಿವಿಸಪೋತಕೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಚರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪತ್ತೋ. ತಾಪಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವೇಳುಪಬ್ಬೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ. ತಸ್ಸ ವೇಳುಪಬ್ಬೇ ಸಯನತೋ ‘‘ವೇಳುಕೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗನತೋ ತಾಪಸಸ್ಸ ‘‘ವೇಳುಕಪಿತಾ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಏಕೋ ಕಿರ ತಾಪಸೋ ಆಸಿವಿಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಆಸಿವಿಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಸಿವಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಾ ಏವಂ ಜಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸೋ ಮೇ ಆಚರಿಯ ಪುತ್ತೋ, ನಾಹಂ ತೇನ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ತಾಪಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಗಣ್ಹಿ, ಆಸಿವಿಸಮ್ಪಿ ಜಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ತತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನೇವ ಸಬ್ಬೇ ತಾಪಸಾ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಫಲಾಫಲಸ್ಸ ಸುಲಭಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ದಿವಸೇ ತತ್ಥೇವ ವಸಿಂಸು, ವೇಳುಕಪಿತಾಪಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಸಿವಿಸಂ ವೇಳುಪಬ್ಬೇಯೇವ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಗತೋ. ಸೋ ಪುನ ತಾಪಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವೇಳುಕಸ್ಸ ಗೋಚರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೇಳುಪಬ್ಬಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಪುತ್ತಕ, ಛಾತಕೋಸೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ಆಸಿವಿಸೋ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಾಪಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇಸೀನಂ ಓವಾದವಸೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೩. ‘‘ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೋ, ಓವಜ್ಜಮಾನೋ ನ ಕರೋತಿ ಸಾಸನಂ;

ಏವಂ ಸೋ ನಿಹತೋ ಸೇತಿ, ವೇಳುಕಸ್ಸ ಯಥಾ ಪಿತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏವಂ ಸೋ ನಿಹತೋ ಸೇತೀತಿ ಯೋ ಹಿ ಇಸೀನಂ ಓವಾದಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಯಥಾ ಏಸ ತಾಪಸೋ ಆಸಿವಿಸಮುಖೇ ಪೂತಿಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ನಿಹತೋ ಸೇತಿ, ಏವಂ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ವಾ ನಿಹತೋ ಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಸಿಗಣಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ದುಬ್ಬಚೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದುಬ್ಬಚೋಯೇವ, ದುಬ್ಬಚಭಾವೇನೇವ ಚ ಆಸಿವಿಸಮುಖೇ ಪೂತಿಭಾವಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವೇಳುಕಪಿತಾ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಸೇಸಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವೇಳುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೪೪] ೪. ಮಕಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸೇಯ್ಯೋ ಅಮಿತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಮಗಧೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬಾಲಗಾಮಿಕಮನುಸ್ಸೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಥಾಗತೋ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಮಗಧರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಕಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಚ ಗಾಮಕೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅನ್ಧಬಾಲಮನುಸ್ಸೇಹಿಯೇವ ಉಸ್ಸನ್ನೋ. ತತ್ಥೇಕದಿವಸಂ ತೇ ಅನ್ಧಬಾಲಮನುಸ್ಸಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅಮ್ಹೇ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇ ಮಕಸಾ ಖಾದನ್ತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇವ ಧನೂನಿ ಚೇವ ಆವುಧಾನಿ ಚ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಕಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮಕಸೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಕಸೇ ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚ ಪಹರಿತ್ವಾ ಚ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಚ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಚ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅವಸೇಸಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತಿತಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇ ಉಪಾಸಕೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಬಹೂ ಇಮೇ ಗಿಲಾನಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಕಿಂ ಏತೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಮಕಸಯುದ್ಧಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಗಿಲಾನಾ ಜಾತಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಇದಾನೇವ ಅನ್ಧಬಾಲಮನುಸ್ಸಾ ‘ಮಕಸೇ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಹರನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪರಂ ಪಹರಣಕಮನುಸ್ಸಾ ಅಹೇಸುಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ತದಾ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮೇ ಬಹೂ ವಡ್ಢಕೀ ವಸನ್ತಿ. ತತ್ಥೇಕೋ ಖಲಿತವಡ್ಢಕೀ ರುಕ್ಖಂ ತಚ್ಛತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಏಕೋ ಮಕಸೋ ತಮ್ಬಲೋಹಥಾಲಕಪಿಟ್ಠಿಸದಿಸೇ ಸೀಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಿಯಾ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಸೀಸಂ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಿಜ್ಝಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಸೀಸಂ ಮಕಸೋ ಸತ್ತಿಯಾ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಾರೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಅಧಿವಾಸೇಹಿ, ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಡ್ಢಕಿಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಸೋ ವಡ್ಢಕೀ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಇಮಂ ಮಕಸಂ ವಾರೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ತಿಖಿಣಂ ಮಹಾಫರಸುಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿತು ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿತು ಮತ್ಥಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿ, ವಡ್ಢಕೀ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋಪಿ ಪಣ್ಡಿತೋವ ಸೇಯ್ಯೋ. ಸೋ ಹಿ ದಣ್ಡಭಯೇನಪಿ ಮನುಸ್ಸೇ ನ ಮಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೪. ‘‘ಸೇಯ್ಯೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮತಿಯಾ ಉಪೇತೋ, ನ ತ್ವೇವ ಮಿತ್ತೋ ಮತಿವಿಪ್ಪಹೀನೋ;

‘ಮಕಸಂ ವಧಿಸ್ಸ’ನ್ತಿ ಹಿ ಏಳಮೂಗೋ, ಪುತ್ತೋ ಪಿತು ಅಬ್ಭಿದಾ ಉತ್ತಮಙ್ಗ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಪವರೋ ಉತ್ತಮೋ. ಮತಿಯಾ ಉಪೇತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಏಳಮೂಗೋತಿ ಲಾಲಾಮುಖೋ ಬಾಲೋ. ಪುತ್ತೋ ಪಿತು ಅಬ್ಭಿದಾ ಉತ್ತಮಙ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಪುತ್ತೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಪಿತು ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಮತ್ಥಕಂ ‘‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿ. ತಸ್ಮಾ ಬಾಲಮಿತ್ತತೋ ಪಣ್ಡಿತಅಮಿತ್ತೋವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ. ವಡ್ಢಕಿಸ್ಸಪಿ ಞಾತಕಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪರಂ ಪಹರಣಕಮನುಸ್ಸಾ ಅಹೇಸುಂಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಕಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೪೫] ೫. ರೋಹಿಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸೇಯ್ಯೋ ಅಮಿತ್ತೋತಿಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ದಾಸಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಏಕಾ ರೋಹಿಣೀ ನಾಮ ದಾಸೀ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸಾ ವೀಹಿಪಹರಣಟ್ಠಾನೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಮಾತಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಸೂಚಿಯಾವಿಜ್ಝಮಾನಾ ವಿಯ ಖಾದನ್ತಿ. ಸಾ ಧೀತರಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮಂ ಖಾದನ್ತಿ, ಏತಾ ವಾರೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಮುಸಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾತು ಸರೀರೇ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತರಂ ಮುಸಲೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾತಾ ಮೇ ಮತಾ’’ತಿ ರೋದಿತುಂ ಆರಭಿ. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಏಸಾ ‘ಮಾತು ಸರೀರೇ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇದಾನೇವ ಮುಸಲೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಮಾರೇಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಾರೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಿತುಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ರೋಹಿಣೀಯೇವ ನಾಮ ದಾಸೀ ಅಹೋಸಿ. ಸಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ವೀಹಿಪಹರಣಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಂ ಮಾತರಂ ‘‘ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮೇ, ಅಮ್ಮ, ವಾರೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಏವಮೇವ ಮುಸಲೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ರೋದಿತುಂ ಆರಭಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಮಿತ್ತೋಪಿ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿತೋವ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೫. ‘‘ಸೇಯ್ಯೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ, ಯಞ್ಚೇ ಬಾಲಾನುಕಮ್ಪಕೋ;

ಪಸ್ಸ ರೋಹಿಣಿಕಂ ಜಮ್ಮಿಂ, ಮಾತರಂ ಹನ್ತ್ವಾನ ಸೋಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮೇಧಾವೀತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ. ಯಞ್ಚೇ ಬಾಲಾನುಕಮ್ಪಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕತೋ, ಚೇತಿ ನಾಮತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಯೋ ನಾಮ ಬಾಲೋ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ, ತತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಹೋನ್ತೋಪಿ ಸೇಯ್ಯೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಯನ್ತಿ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ನೋ ಚೇ ಬಾಲಾನುಕಮ್ಪಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಮ್ಮಿನ್ತಿ ಲಾಮಿಕಂ ದನ್ಧಂ. ಮಾತರಂ ಹನ್ತ್ವಾನ ಸೋಚತೀತಿ ‘‘ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತರಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಯಂ ಬಾಲಾ ಸಯಮೇವ ರೋದತಿ ಪರಿದೇವತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅಮಿತ್ತೋಪಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಏಸಾ ಇದಾನೇವ ‘ಮಕ್ಖಿಕಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮಾತರಂ ಘಾತೇಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಘಾತೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾತಾಯೇವ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಧೀತಾಯೇವ ಧೀತಾ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ರೋಹಿಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೪೬] ೬. ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ವೇ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕೋಸಲಗಾಮಕೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನದೂಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಕಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ತತ್ಥೇಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಥಾಗತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರನ್ತಾ ಏಕಂ ಅಙ್ಗಣಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಇಮಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ನ ಕೋಚಿ ರುಕ್ಖೋ ವಾ ಗಚ್ಛೋ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ರೋಪನಕಾಲೇ ಏಕೋ ಗಾಮದಾರಕೋ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇ ಉಮ್ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿ. ತೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕಾ ಮಿಲಾಯಿತ್ವಾ ಮತಾ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಇದಂ ಠಾನಂ ಅಙ್ಗಣಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಗಾಮದಾರಕೋ ಇದಾನೇವ ಆರಾಮದೂಸಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆರಾಮದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘೋಸಯಿಂಸು. ನಕ್ಖತ್ತಭೇರಿಸದ್ದಸವನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ನಕ್ಖತ್ತನಿಸ್ಸಿತಕಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ತದಾ ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಬಹೂ ಮಕ್ಕಟಾ ವಸನ್ತಿ. ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘುಟ್ಠಂ, ಇಮೇ ವಾನರೇ ‘ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಹಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೇಟ್ಠಕವಾನರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕ, ಇಮಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಬಹೂಪಕಾರಂ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ಥ ಪುಪ್ಫಫಲಪಲ್ಲವಾನಿ ಖಾದಥ, ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘುಟ್ಠಂ, ಅಹಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಿ. ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇಸು ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಉದಕಸಿಞ್ಚನತ್ಥಾಯ ತೇಸಂ ಚಮ್ಮಕುಟೇ ಚ ದಾರುಕುಟೇ ಚ ದತ್ವಾ ಗತೋ. ವಾನರಾ ಚಮ್ಮಕುಟೇ ಚೇವ ದಾರುಕುಟೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇಸು ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಿ. ಅಥ ನೇ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ವಾನರಾ, ಉದಕಂ ನಾಮ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ತುಮ್ಹೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇಸು ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಮ್ಭೀರಗತೇಸು ಮೂಲೇಸು ಬಹುಂ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಥ, ಅಗಮ್ಭೀರಗತೇಸು ಅಪ್ಪಂ, ಪಚ್ಛಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉದಕಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ತೇ ವಾನರೇ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ವಾನರಾ, ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ರುಕ್ಖಪೋತಕೇ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಥಾ’’ತಿ? ತೇ ‘‘ಏವಂ ನೋ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ ಓವದತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಭೋ ಬಾಲಾ ಅಪಣ್ಡಿತಾ, ‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಅನತ್ಥಮೇವ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೬. ‘‘ನ ವೇ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾ ಸುಖಾವಹಾ;

ಹಾಪೇತಿ ಅತ್ಥಂ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಕಪಿ ಆರಾಮಿಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನಾತಿ ಅನತ್ಥೇ ಅನಾಯತನೇ ಕುಸಲೇನ, ಅತ್ಥೇ ಆಯತನೇ ಕಾರಣೇ ಅಕುಸಲೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಚರಿಯಾತಿ ವುಡ್ಢಿಕಿರಿಯಾ. ಸುಖಾವಹಾತಿ ಏವರೂಪೇನ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಚರಿಯಾ ನ ಸುಖಾವಹಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಆವಹಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏಕನ್ತೇನೇವ ಹಿ ಹಾಪೇತಿ ಅತ್ಥಂ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ, ಬಾಲಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅನತ್ಥಮೇವ ಕರೋತಿ. ಕಪಿ ಆರಾಮಿಕೋ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಆರಾಮೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಆರಾಮರಕ್ಖನಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನತ್ಥಮೇವ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅನತ್ಥಕುಸಲೋ, ತೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅತ್ಥಚರಿಯಂ ಆವಹಿತುಂ, ಸೋ ಏಕಂಸೇನ ಅತ್ಥಂ ಹಾಪೇತಿಯೇವಾತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಉಯ್ಯಾನಾ ನಿಕ್ಖಮಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸ ಗಾಮದಾರಕೋ ಇದಾನೇವ ಆರಾಮದೂಸಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆರಾಮದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ ಆರಾಮದೂಸಕಗಾಮದಾರಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೪೭] ೭. ವಾರುಣಿದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ವೇ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಾರುಣಿದೂಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಸಹಾಯೋ ಏಕೋ ವಾರುಣಿವಾಣಿಜೋ ತಿಖಿಣಂ ವಾರುಣಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಮಹಾಜನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾರುಣಿಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಾರುಣಿಂ ದೇನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸುರಾ ಅಲೋಣಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಲೋಣಮೇತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುರಾಚಾಟಿಯಂ ನಾಳಿಮತ್ತಂ ಲೋಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸುರಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಮುಖಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಲೋಣಂ ಆಹರಾಪೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಣೇನ ಯೋಜೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಮನಾಪಂ ವಾರುಣಿಂ ನಾಸೇಸಿ ಬಾಲಾ’’ತಿ ತಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತಾ. ವಾರುಣಿವಾಣಿಜೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಾರುಣಿಪಾಯಕಾ ಕಹಂ ಗತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಬಾಲ, ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ತೇ ಸುರಾ ನಾಸಿತಾ’’ತಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ಅತ್ಥಿದಾನಿ ಮೇ ಇದಂ ಕಥಾಪಾಭತ’’ನ್ತಿ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಏಸ, ಗಹಪತಿ, ಇದಾನೇವ ವಾರುಣಿದೂಸಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಾರುಣಿದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕೋ ವಾರುಣಿವಾಣಿಜೋ ಜೀವತಿ. ಸೋ ತಿಖಿಣಂ ಸುರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ವಿಕ್ಕಿಣಾಹೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ವತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಗತೋ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗತಮತ್ತೇಯೇವ ಸುರಾಯ ಲೋಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸುರಂ ವಿನಾಸೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಅನತ್ಥಕುಸಲಾ ನಾಮ ಬಾಲಾ ‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಅನತ್ಥಮೇವ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭. ‘‘ನ ವೇ ಅನತ್ಥಕುಸಲೇನ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾ ಸುಖಾವಹಾ;

ಹಾಪೇತಿ ಅತ್ಥಂ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ವಾರುಣಿಂ ಯಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ವಾರುಣಿಂ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಅಯಂ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞನಾಮಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಲೋಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾರುಣಿಂ ಹಾಪೇಸಿ ಪರಿಹಾಪೇಸಿ ವಿನಾಸೇಸಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅನತ್ಥಕುಸಲೋ ಅತ್ಥಂ ಹಾಪೇತೀತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ ಏಸ ಗಹಪತಿ ಇದಾನೇವ ವಾರುಣಿದೂಸಕೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಾರುಣಿದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವಾರುಣಿದೂಸಕೋ ಇದಾನಿಪಿ ವಾರುಣಿದೂಸಕೋವ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಾರುಣಿದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೪೮] ೮. ವೇದಬ್ಬಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅನುಪಾಯೇನ ಯೋ ಅತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ದುಬ್ಬಚೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದುಬ್ಬಚೋಯೇವ, ತೇನೇವ ಚ ಕಾರಣೇನ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ತಿಣ್ಹೇನ ಅಸಿನಾ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ನಿಪತಿತ್ಥ, ತಞ್ಚ ಏಕಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೇದಬ್ಬಂ ನಾಮ ಮನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಮನ್ತೋ ಅನಗ್ಘೋ ಮಹಾರಹೋ, ನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೇ ಲದ್ಧೇ ತಂ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಲ್ಲೋಕಿತೇ ಆಕಾಸತೋ ಸತ್ತರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆದಾಯ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚೇತರಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪೇಸನಕಚೋರಾ ನಾಮ ಪನ್ಥಘಾತಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಚ ವೇದಬ್ಬಬ್ರಾಹ್ಮಣಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ‘‘ಪೇಸನಕಚೋರಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ? ತೇ ಕಿರ ದ್ವೇ ಜನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಧನಾಹರಣತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪೇಸನಕಚೋರಾ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇಪಿ ಚ ಪಿತಾಪುತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತರಂ ‘‘ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಮಾತುಧೀತರೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ. ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವೇದಬ್ಬಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಚ್ಚಯೇನ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋಥ, ಅಜ್ಜ ಧನವಸ್ಸಾಪನಕನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ಖೋ ತುಮ್ಹೇ ದುಕ್ಖಂ ಅಸಹನ್ತಾ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಧನಂ ವಸ್ಸಾಪಯಿತ್ಥ. ಸಚೇ ವಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಥ, ತುಮ್ಹೇ ಚ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಥ, ಇಮೇ ಚ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಚರಿಯಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಧನತ್ಥಾಯ ಅಗಮಾಸಿ. ಚೋರಾಪಿ ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಧನವಸ್ಸಾಪನಕನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೋ ಲದ್ಧೋ, ಕಿಂ ಮೇ ದುಕ್ಖೇನ ಅನುಭೂತೇನ, ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚೋರೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ಚೋರಾ, ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಧನತ್ಥಾಯ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ವೋ, ಧನೇನ ಅತ್ಥೋ, ಖಿಪ್ಪಂ ಮಂ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಹತವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಲನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಚೋರಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು’’.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಕ್ಖತ್ತಯೋಗಂ ಞತ್ವಾ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇಸಿ, ತಾವದೇವ ಆಕಾಸತೋ ರತನಾನಿ ಪತಿಂಸು. ಚೋರಾ ತಂ ಧನಂ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇಸು ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಯಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ತೇಸಂ ಪಚ್ಛತೋವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ತೇ ಚೋರೇ ಅಞ್ಞೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಅಮ್ಹೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ ‘‘ಧನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಯದಿ ವೋ ಧನೇನ ಅತ್ಥೋ, ಏತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಗಣ್ಹಥ, ಏಸೋ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಧನಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸಿ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪೇತಂ ಏತೇನೇವ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಚೋರಾ ಚೋರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಧನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ ದದೇಯ್ಯಂ, ಧನವಸ್ಸಾಪನಕನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೋ ಪನ ಇತೋ ಸಂವಚ್ಛರಮತ್ಥಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯದಿ ವೋ ಧನೇನತ್ಥೋ, ಅಧಿವಾಸೇಥ, ತದಾ ಧನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಚೋರಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ದುಟ್ಠಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಇದಾನೇವ ಧನಂ ವಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಂ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಅಧಿವಾಸಾಪೇಸೀ’’ತಿ ತಿಣ್ಹೇನ ಅಸಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಾರೇತ್ವಾ ಧನಂ ಆದಾಯ ಪುನ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಿ ಪುರಿಸಸತಾನಿ ಘಾತೇತ್ವಾ ಏತೇನ ಉಪಾಯೇನ ಯಾವ ದ್ವೇ ಜನಾ ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಾವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಾತಯಿಂಸು. ಏವಂ ತಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಂ.

ತೇ ಪನ ದ್ವೇ ಜನಾ ಉಪಾಯೇನ ತಂ ಧನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಸಮೀಪೇ ಗಹನಟ್ಠಾನೇ ಧನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಏಕೋ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಏಕೋ ತಣ್ಡುಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚಾಪೇತುಂ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಲೋಭೋ ಚ ನಾಮೇಸ ವಿನಾಸಮೂಲಮೇವಾತಿ ಧನಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ಇದಂ ಧನಂ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ತಂ ಆಗತಮತ್ತಮೇವ ಖಗ್ಗೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಘಾತೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಖಗ್ಗಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಇತರೋಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ತಂ ಧನಂ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಭತ್ತೇ ವಿಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಧನಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಭತ್ತೇ ಸಯಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೇಸಕೇ ವಿಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಭತ್ತಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಮತ್ತಮೇವ ಇತರೋ ಖಗ್ಗೇನ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ತಞ್ಚ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏವಞ್ಚ ತಂ ಧನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಬ್ಬೇವ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಖೋ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಚ್ಚಯೇನ ಧನಂ ಆದಾಯ ಆಗತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಚರಿಯಂ ಅದಿಸ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ ಪನ ಧನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯೇನ ಮಮ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಧನಂ ವಸ್ಸಾಪಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಮಗ್ಗೇನ ಪಾಯಾಸಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಮ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಮತೋ’’ತಿ ದಾರೂನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಚಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ವನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ, ಪುರತೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತೇತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅವಸಾನೇ ದ್ವೇ ಜನೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಂ ದ್ವೀಹಿ ಊನಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಂ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇಪಿ ಸನ್ಥಮ್ಭಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ತೇ ಗತಾ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇಸಂ ಧನಂ ಆದಾಯ ಗಹನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಮಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭಣ್ಡಿಕಬದ್ಧಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ರಾಸಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಂ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಮತಂ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತೇಹಿ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಅಪವಿದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಮಮ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದುಬ್ಬಚಭಾವೇನ ಅತ್ತನಾಪಿ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ಅಪರಮ್ಪಿ ತೇನ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ವಿನಾಸಿತಂ, ಅನುಪಾಯೇನ ವತ ಅಕಾರಣೇನ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢಿಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ವಿಯ ಮಹಾವಿನಾಸಮೇವ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೮. ‘‘ಅನುಪಾಯೇನ ಯೋ ಅತ್ಥಂ, ಇಚ್ಛತಿ ಸೋ ವಿಹಞ್ಞತಿ;

ಚೇತಾ ಹನಿಂಸು ವೇದಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಬ್ಯಸನಮಜ್ಝಗೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೋ ವಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಸೋ ಅನುಪಾಯೇನ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ವುಡ್ಢಿಂ ಸುಖಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಅಕಾಲೇ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಹಞ್ಞತಿ ಕಿಲಮತಿ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಚೇತಾತಿ ಚೇತರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಚೋರಾ. ಹನಿಂಸು ವೇದಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದಬ್ಬಮನ್ತವಸೇನ ‘‘ವೇದಬ್ಬೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಹನಿಂಸು. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಬ್ಯಸನಮಜ್ಝಗೂತಿ ತೇಪಿ ಚ ಅನವಸೇಸಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಾತಯಮಾನಾ ಬ್ಯಸನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂಸು ಪಟಿಲಭಿಂಸೂತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅನುಪಾಯೇನ ಅಟ್ಠಾನೇ ಪರಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧನಂ ವಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ವಿನಾಸಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅನುಪಾಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ವಾಯಾಮಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬೋ ಸೋ ಅತ್ತನಾ ಚ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಪರೇಸಞ್ಚ ವಿನಾಸಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವನಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ದೇವತಾಸು ಸಾಧುಕಾರಂ ದದಮಾನಾಸು ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಧನಂ ಉಪಾಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪಥಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ದುಬ್ಬಚೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದುಬ್ಬಚೋವ, ದುಬ್ಬಚತ್ತಾ ಪನ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವೇದಬ್ಬಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವೇದಬ್ಬಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೪೯] ೯. ನಕ್ಖತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಕ್ಖತ್ತಂ ಪತಿಮಾನೇನ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಜೀವಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಂ ಕುಲಧೀತರಂ ಜನಪದೇ ಏಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಂ ಆಜೀವಕಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ಏಕಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಸೋಭನಂ ನು ಖೋ ನಕ್ಖತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಪಠಮಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛತಿ, ಹೋತು, ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಸೋಭನಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ, ಮಾ ಅಜ್ಜ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರಿತ್ಥ, ಸಚೇ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಮಹಾವಿನಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ನ ಗಚ್ಛಿಂಸು. ನಗರವಾಸಿನೋ ಸಬ್ಬಂ ಮಙ್ಗಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತೇಹಿ ಅಜ್ಜ ದಿವಸೋ ಠಪಿತೋ, ನೋ ಚ ಖೋ ಆಗತಾ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಬಹು ವಯಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಕಿಂ ನೋ ತೇಹಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯಥಾಕತೇನೇವ ಮಙ್ಗಲೇನ ಧೀತರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಅದಂಸು.

ಇತರೇ ಪುನದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇಥ ನೋ ದಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಥ ನೇ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ‘‘ಜನಪದವಾಸಿನೋ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಗಹಪತಿಕಾ ಪಾಪಮನುಸ್ಸಾ ದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಞ್ಞಾಯ ನ ಆಗತಾ, ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಟಿಗಚ್ಛಥ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಾರಿಕಾ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸಿಂಸು. ತೇ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ದಾರಿಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಗತಾ. ತೇನಪಿ ಆಜೀವಕೇನ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಙ್ಗಲನ್ತರಾಯಸ್ಸ ಕತಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಆಜೀವಕೇನ ಕುಲಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲನ್ತರಾಯೋ ಕತೋ’’ತಿ ಕಥಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕಥಯಿಂಸು. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಆಜೀವಕೋ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಸ ತೇಸಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲನ್ತರಾಯಂ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ನಗರವಾಸಿನೋ ಜನಪದವಾಸೀನಂ ಧೀತರಂ ವಾರೇತ್ವಾ ದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಂ ಆಜೀವಕಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಾ ಮಙ್ಗಲಕಿರಿಯಾ, ಸೋಭನಂ ನು ಖೋ ನಕ್ಖತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಇಮೇ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ನೇಸಂ ಮಙ್ಗಲನ್ತರಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಸೋಭನಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ, ಸಚೇ ಕರೋಥ, ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ನ ಗಮಿಂಸು. ಜನಪದವಾಸಿನೋ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇ ಅಜ್ಜ ದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ನ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ನೋ ತೇಹಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಧೀತರಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಧೀತರಂ ಅದಂಸು. ನಗರವಾಸಿನೋ ಪುನದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಾರಿಕಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಜನಪದವಾಸಿನೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ನಗರವಾಸಿನೋ ನಾಮ ಛಿನ್ನಹಿರಿಕಾ ಗಹಪತಿಕಾ, ದಿವಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದಾರಿಕಂ ನ ಗಣ್ಹಿತ್ಥ, ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನಾಗಮನಭಾವೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅದಮ್ಹಾ’’ತಿ. ಮಯಂ ಆಜೀವಕಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ನ ಸೋಭನ’ನ್ತಿ ನಾಗತಾ, ದೇಥ ನೋ ದಾರಿಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನಾಗಮನಭಾವೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಿನ್ನಾ, ಇದಾನಿ ದಿನ್ನದಾರಿಕಂ ಕಥಂ ಪುನ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ತೇಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಏಕೋ ನಗರವಾಸೀ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಏಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಜನಪದಂ ಗತೋ ತೇಸಂ ನಗರವಾಸೀನಂ ‘‘ಮಯಂ ಆಜೀವಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ಅಸೋಭನಭಾವೇನ ನಾಗತಾ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ನನು ದಾರಿಕಾಯ ಲದ್ಧಭಾವೋವ ನಕ್ಖತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೯. ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಪತಿಮಾನೇನ್ತಂ, ಅತ್ಥೋ ಬಾಲಂ ಉಪಚ್ಚಗಾ;

ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಕ್ಖತ್ತಂ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಾರಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪತಿಮಾನೇನ್ತನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಂ, ‘‘ಇದಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಗಮಯಮಾನಂ. ಅತ್ಥೋ ಬಾಲಂ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಏತಂ ನಗರವಾಸಿಕಂ ಬಾಲಂ ದಾರಿಕಾಪಟಿಲಾಭಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಅತ್ಥಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಚರತಿ, ಸೋ ಪಟಿಲದ್ಧೋ ಅತ್ಥೋವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ. ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಾರಕಾತಿ ಇತರೇ ಪನ ಆಕಾಸೇ ತಾರಕಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕತರಂ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಗರವಾಸಿನೋ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ದಾರಿಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾವ ಅಗಮಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸ ಆಜೀವಕೋ ಇದಾನೇವ ಕುಲಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಆಜೀವಕೋ ಏತರಹಿ ಆಜೀವಕೋವ ಅಹೋಸಿ, ತಾನಿಪಿ ಕುಲಾನಿ ಏತರಹಿ ಕುಲಾನಿಯೇವ, ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಠಿತೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನಕ್ಖತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೫೦] ೧೦. ದುಮ್ಮೇಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ದುಮ್ಮೇಧಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ದ್ವಾದಸಕನಿಪಾತೇ ಮಹಾಕಣ್ಹಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೨.೬೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಟ್ಠಾನಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿ, ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಓಪರಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ದೇವತಾಮಙ್ಗಲಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ದೇವತಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಬಹೂ ಅಜೇಳಕಕುಕ್ಕುಟಭೂಕರಾದಯೋ ವಧಿತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೇಹಿ ಚೇವ ಮಂಸಲೋಹಿತೇಹಿ ಚ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಸತ್ತಾ ದೇವತಾಮಙ್ಗಲಿಕಾ, ಬಹುಂ ಪಾಣವಧಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಧಮ್ಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿವಿಟ್ಠೋ, ಅಹಂ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಉಪಾಯೇನೇವ ಪಾಣವಧಂ ಕಾತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಥಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಹನ್ತೇ ವಟರುಕ್ಖೇ ಮಹಾಜನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವತಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ ಪುತ್ತಧೀತುಯಸಧನಾದೀಸು ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಂ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಥಾ ಓರುಯ್ಹ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಅಭಿಸೇಕಂ ಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದೇವತಾಮಙ್ಗಲಿಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ದೇವತಂ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವತಾಮಙ್ಗಲಿಕೋ ವಿಯ ಪೂಜಂ ಕರೋತಿ.

ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚತಸ್ಸೋ ಅಗತಿಯೋ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಮ್ಹಿ. ಯಂ ಪನಾಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಂ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯಿಂ, ಇದಾನಿ ತಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾದಯೋ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಜಾನಾಥ ಭೋ ಮಯಾ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ವೋಹಂ ಅಸುಕಂ ನಾಮ ವಟರುಕ್ಖಂ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ತದಾಹಂ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿಂ ‘‘ಸಚೇ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತಸ್ಸಾ ಮೇ ದೇವತಾಯ ಆನುಭಾವೇನ ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ಲದ್ಧಂ, ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಿಂ ಗಣ್ಹಾಮ, ದೇವಾ’’ತಿ? ಭೋ ಅಹಂ ದೇವತಾಯ ಆಯಾಚಮಾನೋ ‘‘ಯೇ ಮಯ್ಹಂ ರಜ್ಜೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮಾನಿ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಘಾತೇತ್ವಾ ಅನ್ತವಟ್ಟಿಮಂಸಲೋಹಿತಾದೀಹಿ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಯಾಚಿಂ. ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಥ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಉಪರಾಜಕಾಲೇಯೇವ ಏವಂ ಆಯಾಚಿ ‘ಸಚಾಹಂ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯೇ ಮೇ ರಜ್ಜೇ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಘಾತೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಸೋ ಇದಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮಂ ದಸವಿಧಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಾನಂ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಹದಯಮಂಸಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಕಾಮೋ, ಏವಂ ನಗರವಾಸಿನೋ ಜಾನನ್ತೂ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ‘‘ಯೇದಾನಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮೇ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಆಯಾಚನತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೦. ‘‘ದುಮ್ಮೇಧಾನಂ ಸಹಸ್ಸೇನ, ಯಞ್ಞೋ ಮೇ ಉಪಯಾಚಿತೋ;

ಇದಾನಿ ಖೋಹಂ ಯಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬಹು ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ಜನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದುಮ್ಮೇಧಾನಂ ಸಹಸ್ಸೇನಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಜಾನನಭಾವೇನ, ದಸಸು ವಾ ಪನ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನಭಾವೇನ ದುಟ್ಠಾ ಮೇಧಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ತೇಸಂ ದುಮ್ಮೇಧಾನಂ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ಬಾಲಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಗಣಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇನ ಸಹಸ್ಸೇನ. ಯಞ್ಞೋ ಮೇ ಉಪಯಾಚಿತೋತಿ ಮಯಾ ದೇವತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಯಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಞ್ಞೋ ಯಾಚಿತೋ. ಇದಾನಿ ಖೋಹಂ ಯಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಆಯಾಚನೇನ ರಜ್ಜಸ್ಸ ಪಟಿಲದ್ಧತ್ತಾ ಇದಾನಿ ಯಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಇದಾನಿ ಹಿ ಬಹು ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ಜನೋ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನೇವ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಅಮಚ್ಚಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ. ಭೇರಿಯಾ ಆಣಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯ ಠಿತೋ ಏಕಪುರಿಸೋಪಿ ನಾಹೋಸಿ. ಇತಿ ಯಾವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತಾವ ಏಕಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಪಞ್ಚಸು ದಸಸು ವಾ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಿ ಅಕಿಲಮೇನ್ತೋ ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ದೇವನಗರಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಇದಾನೇವ ಲೋಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಚರತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಚರಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದುಮ್ಮೇಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಅತ್ಥಕಾಮವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಲೋಸಕತಿಸ್ಸಕಪೋತ, ವೇಳುಕಂ ಮಕಸಮ್ಪಿ ಚ;

ರೋಹಿಣೀ ಆರಾಮದೂಸಂ, ವಾರುಣೀದೂಸವೇದಬ್ಬಂ;

ನಕ್ಖತ್ತಂ ದುಮ್ಮೇಧಂ ದಸಾತಿ.

ಪಠಮೋ ಪಣ್ಣಾಸಕೋ.