೩. ಕುರುಙ್ಗವಗ್ಗೋ

[೨೧] ೧. ಕುರುಙ್ಗಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಞಾತಮೇತಂ ಕುರುಙ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಘಾತನತ್ಥಾಯ ಧನುಗ್ಗಹೇ ಪಯೋಜೇಸಿ, ಸಿಲಂ ಪವಿಜ್ಝಿ, ಧನಪಾಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತೀ’’ತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತೀತಿ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾಮ್ಹಾತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಮ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಮ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವ, ನ ಚ ಪನ ಮಂ ವಧಿತುಂ ಅಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುರುಙ್ಗಮಿಗೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಫಲಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ವಸತಿ. ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಫಲಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸೇಪಣ್ಣಿರುಕ್ಖೇ ಸೇಪಣ್ಣಿಫಲಾನಿ ಖಾದತಿ. ಅಥೇಕೋ ಗಾಮವಾಸೀ ಅಟ್ಟಕಲುದ್ದಕೋ ಫಲರುಕ್ಖಮೂಲೇಸು ಮಿಗಾನಂ ಪದಾನಿ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಉಪರಿರುಕ್ಖೇ ಅಟ್ಟಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿತುಂ ಆಗತಾಗತೇ ಮಿಗೇ ಸತ್ತಿಯಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಂಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪದವಳಞ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇಪಣ್ಣಿರುಕ್ಖೇ ಅಟ್ಟಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಿಂ ಆದಾಯ ವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ಅಟ್ಟಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಪಾತೋವ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸೇಪಣ್ಣಿಫಲಾನಿ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗಮ್ಮ ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಸಹಸಾವ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕದಾಚಿ ಅಟ್ಟಕಲುದ್ದಕಾ ರುಕ್ಖೇಸು ಅಟ್ಟಕಂ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏವರೂಪೋ ಉಪದ್ದವೋ’’ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬಾಹಿರತೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಲುದ್ದಕೋಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅನಾಗಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಟ್ಟಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸೇಪಣ್ಣಿಫಲಾನಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಾತೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇಮಾನಿ ಫಲಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪುರತೋ ಪತನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಉಪರಿ ಲುದ್ದಕೋ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಲುದ್ದಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ರುಕ್ಖ-ಪುಬ್ಬೇ ತ್ವಂ ಓಲಮ್ಬಕಂ ಚಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಉಜುಕಮೇವ ಫಲಾನಿ ಪಾತೇಸಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ತೇ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ, ಏವಂ ತಯಾ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ ಅಹಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಆಹಾರಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೧. ‘‘ಞಾತಮೇತಂ ಕುರುಙ್ಗಸ್ಸ, ಯಂ ತ್ವಂ ಸೇಪಣ್ಣಿ ಸೇಯ್ಯಸಿ;

ಅಞ್ಞಂ ಸೇಪಣ್ಣಿ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ನ ಮೇ ತೇ ರುಚ್ಚತೇ ಫಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಞಾತನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ ಜಾತಂ. ಏತನ್ತಿ ಇದಂ. ಕುರುಙ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಕುರುಙ್ಗಮಿಗಸ್ಸ. ಯಂ ತ್ವಂ ಸೇಪಣ್ಣಿ ಸೇಯ್ಯಸೀತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಅಮ್ಭೋ ಸೇಪಣ್ಣಿರುಕ್ಖ ಪುರತೋ ಫಲಾನಿ ಪಾತಯಮಾನೋ ಸೇಯ್ಯಸಿ ವಿಸೇಯ್ಯಸಿ ವಿಸಿಣ್ಣಫಲೋ ಹೋಸಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕುರುಙ್ಗಮಿಗಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಜಾತಂ. ನ ಮೇ ತೇ ರುಚ್ಚತೇ ಫಲನ್ತಿ ಏವಂ ಫಲಂ ದದಮಾನಾಯ ನ ಮೇ ತವ ಫಲಂ ರುಚ್ಚತಿ, ತಿಟ್ಠ ತ್ವಂ, ಅಹಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಲುದ್ದಕೋ ಅಟ್ಟಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸತ್ತಿಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ವಿರದ್ಧೋ ದಾನಿಮ್ಹಿ ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಇದಾನೀಸಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿರದ್ಧೋ, ಅಟ್ಠ ಪನ ಮಹಾನಿರಯೇ ಸೋಳಸಉಸ್ಸದನಿರಯೇ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಾದೀನಿ ಚ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾನಿ ಅವಿರದ್ಧೋಯೇವಾಸೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿಂ ಗತೋ, ಲುದ್ದೋಪಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಮಮ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವ, ನ ಚ ಪನ ಮಂ ವಧಿತುಂ ಅಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಟ್ಟಕಲುದ್ದಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಕುರುಙ್ಗಮಿಗೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುರುಙ್ಗಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೨೨] ೨. ಕುಕ್ಕುರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇ ಕುಕ್ಕುರಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ದ್ವಾದಸಕನಿಪಾತೇ ಭದ್ದಸಾಲಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ಪನ ವತ್ಥುಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಥಾರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಕ್ಕುರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅನೇಕಸತಕುಕ್ಕುರಪರಿವುತೋ ಮಹಾಸುಸಾನೇ ವಸತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಸೇತಸಿನ್ಧವಯುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ರಥಂ ಆರುಯ್ಹ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ದಿವಸಭಾಗಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ರಥವರತ್ತಂ ಯಥಾನದ್ಧಮೇವ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಠಪಯಿಂಸು, ಸೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ತಿನ್ತೋ. ಉಪರಿಪಾಸಾದತೋ ಕೋಲೇಯ್ಯಕಸುನಖಾ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ನದ್ಧಿಞ್ಚ ಖಾದಿಂಸು. ಪುನದಿವಸೇ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ ‘‘ದೇವ, ನಿದ್ಧಮನಮುಖೇನ ಸುನಖಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಥಸ್ಸ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ನದ್ಧಿಞ್ಚ ಖಾದಿಂಸೂ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಸುನಖಾನಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಸುನಖೇ ಘಾತೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುನಖಾನಂ ಮಹಾಬ್ಯಸನಂ ಉದಪಾದಿ. ತೇ ದಿಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಘಾತಿಯಮಾನಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘ತುಮ್ಹೇ ಬಹೂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ‘‘ಅನ್ತೇಪುರೇ ಕಿರ ರಥಸ್ಸ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ನದ್ಧಿ ಚ ಸುನಖೇಹಿ ಖಾದಿತಾ’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ರಾಜಾ ಸುನಖವಧಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಬಹೂ ಸುನಖಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಆರಕ್ಖಟ್ಠಾನೇ ಬಹಿ ಸುನಖಾನಂ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತೋರಾಜನಿವೇಸನೇ ಕೋಲೇಯ್ಯಕಸುನಖಾನಮೇವ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇದಾನಿ ಪನ ಚೋರಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೋರಾ ಮರಣಂ ಲಭನ್ತಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಚೋರೇ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಞಾತಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಜೀವಿತದಾನಂ ದದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಞಾತಕೇ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ವೋ ಅಭಯಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾವ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ಲೇಡ್ಡುಂ ವಾ ಮುಗ್ಗರಂ ವಾ ಮಾ ಕೋಚಿ ಖಿಪಿತುಂ ಉಸ್ಸಹೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಏಕಕೋವ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಸತ್ತೋಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಸುನಖವಧಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಸನಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಪುರಿಸಾ ನೀಹರಿತುಂ ಆರದ್ಧಾ, ರಾಜಾ ಪನ ವಾರೇಸಿ.

ಸೋ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಸನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇ ಕುಕ್ಕುರೇ ಮಾರಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಮಾರಾಪೇಮಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕೋ ನೇಸಂ ಅಪರಾಧೋ ನರಿನ್ದಾ’’ತಿ? ‘‘ರಥಸ್ಸ ಮೇ ಪರಿವಾರಚಮ್ಮಞ್ಚ ನದ್ಧಿಞ್ಚ ಖಾದಿಂಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಯೇ ಖಾದಿಂಸು, ತೇ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಚಮ್ಮಖಾದಕಚೋರಾ’ತಿ ತಥತೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಮಾರಾಪನಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ರಥಚಮ್ಮಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುರೇಹಿ ಖಾದಿತತ್ತಾ ‘ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬೇವ ಮಾರೇಥಾ’ತಿ ಸುನಖವಧಂ ಆಣಾಪೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ವೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬೇವ ಕುಕ್ಕುರೇ ಮಾರೇನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಮರಣಂ ಅಲಭನ್ತಾಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಕೋಲೇಯ್ಯಕಾ ಮರಣಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ಮಹಾರಾಜ ಇದಾನೇವ ತುಮ್ಹೇ ‘‘ರಥಚಮ್ಮಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುರೇಹಿ ಖಾದಿತತ್ತಾ ‘ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇ ಸಬ್ಬೇವ ಮಾರೇಥಾ’ತಿ ಸುನಖವಧಂ ಆಣಾಪೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚುತ್ಥ, ಇದಾನಿ ಪನ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಕೋಲೇಯ್ಯಕಾ ಮರಣಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವದೇಥ. ‘‘ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತುಮ್ಹೇ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಅಗತಿಗಮನಂ ಗಚ್ಛಥ, ಅಗತಿಗಮನಞ್ಚ ನಾಮ ನ ಯುತ್ತಂ, ನ ಚ ರಾಜಧಮ್ಮೋ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಕಾರಣಗವೇಸಕೇನ ತುಲಾಸದಿಸೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಇದಾನಿ ಚ ಕೋಲೇಯ್ಯಕಾ ಮರಣಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ದುಬ್ಬಲಸುನಖಾವ ಲಭನ್ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನಾಯಂ ಸಬ್ಬಸುನಖಘಚ್ಚಾ, ದುಬ್ಬಲಘಾತಿಕಾ ನಾಮೇಸಾ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಧುರಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಕರೋಥ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨. ‘‘ಯೇ ಕುಕ್ಕುರಾ ರಾಜಕುಲಮ್ಹಿ ವದ್ಧಾ, ಕೋಲೇಯ್ಯಕಾ ವಣ್ಣಬಲೂಪಪನ್ನಾ;

ತೇಮೇ ನ ವಜ್ಝಾ ಮಯಮಸ್ಮ ವಜ್ಝಾ, ನಾಯಂ ಸಘಚ್ಚಾ ದುಬ್ಬಲಘಾತಿಕಾಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಕುಕ್ಕುರಾತಿ ಯೇ ಸುನಖಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಧಾರುಣ್ಹೋಪಿ ಪಸ್ಸಾವೋ ‘‘ಪೂತಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ, ತದಹುಜಾತೋಪಿ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ‘‘ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ’’ತಿ, ಕೋಮಲಾಪಿ ಗಲೋಚಿಲತಾ ‘‘ಪೂತಿಲತಾ’’ತಿ, ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಪಿ ಕಾಯೋ ‘‘ಪೂತಿಕಾಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮೇವಂ ವಸ್ಸಸತಿಕೋಪಿ ಸುನಖೋ ‘‘ಕುಕ್ಕುರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಕಾಯಬಲೂಪಪನ್ನಾಪಿ ತೇ ‘‘ಕುಕ್ಕುರಾ’’ತ್ವೇವ ವುತ್ತಾ. ವದ್ಧಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾ. ಕೋಲೇಯ್ಯಕಾತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಜಾತಾ ಸಮ್ಭೂತಾ ಸಂವಡ್ಢಾ. ವಣ್ಣಬಲೂಪಪನ್ನಾತಿ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಕಾಯಬಲೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತೇಮೇ ನ ವಜ್ಝಾತಿ ತೇ ಇಮೇ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಾ ಸಾರಕ್ಖಾ ನ ವಜ್ಝಾ. ಮಯಮಸ್ಮ ವಜ್ಝಾತಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಾ ಅನಾರಕ್ಖಾ ಮಯಂ ವಜ್ಝಾ ನಾಮ ಜಾತಾ. ನಾಯಂ ಸಘಚ್ಚಾತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಯಂ ಅವಿಸೇಸೇನ ಸಘಚ್ಚಾ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ದುಬ್ಬಲಘಾತಿಕಾಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಪನ ದುಬ್ಬಲಾನಂಯೇವ ಘಾತನತೋ ದುಬ್ಬಲಘಾತಿಕಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ರಾಜೂಹಿ ನಾಮ ಚೋರಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಾ, ನೋ ಅಚೋರಾ. ಇಧ ಪನ ಚೋರಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೋರಾ ಮರಣಂ ಲಭನ್ತಿ. ಅಹೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅಯುತ್ತಂ ವತ್ತತಿ, ಅಹೋ ಅಧಮ್ಮೋ ವತ್ತತೀತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚರಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಾಸಿ ತ್ವಂ, ಪಣ್ಡಿತ, ಅಸುಕೇಹಿ ನಾಮ ರಥಚಮ್ಮಂ ಖಾದಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೇಹಿ ಖಾದಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ವಸನಕೇಹಿ ಕೋಲೇಯ್ಯಕಸುನಖೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ ತೇಹಿ ಖಾದಿತಭಾವೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ತೇಹಿ ಖಾದಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ದಸ್ಸೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಕೋಲೇಯ್ಯಕಸುನಖೇ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ತಕ್ಕಞ್ಚ ದಬ್ಬತಿಣಾನಿ ಚ ಆಹರಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಇಮಾನಿ ತಿಣಾನಿ ತಕ್ಕೇನ ಮದ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಏತೇ ಸುನಖೇ ಪಾಯೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪಾಯಾಪೇಸಿ, ಪೀತಾ ಪೀತಾ ಸುನಖಾ ಸದ್ಧಿಂ ಚಮ್ಮೇಹಿ ವಮಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ವಿಯಾ’’ತಿ ತುಟ್ಠೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದೀಹಿ (ಜಾ. ೨.೧೭.೩೯) ತೇಸಕುಣಜಾತಕೇ ಆಗತಾಹಿ ದಸಹಿ ಧಮ್ಮಚರಿಯಗಾಥಾಹಿ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ರಞ್ಞೋವ ಪಟಿಅದಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ದತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸುನಖಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನಸದಿಸಮೇವ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠಿತೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಕುಕ್ಕುರೋವಾದೋ ದಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಇದಾನೇವ ಞಾತಕಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಚರತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಚರಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಅವಸೇಸಾ ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಕುಕ್ಕುರಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುಕ್ಕುರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೨೩] ೩. ಭೋಜಾಜಾನೀಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಪಿ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಮಾನೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅನಾಯತನೇಪಿ ವೀರಿಯಂ ಅಕಂಸು, ಪಹಾರಂ ಲದ್ಧಾಪಿ ನೇವ ಓಸ್ಸಜಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾಯ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂಯೇವ ನಾನಗ್ಗರಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ತಿವಸ್ಸಿಕಗನ್ಧಸಾಲಿಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಚಾತುಜ್ಜಾತಿಕಗನ್ಧೂಪಲಿತ್ತಾಯಮೇವ ಭೂಮಿಯಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಸಾಣಿಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಖಚಿತಚೇಲವಿತಾನಂ ಸಮೋಸರಿತಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮಂ ಅವಿಜಹಿತಗನ್ಧತೇಲಪದೀಪಂ ಹೋತಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಪನ ಅಪತ್ಥೇನ್ತಾ ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಜ್ಜಂ ವಾ ದೇತು, ಯುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ತಾವ ಆದಿತೋವ ಯುದ್ಧಾಯ ನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಅಸ್ಸಾರೋಹಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಯುದ್ಧಂ ಕಾರೇಥ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಪಚ್ಛಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ತಾತ, ಸತ್ತಹಿ ರಾಜೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ದೇವ, ಸಚೇ ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವಂ ಲಭಾಮಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತು ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜೂಹಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತಾತ, ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವೋ ವಾ ಹೋತು ಅಞ್ಞೋ ವಾ, ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯುದ್ಧಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ.

ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಮ್ಮಿತಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಸಬ್ಬಸನ್ನಾಹಸನ್ನದ್ಧೋ ಖಗ್ಗಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಪಿಟ್ಠಿವರಗತೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ಚರಮಾನೋ ಪಠಮಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಂ ರಾಜಾನಂ ಜೀವಗ್ಗಾಹಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರೇ ಬಲಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಥಾ ತತಿಯನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಜೀವಗ್ಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಟ್ಠಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಗಹಿತಕಾಲೇ ಭೋಜಾಜಾನೀಯೋ ಪಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರತಿ, ವೇದನಾ ಬಲವತಿಯೋ ವತ್ತನ್ತಿ. ಅಸ್ಸಾರೋಹೋ ತಸ್ಸ ಪಹಟಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವಂ ರಾಜದ್ವಾರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸನ್ನಾಹಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಸ್ಸಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಫಾಸುಕಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋವ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮಿಲೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾರೋಹಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಅಸ್ಸಂ ಸನ್ನಯ್ಹತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಅಸ್ಸೋ ಸತ್ತಮಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ರಾಜಾನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಞ್ಚ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಸಮೋ ಅಸ್ಸಾರೋಹೋಪಿ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾಪಿ ಪರಹತ್ಥಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಅಸ್ಸೋ ಸತ್ತಮಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ರಾಜಾನಂ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಅಸ್ಸಾರೋಹಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ಅಸ್ಸಾರೋಹ, ಸತ್ತಮಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ರಾಜಾನಂ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಅಸ್ಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನಾಹಂ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮಞ್ಞೇವ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸನ್ನಯ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೩. ‘‘ಅಪಿ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಮಾನೋ, ಸಲ್ಲೇಭಿ ಸಲ್ಲಲೀಕತೋ;

ಸೇಯ್ಯೋವ ವಳವಾ ಭೋಜ್ಝೋ, ಯುಞ್ಜ ಮಞ್ಞೇವ ಸಾರಥೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪಿ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಮಾನೋತಿ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸಯಮಾನಕೋಪಿ. ಸಲ್ಲೇಭಿ ಸಲ್ಲಲೀಕತೋತಿ ಸಲ್ಲೇಹಿ ವಿದ್ಧೋಪಿ ಸಮಾನೋ. ಸೇಯ್ಯೋವ ವಳವಾ ಭೋಜ್ಝೋತಿ ವಳವಾತಿ ಸಿನ್ಧವಕುಲೇಸು ಅಜಾತೋ ಖಲುಙ್ಕಸ್ಸೋ. ಭೋಜ್ಝೋತಿ ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವೋ. ಇತಿ ಏತಸ್ಮಾ ವಳವಾ ಸಲ್ಲೇಹಿ ವಿದ್ಧೋಪಿ ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವರೋ ಉತ್ತಮೋ. ಯುಞ್ಜ ಮಞ್ಞೇವ ಸಾರಥೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವ ಗತೋಪಿ ಅಹಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಮಞ್ಞೇವ ಯೋಜೇಹಿ, ಮಂ ವಮ್ಮೇಹೀತಿ ವದತಿ.

ಅಸ್ಸಾರೋಹೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸುಸನ್ನದ್ಧಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ರಾಜಾನಂ ಜೀವಗ್ಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಬಲಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಮ್ಪಿ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಆನಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಮಾ ಘಾತಯಿತ್ಥ, ಸಪಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾರೋಹಸ್ಸ ಚ ದಾತಬ್ಬಂ ಯಸಂ ಅಸ್ಸಾರೋಹಸ್ಸೇವ ದೇಥ, ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಯೋಧಂ ನಾಮ ನಾಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತುಮ್ಹೇಪಿ ದಾನಂ ದೇಥ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಥಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದೇ ದಿನ್ನೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ನಾಹಂ ಮೋಚಯಿಂಸು, ಸೋ ಸನ್ನಾಹೇ ಮುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ನಿರುಜ್ಝಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾರೋಹಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ಪುನ ಅತ್ತನ್ನೋ ಅದುಬ್ಭಾಯ ಸಪಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನಾನಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅನಾಯತನೇಪಿ ವೀರಿಯಂ ಅಕಂಸು, ಏವರೂಪಂ ಪಹಾರಂ ಲದ್ಧಾಪಿ ನ ಓಸ್ಸಜಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಸ್ಸಾರೋಹೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಭೋಜಾಜಾನೀಯಸಿನ್ಧವೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಭೋಜಾಜಾನೀಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೨೪] ೪. ಆಜಞ್ಞಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯದಾ ಯದಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಮೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅನಾಯತನೇಪಿ ಲದ್ಧಪ್ಪಹಾರಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ತ ರಾಜಾನೋ ನಗರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ರಥಿಕಯೋಧೋ ದ್ವೇ ಭಾತಿಕಸಿನ್ಧವೇ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಛ ಬಲಕೋಟ್ಠಕೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಛ ರಾಜಾನೋ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಜೇಟ್ಠಕಅಸ್ಸೋ ಪಹಾರಂ ಲಭಿ. ರಥಿಕೋ ರಥಂ ಪೇಸೇನ್ತೋ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಂ ರಥಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸನ್ನಾಹಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನೇವ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಸ್ಸಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಥಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೪. ‘‘ಯದಾ ಯದಾ ಯತ್ಥ ಯದಾ, ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಯದಾ ಯದಾ;

ಆಜಞ್ಞೋ ಕುರುತೇ ವೇಗಂ, ಹಾಯನ್ತಿ ತತ್ಥ ವಾಳವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯದಾ ಯದಾತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ವಾ. ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಾನಂ ವಸೇನ ಬಹೂಸು ಯುದ್ಧಮಣ್ಡಲೇಸು. ಯದಾ ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಪಹಾರಂ ಲದ್ಧಕಾಲೇ ವಾ ಅಲದ್ಧಕಾಲೇ ವಾ. ಆಜಞ್ಞೋ ಕುರುತೇ ವೇಗನ್ತಿ ಸಾರಥಿಸ್ಸ ಚಿತ್ತರುಚಿತಂ ಕಾರಣಂ ಆಜಾನನಸಭಾವೋ ಆಜಞ್ಞೋ ವರಸಿನ್ಧವೋ ವೇಗಂ ಕರೋತಿ ವಾಯಮತಿ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ. ಹಾಯನ್ತಿ ತತ್ಥ ವಾಳವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವೇಗೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಇತರೇ ವಳವಸಙ್ಖಾತಾ ಖಳುಙ್ಕಸ್ಸಾ ಹಾಯನ್ತಿ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಥೇ ಮಂಯೇವ ಯೋಜೇಹೀತಿ ಆಹ.

ಸಾರಥಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ರಾಜಾನಂ ಆದಾಯ ರಥಂ ಪೇಸೇನ್ತೋ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಂ ಮೋಚೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಾರಥಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಸ್ಸೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ.

ಆಜಞ್ಞಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೨೫] ೫. ತಿತ್ಥಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ತಿತ್ಥೇಹೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಕಾರಪುಬ್ಬಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ. ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಆಸಯಾನುಸಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ನ ಸಪ್ಪಾಯಮಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಸೋ ಕಿರ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಸುವಣ್ಣಕಾರಗೇಹೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಅಥಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಸುವಣ್ಣದಸ್ಸನವಸೇನ ಪರಿಚಿತತ್ತಾ ಅಸುಭಂ ನ ಸಪ್ಪಾಯಮಹೋಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಖೇಪೇಸಿ.

ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಯಂ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಾತೋವ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆದಾಯ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿಂ, ಅಯಂ ಪನ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಸ್ವಾಹಂ ‘ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯೋ ಏಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆದಾಯ ಆಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕತರಂ ಪನ ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ನತ್ಥಿ ತವ ಸನ್ತಾನೇ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಂ, ಗಚ್ಛ, ತ್ವಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಥೇರಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಞ್ಚ ನಿವಾಸನಞ್ಚ ದಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಪುನ ವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ದಿವಸಭಾಗಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಮ್ಬವನೇ ಏಕಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಹನ್ತಂ ಪದುಮಿನಿಗಚ್ಛಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಚ ಮಹನ್ತಂ ಏಕಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಾ’’ತಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕೇತಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಜರಂ ಪಾಪೇಸಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಜರಂ ಪತ್ವಾ ವಿವಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪತ್ತಾನಿ ಪತನ್ತಾನಿ ಮುಹುತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪತಿಂಸು. ತತೋ ಕಿಞ್ಜಕ್ಖಂ ಪತಿ, ಕಣ್ಣಿಕಾವ ಅವಸಿಸ್ಸಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಇದಾನೇವ ಅಭಿರೂಪಂ ಅಹೋಸಿ ದಸ್ಸನೀಯಂ, ಅಥಸ್ಸ ವಣ್ಣೋ ಪರಿಣತೋ, ಪತ್ತಾನಿ ಚ ಕಿಞ್ಚಕ್ಖಞ್ಚ ಪತಿತಂ, ಕಣ್ಣಿಕಾಮತ್ತಮೇವ ಅವಸಿಟ್ಠಂ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಪದುಮಸ್ಸ ಜರಾ ಪತ್ತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಸರೀರಸ್ಸ ಕಿಂ ನ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರುಳ್ಹ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಉಚ್ಛಿನ್ದ ಸಿನೇಹಮತ್ತನೋ, ಕುಮುದಂ ಸಾರದಿಕಂವ ಪಾಣಿನಾ;

ಸನ್ತಿಮಗ್ಗಮೇವ ಬ್ರೂಹಯ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೮೫);

ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಮುತ್ತೋ ವತಮ್ಹಿ ಸಬ್ಬಭವೇಹೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ –

‘‘ಸೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನಸೋ, ಖೀಣಾಸವೋ ಅನ್ತಿಮದೇಹಧಾರೀ;

ವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸುಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಚನ್ದೋ ಯಥಾ ರಾಹುಮುಖಾ ಪಮುತ್ತೋ.

‘‘ಸಮೋತತಂ ಮೋಹಮಹನ್ಧಕಾರಂ, ವಿನೋದಯಿಂ ಸಬ್ಬಮಲಂ ಅಸೇಸಂ;

ಆಲೋಕಪಜ್ಜೋತಕರೋ ಪಭಙ್ಕರೋ, ಸಹಸ್ಸರಂಸೀ ವಿಯ ಭಾಣುಮಾ ನಭೇ’’ತಿ. –

ಆದೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಉದಾನೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿ. ಥೇರೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಯಂ ಪವತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಗುಣೇ ವಣ್ಣಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಆಸಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸತ್ಥಾ ಪನ ಞತ್ವಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ತಸ್ಸ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅದಾಸಿ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಮಹಾನುಭಾವಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಯ ಕಥಾಯ, ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಞೇವ ಪನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಕಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಸ್ವಾಹಂ ಏತರಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಸಯಂ ಜಾನಾಮಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ತಸ್ಸ ಆಸಯಂ ಜಾನಾಮಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಅನುಸಾಸತಿ. ತದಾ ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸನ್ಹಾನತಿತ್ಥೇ ಅಞ್ಞತರಂ ವಳವಂ ಖಳುಙ್ಕಸ್ಸಂ ನ್ಹಾಪೇಸುಂ. ಮಙ್ಗಲಸ್ಸೋ ವಳವೇನ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಂ ಓತಾರಿಯಮಾನೋ ಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಓತರಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ ‘‘ದೇವ, ಮಙ್ಗಲಸ್ಸೋ ತಿತ್ಥಂ ಓತರಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಪಣ್ಡಿತ, ಜಾನಾಹಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಸ್ಸೋ ತಿತ್ಥಂ ಓತಾರಿಯಮಾನೋ ನ ಓತರತೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ನಿರೋಗಭಾವಮಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಇಮಂ ತಿತ್ಥಂ ನ ಓತರತೀ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮತರಂ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ನ್ಹಾಪಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತೇನೇಸ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ ತಿತ್ಥಂ ನ ಓತರತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಗೋಪಕೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ಥೇ ಕಂ ಪಠಮಂ ನ್ಹಾಪಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತರಂ ವಳವಸ್ಸಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಸಿನ್ಧವತಾಯ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಏತ್ಥ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಇಮಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥೇ ನ್ಹಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಆಸಯಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಅಸ್ಸಗೋಪಕ, ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದಿಭಿಸಙ್ಖತಪಾಯಾಸಮ್ಪಿ ತಾವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ತಿತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಅಸ್ಸೋ ಬಹೂ ವಾರೇ ಇಧ ತಿತ್ಥೇ ನ್ಹಾತೋ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಾವ ನಂ ತಿತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇಥ ಚ ಪಾಯೇಥ ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ತಿತ್ಥೇಹಿ, ಅಸ್ಸಂ ಪಾಯೇಹಿ ಸಾರಥಿ;

ಅಚ್ಚಾಸನಸ್ಸ ಪುರಿಸೋ, ಪಾಯಾಸಸ್ಸಪಿ ತಪ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹೀತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ. ಪಾಯೇಹೀತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ, ನ್ಹಾಪೇಹಿ ಚ ಪಾಯೇಹಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚಾಸನಸ್ಸಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಅತಿಅಸನೇನ ಅತಿಭುತ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಯಾಸಸ್ಸಪಿ ತಪ್ಪತೀತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತೇನ ಮಧುರಪಾಯಾಸೇನ ತಪ್ಪತಿ ತಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಧಾತೋ ಸುಹಿತೋ ನ ಪುನ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ಥೇ ನಿಬದ್ಧಂ ನ್ಹಾನೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ನಂ ನ್ಹಾಪೇಥಾತಿ.

ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಸ್ಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಪಾಯಿಂಸು ಚೇವ ನ್ಹಾಪಯಿಂಸು ಚ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ನ್ಹಾನಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ಅಸ್ಸೋ ನ್ಹಾತೋ ಚ ಪೀತೋ ಚಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಠಮಂ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಏವರೂಪಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಸ್ಸಾಪಿ ನಾಮ ಆಸಯಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಹೋ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಮೇವ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ಏತಸ್ಸ ಇದಾನೇವ ಆಸಯಂ ಜಾನಾಮಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಜಾನಾಮಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಿತ್ಥಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೨೬] ೬. ಮಹಿಳಾಮುಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪುರಾಣಚೋರಾನ ವಚೋ ನಿಸಮ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇವದತ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಕುಮಾರಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಸಿ. ಅಜಾತಸತ್ತುಕುಮಾರೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಗಯಾಸೀಸೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ತಿವಸ್ಸಿಕಗನ್ಧಸಾಲಿಭೋಜನಸ್ಸ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಞ್ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಸತಾನಿ ಅಭಿಹರಿ. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರೋ ಮಹನ್ತೋ ಜಾತೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಹೋತಿ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹವಾಸಿಕಾ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಾ. ತೇಸು ಏಕೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಏಕೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ. ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯೇವ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಿತಕೋ ಇತರಂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ದೇವಸಿಕಂ ಸೇದೇಹಿ ಮುಚ್ಚಮಾನೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಸಿ, ದೇವದತ್ತೋ ಗಯಾಸೀಸವಿಹಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏವರೂಪೋ ಉಪಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ಪಾತೋವ ಗಯಾಸೀಸಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಂ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧಂ ಖಜ್ಜಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವೇಳುವನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ‘‘ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಟ್ಠಪಿತಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಥ ನಂ ಸಹಾಯಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ತ್ವಂ ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಟ್ಠಪಿತಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಅಹಂ ಆವುಸೋ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ನ ಪನ ಮೇ ದೇವದತ್ತೋ ಭತ್ತಂ ದೇತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಕಣ್ಟಕೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮೇನ ಅತ್ತನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ತ್ವಂ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಸಿ, ಏಹಿ ತಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆಗಮಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಞ್ಞೇವ ಆದಾಯ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ದೇತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇನ್ತಿ, ತಮಹಂ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾ ಭಿಕ್ಖು ಏತ್ಥ ಪರಿಹಾರಂ ಕರಿ, ದೇವದತ್ತೋ ಅನಾಚಾರೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ತ್ವಂ ಇಧ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಭಜನ್ತೋಯೇವ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಸಿ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಮ್ಪಿ ಭಜನಸೀಲಕೋವ ತ್ವಂ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಭಜಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ರಞ್ಞೋ ಮಹಿಳಾಮುಖೋ ನಾಮ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಅಹೋಸಿ ಸೀಲವಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ, ನ ಕಞ್ಚಿ ವಿಹೇಠೇತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸ ಸಾಲಾಯ ಸಮೀಪೇ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಚೋರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಚೋರಮನ್ತಂ ಮನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಏವಂ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಉಮ್ಮಙ್ಗಞ್ಚ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ಮಗ್ಗಸದಿಸಂ ತಿತ್ಥಸದಿಸಂ ನಿಜ್ಜಟಂ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಹರನ್ತೇನ ಮಾರೇತ್ವಾವ ಹರಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಉಟ್ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಚೋರೇನ ಚ ನಾಮ ಸೀಲಾಚಾರಯುತ್ತೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಕಕ್ಖಳೇನ ಫರುಸೇನ ಸಾಹಸಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಪುನದಿವಸೇಪೀತಿ ಬಹೂ ದಿವಸೇ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇ ಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಕಕ್ಖಳೇನ ಫರುಸೇನ ಸಾಹಸಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ತಥಾರೂಪೋವ ಅಹೋಸಿ. ಪಾತೋವ ಆಗತಂ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕಂ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಮಾರೇಸಿ. ಅಪರಮ್ಪಿ ತಥಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ತಥಾತಿ ಆಗತಾಗತಂ ಮಾರೇತಿಯೇವ.

‘‘ಮಹಿಳಾಮುಖೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಜಾತೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇ ಮಾರೇತೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ಪಣ್ಡಿತ, ಜಾನಾಹಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ದುಟ್ಠೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಅರೋಗಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಏಸ ದುಟ್ಠೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅವಿದೂರೇ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘ಮಂ ಏತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ದುಟ್ಠೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾಯ ಸಮೀಪೇ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಕೇಹಿಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಿತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಸಾಮಿ, ಚೋರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಯಿಂಸೂ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ ‘‘ದೇವ, ಅಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಸರೀರೇ ವಿಕಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಚೋರಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ದುಟ್ಠೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸೀಲವನ್ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಲಾಚಾರಕಥಂ ಕಥಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಕಾರೇಹಿ, ತಾತಾ’’ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೀಲವನ್ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸೀಲಕಥಂ ಕಥೇಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ನ ಕೋಚಿ ಪರಾಮಸಿತಬ್ಬೋ ನ ಮಾರೇತಬ್ಬೋ, ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಯುತ್ತೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸೀಲಕಥಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಂ ಇಮೇ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಲವನ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸೀಲವಾ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ಸೀಲವಾ ಜಾತೋ’’ತಿ? ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವರೂಪೋ ದುಟ್ಠಹತ್ಥೀ ಪಣ್ಡಿತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪೋರಾಣಕಧಮ್ಮೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೬. ‘‘ಪುರಾಣಚೋರಾನ ವಚೋ ನಿಸಮ್ಮ, ಮಹಿಳಾಮುಖೋ ಪೋಥಯಮನ್ವಚಾರೀ;

ಸುಸಞ್ಞತಾನಞ್ಹಿ ವಚೋ ನಿಸಮ್ಮ, ಗಜುತ್ತಮೋ ಸಬ್ಬಗುಣೇಸು ಅಟ್ಠಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುರಾಣಚೋರಾನನ್ತಿ ಪೋರಾಣಚೋರಾನಂ. ನಿಸಮ್ಮಾತಿ ಸುತ್ವಾ, ಪಠಮಂ ಚೋರಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಿಳಾಮುಖೋತಿ ಹತ್ಥಿನಿಮುಖೇನ ಸದಿಸಮುಖೋ. ಯಥಾ ಮಹಿಳಾ ಪುರತೋ ಓಲೋಕಿಯಮಾನಾ ಸೋಭತಿ, ನ ಪಚ್ಛತೋ, ತಥಾ ಸೋಪಿ ಪುರತೋ ಓಲೋಕಿಯಮಾನೋ ಸೋಭತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಹಿಳಾಮುಖೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಪೋಥಯಮನ್ವಚಾರೀತಿ ಪೋಥಯನ್ತೋ ಮಾರೇನ್ತೋ ಅನುಚಾರೀ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸುಸಞ್ಞತಾನನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಞ್ಞತಾನಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ. ಗಜುತ್ತಮೋತಿ ಉತ್ತಮಗಜೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ. ಸಬ್ಬಗುಣೇಸು ಅಟ್ಠಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪೋರಾಣಗುಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ರಾಜಾ ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸಾಪಿ ಆಸಯಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠೇಯೇವ ಭಜಿ, ಚೋರಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋರೇ ಭಜಿ, ಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಕೇ ಭಜೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಹಿಳಾಮುಖೋ ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಅಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಹಿಳಾಮುಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೨೭] ೭. ಅಭಿಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಲಂ ಕಬಳಂ ಪದಾತವೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಪಾಸಕಞ್ಚ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ. ತೇಸು ಏಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಇತರಸ್ಸ ಘರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನಾ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸತಿ, ಇತರೋಪಿ ನಂ ಯಾವ ನಗರದ್ವಾರಾ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಾಸಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ತೇ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಕಥಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಇಮೇ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾಯೇವ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಕುಕ್ಕುರೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಭುಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಪತಿತಾನಿ ಭತ್ತಸಿತ್ಥಾನಿ ಖಾದತಿ. ಸೋ ತೇನೇವ ಭೋಜನೇನ ಸಂವದ್ಧಮಾನೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಜಾತೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಭುಞ್ಜತಿ, ಉಭೋಪಿ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಸೋ ಹತ್ಥೀ ನಂ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕೀಳತಿ, ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಗಾಮಿಕಮನುಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕಸ್ಸ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಕುಕ್ಕುರಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ಹತ್ಥೀ ಕುಕ್ಕುರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನೇವ ಖಾದತಿ ನ ಪಿವತಿ ನ ನ್ಹಾಯತಿ. ತಮತ್ಥಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ಪಣ್ಡಿತ, ಜಾನಾಹಿ ಕಿಂಕಾರಣಾ ಹತ್ಥೀ ಏವಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ದುಮ್ಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸರೀರೇ ರೋಗೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕೇನಚಿ ಪನಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏಸ ಮಞ್ಞೇ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಮಿ ಏಕೇನ ಸುನಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬಲವಾ ಮೇತ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಸೋ ಏತರಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕೇನ ಮನುಸ್ಸೇನ ನೀತೋ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಥ ಪನಸ್ಸ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ, ದೇವ, ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಆಬಾಧೋ, ಏಕೇನ ಪನಸ್ಸ ಸುನಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬಲವವಿಸ್ಸಾಸೋ, ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಭುಞ್ಜತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೭. ‘‘ನಾಲಂ ಕಬಳಂ ಪದಾತವೇ, ನ ಚ ಪಿಣ್ಡಂ ನ ಕುಸೇ ನ ಘಂಸಿತುಂ;

ಮಞ್ಞಾಮಿ ಅಭಿಣ್ಹದಸ್ಸನಾ, ನಾಗೋ ಸ್ನೇಹಮಕಾಸಿ ಕುಕ್ಕುರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಲನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥೋ. ಕಬಳನ್ತಿ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಪಠಮಮೇವ ದಿನ್ನಂ ಕಟುಕಕಬಳಂ. ಪದಾತವೇತಿ ಪಆದಾತವೇ, ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಕಾರಲೋಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಗಹೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ದೀಯಮಾನಂ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಮ್ಪಿ ನಾಲಂ ಗಹೇತುಂ. ನ ಕುಸೇತಿ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಾನಿ ತಿಣಾನಿಪಿ ನಾಲಂ ಗಹೇತುಂ. ನ ಘಂಸಿತುನ್ತಿ ನ್ಹಾಪಿಯಮಾನೋ ಸರೀರಮ್ಪಿ ಘಂಸಿತುಂ ನಾಲಂ. ಏವಂ ಯಂ ಯಂ ಸೋ ಹತ್ಥೀ ಕಾತುಂ ನ ಸಮತ್ಥೋ, ತಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೇ ಅತ್ತನಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಕಾರಣಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ‘‘ಮಞ್ಞಾಮೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಸಹಾಯಂ ಸುನಖಂ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ, ಯಸ್ಸ ಘರೇ ತಂ ಸುನಖಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಯಂ ನಾಮ ದಣ್ಡೋ’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಥ ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಸುನಖಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಸುನಖೋ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಹತ್ಥೀ ತಂ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮ್ಭೇ ಠಪೇತ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತೇನ ಭುತ್ತೇ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಭುಞ್ಜಿ. ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ಆಸಯಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅದಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಇದಾನೇವ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚಕಥಾಯ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ. ಇದಂ ಚತುಸಚ್ಚಕಥಾಯ ವಿನಿವಟ್ಟನಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಜಾತಕೇಸುಪಿ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ಮಯಂ ಪನ ಯತ್ಥಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ಥೇವ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ.

ತದಾ ಸುನಖೋ ಉಪಾಸಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಹತ್ಥೀ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರೋ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಅಮಚ್ಚಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಅಭಿಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೨೮] ೮. ನನ್ದಿವಿಸಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮನುಞ್ಞಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಮಸವಾದಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಖುಂಸೇನ್ತಿ ವಮ್ಭೇನ್ತಿ ಓವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವಿಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫರುಸವಾಚಾ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಮ್ಪಿ ಅಮನಾಪಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಫರುಸೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಪರಾಜೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಗನ್ಧಾರರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ತರುಣವಚ್ಛಕಕಾಲೇಯೇವ ಏಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗೋದಕ್ಖಿಣಾದಾಯಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತೋ, ಮಯಾ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಧುರೋ ಗೋಣೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪೋಸಾವನಿಯಂ ದದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಂ ಗೋವಿತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘ಮಯ್ಹಂ ಬಲಿಬದ್ದೋ ಅತಿಬದ್ಧಂ ಸಕಟಸತಂ ಪವಟ್ಟೇತೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ಅಬ್ಭುತಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಕಸ್ಸ ಗೋಣೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಚ ಅಸುಕಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಕಲನಗರೇ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೋಣೇಹಿ ಸದಿಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏಕೋ ಗೋಣೋ ಅತಿಬದ್ಧಂ ಸಕಟಸತಂ ಪವಟ್ಟೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತಿ ‘‘ಕುತೋ ಏವರೂಪೋ ಗೋಣೋ’’ತಿ ಆಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಬ್ಭುತಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸೇನ ಅಬ್ಭುತಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸೋ ಸಕಟಸತಂ ವಾಲುಕಾಸಕ್ಖರಪಾಸಾಣಾನಂಯೇವ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಕ್ಖಬನ್ಧನಯೋತ್ತೇನ ಏಕತೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಣ್ಠೇ ಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಸಕಟಧುರೇ ಏಕಕಮೇವ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಧುರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪತೋದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ಕೂಟ, ವಹಸ್ಸು ಕೂಟಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಅಕೂಟಂ ಕೂಟವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರತೀ’’ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಥಮ್ಭೇ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೇ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಹಸ್ಸಪರಾಜಿತೋ ಗೋಣಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ ಚರಿತ್ವಾ ಆಗತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸೋಕಾಭಿಭೂತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಿದ್ದಾಯಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕುತೋ ಮೇ, ನಿದ್ದಾ, ಸಹಸ್ಸಪರಾಜಿತಸ್ಸಾತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಯಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತವ ಗೇಹೇ ವಸನ್ತೇನ ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಾಜನಂ ವಾ ಭಿನ್ದಿತಪುಬ್ಬಂ, ಕೋಚಿ ವಾ ಮದ್ದಿತಪುಬ್ಬೋ, ಅಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪನ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವೋ ಕತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ ತಾತಾ’’ತಿ. ಅಥ ತ್ವಂ ಮಂ ಕಸ್ಮಾ ಕೂಟವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರಸಿ, ತವೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೀಹಿ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅಬ್ಭುತಂ ಕರೋಹಿ, ಕೇವಲಂ ಮಂ ಅಕೂಟಂ ಕೂಟವಾದೇನ ಮಾ ಸಮುದಾಚರಸೀತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅಬ್ಭುತಂ ಕತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸಕಟಸತಂ ಅತಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಸಕಟಧುರೇ ಯೋಜೇಸಿ. ಕಥಂ ಯೋಜೇಸೀತಿ? ಯುಗಂ ಧುರೇ ನಿಚ್ಚಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಾಯ ಕೋಟಿಯಾ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಕೋಟಿಂ ಧುರಯೋತ್ತೇನ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಯುಗಕೋಟಿಞ್ಚ ಅಕ್ಖಪಾದಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಣ್ಡರುಕ್ಖದಣ್ಡಕಂ ದತ್ವಾ ತೇನ ಯೋತ್ತೇನ ನಿಚ್ಚಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಕತೇ ಯುಗಂ ಏತ್ತೋ ವಾ ಇತೋ ವಾ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಏಕೇನೇವ ಗೋಣೇನ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ. ಅಥಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧುರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ಭದ್ರ, ವಹಸ್ಸು, ಭನ್ದ್ರಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತಿಬದ್ಧಂ ಸಕಟಸತಂ ಏಕವೇಗೇನೇವ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಠಿತಂ ಸಕಟಂ ಪುರತೋ ಠಿತಸ್ಸ ಸಕಟಸ್ಸ ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಗೋವಿತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿ ಪರಾಜಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅದಾಸಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಬಹುಂ ಧನಂ ಅದಂಸು, ಸಬ್ಬಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸೇವ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹುಂ ಧನಂ ಲಭಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫರುಸವಚನಂ ನಾಮ ಕಸ್ಸಚಿ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮. ‘‘ಮನುಞ್ಞಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ನಾಮನುಞ್ಞಂ ಕುದಾಚನಂ;

ಮನುಞ್ಞಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ, ಗರುಂ ಭಾರಂ ಉದದ್ಧರಿ;

ಧನಞ್ಚ ನಂ ಅಲಾಭೇಸಿ, ತೇನ ಚತ್ತಮನೋ ಅಹೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮನುಞ್ಞಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಾಸಮಾನೋ ಚತುದೋಸವಿರಹಿತಂ ಮಧುರಂ ಮನಾಪಂ ಸಣ್ಹಂ ಮುದುಕಂ ಪಿಯವಚನಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಗರುಂ ಭಾರಂ ಉದದ್ಧರೀತಿ ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ ಬಲಿಬದ್ದೋ ಅಮನಾಪಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಭಾರಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮನಾಪಂ ಪಿಯವಚನಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗರುಂ ಭಾರಂ ಉದ್ಧರಿ, ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪವಟ್ಟೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ದ-ಕಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ.

ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮನುಞ್ಞಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನನ್ದಿವಿಸಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೨೯] ೯. ಕಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯತೋ ಯತೋ ಗರು ಧುರನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸದ್ಧಿಂ ದೇವೋರೋಹಣೇನ ತೇರಸಕನಿಪಾತೇ ಸರಭಮಿಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೧೩೪ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಪನ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ತೇಮಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಓರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಜೇತವನಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತೋ ನಾಮ ಅಸಮಧುರೋ, ತಥಾಗತೇನ ವುಳ್ಹಧುರಂ ಅಞ್ಞೋ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಛ ಸತ್ಥಾರೋ ‘ಮಯಮೇವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಮಯಮೇವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನ ಅಕಂಸು, ಅಹೋ ಸತ್ಥಾ ಅಸಮಧುರೋ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನ ಅಞ್ಞಾಯ ಕಥಾಯ, ಏವರೂಪಾಯ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಗುಣಕಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ಮಯಾ ವುಳ್ಹಧುರಂ ಕೋ ವಹಿಸ್ಸತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ಅಹಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಧುರಂ ಕಞ್ಚಿ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಿಕಾ ತರುಣವಚ್ಛಕಕಾಲೇಯೇವ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಘರೇ ವಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನಿವಾಸವೇತನತೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಸಾ ತಂ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಮಾನಾ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯ್ಯಿಕಾಕಾಳಕೋ’’ ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಚ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಗಾಮಗೋಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚರತಿ, ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ಗಾಮದಾರಕಾ ಸಿಙ್ಗೇಸುಪಿ ಕಣ್ಣೇಸುಪಿ ಗಲೇಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ, ನಙ್ಗುಟ್ಠೇಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೀಳನ್ತಿ, ಪಿಟ್ಠಿಯಮ್ಪಿ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ದುಗ್ಗತಾ, ಮಂ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖೇನ ಪೋಸೇಸಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ದುಗ್ಗತಭಾವತೋ ಮೋಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭತಿಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಚರತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ವಿಸಮತಿತ್ಥಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಗೋಣಾ ಸಕಟಾನಿ ಉತ್ತಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಸು ಸಕಟಸತೇಸು ಗೋಣಾ ಯುಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಯೋಜಿತಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಸಕಟಂ ಉತ್ತಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಗಾಮಗೋಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಸಮೀಪೇ ಚರತಿ. ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋಪಿ ಗೋಸುತ್ತವಿತ್ತಕೋ, ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತೇಸಂ ಗುನ್ನಂ ಅನ್ತರೇ ಇಮಾನಿ ಸಕಟಾನಿ ಉತ್ತಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಉಸಭಾಜಾನೀಯೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರಯಮಾನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಆಜಾನೀಯೋ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಕಟಾನಿ ಉತ್ತಾರೇತುಂ, ಕೋ ನು ಖೋ ಅಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ ಗೋಪಾಲಕೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಭೋ ಇಮಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಸಕಟೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಕಟೇಸು ಉತ್ತಾರಿತೇಸು ವೇತನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಆಹಂಸು ‘‘ಗಹೇತ್ವಾ ನಂ ಯೋಜೇಥ, ನತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಾಮಿಕೋ’’ತಿ. ಸೋ ನಂ ನಾಸಾಯ ರಜ್ಜುಕೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ಚಾಲೇತುಮ್ಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರ ‘‘ಭತಿಯಾ ಕಥಿತಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ತಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ತಯಾ ಪಞ್ಚಸು ಸಕಟಸತೇಸು ಉತ್ತಾರಿತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ಸಕಟಸ್ಸ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಪುರಿಸಾ ಪುರಿಮಸಕಟೇಸು ಯೋಜೇಸುಂ. ಅಥ ನಂ ಏಕವೇಗೇನೇವ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬಸಕಟಾನಿ ಉತ್ತಾರೇಸಿ.

ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಸಕಟಸ್ಸ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗಲೇ ಬನ್ಧಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಭತಿಂ ನ ದೇತಿ, ನ ದಾನಿಸ್ಸ ಗನ್ತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪುರಿಮಸಕಟಸ್ಸ ಪುರತೋ ಮಗ್ಗಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಪನೇತುಂ ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ನಂ ಅಪನೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮಞ್ಞೇ ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಭತಿಯಾ ಊನಭಾವ’’ನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಕಟೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಸಕಟುತ್ತರಣಭತೀ’’ತಿ ಗೀವಾಯಂ ಲಗ್ಗೇಸಿ. ಸೋ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಆದಾಯ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಗಾಮದಾರಕಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಅಯ್ಯಿಕಾಕಾಳಕಸ್ಸ ಗಲೇ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ತೇ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದೂರತೋವ ಪಲಾಪೇನ್ತೋ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪನ ಸಕಟಸತಾನಂ ಉತ್ತಾರಿತತ್ತಾ ರತ್ತೇಹಿ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅಯ್ಯಿಕಾ ತಸ್ಸ ಗೀವಾಯ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಯಂ ತೇ ಕಹಂ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಗೋಪಾಲಕದಾರಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಕಿಂ ಅಹಂ ತಯಾ ಲದ್ಧಭತಿಯಾ ಜೀವಿತುಕಾಮಾ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸದ್ಧಿಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಇದಾನೇವ ಅಸಮಧುರೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಸಮಧುರೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೯. ‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಗರು ಧುರಂ, ಯತೋ ಗಮ್ಭೀರವತ್ತನೀ;

ತದಾಸ್ಸು ಕಣ್ಹಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸು ತಂ ವಹತೇ ಧುರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯತೋ ಯತೋ ಗರು ಧುರನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಧುರಂ ಗರು ಭಾರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಬಲಿಬದ್ದಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಯತೋ ಗಮ್ಭೀರವತ್ತನೀತಿ ವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವತ್ತನೀ, ಮಗ್ಗಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉದಕಚಿಕ್ಖಲ್ಲಮಹನ್ತತಾಯ ವಾ ವಿಸಮಚ್ಛಿನ್ನತಟಭಾವೇನ ವಾ ಮಗ್ಗೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದಾಸ್ಸು ಕಣ್ಹಂ ಯುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ತದಾ ಕಣ್ಹಂ ಯುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಾ ಧುರಞ್ಚ ಗರು ಹೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಗಮ್ಭೀರೋ, ತದಾ ಅಞ್ಞೇ ಬಲಿಬದ್ದೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕಣ್ಹಮೇವ ಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸ್ವಾಸ್ಸು ತಂ ವಹತೇ ಧುರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇವ, ಸೋ ತಂ ಧುರಂ ವಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ‘‘ತದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಣ್ಹೋವ ತಂ ಧುರಂ ವಹತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಯ್ಯಿಕಾಕಾಳಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೩೦] ೧೦. ಮುನಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಾ ಮುನಿಕಸ್ಸ ಪಿಹಯೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ತೇರಸಕನಿಪಾತೇ ಚೂಳನಾರದಕಸ್ಸಪಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೩.೪೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಏಸಾ ತವ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಿವಾಹದಿವಸೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಭಾವಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಏಕಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಗೋಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ‘‘ಮಹಾಲೋಹಿತೋ’’ತಿ ನಾಮೇನ, ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾಪಿಸ್ಸ ಚೂಳಲೋಹಿತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತೇಯೇವ ದ್ವೇ ಭಾತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಕಮ್ಮಧುರಂ ವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕುಲೇ ಏಕಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಏಕೋ ನಗರವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಕುಮಾರಿಕಾಯ ವಿವಾಹಕಾಲೇ ಆಗತಾನಂ ಪಾಹುನಕಾನಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಮುನಿಕಂ ನಾಮ ಸೂಕರಂ ಪೋಸೇಸುಂ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೂಳಲೋಹಿತೋ ಭಾತರಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಕಮ್ಮಧುರಂ ವತ್ತಮಾನಂ ಅಮ್ಹೇ ದ್ವೇ ಭಾತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವತ್ತತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಣಪಲಾಲಾದೀನೇವ ದೇನ್ತಿ, ಸೂಕರಂ ಯಾಗುಭತ್ತೇನ ಪೋಸೇನ್ತಿ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಏಸ ಏತಂ ಲಭತೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಾತಾ ‘‘ತಾತ ಚೂಳಲೋಹಿತ, ಮಾ ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಪಿಹಯಿ, ಅಯಂ ಸೂಕರೋ ಮರಣಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ. ಏತಿಸ್ಸಾ ಹಿ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ವಿವಾಹಕಾಲೇ ಆಗತಾನಂ ಪಾಹುನಕಾನಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮೇ ಏತಂ ಸೂಕರಂ ಪೋಸೇನ್ತಿ, ಇತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಥ ನಂ ಸೂಕರಂ ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢೇನ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಹುನಕಾನಂ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕರಿಯಮಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೦. ‘‘ಮಾ ಮುನಿಕಸ್ಸ ಪಿಹಯಿ, ಆತುರನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ;

ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭುಸಂ ಖಾದ, ಏತಂ ದೀಘಾಯುಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾ ಮುನಿಕಸ್ಸ ಪಿಹಯೀತಿ ಮುನಿಕಸ್ಸ ಭೋಜನೇ ಪಿಹಂ ಮಾ ಉಪ್ಪಾದಯಿ, ‘‘ಏಸ ಮುನಿಕೋ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಮಾ ಮುನಿಕಸ್ಸ ಪಿಹಯಿ, ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಅಹಮ್ಪಿ ಏವಂ ಸುಖಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಮಾ ಮುನಿಕಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಆತುರನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ. ಆತುರನ್ನಾನೀತಿ ಮರಣಭೋಜನಾನಿ. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭುಸಂ ಖಾದಾತಿ ತಸ್ಸ ಭೋಜನೇ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಭುಸಂ ಖಾದ. ಏತಂ ದೀಘಾಯುಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಏತಂ ದೀಘಾಯುಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ. ತತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗಮಿಂಸು, ಮುನಿಕಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಪಚಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚೂಳಲೋಹಿತಂ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ತೇ, ತಾತ, ಮುನಿಕೋ’’ತಿ. ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ, ಭಾತಿಕ, ಮುನಿಕಸ್ಸ ಭೋಜನಫಲಂ, ಏತಸ್ಸ ಭೋಜನತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಣಪಲಾಲಭುಸಮತ್ತಮೇವ ಉತ್ತಮಞ್ಚ ಅನವಜ್ಜಞ್ಚ ದೀಘಾಯುಲಕ್ಖಣಞ್ಚಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಖೋ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಭಾವಂ ಗತೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮುನಿಕಸೂಕರೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾ ಏಸಾ ಏವ, ಚೂಳಲೋಹಿತೋ ಆನನ್ದೋ, ಮಹಾಲೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮುನಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಕುರುಙ್ಗವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಕುರುಙ್ಗಂ ಕುಕ್ಕುರಞ್ಚೇವ, ಭೋಜಾಜಾನೀಯಞ್ಚ ಆಜಞ್ಞಂ;

ತಿತ್ಥಂ ಮಹಿಳಾಮುಖಾಭಿಣ್ಹಂ, ನನ್ದಿಕಣ್ಹಞ್ಚ ಮುನಿಕನ್ತಿ.