೪. ಕುಲಾವಕವಗ್ಗೋ

[೩೧] ೧. ಕುಲಾವಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕುಲಾವಕಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪೀತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಕಿರ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪುನ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖಾ ಪಾಯಿಂಸು. ಏಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಅತ್ಥಿ, ಏಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿ. ದ್ವೇಪಿ ಏಕತೋ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ವಿವಾದಂ ಅಕಂಸು. ಪರಿಸ್ಸಾವನಸಾಮಿಕೋ ಇತರಸ್ಸ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಅದತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಿವಿ, ಇತರೋ ಪನ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪಿಪಾಸಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಜೇತವನಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಕೋಸಲಜನಪದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಪನ ವೋ ಸಮಗ್ಗಾ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ? ಅಪರಿಸ್ಸಾವನಕೋ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ನಾದಾಸೀ’’ತಿ. ಇತರೋಪಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾವ ಜಾನಂ ಸಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ಪಿವೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಜಾನಂ ಸಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ಪಿವೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ ಉದಕಂ ಪಿವಿನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ದೇವನಗರೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಾ ಯುದ್ಧಪರಾಜಿತಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇನ ಪಲಾಯನ್ತಾ ‘ಇಸ್ಸರಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಣವಧಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಸುಪಣ್ಣಪೋತಕಾನಂ ಜೀವಿತಂ ದತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತಯಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ರಾಜಗಹೇ ಏಕೋ ಮಾಗಧರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಥಾ ಏತರಹಿ ಸಕ್ಕೋ ಪುರಿಮತ್ತಭಾವೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಚಲಗಾಮಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಚಲಗಾಮಕೇ ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ‘‘ಮಘಕುಮಾರೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ‘‘ಮಘಮಾಣವೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಮಾನಜಾತಿಕಕುಲತೋ ದಾರಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವಡ್ಢಮಾನೋ ದಾನಪತಿ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಗಾಮೇ ತೇತ್ತಿಂಸೇವ ಕುಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಪಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ಕುಲಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಮಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಾದೇಹಿ ಪಂಸುಂ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ತಂ ಪದೇಸಂ ರಮಣೀಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅಥಞ್ಞೋ ಏಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಪರಂ ಠಾನಂ ರಮಣೀಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ತತ್ರಾಪಿ ಅಞ್ಞೋ ಠಿತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅಪರಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ರಮಣೀಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇಸಿ, ಮಣ್ಡಪಮ್ಪಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಾಲಂ ಕಾರೇಸಿ, ತತ್ಥ ಫಲಕಾಸನಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಚಾಟಿಂ ಠಪೇಸಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ತೇಪಿ ತೇತ್ತಿಂಸಜನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತೇಪಿ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ವಾಸಿಫರಸುಮುಸಲಹತ್ಥಾ ಚತುಮಹಾಪಥಾದೀಸು ಮುಸಲೇನ ಪಾಸಾಣೇ ಉಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪವಟ್ಟೇನ್ತಿ, ಯಾನಾನಂ ಅಕ್ಖಪಟಿಘಾತರುಕ್ಖೇ ಹರನ್ತಿ, ವಿಸಮಂ ಸಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸೇತುಂ ಅತ್ಥರನ್ತಿ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ಖಣನ್ತಿ, ಸಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ದಾನಾನಿ ದೇನ್ತಿ, ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ಏವಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಕಲಗಾಮವಾಸಿನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿಂಸು.

ಅಥ ನೇಸಂ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಏತೇಸು ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೇಸು ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇಸು ಚಾಟಿಕಹಾಪಣಾದಿವಸೇನ ಚೇವ ದಣ್ಡಬಲಿವಸೇನ ಚ ಧನಂ ಲಭಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮಘೋ ಮಾಣವೋ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಾಪೇತಿ, ತೇಸಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಕಾತುಂ ನ ದೇತಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ತೇ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ನ ರಕ್ಖಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಬಹೂ ಚೋರಾ ಗಾಮಘಾತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತೇ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಆನೀತಾ, ದೇವ, ಚೋರಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಸೋಧೇತ್ವಾವ ‘‘ಹತ್ಥಿನಾ ನೇ ಮದ್ದಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಆನಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸೀಲಾನಿ ಆವಜ್ಜೇಥ, ಪೇಸುಞ್ಞಕಾರಕೇ ಚ ರಞ್ಞೇ ಚ ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಚ ಏಕಸದಿಸಮೇವ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಮದ್ದನತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಿಂ ಉಪನೇಸುಂ. ಸೋ ಉಪನೀಯಮಾನೋಪಿ ನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿತ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞಂ ಹತ್ಥಿಂ ಆನಯಿಂಸು, ತೇಪಿ ತಥೇವ ಪಲಾಯಿಂಸು.

ರಾಜಾ ‘‘ಏತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಓಸಧಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ವಿಚಿನಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ವಿಚಿನನ್ತಾ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇನ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪುಚ್ಛಥ ನೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ ವೋ ಪರಿವತ್ತನಮನ್ತೋ’’ತಿ? ರಾಜಪುರಿಸಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು, ರಾಜಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜಾನನಮನ್ತಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅವೋಚ ‘‘ದೇವ, ಅಞ್ಞೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹೇ ಪನ ತೇತ್ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಜನಾ ಪಾಣಂ ನ ಹನಾಮ, ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಿಯಾಮ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ನ ಚರಾಮ, ಮುಸಾವಾದಂ ನ ಭಣಾಮ, ಮಜ್ಜಂ ನ ಪಿವಾಮ, ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇಮ, ದಾನಂ ದೇಮ, ಮಗ್ಗಂ ಸಮಂ ಕರೋಮ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ಖಣಾಮ, ಸಾಲಂ ಕರೋಮ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮನ್ತೋ ಚ ಪರಿತ್ತಞ್ಚ ವುಡ್ಢಿ ಚಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಪಸನ್ನೋ ಪೇಸುಞ್ಞಕಾರಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಗೇಹವಿಭವಂ ತಞ್ಚ ತೇಸಂಯೇವ ದಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ತಂ ಹತ್ಥಿಞ್ಚ ಗಾಮಞ್ಚ ತೇಸಂಯೇವ ಅದಾಸಿ.

ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ‘‘ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಮಹನ್ತಂ ಸಾಲಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಡ್ಢಕಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಲಂ ಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ಮಾತುಗಾಮೇಸು ಪನ ವಿಗತಚ್ಛನ್ದತಾಯ ತಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಪತ್ತಿಂ ನಾದಂಸು. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಸುಧಮ್ಮಾ, ಚಿತ್ತಾ, ನನ್ದಾ, ಸುಜಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ತಾಸು ಸುಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢಕಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ಮಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲಞ್ಜಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ಕಣ್ಣಿಕಾರುಕ್ಖಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಣ್ಣಿಕಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವತ್ಥೇನ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ಸಾಲಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕಣ್ಣಿಕಾರೋಪನಕಾಲೇ ‘‘ಅಹೋ, ಅಯ್ಯಾ, ಏಕಂ ನ ಸರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ನಾಮ, ಭೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಣ್ಣಿಕಾ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ಹೋತು ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಇದಾನಿ ಛಿನ್ನರುಕ್ಖೇನ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಪಿತಕಣ್ಣಿಕಾ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಗೇಹೇ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಕಣ್ಣಿಕಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ತೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ಸುಧಮ್ಮಾಯ ಗೇಹೇ ದಿಸ್ವಾ ಮೂಲೇನ ನ ಲಭಿಂಸು. ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಸಾಲಾಯ ಪತ್ತಿಕಂ ಕರೋಥ, ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಮಯಂ ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಪತ್ತಿಂ ದಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಅಥ ನೇ ವಡ್ಢಕೀ ಆಹ ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕಥೇಥ, ಠಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಮಾತುಗಾಮರಹಿತಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಗಣ್ಹಥ ಕಣ್ಣಿಕಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಕಣ್ಣಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಲಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನಫಲಕಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಚಾಟಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ನಿಬನ್ಧಿಂಸು. ಸಾಲಂ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಪಾಕಾರೇ ವಾಲುಕಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಬಹಿಪಾಕಾರೇ ತಾಲಪನ್ತಿಯೋ ರೋಪೇಸುಂ. ಚಿತ್ತಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಕಾರೇಸಿ, ‘‘ಪುಪ್ಫೂಪಗಫಲೂಪಗರುಕ್ಖೋ ಅಸುಕೋ ನಾಮ ತಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನಾಹೋಸಿ. ನನ್ದಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಕಾರೇಸಿ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇಹಿ ಪದುಮೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ ರಮಣೀಯಂ. ಸುಜಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಾಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಪಿತು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮಂ ಸಚ್ಚವಾಚಂ ಅಫರುಸವಾಚಂ ಅಪಿಸುಣವಾಚಂ ಮಚ್ಛೇರವಿನಯನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಸತ್ತ ವತಪದಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ –

‘‘ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಭರಂ ಜನ್ತುಂ, ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿನಂ;

ಸಣ್ಹಂ ಸಖಿಲಸಮ್ಭಾಸಂ, ಪೇಸುಣೇಯ್ಯಪ್ಪಹಾಯಿನಂ.

‘‘ಮಚ್ಛೇರವಿನಯೇ ಯುತ್ತಂ, ಸಚ್ಚಂ ಕೋಧಾಭಿಭುಂ ನರಂ;

ತಂ ವೇ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ, ಆಹು ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಇತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫೭) –

ಏವಂ ಪಸಂಸಿಯಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತೇಪಿಸ್ಸ ಸಹಾಯಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಅಸುರಾ ಪಟಿವಸನ್ತಿ. ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನೋ ಸಾಧಾರಣೇನ ರಜ್ಜೇನಾ’’ತಿ ಅಸುರೇ ದಿಬ್ಬಪಾನಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಮತ್ತೇ ಸಮಾನೇ ಪಾದೇಸು ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಖಿಪಾಪೇಸಿ. ತೇ ಅಸುರಭವನಮೇವ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಅಸುರಭವನಂ ನಾಮ ಸಿನೇರುಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕಪ್ಪಮಾಣಮೇವ, ತತ್ಥ ದೇವಾನಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತಪಾಟಲಿ ನಾಮ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯರುಕ್ಖೋ ಹೋತಿ. ತೇ ಚಿತ್ತಪಾಟಲಿಯಾ ಪುಪ್ಫಿತಾಯ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ನಾಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವಲೋಕೋ, ದೇವಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ಪುಪ್ಫತೀ’’ತಿ. ಅಥ ತೇ ‘‘ಜರಸಕ್ಕೋ ಅಮ್ಹೇ ಮತ್ತೇ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವನಗರಂ ಗಣ್ಹಿ, ತೇ ಮಯಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವನಗರಮೇವ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ ವಿಯ ಥಮ್ಭಂ ಸಿನೇರುಂ ಅನುಸಞ್ಚರಮಾನಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಅಸುರಾ ಕಿರ ಉಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇಯೇವ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಯುಜ್ಝಮಾನೋ ತೇಹಿ ಪರಾಜಿತೋ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಿಕೇನ ವೇಜಯನ್ತರಥೇನ ದಕ್ಖಿಣಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇನ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಅಥಸ್ಸ ರಥೋ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇನ ವೇಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಿಮ್ಬಲಿವನಂ ಪಕ್ಖನ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಸಿಮ್ಬಲಿವನಂ ನಳವನಂ ವಿಯ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಪತತಿ. ಸುಪಣ್ಣಪೋತಕಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಪರಿಪತನ್ತಾ ಮಹಾವಿರವಂ ರವಿಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ಮಾತಲಿಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಸಮ್ಮ ಮಾತಲಿ, ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ನಾಮೇಸ, ಅತಿಕಾರುಞ್ಞರವೋ ವತ್ತತೀ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಥವೇಗೇನ ವಿಚುಣ್ಣಿತೇ ಸಿಮ್ಬಲಿವನೇ ಪತನ್ತೇ ಸುಪಣ್ಣಪೋತಕಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಏಕವಿರವಂ ವಿರವನ್ತೀ’’ತಿ.

ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮ ಮಾತಲಿ, ಮಾ ಅಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏತೇ ಕಿಲಮನ್ತು, ನ ಮಯಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಣವಧಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮ, ಏತೇಸಂ ಪನ ಅತ್ಥಾಯ ಮಯಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅಸುರಾನಂ ದಸ್ಸಾಮ, ನಿವತ್ತಯೇತಂ ರಥ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೧. ‘‘ಕುಲಾವಕಾ ಮಾತಲಿ ಸಿಮ್ಬಲಿಸ್ಮಿಂ, ಈಸಾಮುಖೇನ ಪರಿವಜ್ಜಯಸ್ಸು;

ಕಾಮಂ ಚಜಾಮ ಅಸುರೇಸು ಪಾಣಂ, ಮಾಮೇ ದಿಜಾ ವಿಕುಲಾವಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಕುಲಾವಕಾತಿ ಸುಪಣ್ಣಪೋತಕಾ. ಮಾತಲೀತಿ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಸಿಮ್ಬಲಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಸ್ಸ ಏತೇ ಸಿಮ್ಬಲಿರುಕ್ಖೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಾ ಠಿತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಈಸಾಮುಖೇನ ಪರಿವಜ್ಜಯಸ್ಸೂತಿ ಏತೇ ಏತಸ್ಸ ರಥಸ್ಸ ಈಸಾಮುಖೇನ ಯಥಾ ನ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇ ಪರಿವಜ್ಜಯಸ್ಸು. ಕಾಮಂ ಚಜಾಮ ಅಸುರೇಸು ಪಾಣನ್ತಿ ಯದಿ ಅಮ್ಹೇಸು ಅಸುರಾನಂ ಪಾಣಂ ಚಜನ್ತೇಸು ಏತೇಸಂ ಸೋತ್ಥಿ ಹೋತಿ, ಕಾಮಂ ಚಜಾಮ ಏಕಂಸೇನೇವ ಮಯಂ ಅಸುರೇಸು ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಣಂ ಚಜಾಮ. ಮಾಮೇ ದಿಜಾ ವಿಕುಲಾವಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಇಮೇ ಪನ ದಿಜಾ ಇಮೇ ಗರುಳಪೋತಕಾ ವಿದ್ಧಸ್ತವಿಚುಣ್ಣಿತಕುಲಾವಕತಾಯ ವಿಕುಲಾವಾ ಮಾ ಅಹೇಸುಂ, ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಏತೇಸಂ ಉಪರಿ ಖಿಪ, ನಿವತ್ತಯ ನಿವತ್ತಯ ರಥನ್ತಿ. ಮಾತಲಿಸಙ್ಗಾಹಕೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ದೇವಲೋಕಾಭಿಮುಖಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಸುರಾ ಪನ ತಂ ನಿವತ್ತಯಮಾನಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳೇಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಬಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ರಥೋ ನಿವತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅಸುರಭವನಮೇವ ಪವಿಸಿಂಸು.

ಸಕ್ಕೋಪಿ ದೇವನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ದೇವಗಣೇನ ಪರಿವುತೋ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸುಬ್ಬೇಧೋ ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ವಿಜಯನ್ತೇ ಉಟ್ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ವೇಜಯನ್ತೋ’’ ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ಪುನ ಅಸುರಾನಂ ಅನಾಗಮನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅನ್ತರಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಯುಜ್ಝಪುರಾನಂ, ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಠಪಿತಾ ಅಭಿರಕ್ಖಾ;

ಉರಗಕರೋಟಿಪಯಸ್ಸ ಚ ಹಾರೀ, ಮದನಯುತಾ ಚತುರೋ ಚ ಮಹನ್ತಾ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೪೭);

ದ್ವೇ ನಗರಾನಿಪಿ ಯುದ್ಧೇನ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅಯುಜ್ಝಪುರಾನಿ ನಾಮ ಜಾತಾನಿ ದೇವನಗರಞ್ಚ ಅಸುರನಗರಞ್ಚ. ಯದಾ ಹಿ ಅಸುರಾ ಬಲವನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ದೇವೇಹಿ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ದೇವನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಪಿಹಿತೇ ಅಸುರಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಯದಾ ದೇವಾ ಬಲವನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ಅಸುರೇಹಿ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅಸುರನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಪಿಹಿತೇ ಸಕ್ಕಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ನಗರಾನಿ ಅಯುಜ್ಝಪುರಾನಿ ನಾಮ. ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾ ಏತೇಸು ಉರಗಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಸಕ್ಕೇನ ಆರಕ್ಖಾ ಠಪಿತಾ. ತತ್ಥ ಉರಗ-ಸದ್ದೇನ ನಾಗಾ ಗಹಿತಾ. ತೇ ಉದಕೇ ಬಲವನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಿನೇರುಸ್ಸ ಪಠಮಾಲಿನ್ದೇ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖಾ. ಕರೋಟಿ-ಸದ್ದೇನ ಸುಪಣ್ಣಾ ಗಹಿತಾ. ತೇಸಂ ಕಿರ ಕರೋಟಿ ನಾಮ ಪಾನಭೋಜನಂ, ತೇನ ತಂ ನಾಮಂ ಲಭಿಂಸು, ದುತಿಯಾಲಿನ್ದೇ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖಾ. ಪಯಸ್ಸಹಾರಿ-ಸದ್ದೇನ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾ ಗಹಿತಾ. ದಾನವರಕ್ಖಸಾ ಕಿರೇತೇ, ತತಿಯಾಲಿನ್ದೇ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖಾ. ಮದನಯುತ-ಸದ್ದೇನ ಯಕ್ಖಾ ಗಹಿತಾ. ವಿಸಮಚಾರಿನೋ ಕಿರ ತೇ ಯುದ್ಧಸೋಣ್ಡಾ, ಚತುತ್ಥಾಲಿನ್ದೇ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖಾ. ಚತುರೋ ಚ ಮಹನ್ತಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ವುತ್ತಾ, ಪಞ್ಚಮಾಲಿನ್ದೇ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖಾ. ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ಅಸುರಾ ಕುಪಿತಾ ಆವಿಲಚಿತ್ತಾ ದೇವಪುರಂ ಉಪಯನ್ತಿ, ಪಞ್ಚವಿಧೇಸು ಯಂ ಗಿರಿನೋ ಪಠಮಂ ಪರಿಭಣ್ಡಂ, ತಂ ಉರಗಾ ಪರಿಬಾಹಿಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸು ಸೇಸಾ.

ಇಮೇಸು ಪನ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕೇ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೇ ಸುಧಮ್ಮಾ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಕಣ್ಣಿಕಾಯ ದಿನ್ನನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಚಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕಾ ಸುಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ದೇವಸಭಾ ಉದಪಾದಿ, ಯತ್ಥ ದಿಬ್ಬಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಕಞ್ಚನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತಿ. ಚಿತ್ತಾಪಿ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಕರಣನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಚಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಲತಾವನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ ಉದಪಾದಿ. ನನ್ದಾಪಿ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಚಸ್ಸಾ ನನ್ದಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಉದಪಾದಿ.

ಸುಜಾ ಪನ ಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ಕನ್ದರಾಯ ಬಕಸಕುಣಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಸುಜಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ದೇವಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ರಮಣೀಯಂ ದೇವನಗರಂ ಸುಧಮ್ಮಂ ದೇವಸಭಂ ಚಿತ್ತಲತಾವನಂ ನನ್ದಾಪೋಕ್ಖರಣಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಾ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತ್ವಂ ಪನ ಕುಸಲಂ ಅಕತ್ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸಾಪಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖತಿ. ಸಕ್ಕೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತು’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಚ್ಛರೂಪೇನ ಉತ್ತಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಪುರತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಸಾ ‘‘ಮತಮಚ್ಛಕೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸೀಸೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಮಚ್ಛೋ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಚಾಲೇಸಿ, ಅಥ ನಂ ‘‘ಜೀವತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತು’’ನ್ತಿ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಚುತಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಏಳಾಲುಕಾನಂ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಾಮಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕವೇಸೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಏಳಾಲುಕಾನಿ ಗಣ್ಹಥ, ಏಳಾಲುಕಾನಿ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇಹಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಅಹಂ ಸೀಲರಕ್ಖಕಾನಂ ದಮ್ಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ನ ಜಾನಾಮ, ಮೂಲೇನ ದೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಮೂಲೇನ ಅತ್ಥೋ, ಸೀಲರಕ್ಖಕಾನಞ್ಞೇವಾಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕೋ ಚಾಯಂ ಏಳಾಲುಕೋ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಸುಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಆನೀತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ‘‘ದೇಹಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಮಯಾ ತುಯ್ಹಮೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಆಭತ’’ನ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯಾನಕೇನ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ವೇಪಚಿತ್ತಿಸ್ಸ ಅಸುರಿನ್ದಸ್ಸ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೀಲಾನಿಸಂಸೇನ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ಸಾಮಿಕಂ ಗಣ್ಹತೂ’’ತಿ ಅಸುರೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಸಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸುಜಾ ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ಸಾಮಿಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ಮಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಸುರವಣ್ಣಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ಸುಜಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ಸಾಮಿಕಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸಕ್ಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಿನೇಹವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪೇಮೇನ ಮಹೋಘೇನ ವಿಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಹದಯಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಸುರಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಧೀತು ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಲಭತಿ, ಅಯಮೇವಸ್ಸಾ ಧೀತು ಪಿತಾಮಹತೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಸೋ ತಂ ದೇವನಗರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಂ ನಾಟಿಕಾಕೋಟೀನಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ದೇವನಗರೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಾಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ನ ಕರಿಂಸು, ತ್ವಂ ನಾಮ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ ಸಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ಪಿವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾತಲಿಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುಲಾವಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೨] ೨. ನಚ್ಚಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ರುದಂ ಮನುಞ್ಞನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಬಹುಭಣ್ಡಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ದೇವಧಮ್ಮಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೬) ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಭಣ್ಡೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಭಣ್ಡೋ ಜಾತೋಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ಏತ್ತಕಂ ಸುತ್ವಾವ ಕುದ್ಧೋ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ದಾನಿ ನೀಹಾರೇನ ವಿಚರಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಧೀ ಧೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಸತ್ಥು ನಾಮ ಪುರತೋ ಏವರೂಪಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿ. ಭನ್ತೇ, ‘‘ಸೋ ಹಿ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುರತೋ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಹಾಯ ಗಾಮದಾರಕೋ ವಿಯ ನಗ್ಗೋ ಠತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಜಿಗುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಾಸನಾ ಪರಿಹೀನೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾಮ್ಹಾತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಾಭಾವೇನ ರತನಸಾಸನಾ ಪರಿಹೀನೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಇತ್ಥಿರತನಪಟಿಲಾಭತೋಪಿ ಪರಿಹೀನೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಪಠಮಕಪ್ಪೇ ಚತುಪ್ಪದಾ ಸೀಹಂ ರಾಜಾನಂ ಅಕಂಸು, ಮಚ್ಛಾ ಆನನ್ದಮಚ್ಛಂ, ಸಕುಣಾ ಸುವಣ್ಣಹಂಸಂ. ತಸ್ಸ ಪನ ಸುವಣ್ಣಹಂಸರಾಜಸ್ಸ ಧೀತಾ ಹಂಸಪೋತಿಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವರಂ ಅದಾಸಿ, ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ಸಾಮಿಕಂ ವಾರೇಸಿ. ಹಂಸರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ವರಂ ದತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಕುಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇಸಿ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಹಂಸಮೋರಾದಯೋ ಸಕುಣಗಣಾ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಹನ್ತೇ ಪಾಸಾಣತಲೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಹಂಸರಾಜಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ಸಾಮಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಸಕುಣಸಙ್ಘಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಮಣಿವಣ್ಣಗೀವಂ ಚಿತ್ರಪೇಖುಣಂ ಮೋರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಕುಣಸಙ್ಘಾ ಮೋರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹಂಸು ‘‘ಸಮ್ಮ ಮೋರ, ಅಯಂ ರಾಜಧೀತಾ ಏತ್ತಕಾನಂ ಸಕುಣಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಸಾಮಿಕಂ ರೋಚೇನ್ತೀ ತಯಿ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀ’’ತಿ. ಮೋರೋ ‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ತಾವ ಮೇ ಬಲಂ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅತಿತುಟ್ಠಿಯಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಾವ ಮಹತೋ ಸಕುಣಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಚ್ಚಿತುಂ ಆರಭಿ, ನಚ್ಚನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸುವಣ್ಣಹಂಸರಾಜಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ನೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ, ನ ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ, ನಾಸ್ಸ ಭಿನ್ನಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸ್ಸ ಮಮ ಧೀತರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಕುಣಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೨. ‘‘ರುದಂ ಮನುಞ್ಞಂ ರುಚಿರಾ ಚ ಪಿಟ್ಠಿ, ವೇಳುರಿಯವಣ್ಣೂಪನಿಭಾ ಚ ಗೀವಾ;

ಬ್ಯಾಮಮತ್ತಾನಿ ಚ ಪೇಖುಣಾನಿ, ನಚ್ಚೇನ ತೇ ಧೀತರಂ ನೋ ದದಾಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರುದಂ ಮನುಞ್ಞನ್ತಿ ತ-ಕಾರಸ್ಸ ದ-ಕಾರೋ ಕತೋ, ರುತಂ ಮನಾಪಂ, ವಸ್ಸಿತಸದ್ದೋ ಮಧುರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ರುಚಿರಾ ಚ ಪಿಟ್ಠೀತಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ರಾ ಚೇವ ಸೋಭನಾ ಚ. ವೇಳುರಿಯವಣ್ಣೂಪನಿಭಾತಿ ವೇಳುರಿಯಮಣಿವಣ್ಣಸದಿಸಾ. ಬ್ಯಾಮಮತ್ತಾನೀತಿ ಏಕಬ್ಯಾಮಪ್ಪಮಾಣಾನಿ. ಪೇಖುಣಾನೀತಿ ಪಿಞ್ಛಾನಿ. ನಚ್ಚೇನ ತೇ ಧೀತರಂ ನೋ ದದಾಮೀತಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಚ್ಚಿತಭಾವೇನೇವ ತೇ ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಸ್ಸ ಧೀತರಂ ನೋ ದದಾಮೀತಿ ವತ್ವಾ ಹಂಸರಾಜಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಹಂಸಪೋತಕಸ್ಸ ಧೀತರಂ ಅದಾಸಿ. ಮೋರೋ ಹಂಸಪೋತಿಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಹಂಸರಾಜಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಏಸ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ರತನಸಾಸನಾ ಪರಿಹೀನೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇತ್ಥಿರತನಪಟಿಲಾಭತೋ ಪರಿಹೀನೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮೋರೋ ಬಹುಭಣ್ಡಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಹಂಸರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನಚ್ಚಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೩] ೩. ಸಮ್ಮೋದಮಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚುಮ್ಬಟಕಕಲಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕುಣಾಲಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೧.ಕುಣಾಲಜಾತಕ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಞಾತಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜಾ ಞಾತಕಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ ನ ಯುತ್ತೋ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಂ ಪತ್ತಾ ಯದಾ ವಿವಾದಮಾಪನ್ನಾ, ತದಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಞಾತಿರಾಜಕುಲೇಹಿ ಆಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಟ್ಟಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅನೇಕವಟ್ಟಕಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪಟಿವಸತಿ. ತದಾ ಏಕೋ ವಟ್ಟಕಲುದ್ದಕೋ ತೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಟ್ಟಕವಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಜಾಲಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಯನ್ತೇಸು ಮದ್ದನ್ತೋ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ತೇನ ಮೂಲೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ವಟ್ಟಕೇ ಆಹ – ‘‘ಅಯಂ ಸಾಕುಣಿಕೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕೇ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತಿ, ಅಹಂ ಏಕಂ ಉಪಾಯಂ ಜಾನಾಮಿ, ಏನೇಸ ಅಮ್ಹೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಏತೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪರಿ ಜಾಲೇ ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಏಕೇಕೋ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಜಾಲಕ್ಖಿಕೇ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಹರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಣ್ಟಕಗುಮ್ಬೇ ಪಕ್ಖಿಪಥ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ತೇನ ತೇನ ಠಾನೇನ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿಂಸು. ದುತಿಯದಿವಸೇ ಉಪರಿ ಜಾಲೇ ಖಿತ್ತೇ ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಣ್ಟಕಗುಮ್ಬೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇನ ತತೋ ತತೋ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಸಾಕುಣಿಕಸ್ಸ ಗುಮ್ಬತೋ ಜಾಲಂ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ಸೋ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಪುನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಪಿ ವಟ್ಟಕಾ ತಥೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ಯಾವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನಾ ಜಾಲಮೇವ ಮೋಚೇನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋವ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತೇ ಬಹಿ ಪೋಸಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಕುಣಿಕೋ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಮ ಅಞ್ಞಂ ಪೋಸಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ತೇ ವಟ್ಟಕಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ, ಮಯಾ ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ಜಾಲಂ ಆದಾಯ ಕಣ್ಟಕಗುಮ್ಬೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತೇ ಸಬ್ಬಕಾಲಮೇವ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಯದಾ ತೇ ವಿವಾದಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಆದಾಯ ತವ ಮುಖಂ ಹಾಸಯಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭರಿಯಾಯ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೩. ‘‘ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಜಾಲಮಾದಾಯ ಪಕ್ಖಿನೋ;

ಯದಾ ತೇ ವಿವದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ಏಹಿನ್ತಿ ಮೇ ವಸ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯದಾ ತೇ ವಿವದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತೇ ವಟ್ಟಕಾ ನಾನಾಲದ್ಧಿಕಾ ನಾನಾಗಾಹಾ ಹುತ್ವಾ ವಿವದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಲಹಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದಾ ಏಹಿನ್ತಿ ಮೇ ವಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಮಮ ವಸಂ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಥಾಹಂ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತವ ಮುಖಂ ಹಾಸೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭರಿಯಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ.

ಕತಿಪಾಹಸ್ಸೇವ ಪನ ಅಚ್ಚಯೇನ ಏಕೋ ವಟ್ಟಕೋ ಗೋಚರಭೂಮಿಂ ಓತರನ್ತೋ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಅಕ್ಕಮಿ, ಇತರೋ ‘‘ಕೋ ಮಂ ಸೀಸೇ ಅಕ್ಕಮೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿಂ. ‘‘ಅಹಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಿಂ, ಮಾ ಕುಜ್ಝೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಕುಜ್ಝಿಯೇವ. ತೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತಾ ‘‘ತ್ವಮೇವ ಮಞ್ಞೇ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಸೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಂ ಕರಿಂಸು. ತೇಸು ವಿವದನ್ತೇಸು ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ವಿವಾದಕೇ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇದಾನೇವ ತೇ ಜಾಲಂ ನ ಉಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ಮಹನ್ತಂ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಾಕುಣಿಕೋ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತೋ. ಸಾಕುಣಿಕೋಪಿ ಖೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಟ್ಟಕವಸ್ಸಿತಂ ವಸ್ಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಉಪರಿ ಜಾಲಂ ಖಿಪಿ. ಅಥೇಕೋ ವಟ್ಟಕೋ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಕಿರ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸೇವ ಮತ್ಥಕೇ ಲೋಮಾನಿ ಪತಿತಾನಿ, ಇದಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಪರೋ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಕಿರ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸೇವ ದ್ವೀಸು ಪಕ್ಖೇಸು ಪತ್ತಾನಿ ಪತಿತಾನಿ, ಇದಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇತಿ ತೇಸಂ ‘‘ತ್ವಂ ಉಕ್ಖಿಪ, ತ್ವಂ ಉಕ್ಖಿಪಾ’’ತಿ ವದನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸಾಕುಣಿಕೋ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಹಾಸಯಮಾನೋ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಮಹಾರಾಜಾ ಞಾತಕಾನಂ ಕಲಹೋ ನಾಮ ನ ಯುತ್ತೋ, ಕಲಹೋ ವಿನಾಸಮೂಲಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಪಣ್ಡಿತವಟ್ಟಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತವಟ್ಟಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಮ್ಮೋದಮಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೪] ೪. ಮಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಮಂ ಸೀತಂ ನ ಮಂ ಉಣ್ಹನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನಾಸಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಮಧುರಹತ್ಥರಸಾ, ತಂ ಜಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ತವ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ಮಂ ಆಗಮ್ಮ ಮರಣಾ ಮುತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಕೇವಟ್ಟಾ ನದಿಯಂ ಜಾಲಂ ಖಿಪಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ಮಹಾಮಚ್ಛೋ ರತಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಮಚ್ಛಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ಮಚ್ಛೀ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಜಾಲಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಜಾಲಂ ಪರಿಹರಮಾನಾ ಗತಾ. ಸೋ ಪನ ಕಾಮಗಿದ್ಧೋ ಲೋಲಮಚ್ಛೋ ಜಾಲಕುಚ್ಛಿಮೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ. ಕೇವಟ್ಟಾ ತಸ್ಸ ಜಾಲಂ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಚ್ಛಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಮಾರೇತ್ವಾವ ವಾಲಿಕಾಪಿಟ್ಠೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಙ್ಗಾರೇ ಕರೋನ್ತಿ, ಸೂಲಂ ತಚ್ಛೇನ್ತಿ. ಮಚ್ಛೋ ‘‘ಏತಂ ಅಙ್ಗಾರತಾಪನಂ ವಾ ಸೂಲವಿಜ್ಝನಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ದುಕ್ಖಂ ನ ಮಂ ಕಿಲಮೇತಿ, ಯಂ ಪನೇಸಾ ಮಚ್ಛೀ ‘ಅಞ್ಞಂ ಸೋ ನೂನ ರತಿಯಾ ಗತೋ’ತಿ ಮಯಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಮೇವ ಮಂ ಬಾಧತೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೪. ‘‘ನ ಮಂ ಸೀತಂ ನ ಮಂ ಉಣ್ಹಂ, ನ ಮಂ ಜಾಲಸ್ಮಿ ಬಾಧನಂ;

ಯಞ್ಚ ಮಂ ಮಞ್ಞತೇ ಮಚ್ಛೀ, ಅಞ್ಞಂ ಸೋ ರತಿಯಾ ಗತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಮಂ ಸೀತಂ ನ ಮಂ ಉಣ್ಹನ್ತಿ ಮಚ್ಛಾನಂ ಉದಕಾ ನೀಹಟಕಾಲೇ ಸೀತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಗತೇ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನ ಮಂ ಸೀತಂ ನ ಮಂ ಉಣ್ಹಂ ಬಾಧತೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚ್ಚನಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ನ ಮಂ ಉಣ್ಹ’’ನ್ತಿ ಪರಿದೇವತೇವ. ನ ಮಂ ಜಾಲಸ್ಮಿ ಬಾಧನನ್ತಿ ಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಜಾಲಸ್ಮಿಂ ಬಾಧನಂ ಅಹೋಸಿ, ತಮ್ಪಿ ಮಂ ನ ಬಾಧೇತೀತಿ ಪರಿದೇವತಿ. ‘‘ಯಞ್ಚ ಮ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಸಾ ಮಚ್ಛೀ ಮಮ ಜಾಲೇ ಪತಿತಸ್ಸ ಇಮೇಹಿ ಕೇವಟ್ಟೇಹಿ ಗಹಿತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೀ ಮಂ ಅಪಸ್ಸಮಾನಾ ‘‘ಸೋ ಮಚ್ಛೋ ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಂ ಮಚ್ಛಿಂ ಕಾಮರತಿಯಾ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ, ತಂ ತಸ್ಸಾ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾಯ ಚಿನ್ತನಂ ಮಂ ಬಾಧತೀತಿ ವಾಲಿಕಾಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪರಿದೇವತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪುರೋಹಿತೋ ದಾಸಪರಿವುತೋ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ನದೀತೀರಂ ಆಗತೋ. ಸೋ ಪನ ಸಬ್ಬರುತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಮಚ್ಛಪರಿದೇವನಂ ಸುತ್ವಾ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಚ್ಛೋ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪರಿದೇವತಿ, ಏವಂ ಆತುರಚಿತ್ತೋ ಖೋ ಪನೇಸ ಮೀಯಮಾನೋ ನಿರಯೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಮಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೇವಟ್ಟಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಮಚ್ಛಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕೇವಟ್ಟಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಥ, ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚನಕಮಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮಞ್ಞೇವ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಮಚ್ಛ, ಸಚೇ ತಾಹಂ ಅಜ್ಜ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇದಾನಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಕಿಲೇಸವಸಿಕೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಚ್ಛೀ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಚ್ಛೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೩೫] ೫. ವಟ್ಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸನ್ತಿ ಪಕ್ಖಾ ಅಪತನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಮಗಧೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ದಾವಗ್ಗಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಮಗಧೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಮಗಧಗಾಮಕೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಗಣಪರಿವುತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮಹಾಡಾಹೋ ಉಟ್ಠಹಿ, ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೋಪಿ ಖೋ ಅಗ್ಗಿ ಏಕಧೂಮೋ ಏಕಜಾಲೋ ಹುತ್ವಾ ಅವತ್ಥರಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛತೇವ. ತತ್ಥೇಕೇ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ‘‘ಪಟಗ್ಗಿಂ ದಸ್ಸಾಮ, ತೇನ ದಡ್ಢಟ್ಠಾನಂ ಇತರೋ ಅಗ್ಗಿ ನ ಓತ್ಥರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅರಣಿಸಹಿತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಆಹಂಸು ‘‘ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ನಾಮ ಕರೋಥ, ಗಗನಮಜ್ಝೇ ಠಿತಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ, ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುತೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸಹಸ್ಸರಂಸಿಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ, ವೇಲಾಯ ತೀರೇ ಠಿತಾ ಸಮುದ್ದಂ, ಸಿನೇರುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾ ಸಿನೇರುಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಯ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಂ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ‘ಪಟಗ್ಗಿಂ ದೇಮಾ’ತಿ ವದಥ, ಬುದ್ಧಬಲಂ ನಾಮ ನ ಜಾನಾಥ, ಏಥ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದಾವಗ್ಗಿ ಅಭಿಭವನ್ತೋ ವಿಯ ವಿರವನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಸೋಳಸಕರೀಸಮತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ ಉದಕೇ ಓಪಿಲಾಪಿತತಿಣುಕ್ಕಾ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾಯಿ, ವಿನಿಬ್ಬೇಧತೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕರೀಸಮತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಅವತ್ಥರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಂ ಆರಭಿಂಸು – ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಗುಣಾ ನಾಮ, ಅಯಞ್ಹಿ ನಾಮ ಅಚೇತನೋ ಅಗ್ಗಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅವತ್ಥರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಉದಕೇ ತಿಣುಕ್ಕಾ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆನುಭಾವೋ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಂ ಏತರಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಬಲಂ, ಯಂ ಇಮಂ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಂ ಪತ್ವಾ ಏಸ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಇದಂ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಪೋರಾಣಕಸಚ್ಚಬಲಂ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪದೇಸೇ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಕಪ್ಪಂ ಅಗ್ಗಿ ನ ಜಲಿಸ್ಸತಿ, ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥು ನಿಸೀದನತ್ಥಾಯ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ, ನಿಸೀದಿ ಸತ್ಥಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇದಂ ತಾವ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಕಟಂ, ಅತೀತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ತಂ ನೋ ಪಾಕಟಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಟ್ಟಕಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಜಾತೋ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ಮಹಾಗೇಣ್ಡುಕಪ್ಪಮಾಣೋ ವಟ್ಟಕಪೋತಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಕುಲಾವಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಗೋಚರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೋಸೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಗಮನಬಲಂ ವಾ ಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಗಮನಬಲಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ತಞ್ಚ ಪದೇಸಂ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ದಾವಗ್ಗಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಮಯೇ ಮಹಾರವಂ ರವನ್ತೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ಸಕುಣಸಙ್ಘಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಾವಕೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ವಿರವನ್ತಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸಪಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಲಾವಕೇ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಮನಬಲಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ. ಸಚೇ ಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಮನಬಲಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಪದವಾರೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ. ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ಖೋ ಮೇ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಮಂ ಏಕಕಂ ಪಹಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿತ್ತಾಯನ್ತಾ ಪಲಾತಾ. ಇದಾನಿ ಮೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಅತಾಣೋಮ್ಹಿ ಅಸರಣೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸೀಲಗುಣೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸಚ್ಚಗುಣೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅತೀತೇ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಚ್ಚಾನುದ್ದಯಕಾರುಞ್ಞಖನ್ತಿಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತೇಹಿ ಚ ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮಗುಣಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಮಯಿ ಚಾಪಿ ಏಕಂ ಸಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಏಕೋ ಸಭಾವಧಮ್ಮೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಚೇವ ತೇಹಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇ ಚ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಯಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಸಚ್ಚಸಭಾವಧಮ್ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ಚೇವ ಸೇಸಸಕುಣಾನಞ್ಚ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸೀಲಗುಣೋ, ಸಚ್ಚಂ ಸೋಚೇಯ್ಯನುದ್ದಯಾ;

ತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಕಾಹಾಮಿ, ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಮನುತ್ತರಂ.

‘‘ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಬಲಂ, ಸರಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಕೇ ಜಿನೇ;

ಸಚ್ಚಬಲಮವಸ್ಸಾಯ, ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಮಕಾಸಹ’’ನ್ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೩.೭೯-೮೦);

ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತೀತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಸಚ್ಚಸಭಾವಂ ಆರಬ್ಭ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೫. ‘‘ಸನ್ತಿ ಪಕ್ಖಾ ಅಪತನಾ, ಸನ್ತಿ ಪಾದಾ ಅವಞ್ಚನಾ;

ಮಾತಾಪಿತಾ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಜಾತವೇದ ಪಟಿಕ್ಕಮಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ತಿ ಪಕ್ಖಾ ಅಪತನಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಕ್ಖಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಸಕ್ಕಾ ಏತೇಹಿ ಉಪ್ಪತಿತುಂ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತುನ್ತಿ ಅಪತನಾ. ಸನ್ತಿ ಪಾದಾ ಅವಞ್ಚನಾತಿ ಪಾದಾಪಿ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ತೇಹಿ ಪನ ವಞ್ಚಿತುಂ ಪದವಾರಗಮನೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅವಞ್ಚನಾ. ಮಾತಾಪಿತಾ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತಾತಿ ಯೇ ಚ ಮಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನೇಯ್ಯುಂ, ತೇಪಿ ಮರಣಭಯೇನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ. ಜಾತವೇದಾತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಆಲಪತಿ. ಸೋ ಹಿ ಜಾತೋವ ವೇದಯತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಾತವೇದೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಟಿಕ್ಕಮಾತಿ ಪಟಿಗಚ್ಛ ನಿವತ್ತಾತಿ ಜಾತವೇದಂ ಆಣಾಪೇತಿ.

ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ, ತೇ ಚ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅಪತನಭಾವೋ, ಪಾದಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ, ತೇ ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅವಞ್ಚನಭಾವೋ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಮಂ ಕುಲಾವಕೇಯೇವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾತಭಾವೋ ಚ ಸಚ್ಚೋ ಸಭಾವಭೂತೋಯೇವ, ಜಾತವೇದ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ತ್ವಂ ಇತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಾ’’ತಿ ಕುಲಾವಕೇ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಹ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸೋಳಸಕರೀಸಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಜಾತವೇದೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ. ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಚ ನ ಝಾಯಮಾನೋವ ಅಞ್ಞಂ ಗತೋ, ಉದಕೇ ಪನ ಓಪಿಲಾಪಿತಾ ಉಕ್ಕಾ ವಿಯ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬಾಯಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸಹ ಸಚ್ಚೇ ಕತೇ ಮಯ್ಹಂ, ಮಹಾಪಜ್ಜಲಿತೋ ಸಿಖೀ;

ವಜ್ಜೇಸಿ ಸೋಳಸ ಕರೀಸಾನಿ, ಉದಕಂ ಪತ್ವಾ ಯಥಾ ಸಿಖೀ’’ತಿ. (ಚರಿಯಾ. ೩.೮೨);

ತಂ ಪನ ಠಾನಂ ಸಕಲೇಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅನಭಿಭವನೀಯತ್ತಾ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಸ ವನಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥರಣಂ ಏತರಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಬಲಂ, ಪೋರಾಣಂ ಪನೇತಂ ವಟ್ಟಪೋತಕಕಾಲೇ ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಚ್ಚಬಲ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಏತರಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋವ ಅಹೇಸುಂ, ವಟ್ಟಕರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಟ್ಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೩೬] ೬. ಸಕುಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದಡ್ಢಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೇತವನತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಕೋಸಲೇಸು ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಸೇನಾಸನೇ ವಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಠಮಮಾಸೇಯೇವ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಡಯ್ಹಿತ್ಥ. ಸೋ ‘‘ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಮೇ ದಡ್ಢಾ, ದುಕ್ಖಂ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಇದಾನಿ ನೋ ಖೇತ್ತಂ ಪರಿಸುಕ್ಖಂ, ಕೇದಾರೇ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮ’’, ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಯಿತೇ ‘‘ಬೀಜಂ ವಪಿತ್ವಾ’’, ಬೀಜೇ ವುತ್ತೇ ‘‘ವತಿಂ ಕತ್ವಾ’’, ವತಿಯಾ ಕತಾಯ ‘‘ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ, ಲಾಯಿತ್ವಾ, ಮದ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಪದಿಸನ್ತಾಯೇವ ತೇಮಾಸಂ ವೀತಿನಾಮೇಸುಂ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇಮಾಸಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ದುಕ್ಖಂ ವಸನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಪವಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭಿಕ್ಖು ಸುಖೇನ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋಸಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ತೇ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಸೇನಾಸನಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಮೇ ಅಭಾವೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮತ್ಥಕಂ ನ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನಿಂಸು, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕುಣಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಕುಣಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಸಾಖಾವಿಟಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮಹಾರುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಾಸು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಂಸನ್ತೀಸು ಚುಣ್ಣಂ ಪತತಿ, ಧೂಮೋ ಉಟ್ಠಾತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಾ ದ್ವೇ ಸಾಖಾ ಏವಂ ಘಂಸಮಾನಾ ಅಗ್ಗಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೋ ಪತಿತ್ವಾ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಾನಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮಮ್ಪಿ ರುಕ್ಖಂ ಝಾಪೇಸ್ಸತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಧ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಸಿತುಂ, ಇತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸಕುಣಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬. ‘‘ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ ಜಗತಿರುಹಂ ವಿಹಙ್ಗಮಾ, ಸ್ವಾಯಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಮುಞ್ಚತಿ;

ದಿಸಾ ಭಜಥ ವಕ್ಕಙ್ಗಾ, ಜಾತಂ ಸರಣತೋ ಭಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಜಗತಿರುಹನ್ತಿ ಜಗತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ, ತತ್ಥ ಜಾತತ್ತಾ ರುಕ್ಖೋ ‘‘ಜಗತಿರುಹೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಹಙ್ಗಮಾತಿ ವಿಹಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಕಾಸಂ, ತತ್ಥ ಗಮನತೋ ಪಕ್ಖೀ ‘‘ವಿಹಙ್ಗಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ದಿಸಾ ಭಜಥಾತಿ ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಇತೋ ಪಲಾಯನ್ತಾ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ ಭಜಥ. ವಕ್ಕಙ್ಗಾತಿ ಸಕುಣೇ ಆಲಪತಿ. ತೇ ಹಿ ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಗಲಂ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ವಙ್ಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಕ್ಕಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಙ್ಕಾ ವಾ ತೇಸಂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಪಕ್ಖಾ ಜಾತಾತಿ ವಕ್ಕಙ್ಗಾ. ಜಾತಂ ಸರಣತೋ ಭಯನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅವಸ್ಸಯರುಕ್ಖತೋಯೇವ ಭಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಏಥ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಕರಾ ಪಣ್ಡಿತಸಕುಣಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತಾ. ಯೇ ಪನ ಅಪಣ್ಡಿತಾ, ತೇ ‘‘ಏವಮೇವ ಏಸ ಬಿನ್ದುಮತ್ತೇ ಉದಕೇ ಕುಮ್ಭೀಲೇ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಿಂಸು. ತತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಚಿನ್ತಿತಾಕಾರೇನೇವ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಧೂಮೇಸು ಚ ಜಾಲಾಸು ಚ ಉಟ್ಠಿತಾಸು ಧೂಮನ್ಧಾ ಸಕುಣಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪತಿತ್ವಾ ಪತಿತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇ ವಸನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಕರಾ ಸಕುಣಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ, ಪಣ್ಡಿತಸಕುಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸಕುಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೩೭] ೭. ತಿತ್ತಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಪಟಿಬಾಹನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಹಿ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೂತೇ ಪೇಸಿತೇ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ವೇಸಾಲಿಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಾನಂ ಸೇನಾಸನೇಸು ಅಗ್ಗಹಿತೇಸ್ವೇವ ‘‘ಇದಂ ಸೇನಾಸನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ, ಇದಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ, ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಲಿಬುನ್ಧೇನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾ ಥೇರಾ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ನ ಲಭಿಂಸು. ಥೇರೋ ಸೇನಾಸನಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಚ ಚಙ್ಕಮೇನ ಚ ರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಸಿ, ಥೇರೋಪಿ ಉಕ್ಕಾಸಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಇಧ ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ’’. ಸತ್ಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ತಾವ ಮಯಿ ಜೀವನ್ತೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವಾ ಅಪತಿಸ್ಸಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ.

ಸೋ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಗವಾ’’ತಿ? ತತೋ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಗರಹಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಗ್ಗಾಸನಂ ಅಗ್ಗೋದಕಂ ಅಗ್ಗಪಿಣ್ಡಂ ಅರಹತೀ’’ತಿ? ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಖತ್ತಿಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ, ಗಹಪತಿಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ, ಅಪರೇ ‘‘ವಿನಯಧರೋ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ, ದುತಿಯಸ್ಸ, ತತಿಯಸ್ಸ, ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ’’ತಿ. ಅಪರೇ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಅನಾಗಾಮೀ, ಅರಹಾ, ತೇವಿಜ್ಜೋ, ಛಳಭಿಞ್ಞೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಏವಂ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನ ಅಗ್ಗಾಸನಾದಿರಹಾನಂ ಕಥಿತಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಅಗ್ಗಾಸನಾದೀನಿ ಪತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಮಾಣಂ, ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ನ ಗಹಪತಿಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ನ ವಿನಯಧರೋ, ನ ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ, ನ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ, ನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಲಾಭಿನೋ, ನ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಪಮಾಣಂ, ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಗ್ಗಾಸನಂ ಅಗ್ಗೋದಕಂ ಅಗ್ಗಪಿಣ್ಡೋ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ. ಇದಮೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ತಸ್ಮಾ ವುಡ್ಢತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಏತೇಸಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ. ಇದಾನಿ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ ಅನುಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತಕೋ ಮಮಾನನ್ತರಂ ಸೇನಾಸನಂ ಲದ್ಧುಂ ಅರಹತಿ, ಸೋ ಇಮಂ ರತ್ತಿಂ ಸೇನಾಸನಂ ಅಲಭನ್ತೋ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ, ತುಮ್ಹೇ ಇದಾನೇವ ಏವಂ ಅಗಾರವಾ ಅಪತಿಸ್ಸಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಓವಾದದಾನತ್ಥಾಯ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ‘ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವಾ ಅಪತಿಸ್ಸಾ ಅಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮ, ಅಮ್ಹೇಸು ಮಹಲ್ಲಕತರಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಸಾಧುಕಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ‘ಅಯಂ ನೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಪಥಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಏಕಂ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ತಯೋ ಸಹಾಯಾ ವಿಹರಿಂಸು – ತಿತ್ತಿರೋ, ಮಕ್ಕಟೋ, ಹತ್ಥೀತಿ. ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವಾ ಅಪತಿಸ್ಸಾ ಅಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ನ ಯುತ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂ ವಿಹರಿತುಂ, ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಯೋ ನೋ ಮಹಲ್ಲಕತರೋ, ತಸ್ಸ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಪನ ನೋ ಮಹಲ್ಲಕತರೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಅತ್ಥೇಸೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ತಯೋಪಿ ಜನಾ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಿತ್ತಿರೋ ಚ ಮಕ್ಕಟೋ ಚ ಹತ್ಥಿಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಸಮ್ಮ ಹತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಂ ಕೀವಪ್ಪಮಾಣಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾ, ಅಹಂ ತರುಣಪೋತಕಕಾಲೇ ಇಮಂ ನಿಗ್ರೋಧಗಚ್ಛಂ ಅನ್ತರಸತ್ಥೀಸು ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ಚ ಪನ ಮೇ ಏತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾಖಾ ನಾಭಿಂ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಏವಾಹಂ ಇಮಂ ಗಚ್ಛಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಪುನ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಮಕ್ಕಟಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ಆಹ ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕೋ ಸಮಾನೋ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗೀವಂ ಅನುಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ಇಮಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧಪೋತಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗಙ್ಕುರೇ ಖಾದಾಮಿ, ಏವಾಹಂ ಇಮಂ ಖುದ್ದಕಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಇತರೇ ಉಭೋಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ತಿತ್ತಿರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಚ್ಚಂ ಪಾತೇಸಿಂ, ತತೋ ಏಸ ರುಕ್ಖೋ ಜಾತೋ, ಏವಾಹಂ ಇಮಂ ಅಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜಾನಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಜಾತಿಯಾ ಮಹಲ್ಲಕತರೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮಕ್ಕಟೋ ಚ ಹತ್ಥೀ ಚ ತಿತ್ತಿರಪಣ್ಡಿತಂ ಆಹಂಸು ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಮಹಲ್ಲಕತರೋ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಂ ತವ ಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾನಿ ಚೇವ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಾನಿ ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಓವಾದೇ ಚ ತೇ ಠಸ್ಸಾಮ, ತ್ವಂ ಪನ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿತ್ತಿರೋ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ, ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿ. ತೇ ತಯೋಪಿ ಜನಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಗಾರವಾ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇವಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಾದಾನಂ ತಿತ್ತಿರಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ.

ತೇ ಹಿ ನಾಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಗಾರವಾ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ ವಿಹರಿಂಸು, ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಸ್ವಾಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವಾ ಅಪತಿಸ್ಸಾ ವಿಹರಥ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ, ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅಗ್ಗಾಸನಂ ಅಗ್ಗೋದಕಂ ಅಗ್ಗಪಿಣ್ಡಂ, ನ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ನವಕತರೇನ ವುಡ್ಢತರೋ ಸೇನಾಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಪಟಿಬಾಹೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೭. ‘‘ಯೇ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯನ್ತಿ, ನರಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ;

ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಾಸಂಸಾ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಸುಗ್ಗತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯನ್ತೀತಿ ಜಾತಿವುಡ್ಢೋ, ವಯೋವುಡ್ಢೋ, ಗುಣವುಡ್ಢೋತಿ ತಯೋ ವುಡ್ಢಾ. ತೇಸು ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಜಾತಿವುಡ್ಢೋ ನಾಮ, ವಯೇ ಠಿತೋ ವಯೋವುಡ್ಢೋ ನಾಮ, ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಗುಣವುಡ್ಢೋ ನಾಮ. ತೇಸು ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಯೋವುಡ್ಢೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ‘‘ವುಡ್ಢೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಪಚಾಯನ್ತೀತಿ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮೇನ ಪೂಜೇನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾತಿ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ ಕುಸಲಾ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಪಾಸಂಸಾತಿ ಪಸಂಸಾರಹಾ. ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಸುಗ್ಗತೀತಿ ಸಮ್ಪರೇತಬ್ಬೇ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಹಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬೇ ಪರಲೋಕೇಪಿ ತೇಸಂ ಸುಗತಿಯೇವ ಹೋತೀತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖತ್ತಿಯಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ವೇಸ್ಸಾ ವಾ ಸುದ್ದಾ ವಾ ಗಹಟ್ಠಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ವಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಸತ್ತಾ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಿತಿಕಮ್ಮೇ ಛೇಕಾ ಕುಸಲಾ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ವಯೋವುಡ್ಢಾನಂ ಅಪಚಿತಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅತ್ತಭಾವೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಿತಿಕಾರಕಾತಿ ಪಸಂಸಂ ವಣ್ಣನಂ ಥೋಮನಂ ಲಭನ್ತಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಭೇದಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಿತಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ತಿತ್ತಿರಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಿತ್ತಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೩೮] ೮. ಬಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಚ್ಚನ್ತಂ ನಿಕತಿಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೀವರವಡ್ಢಕಂ ಭಿಕ್ಖು ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಜೇತವನವಾಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಛೇದನಘಟ್ಟನವಿಚಾರಣಸಿಬ್ಬನಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ತತ್ಥ ಸುಕುಸಲೋ. ಸೋ ತಾಯ ಕುಸಲತಾಯ ಚೀವರಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚೀವರವಡ್ಢಕೋ’’ ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಕಿಂ ಪನೇಸ ಕರೋತೀತಿ? ಜಿಣ್ಣಪಿಲೋತಿಕಾಸು ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸುಫಸ್ಸಿಕಂ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ರಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಿಟ್ಠೋದಕೇನ ರಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇನ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಉಜ್ಜಲಂ ಮನುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹತೇ ಸಾಟಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಚೀವರಂ ಕಾತುಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಚೀವರಂ ನೋ ಕತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಚೀವರಂ ಆವುಸೋ ಕರಿಯಮಾನಂ ಚಿರೇನ ನಿಟ್ಠಾತಿ, ಮಯಾ ಕತಚೀವರಮೇವ ಅತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಸಾಟಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ಅನ್ತರಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ‘‘ಥಿರ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಹತಸಾಟಕೇ ಚೀವರವಡ್ಢಕಸ್ಸ ದತ್ವಾ ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಂ ತೇಹಿ ಥೋಕಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ಧೋವಿಯಮಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಜಿಣ್ಣಟ್ಠಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಆಗತಾಗತೇ ಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ವಞ್ಚೇನ್ತೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ.

ಯಥಾ ಚೇಸ ಜೇತವನೇ, ತಥಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇಪಿ ಏಕೋ ಚೀವರವಡ್ಢಕೋ ಲೋಕಂ ವಞ್ಚೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಜೇತವನೇ ಕಿರ ಏಕೋ ಚೀವರವಡ್ಢಕೋ ಏವಂ ಲೋಕಂ ವಞ್ಚೇತೀ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಹನ್ದಾಹಂ, ತಂ ನಗರವಾಸಿಕಂ ವಞ್ಚೇಮೀ’’ತಿ ಪಿಲೋತಿಕಚೀವರಂ ಅತಿಮನಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಸುರತ್ತಂ ರಜಿತ್ವಾ ತಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಇತರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಚೀವರಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮಾವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಥ, ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಂ ಲಭಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ಗಾಮವಾಸಿಕಾ ದುಲ್ಲಭಪಚ್ಚಯಾ, ಇಮಾಹಂ ತುಯ್ಹಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕಿಂ ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಹತಸಾಟಕಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಾ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಯಿ ಪನ ಏವಂ ವದನ್ತೇ ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ಗಣ್ಹಾಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಿಲೋತಿಕಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಅಹತಸಾಟಕೇ ಆದಾಯ ತಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಜೇತವನವಾಸಿಕೋಪಿ ತಂ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ಧೋವನ್ತೋ ಜಿಣ್ಣಪಿಲೋತಿಕಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ‘‘ಗಾಮವಾಸಿಚೀವರವಡ್ಢಕೇನ ಕಿರ ಜೇತವನವಾಸಿಕೋ ವಞ್ಚಿತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಞ್ಚಿತಭಾವೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜೇತವನವಾಸೀ ಚೀವರವಡ್ಢಕೋ ಇದಾನೇವ ಅಞ್ಞೇ ವಞ್ಚೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಞ್ಚೇಸಿಯೇವ. ನ ಗಾಮವಾಸಿಕೇನಾಪಿ ಇದಾನೇವ ಏಸ ಜೇತವನವಾಸೀ ಚೀವರವಡ್ಢಕೋ ವಞ್ಚಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಞ್ಚಿತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪದುಮಸರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೇ ವರಣರುಕ್ಖೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತದಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಾತಿಮಹನ್ತೇ ಸರೇ ನಿದಾಘಸಮಯೇ ಉದಕಂ ಮನ್ದಂ ಅಹೋಸಿ, ಬಹೂ ಚೇತ್ಥ ಮಚ್ಛಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಬಕೋ ತೇ ಮಚ್ಛೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕೇನ ಉಪಾಯೇನ ಇಮೇ ಮಚ್ಛೇ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದಕಪರಿಯನ್ತೇ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಮಚ್ಛಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯ, ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಉದಕಂ ಪರಿತ್ತಂ, ಗೋಚರೋ ಮನ್ದೋ, ನಿದಾಘೋ ಚ ಮಹನ್ತೋ, ಇದಾನಿಮೇ ಮಚ್ಛಾ ಕಿಂ ನಾಮ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ಕರೋಮ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಂ ವೋ ಏಕೇಕಂ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನಂ ಮಹಾಸರಂ ನೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಯ್ಯ, ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಚ್ಛಾನಂ ಚಿನ್ತನಕಬಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇಸು ಏಕೇಕಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ಸದ್ದಹನ್ತೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ’’. ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಸರಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ಸದ್ದಹಥ, ಏಕಂ ಮಚ್ಛಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸರಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಪೇಸೇಥಾ’’ತಿ. ಮಚ್ಛಾ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಜಲೇಪಿ ಥಲೇಪಿ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ಏಕಂ ಕಾಳಮಹಾಮಚ್ಛಂ ಅದಂಸು ‘‘ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೇತ್ವಾ ಸರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಸರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಆನೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಚ್ಛಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಮಚ್ಛಾನಂ ಸರಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಣ್ಣೇಸಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯ, ಅಮ್ಹೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಬಕೋ ಪಠಮಂ ತಂ ಕಾಳಮಹಾಮಚ್ಛಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಸರತೀರಂ ನೇತ್ವಾ ಸರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸರತೀರೇ ಜಾತೇ ವರಣರುಕ್ಖೇ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ತಂ ವಿಟಪನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತುಣ್ಡೇನ ವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕಣ್ಟಕೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ, ಮೇ ಸೋ ಮಚ್ಛೋ, ಅಞ್ಞೋ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಏಕೇಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಮಚ್ಛೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತೋ ಏಕಂ ಮಚ್ಛಮ್ಪಿ ನಾದ್ದಸ. ಏಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಅವಸಿಟ್ಠೋ. ಬಕೋ ತಮ್ಪಿ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಕಕ್ಕಟಕ, ಮಯಾ ಸಬ್ಬೇತೇ ಮಚ್ಛಾ ನೇತ್ವಾ ಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನೇ ಮಹಾಸರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ, ಏಹಿ ತಮ್ಪಿ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕಥಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಡಂಸಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಏವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಂ ಪಾತೇಸ್ಸಸಿ, ನಾಹಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಹಂ ತಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಕಕ್ಕಟಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಚ್ಛೇ ನೇತ್ವಾ ಸರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನ ಮಂ ಸರೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸತಿ, ಗೀವಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಏವಮಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮ ಬಕ, ನ ಖೋ ತ್ವಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಗಹಣಂ ಸುಗ್ಗಹಣಂ, ಸಚಾಹಂ ಅಳೇಹಿ ತವ ಗೀವಂ ಗಹೇತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ತವ ಗೀವಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ‘‘ವಞ್ಚೇತುಕಾಮೋ ಏಸ ಮ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಕಕ್ಕಟಕೋ ಅತ್ತನೋ ಅಳೇಹಿ ಕಮ್ಮಾರಸಣ್ಡಾಸೇನ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಗೀವಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ನೇತ್ವಾ ಸರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವರಣರುಕ್ಖಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಕಕ್ಕಟಕೋ ಆಹ ‘‘ಮಾತುಲ, ಅಯಂ ಸರೋ ಏತ್ತೋ, ತ್ವಂ ಪನ ಇತೋ ಕಿಂ ನೇಸೀ’’ತಿ? ಬಕೋ ‘‘ನ ತೇ ಮಾತುಲೋ ಅಹಂ, ನ ಭಗಿನಿಪುತ್ತೋಸಿ ವತ ಮೇ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ‘ಏಸ ಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ದಾಸೋ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸಿ ಮಞ್ಞೇ, ಪಸ್ಸೇತಂ ವರಣರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಕಣ್ಟಕರಾಸಿಂ, ಯಥಾ ಮೇ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಮಚ್ಛಾ ಖಾದಿತಾ, ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಕ್ಕಟಕೋ ‘‘ಏತೇ ಮಚ್ಛಾ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ತಯಾ ಖಾದಿತಾ, ಅಹಂ ಪನ ತೇ ಮಂ ಖಾದಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ತಞ್ಞೇವ ಪನ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ. ತ್ವಞ್ಹಿ ಬಾಲತಾಯ ಮಯಾ ವಞ್ಚಿತಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಮರನ್ತಾ ಉಭೋಪಿ ಮರಿಸ್ಸಾಮ, ಅಹಂ ತೇ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾರಸಣ್ಡಾಸೇನ ವಿಯ ಅಳೇಹಿ ತಸ್ಸ ಗೀವಂ ನಿಪ್ಪೀಳೇಸಿ. ಸೋ ವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಅಸ್ಸುನಾ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ತಂ ನ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಂ ಸರಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸರಮೇವ ಓತರಿತ್ವಾ ಕಕ್ಕಟಕಂ ಸರಪರಿಯನ್ತೇ ಪಙ್ಕಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇಸಿ, ಕಕ್ಕಟಕೋ ಕತ್ತರಿಕಾಯ ಕುಮುದನಾಳಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಗೀವಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಾವಿಸಿ.

ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ವರಣರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದಮಾನಾ ವನಂ ಉನ್ನಾದಯಮಾನಾ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೮. ‘‘ನಾಚ್ಚನ್ತಂ ನಿಕತಿಪ್ಪಞ್ಞೋ, ನಿಕತ್ಯಾ ಸುಖಮೇಧತಿ;

ಆರಾಧೇತಿ ನಿಕತಿಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಬಕೋ ಕಕ್ಕಟಕಾಮಿವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಚ್ಚನ್ತಂ ನಿಕತಿಪ್ಪಞ್ಞೋ, ನಿಕತ್ಯಾ ಸುಖಮೇಧತೀತಿ ನಿಕತಿ ವುಚ್ಚತಿ ವಞ್ಚನಾ, ನಿಕತಿಪ್ಪಞ್ಞೋ ವಞ್ಚನಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಾಯ ನಿಕತ್ಯಾ ನಿಕತಿಯಾ ವಞ್ಚನಾಯ ನ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಸುಖಮೇಧತಿ, ನಿಚ್ಚಕಾಲೇ ಸುಖಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏಕಂಸೇನ ಪನ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆರಾಧೇತೀತಿ ಪಟಿಲಭತಿ. ನಿಕತಿಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ ಕೇರಾಟಿಕಭಾವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಪಞ್ಞೋ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಸ ಫಲಂ ಆರಾಧೇತಿ ಪಟಿಲಭತಿ ವಿನ್ದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ? ಬಕೋ ಕಕ್ಕಟಕಾಮಿವ, ಯಥಾ ಬಕೋ ಕಕ್ಕಟಕಾ ಗೀವಚ್ಛೇದಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಂ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಪಾಪತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ಭಯಂ ಆರಾಧೇತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ವನಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಗಾಮವಾಸಿಚೀವರವಡ್ಢಕೇನೇಸ ವಞ್ಚಿತೋ, ಅತೀತೇಪಿ ವಞ್ಚಿತೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸೋ ಬಕೋ ಜೇತವನವಾಸೀ ಚೀವರವಡ್ಢಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಕ್ಕಟಕೋ ಗಾಮವಾಸೀ ಚೀವರವಡ್ಢಕೋ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಬಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೩೯] ೯. ನನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಞ್ಞೇ ಸೋವಣ್ಣಯೋ ರಾಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಸುಬ್ಬಚೋ ಅಹೋಸಿ ವಚನಕ್ಖಮೋ, ಥೇರಸ್ಸ ಮಹನ್ತೇನುಸ್ಸಾಹೇನ ಉಪಕಾರಂ ಕರೋತಿ. ಅಥೇಕಂ ಸಮಯಂ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಜನಪದಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತತ್ಥ ಗತಕಾಲೇ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಕರೋತಿ ‘‘ಆವುಸೋ, ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಹೋತಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಆಸಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಜೇತವನಂ ಆಗತೋ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರಸ್ಸ ಜೇತವನವಿಹಾರಂ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ತಾದಿಸೋವ ಜಾತೋ. ಥೇರೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಏಕೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸತೇನ ಕೀತದಾಸೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ‘ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಯಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ಏವಂಸೀಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಏಕಂ ಠಾನಂ ಗತೋ ಸತೇನ ಕೀತದಾಸೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಏಕಂ ಠಾನಂ ಗತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಪಟಿಸತ್ತು ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಸಹಾಯಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸಯಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಭರಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ತರುಣೀ. ಸಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ ತರುಣತ್ತಾ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಕಞ್ಚಿದೇವ ಪುರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಧನಂ ವಿನಾಸೇಯ್ಯ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ನ ದದೇಯ್ಯ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಧನಂ ಪಥವಿಗತಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಘರೇ ನನ್ದಂ ನಾಮ ದಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಂ ಧನಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ನನ್ದ, ಇಮಂ ಧನಂ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸಿ, ಮಾ ಚ ನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಸೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ.

ಪುತ್ತೋಪಿಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಜಾತೋ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ತವ ಪಿತಾ ನನ್ದಂ ದಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧನಂ ನಿಧೇಸಿ, ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನನ್ದಂ ಆಹ – ‘‘ಮಾತುಲ, ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತರಾ ಧನಂ ನಿದಹಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ತಂ ನಿದಹಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅರಞ್ಞೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಕುದ್ದಾಲಪಿಟಕಂ ಆದಾಯ ನಿಧಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಮಾತುಲ, ಧನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ನನ್ದೋ ಆರುಯ್ಹ ಧನಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಧನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಅರೇ ದಾಸಿಪುತ್ತ ಚೇಟಕ, ಕುತೋ ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಧನ’’ನ್ತಿ ಕುಮಾರಂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ. ಕುಮಾರೋ ತಸ್ಸ ಫರುಸವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನ ದ್ವೇ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ನನ್ದೋ ತಥೇವ ಅಕ್ಕೋಸತಿ. ಕುಮಾರೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಫರುಸವಚನಂ ಅವತ್ವಾವ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ದಾಸೋ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘ಧನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ಮಂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಪಿತು ಸಹಾಯೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ, ತಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ತಾತ, ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ತೇ, ತಾತ, ಠಾನೇ ಠಿತೋ ನನ್ದೋ ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ತತ್ಥೇವ ತೇ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಧನಂ, ತಸ್ಮಾ ಯದಾ ತೇ ನನ್ದೋ ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ತದಾ ನಂ ‘ಏಹಿ ರೇ ದಾಸ, ಕಿಂ ಅಕ್ಕೋಸಸೀ’ತಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಾಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಧನಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೯. ‘‘ಮಞ್ಞೇ ಸೋವಣ್ಣಯೋ ರಾಸಿ, ಸೋವಣ್ಣಮಾಲಾ ಚ ನನ್ದಕೋ;

ಯತ್ಥ ದಾಸೋ ಆಮಜಾತೋ, ಠಿತೋ ಥುಲ್ಲಾನಿ ಗಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಞ್ಞೇತಿ ಏವಂ ಅಹಂ ಜಾನಾಮಿ. ಸೋವಣ್ಣಯೋತಿ ಸುನ್ದರೋ ವಣ್ಣೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸೋವಣ್ಣಾನಿ. ಕಾನಿ ತಾನಿ? ರಜತಮಣಿಕಞ್ಚನಪವಾಳಾದೀನಿ ರತನಾನಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಾನೇತಾನಿ ‘‘ಸುವಣ್ಣಾನೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ, ತೇಸಂ ರಾಸಿ ಸೋವಣ್ಣಯೋ ರಾಸಿ. ಸೋವಣ್ಣಮಾಲಾ ಚಾತಿ ತುಯ್ಹಂ ಪಿತುಸನ್ತಕಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾ ಚ ಏತ್ಥೇವಾತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ. ನನ್ದಕೋ ಯತ್ಥ ದಾಸೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ನನ್ದಕೋ ದಾಸೋ. ಆಮಜಾತೋತಿ ‘‘ಆಮ, ಅಹಂ ವೋ ದಾಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಾಸಬ್ಯಂ ಉಪಗತಾಯ ಆಮದಾಸಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ದಾಸಿಯಾ ಪುತ್ತೋ. ಠಿತೋ ಥುಲ್ಲಾನಿ ಗಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಸೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಥುಲ್ಲಾನಿ ಫರುಸವಚನಾನಿ ವದತಿ, ತತ್ಥೇವ ತೇ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಧನಂ, ಏವಂ ಅಹಂ ತಂ ಮಞ್ಞಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಧನಗ್ಗಹಣೂಪಾಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ.

ಕುಮಾರೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನನ್ದಂ ಆದಾಯ ನಿಧಿಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಂ ಧನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠಿತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಏವಂಸೀಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ನನ್ದೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೪೦] ೧೦. ಖದಿರಙ್ಗಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಮಂ ಪತಾಮಿ ನಿರಯನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಹಿ ವಿಹಾರಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಚತುಪಞ್ಞಾಸಕೋಟಿಧನಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ರತನಸಞ್ಞಮೇವ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ದೇವಸಿಕಂ ತೀಣಿ ಮಹಾಉಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ. ಪಾತೋವ ಏಕವಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕತಪಾತರಾಸೋ ಏಕವಾರಂ, ಸಾಯನ್ಹೇ ಏಕವಾರಂ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರುಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಹೋನ್ತಿಯೇವ. ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಆದಾಯ ಆಗತೋತಿ ಸಾಮಣೇರಾ ವಾ ದಹರಾ ವಾ ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಮೇ ಓಲೋಕೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ನಾಮ ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ. ಪಾತೋವ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಾಗುಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಕತಪಾತರಾಸೋ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿಪಿ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಗನ್ಧಮಾಲಾವತ್ಥಾದಿಹತ್ಥೋತಿ. ಏವಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ.

ಬಹೂ ವೋಹಾರೂಪಜೀವಿನೋಪಿಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪಣ್ಣೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಸಙ್ಖ್ಯಂ ಧನಂ ಇಣಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತೇ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ನ ಆಹರಾಪೇತಿ. ಅಞ್ಞಾ ಪನಸ್ಸ ಕುಲಸನ್ತಕಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಕೋಟಿಯೋ ನದೀತೀರೇ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ಅಚಿರವತೋದಕೇನ ನದೀಕೂಲೇ ಭಿನ್ನೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ತಾ ಯಥಾಪಿಹಿತಲಞ್ಛಿ ತಾವ ಲೋಹಚಾಟಿಯೋ ಅಣ್ಡವಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪವಟ್ಟನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಗೇಹೇ ಪನಸ್ಸ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ನಿಬದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಹಿ ಗೇಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಖತಪೋಕ್ಖರಣಿಸದಿಸಂ, ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಾತಾಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಂ. ತೇನಸ್ಸ ಘರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೇವ. ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಚ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಞ್ಚ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ. ತಂ ಪನ ಘರಂ ಸತ್ತಭೂಮಕಂ ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ, ತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಏಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ದೇವತಾ ವಸತಿ, ಸಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನೇ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರೇಸುಪಿ ಅವಸೇಸತ್ಥೇರೇಸುಪಿ ಪವಿಸನ್ತೇಸು ಚ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇಸು ಚ ತಥೇವ ಕರೋತಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇ ಚ ಸಾವಕೇಸು ಚಸ್ಸ ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತೇಸು ಮಯ್ಹಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ. ಯಥಾ ಇಮೇ ಏತಂ ಘರಂ ನ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಮಯಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಯನೂಪಗತಸ್ಸೇವ ಮಹಾಕಮ್ಮನ್ತಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಚತುತ್ಥದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವತಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ನ ಪಸ್ಸಥ, ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಧನಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂಯೇವ ಪೂಜೇತಿ, ನೇವ ವಣಿಜ್ಜಂ ಪಯೋಜೇತಿ, ನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಟ್ಠಪೇತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಸೇಟ್ಠಿಂ ತಥಾ ಓವದಥ, ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಸಾವಕೋ ಇಮಂ ಘರಂ ನ ಪವಿಸತಿ, ತಥಾ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ ‘‘ಬಾಲದೇವತೇ, ಸೇಟ್ಠಿ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಮಂ ಚೂಳಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸತಿ, ನೇವಾಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಓವದಿ, ಸೋಪಿ ತಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ತಜ್ಜೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂಯೇವ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಸೇಟ್ಠಿನೋಪಿ ನಿರನ್ತರಂ ದಾನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ವೋಹಾರೇ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಆಯೇ ಮನ್ದೀಭೂತೇ ಧನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದಾಲಿದ್ದಿಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಸಾಟಕಸಯನಭೋಜನಾನಿಪಿ ಪುರಾಣಸದಿಸಾನಿ ನ ಭವಿಂಸು. ಏವಂಭೂತೋಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಪಣೀತಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೀಯತಿ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಕುಲೇ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ದೀಯತಿ, ಭನ್ತೇ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಕಣಾಜಕಂ ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಗಹಪತಿ, ‘ಲೂಖಂ ದಾನಂ ದೇಮೀ’ತಿ ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಙ್ಕೋಚಯಿತ್ಥ. ಚಿತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಣೀತೇ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನದಾನಂ ಲೂಖಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿಪಾಕಮಹನ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಚಿತ್ತಞ್ಹಿ ಪಣೀತಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ದಾನಂ ಲೂಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಚೇತಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ –

‘‘ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನಮ್ಹಿ, ಅಪ್ಪಕಾ ನಾಮ ದಕ್ಖಿಣಾ;

ತಥಾಗತೇ ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೇ, ಅಥ ವಾ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೇ. (ವಿ. ವ. ೮೦೪);

‘‘ನ ಕಿರತ್ಥಿ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸು, ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಬುದ್ಧೇಸು ಅಪ್ಪಕಾ;

ಸುಕ್ಖಾಯ ಅಲೋಣಿಕಾಯ ಚ, ಪಸ್ಸ ಫಲಂ ಕುಮ್ಮಾಸಪಿಣ್ಡಿಯಾ’’ತಿ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ನಂ ಆಹ ‘‘ಗಹಪತಿ, ತ್ವಂ ತಾವ ಲೂಖಂ ದಾನಂ ದದಮಾನೋ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ದೇಸಿ, ಅಹಂ ವೇಲಾಮಕಾಲೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಉನ್ನಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ದದಮಾನೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನದಿಯೋ ಏಕೋಘಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಯ ಚ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತಯಮಾನೋ ತಿಸರಣಗತಂ ವಾ ಪಞ್ಚಸೀಲರಕ್ಖನಕಂ ವಾ ಕಞ್ಚಿ ನಾಲತ್ಥಂ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಾ ನಾಮ ಏವಂ ದುಲ್ಲಭಾ. ತಸ್ಮಾ ‘ಲೂಖಂ ಮೇ ದಾನ’ನ್ತಿ ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಙ್ಕೋಚಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ವೇಲಾಮಸುತ್ತಂ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦) ಕಥೇಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸಾ ದೇವತಾ ಇಸ್ಸರಕಾಲೇ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ‘‘ಇದಾನಾಯಂ ದುಗ್ಗತತ್ತಾ ಮಮ ವಚನಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಚತುತ್ಥದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ, ದೇವತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಮತ್ಥಮಾಗತಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಓವಾದಂ ಕಥೇತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ತ್ವಂ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲಂ ನ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಪುತ್ತಧೀತರೋ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ತೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಬಹುಂ ಧನಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ, ಸೋ ತ್ವಂ ಅತಿವೇಲಂ ಧನವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ವಾ ವಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಾನಂ ಅಕರಣೇನ ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಗ್ಗತೋ ಜಾತೋ, ಏವಂಭೂತೋಪಿ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನ ಮುಞ್ಚಸಿ, ಅಜ್ಜಪಿ ತೇ ಸಮಣಾ ಘರಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯೇವ. ಯಂ ತಾವ ತೇಹಿ ನೀತಂ, ತಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತುಂ, ಗಹಿತಂ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತು, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಸಯಞ್ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಾ ಗಮಿತ್ಥ, ಸಾವಕಾನಞ್ಚಸ್ಸ ಇಮಂ ಘರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಮಾ ಅದಾಸಿ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ಅನೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವೋಹಾರೇ ಚ ವಣಿಜ್ಜಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಅಯಂ ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ದಾತಬ್ಬಓವಾದೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ತಾದಿಸಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯೋ ಅಹಂ ದಸಬಲೇನ ಕತೋ. ಮಮ ಹಿ ಸದ್ಧಾ ಸಿನೇರು ವಿಯ ಅಚಲಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಮಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ರತನಸಾಸನೇ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ, ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಕಥಿತಂ, ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಹಾರೋ ದಿನ್ನೋ, ಏವರೂಪಾಯ ಅನಾಚಾರಾಯ ದುಸ್ಸೀಲಾಯ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಯಾ ಮಮ ಏಕಗೇಹೇ ವಸನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸೀಘಂ ಮಮ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾತಿ.

ಸಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾರಕೇ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಗರಪರಿಗ್ಗಾಹಕದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಕೇನಟ್ಠೇನ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಸಾಮಿ, ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿಂ, ಸೋ ಮಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿ, ಮಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಯಾ ಸೇಟ್ಠಿ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಘುಪಟ್ಠಾನಂ ಮಾ ಕರಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಘರಪ್ಪವೇಸನಂ ಮಾ ಅದಾಸೀ’’ತಿ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ವುತ್ತೋ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಯುತ್ತಂ ತಯಾ ವುತ್ತಂ, ಸಾಸನೇ ಪಹಾರೋ ದಿನ್ನೋ, ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಆದಾಯ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತೇಹಿಪಿ ತಥೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ದೇವ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ದಾರಕೇ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಾಥಾ ವಿಚರಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಿರಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಯಾಚಿ. ಸೋಪಿ ನಂ ಆಹ ‘‘ತಯಾ ಅಯುತ್ತಂ ಕತಂ, ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಹಾರೋ ದಿನ್ನೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಏಕಂ ಪನ ತೇ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಖಮನೂಪಾಯಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಣ್ಣೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಸಙ್ಖ್ಯಂ ಧನಂ ಗಹಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಆಯುತ್ತಕವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತಾನಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಆದಾಯ ಕತಿಪಯೇಹಿ ಯಕ್ಖತರುಣೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಣ್ಣಂ, ಏಕೇನ ಲೇಖನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ಠಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಯಕ್ಖಾನುಭಾವೇನ ತೇ ಉತ್ತಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಣಪಣ್ಣಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಕಾಲೇ ತುಮ್ಹೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹ, ಇದಾನಿ ದುಗ್ಗತೋ ಜಾತೋ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಗಹಿತಕಹಾಪಣಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಯಕ್ಖಾನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಹಿರಞ್ಞಕೋಟಿಯೋ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಚಿರವತಿನದೀತೀರೇ ನಿದಹಿತಂ ಧನಂ ನದೀಕೂಲೇ ಭಿನ್ನೇ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಿ, ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಆಹರಿತ್ವಾ ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಮತ್ತಮೇವ ಧನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠಕೇ ಪೂರೇಹಿ, ಇಮಾಹಿ ಚತುಪಞ್ಞಾಸಕೋಟೀಹಿ ಇಮಂ ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠಕಪೂರಕಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಂ ಖಮಾಪೇಹೀತಿ.

ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಧನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ತೇ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಚತುತ್ಥದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ಅನ್ಧಬಾಲದೇವತಾ, ಮಯಾ ಮಹಾಮೋಹಮೂಳ್ಹಾಯ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪುರಿಮೇಸು ದಿವಸೇಸು ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಮೇ ದೋಸಂ ಖಮಥ. ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಹಿ ಮೇ ದೇವರಾಜಸ್ಸ ವಚನೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಣಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಕೋಟಿಯೋ, ಸಮುದ್ದಂ ಗತಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಕೋಟಿಯೋ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಧನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸ ಕೋಟಿಯೋತಿ ಚತುಪಣ್ಣಾಸ ಕೋಟಿಯೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠಕಪೂರಣೇನ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಜೇತವನವಿಹಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗತಧನಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಂ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಕಿಲಮಾಮಿ, ಮಯಾ ಅಞ್ಞಾಣತಾಯ ಕಥಿತಂ ಮನಸಿ ಅಕತ್ವಾ ಖಮಥ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ದೇವತಾ ‘ದಣ್ಡಕಮ್ಮಞ್ಚ ಮೇ ಕತ’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ದೋಸಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಮ, ದೇವತೇ, ಸಚೇಸಿ ಮಂ ಖಮಾಪೇತುಕಾಮಾ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಮಂ ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾಧು ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ‘‘ಸತ್ಥು ಪನ ಮಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪಾತೋವ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಯ ಕತಕಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಯಾವ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ತಾವ ಭದ್ರಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಪಾಪಂ ಪಚ್ಚತಿ, ತದಾ ಪಾಪಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಭದ್ರಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಯಾವ ಭದ್ರಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ತಾವ ಪಾಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಭದ್ರಂ ಪಚ್ಚತಿ, ತದಾ ಭದ್ರಮೇವ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಪಾಪೋಪಿ ಪಸ್ಸತೀ ಭದ್ರಂ, ಯಾವ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ;

ಯದಾ ಚ ಪಚ್ಚತೀ ಪಾಪಂ, ಅಥ ಪಾಪೋ ಪಾಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ಭದ್ರೋಪಿ ಪಸ್ಸತೀ ಪಾಪಂ, ಯಾವ ಭದ್ರಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ;

ಯದಾ ಚ ಪಚ್ಚತೀ ಭದ್ರಂ, ಅಥ ಭದ್ರೋ ಭದ್ರಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೧೯-೧೨೦);

ಇಮಾಸಞ್ಚ ಪನ ಗಾಥಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಾ ದೇವತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ಚಕ್ಕಙ್ಕಿತೇಸು ಸತ್ಥು ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ರಾಗರತ್ತಾಯ ದೋಸಪದುಟ್ಠಾಯ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾಯ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗುಣೇ ಅಜಾನನ್ತಿಯಾ ಪಾಪಕಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಮೇ ಖಮಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಖಮಾಪೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ದೇವತಾ ‘ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಮಾ ಕರೋಹೀ’ತಿ ವಾರಯಮಾನಾಪಿ ಮಂ ವಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ‘ದಾನಂ ನ ದಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಇಮಾಯ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಹಂ ದಾನಂ ಅದಾಸಿಮೇವ, ನೂನ ಏಸ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗುಣೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಂ ಖೋಸಿ ಗಹಪತಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಚಲಸದ್ಧೋ ವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸನೋ, ತುಯ್ಹಂ ಇಮಾಯ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖದೇವತಾಯ ವಾರೇನ್ತಿಯಾ ಅವಾರಿತಭಾವೋ ನ ಅಚ್ಛರಿಯೋ. ಯಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣೇ ಠಿತಾ ಕಾಮಾವಚರಿಸ್ಸರೇನ ಮಾರೇನ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ದಾನಂ ದಸ್ಸಸಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸಸೀ’ತಿ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಗಮ್ಭೀರಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘ಮಾ ದಾನಂ ಅದಾಸೀ’ತಿ ವಾರಿತಾಪಿ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಂಸು, ಇದಂ ಅಚ್ಛರಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಸುಖೂಪಕರಣೇಹಿ ದೇವಕುಮಾರೋ ವಿಯ ಸಂವಡ್ಢಿಯಮಾನೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇಯೇವ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ. ಸೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಚತಸ್ಸೋ ದಾನಸಾಲಾಯೋ, ಮಜ್ಝೇ ನಗರಸ್ಸ ಏಕಂ, ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಏಕನ್ತಿ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದೇತಿ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪಾತರಾಸವೇಲಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನಾನಗ್ಗರಸೇ ಮನುಞ್ಞಭೋಜನೇ ಉಪನೀಯಮಾನೇ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಧೋವನಂ ಕತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಠಿತೋ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಜುಲತಾಸದಿಸಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಮಯಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಭತ್ತೇ ಉಪನೀತಮತ್ತೇ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಕಾರಕಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಹಾರಂ ಲಭಿ, ಅಜ್ಜ ಅಲಭಮಾನೋ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಞ್ಚ ವಿನಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ದಾನನ್ತರಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ನಿಮ್ಮಿನಿ. ಸಾ ಖದಿರಙ್ಗಾರಪುಣ್ಣಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾ ಸಜೋತಿಭೂತಾ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೋ ವಿಯ ಖಾಯಿತ್ಥ. ತಂ ಪನ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಪತ್ತಾಹರಣತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಮಾನೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಭಯಪ್ಪತ್ತೋ ನಿವತ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ನಿವತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಯಂ ಸಾಮಿ ಅನ್ತರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಮಹತೀ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸು ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾ ಸಜೋತಿಭೂತಾತಿ. ಅಥಞ್ಞೋ ಅಥಞ್ಞೋತಿ ಏವಂ ಆಗತಾಗತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭಯಪ್ಪತ್ತಾ ವೇಗೇನ ಪಲಾಯಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ದಾನನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ವಸವತ್ತೀ ಮಾರೋ ಉಯ್ಯುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಜಾನಾತಿ ಮಾರಸತೇನ ಮಾರಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಕಮ್ಪಿಯಭಾವಂ, ಅಜ್ಜ ದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಮಾರಸ್ಸ ವಾ ಬಲಮಹನ್ತತಂ, ಆನುಭಾವಮಹನ್ತತಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಯಥಾಸಜ್ಜಿತಮೇವ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಸಯಂ ಆದಾಯ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುತಟೇ ಠತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ, ಮಾರೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸು ತಯಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತವ ದಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಣತ್ಥಾಯ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಜೀವಿತನಾಸನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನೇವ ತೇ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ದಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಜ್ಜ ದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ವಾ ತುಯ್ಹಂ ವಾ ಬಲಮಹನ್ತತಂ, ಆನುಭಾವಮಹನ್ತತಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುತಟೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧ ಅಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ಅಧೋಸೀಸೋ ಪತಮಾನೋಪಿ ನ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹೇ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೦. ‘‘ಕಾಮಂ ಪತಾಮಿ ನಿರಯಂ, ಉದ್ಧಂಪಾದೋ ಅವಂಸಿರೋ;

ನಾನರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹನ್ದ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚೇಕವರಬುದ್ಧ ಸಚೇಪಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇನ್ತೋ ಏಕಂಸೇನೇವ ಇಮಂ ನಿರಯಂ ಉದ್ಧಂಪಾದೋ ಅವಂಸಿರೋ ಹುತ್ವಾ ಪತಾಮಿ, ತಥಾಪಿ ಯದಿದಂ ಅದಾನಞ್ಚ ಅಸೀಲಞ್ಚ ಅರಿಯೇಹಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಅನರಿಯೇಹಿ ಚ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಅನರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ನ ತಂ ಅನರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹನ್ದ ಇಮಂ ಮಯಾ ದೀಯಮಾನಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಟಿಗ್ಗಹ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಹನ್ದಾತಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ.

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಳ್ಹಸಮಾದಾನೇನ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಮತ್ಥಕೇನ ಪಕ್ಖನ್ತೋ, ತಾವದೇವ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಗಮ್ಭೀರಾಯ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾ ತಲತೋ ಉಪರೂಪರಿಜಾತಂ ಸತಪತ್ತಪುಪ್ಫಿತಂ ಏಕಂ ಮಹಾಪದುಮಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ತತೋ ಮಹಾತುಮ್ಬಮತ್ತಾ ರೇಣು ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧನಿ ಠತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಸುವಣ್ಣಚುಣ್ಣಸಮೋಕಿಣ್ಣಮಿವ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಯ ಠತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಯಮ್ಪಿ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ವಲಾಹಕಪನ್ತಿಂ ಮದ್ದಮಾನೋ ವಿಯ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗತೋ. ಮಾರೋಪಿ ಪರಾಜಿತೋ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಯ ಠಿತಕೋವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಾನಸೀಲಸಂವಣ್ಣನೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ಪರಿವುತೋ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನಮೇವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಯಿದಂ, ಗಹಪತಿ, ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏತರಹಿ ದೇವತಾಯ ನ ಕಮ್ಪಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಕತಮೇವ ಅಚ್ಛರಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಮಾರಂ ಪರಾಜೇತ್ವಾ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾಯ ಠತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾಯಕೋ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಖದಿರಙ್ಗಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.