೨. ಸೀಲವಗ್ಗೋ

[೧೧] ೧. ಲಕ್ಖಣಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಹೋತಿ ಸೀಲವತಂ ಅತ್ಥೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ಯಾವ ಅಭಿಮಾರಪ್ಪಯೋಜನಾ ಖಣ್ಡಹಾಲಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯಾವ ಧನಪಾಲಕವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾ ಪನ ಚೂಳಹಂಸಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯಾವ ಪಥವಿಪ್ಪವೇಸನಾ ದ್ವಾದಸನಿಪಾತೇ ಸಮುದ್ದವಾಣಿಜಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ದೇವದತ್ತೋ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಅಲಭನ್ತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಗಯಾಸೀಸೇ ವಿಹರತಿ. ಅಥ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ಞತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಿಸ್ಸಿತಕಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ರೋಚೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಾ, ಇದಾನಿ ಪನ ತೇಸಂ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತಂ, ತುಮ್ಹೇ ಬಹೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಪಬೋಧೇತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಪಬೋಧೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆದಾಯ ವೇಳುವನಮೇವ ಆಗಮಂಸು. ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತಿ, ದೇವದತ್ತೋ ಪನ ಪರಿಹೀನಪರಿವಾರೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಞಾತಿಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸೋಭತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೋಭಿಯೇವ. ದೇವದತ್ತೋಪಿ ನ ಇದಾನೇವ ಗಣತೋ ಪರಿಹೀನೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಹೀನೋಯೇವಾತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸಾವಿಭಾವತ್ಥಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು, ಭಗವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಏಕೋ ಮಗಧರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿಗಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಮಿಗಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ. ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೋ ಚ ಕಾಳೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ‘‘ತಾತಾ, ಅಹಂ ಇದಾನಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ಗಣಂ ಪರಿಹರಥಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಮಿಗಸತಾನಿ ಏಕೇಕಂ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ದ್ವೇ ಜನಾ ಮಿಗಗಣಂ ಪರಿಹರನ್ತಿ. ಮಗಧರಟ್ಠಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಸ್ಸಪಾಕಸಮಯೇ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಬಾಧೇ ಅರಞ್ಞೇ ಮಿಗಾನಂ ಪರಿಪನ್ಥೋ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸಖಾದಕಾನಂ ಮಿಗಾನಂ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಓಪಾತಂ ಖಣನ್ತಿ, ಸೂಲಾನಿ ರೋಪೇನ್ತಿ, ಪಾಸಾಣಯನ್ತಾನಿ ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ಕೂಟಪಾಸಾದಯೋ ಪಾಸೇ ಓಡ್ಡೇನ್ತಿ, ಬಹೂ ಮಿಗಾ ವಿನಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಬಾಧಸಮಯಂ ಞತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಅಯಂ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಬಾಧಸಮಯೋ, ಬಹೂ ಮಿಗಾ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಮಯಂ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಿಗಗಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸಾನಂ ಉದ್ಧಟಕಾಲೇ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಿತು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ತೇಸಂ ಪನ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಿಗಾ ಪಬ್ಬತಮಾರೋಹನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಓರೋಹನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಲೀನಾ ಬಹೂ ಮಿಗೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮಾರೇನ್ತಿ.

ಕಾಳಮಿಗೋ ಅತ್ತನೋ ದನ್ಧತಾಯ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮ ವೇಲಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ನ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಮಿಗಗಣಂ ಆದಾಯ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇಪಿ ಸಾಯನ್ಹೇಪಿ ಪದೋಸೇಪಿ ಪಚ್ಚೂಸೇಪಿ ಗಾಮದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಕತಿಯಾ ಠಿತಾ ಚ ನಿಲೀನಾ ಚ ಬಹೂ ಮಿಗೇ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ದನ್ಧತಾಯ ಬಹೂ ಮಿಗೇ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಕೇಹೇವ ಮಿಗೇಹಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ಲಕ್ಖಣಮಿಗೋ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಉಪಾಯಕುಸಲೋ ‘‘ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ನ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಗಾಮದ್ವಾರೇನಪಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ದಿವಾಪಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಪದೋಸೇಪಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಚೂಸೇಪಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಮಿಗಗಣಂ ಆದಾಯ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇಯೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಮಿಗಂ ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ತೇ ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸೇಸು ಉದ್ಧಟೇಸು ಪಬ್ಬತಾ ಓತರಿಂಸು.

ಕಾಳೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಅವಸೇಸಮಿಗೇ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಏಕಕೋವ ಆಗಮಿ. ಲಕ್ಖಣೋ ಪನ ಏಕಮಿಗಮ್ಪಿ ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಿಗಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದ್ವೇಪಿ ಪುತ್ತೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಿಗಗಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ –

೧೧. ‘‘ಹೋತಿ ಸೀಲವತಂ ಅತ್ಥೋ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿನಂ;

ಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸ ಆಯನ್ತಂ, ಞಾತಿಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತಂ;

ಅಥ ಪಸ್ಸಸಿಮಂ ಕಾಳಂ, ಸುವಿಹೀನಂವ ಞಾತಿಭೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೀಲವತನ್ತಿ ಸುಖಸೀಲತಾಯ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ. ಅತ್ಥೋತಿ ವುಡ್ಢಿ. ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿನನ್ತಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಚ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಚ ಏತೇಸಂ ವುತ್ತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿನೋ, ತೇಸಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಪನಿವಾರಣಓವಾದಾನುಸಾಸನಿವಸೇನ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಚ, ಗೋಚರಲಾಭಾಪನಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಧಮ್ಮಿಕರಕ್ಖಾವಸೇನ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇಸು ಠಿತಾನಂ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ಇದಾನಿ ತಂ ವುಡ್ಢಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುತ್ತಮಾತರಂ ಆಲಪನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಆಚಾರಪಟಿಸನ್ಥಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ಏಕಮಿಗಮ್ಪಿ ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಞಾತಿಸಙ್ಘೇನ ಪುರಕ್ಖತಂ ಪರಿವಾರಿತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಸ್ಸ. ತಾಯ ಪನ ಆಚಾರಪಟಿಸನ್ಥಾರಸಮ್ಪದಾಯ ವಿಹೀನಂ ದನ್ಧಪಞ್ಞಂ ಅಥ ಪಸ್ಸಸಿಮಂ ಕಾಳಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಞಾತಿಂ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸುವಿಹೀನಮೇವ ಞಾತೀಹಿ ಏಕಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ಪುತ್ತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಞಾತಿಸಙ್ಘಪರಿವಾರಿತೋ ಸೋಭತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೋಭತಿಯೇವ. ನ ಚ ದೇವದತ್ತೋ ಏತರಹಿಯೇವ ಗಣಮ್ಹಾ ಪರಿಹೀನೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಹೀನೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಾಳೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪರಿಸಾಪಿಸ್ಸ ದೇವದತ್ತಪರಿಸಾವ, ಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪರಿಸಾ ಪನಸ್ಸ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಮಾತಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಪಿತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಲಕ್ಖಣಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೧೨] ೨. ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ ಉಸ್ಸನ್ನಕುಸಲಮೂಲಾ ಪರಿಮದ್ದಿತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾ, ಅನ್ತೋಘಟೇ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ತಸ್ಸಾ ಹದಯೇ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಜಲತಿ. ಸಾ ಅತ್ತಾನಂ ಜಾನನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗೇಹೇ ಅನಭಿರತಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮತಾತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಘರಾವಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ನಾಭಿರಮತಿ, ಅಹಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮ’’ನ್ತಿ. ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಇದಂ ಕುಲಂ ಬಹುವಿಭವಂ, ತ್ವಞ್ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಧೀತಾ, ನ ಲಬ್ಭಾ ತಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತುನ್ತಿ. ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಹೋತು, ಪತಿಕುಲಂ ಗತಾ ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಪತಿಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತಿದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಸೀಲವತೀ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘೋಸಯಿಂಸು, ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಂಸು, ನಗರಂ ದೇವನಗರಂ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಪನ ತಾವ ಉಳಾರಾಯಪಿ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ನ ವಿಲಿಮ್ಪತಿ ನಾಲಙ್ಕರೋತಿ, ಪಕತಿವೇಸೇನೇವ ವಿಚರತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಾಮಿಕೋ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸಕಲನಗರಂ ನಕ್ಖತ್ತನಿಸ್ಸಿತಂ, ತ್ವಂ ಪನ ಸರೀರಂ ನಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗಸೀ’’ತಿ. ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಮೇ ಕುಣಪೇಹಿ ಪೂರಿತಂ ಸರೀರಂ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಅಲಙ್ಕತೇನ, ಅಯಞ್ಹಿ ಕಾಯೋ ನೇವ ದೇವನಿಮ್ಮಿತೋ, ನ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ, ನ ಸುವಣ್ಣಮಯೋ, ನ ಮಣಿಮಯೋ, ನ ಹರಿಚನ್ದನಮಯೋ, ನ ಪುಣ್ಡರೀಕಕುಮುದುಪ್ಪಲಗಬ್ಭಸಮ್ಭೂತೋ, ನ ಅಮತೋಸಧಪೂರಿತೋ, ಅಥ ಖೋ ಕುಣಪೇ ಜಾತೋ, ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವೋ, ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ, ಕಟಸಿವಡ್ಢನೋ, ತಣ್ಹೂಪಾದಿನ್ನೋ, ಸೋಕಾನಂ ನಿದಾನಂ, ಪರಿದೇವಾನಂ ವತ್ಥು, ಸಬ್ಬರೋಗಾನಂ ಆಲಯೋ, ಕಮ್ಮಕರಣಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ, ಅನ್ತೋಪೂತಿ, ಬಹಿ ನಿಚ್ಚಪಗ್ಘರಣೋ, ಕಿಮಿಕುಲಾನಂ ಆವಾಸೋ, ಸಿವಥಿಕಪಯಾತೋ, ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನೋ, ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ವತ್ತಮಾನೋಪಿ –

‘‘ಅಟ್ಠಿನಹಾರುಸಂಯುತ್ತೋ, ತಚಮಂಸಾವಲೇಪನೋ;

ಛವಿಯಾ ಕಾಯೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ಯಥಾಭೂತಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅನ್ತಪೂರೋ ಉದರಪೂರೋ, ಯಕನಪೇಳಸ್ಸ ವತ್ಥಿನೋ;

ಹದಯಸ್ಸ ಪಪ್ಫಾಸಸ್ಸ, ವಕ್ಕಸ್ಸ ಪಿಹಕಸ್ಸ ಚ.

‘‘ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾಯ ಖೇಳಸ್ಸ, ಸೇದಸ್ಸ ಚ ಮೇದಸ್ಸ ಚ;

ಲೋಹಿತಸ್ಸ ಲಸಿಕಾಯ, ಪಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ವಸಾಯ ಚ.

‘‘ಅಥಸ್ಸ ನವಹಿ ಸೋತೇಹಿ, ಅಸುಚೀ ಸವತಿ ಸಬ್ಬದಾ;

ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ, ಕಣ್ಣಮ್ಹಾ ಕಣ್ಣಗೂಥಕೋ.

‘‘ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಚ ನಾಸತೋ, ಮುಖೇನ ವಮತೇಕದಾ;

ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹಞ್ಚ ವಮತಿ, ಕಾಯಮ್ಹಾ ಸೇದಜಲ್ಲಿಕಾ.

‘‘ಅಥಸ್ಸ ಸುಸಿರಂ ಸೀಸಂ, ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಸ್ಸ ಪೂರಿತಂ;

ಸುಭತೋ ನಂ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪುರಕ್ಖತೋ. (ಸು. ನಿ. ೧೯೬-೨೦೧);

‘‘ಅನನ್ತಾದೀನವೋ ಕಾಯೋ, ವಿಸರುಕ್ಖಸಮೂಪಮೋ;

ಆವಾಸೋ ಸಬ್ಬರೋಗಾನಂ, ಪುಞ್ಜೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಕೇವಲೋ. (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೪.೫೫);

‘‘ಸಚೇ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ, ಅನ್ತೋ ಬಾಹಿರಕೋ ಸಿಯಾ;

ದಣ್ಡಂ ನೂನ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಕಾಕೇ ಸೋಣೇ ಚ ವಾರಯೇ.

‘‘ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಅಸುಚಿ ಕಾಯೋ, ಕುಣಪೋ ಉಕ್ಕರೂಪಮೋ;

ನಿನ್ದಿತೋ ಚಕ್ಖುಭೂತೇಹಿ, ಕಾಯೋ ಬಾಲಾಭಿನನ್ದಿತೋ.

‘‘ಅಲ್ಲಚಮ್ಮಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ, ನವದ್ವಾರೋ ಮಹಾವಣೋ;

ಸಮನ್ತತೋ ಪಗ್ಘರತಿ, ಅಸುಚೀ ಪೂತಿಗನ್ಧಿಯೋ’’ತಿ. (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೨೨);

ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಇಮಂ ಕಾಯಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ? ನನು ಇಮಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕತಕರಣಂ ಗೂಥಪುಣ್ಣಘಟಸ್ಸ ಬಹಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕರಣಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ? ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಇಮೇ ದೋಸೇ ಪಸ್ಸಮಾನಾ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಬ್ಬಜಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭಮಾನಾ ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು, ಅಹಂ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ನೇತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಯಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭೇ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠೀನಂ ಬಹಲತ್ತಂ ಉದರಪಟಲಸ್ಸ ಚ ಮಹನ್ತತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ತ್ವಂ ಗಬ್ಭಿನೀ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಸಿ, ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ? ಅಯ್ಯೇ, ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸೀಲಂ ಪನ ಮೇ ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಅಯ್ಯ, ಅಯಂ ಕುಲಧೀತಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭಿ, ಇದಾನಿ ಪನಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಮಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ವಾ ಲದ್ಧಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಕಿಂದಾನಿ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ದೇವದತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಬುದ್ಧಭಾವೇನ ಚ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಾನಞ್ಚ ನತ್ಥಿತಾಯ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಗಬ್ಭಂ ಪರಿಹರತಿ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ ತಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖತಿಯೇವಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಗರಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಇಮಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅವೀಮಂಸಿತ್ವಾವ ಸೇಲಗುಳಂ ಪವಟ್ಟಯಮಾನೋ ವಿಯ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಇಮಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪಸ್ಸಯಂ ಗತಾ.

ಅಥ ಸಾ ದಹರಾ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ನ ದೇವದತ್ತತ್ಥೇರೋ ಬುದ್ಧೋ, ನಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಲೋಕೇ ಪನ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಸಾ ಚ ಪನ ಮೇ ದುಕ್ಖೇನ ಲದ್ಧಾ, ಮಾ ನಂ ಅನ್ತರಧಾಪೇಥ, ಏಥ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತಾ ತಂ ಆದಾಯ ರಾಜಗಹಾ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಜೇತವನಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಏತಿಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ದೇವದತ್ತೇನ ಜಹಿತಂ ಆದಾಯ ಚರತೀ’ತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಓಕಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಕಥಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸರಾಜಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಇಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಪುನದಿವಸೇ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲಂ ಮಹಾಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ವಿಸಾಖಂ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾನಿ ಮಹಾಕುಲಾನಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಚತೂಸು ಪರಿಸಾಸು ಸನ್ನಿಪತಿತಾಸು ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತ್ವಂ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಸೋಧೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಥೇರೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ವಿಸಾಖೇ, ‘ಅಯಂ ದಹರಾ ಅಸುಕಮಾಸೇ ಅಸುಕದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’ತಿ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಲದ್ಧಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥಪಾದನಾಭಿಉದರಪರಿಯೋಸಾನಾದೀನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಾಸದಿವಸೇ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಲದ್ಧಭಾವಂ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಥೇರೋ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಸುದ್ಧಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ಸುದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಸ್ಸಯಮೇವ ಗತಾ. ಸಾ ಗಬ್ಭಪರಿಪಾಕಮನ್ವಾಯ ಪದುಮುತ್ತರಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಾರಕಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ದಹರಭಿಕ್ಖುನೀ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ, ತಸ್ಸೇಸೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ, ಭಣೇ, ದಾರಕಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ನಾಮ ಪಲಿಬೋಧೋ, ಮಯಂ ನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ರಾಜಾ ತಂ ದಾರಕಂ ನಾಟಕಿತ್ಥೀನಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ವಡ್ಢಾಪೇಸಿ. ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ‘‘ಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಥ ನಂ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ‘‘ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ಸೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇಸು ಚಿತ್ರಕಥೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಕಥಿಕಾನಂ ಯದಿದಂ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೦೯, ೨೧೭) ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೯ ಆದಯೋ) ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಪತ್ತಾ. ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಗಗನಮಜ್ಝೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಥಾಗತೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಓವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ದಿವಸಭಾಗಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಬುದ್ಧಭಾವೇನ ಚೇವ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾದೀನಞ್ಚ ಅಭಾವೇನ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಚ ಥೇರೀ ಚ ಉಭೋ ನಾಸಿತಾ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮರಾಜತಾಯ ಚೇವ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ವಣ್ಣಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಗುಣಕಥಾಯಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಇದಾನೇವ ಇಮೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಪತಿಟ್ಠಾ ಚ ಜಾತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಹೋಸಿಯೇವಾತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸಾವಿಭಾವತ್ಥಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಭಗವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರಯಮಾನೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿಗಯೋನಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಪನಸ್ಸ ಮಣಿಗುಳಸದಿಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸಿಙ್ಗಾನಿ ರಜತವಣ್ಣಾನಿ, ಮುಖಂ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪುಞ್ಜವಣ್ಣಂ, ಹತ್ಥಪಾದಪರಿಯನ್ತಾ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ ವಿಯ, ವಾಲಧಿ ಚಮರಸ್ಸ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಸರೀರಂ ಪನಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಅಸ್ಸಪೋತಕಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚಸತಮಿಗಪರಿವಾರೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ ನಾಮೇನ ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗರಾಜಾ ನಾಮ. ಅವಿದೂರೇ ಪನಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಪಞ್ಚಸತಮಿಗಪರಿವಾರೋ ಸಾಖಮಿಗೋ ನಾಮ ವಸತಿ, ಸೋಪಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋವ ಅಹೋಸಿ.

ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಮಿಗವಧಪ್ಪಸುತೋ ಹೋತಿ, ವಿನಾ ಮಂಸೇನ ನ ಭುಞ್ಜತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ನೇಗಮಜಾನಪದೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಮಿಗವಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದಂ ಕರೋತಿ, ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಿಗಾನಂ ನಿವಾಪಂ ವಪಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬಹೂ ಮಿಗೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನಿಯ್ಯಾದೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಿಗಾನಂ ನಿವಾಪತಿಣಾನಿ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಾಗುರಾನಿ ಆದಾಯ ಮುಗ್ಗರಾದಿನಾನಾವುಧಹತ್ಥಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಿಗೇ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೇ ಮಿಗೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯೋಜನಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಙ್ಖಿಪಮಾನಾ ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗಸಾಖಮಿಗಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಕತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ಮಿಗಗಣಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖಗುಮ್ಬಾದಯೋ ಚ ಭೂಮಿಞ್ಚ ಮುಗ್ಗರೇಹಿ ಪಹರನ್ತಾ ಮಿಗಗಣಂ ಗಹನಟ್ಠಾನತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅಸಿಸತ್ತಿಧನುಆದೀನಿ ಆವುಧಾನಿ ಉಗ್ಗಿರಿತ್ವಾ ಮಹಾನಾದಂ ನದನ್ತಾ ತಂ ಮಿಗಗಣಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ನಿಬದ್ಧಂ ಮಿಗವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಸೇಥ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅರಞ್ಞತೋ ಮಿಗೇ ಆನೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪೂರಿತಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಸಂ ಮಂಸಾನಿ ಖಾದಥಾ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ರಾಜಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ದ್ವೇ ಸುವಣ್ಣಮಿಗೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಅಭಯಂ ಅದಾಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಕದಾಚಿ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಿಗಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆನೇತಿ, ಕದಾಚಿಸ್ಸ ಭತ್ತಕಾರಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆಹರತಿ. ಮಿಗಾ ಧನುಂ ದಿಸ್ವಾವ ಮರಣಭಯೇನ ತಜ್ಜಿತಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ದ್ವೇ ತಯೋ ಪಹಾರೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಿಲಮನ್ತಿಪಿ, ಗಿಲಾನಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮರಣಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಮಿಗಗಣೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ಸಾಖಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಬಹೂ ಮಿಗಾ ನಸ್ಸನ್ತಿ, ಏಕಂಸೇನ ಮರಿತಬ್ಬೇ ಸತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಕಣ್ಡೇನ ಮಿಗೇ ವಿಜ್ಝನ್ತು, ಧಮ್ಮಗಣ್ಡಿಕಟ್ಠಾನೇ ಮಿಗಾನಂ ವಾರೋ ಹೋತು. ಏಕದಿವಸಂ ಮಮ ಪರಿಸಾಯ ವಾರೋ ಪಾಪುಣಾತು, ಏಕದಿವಸಂ ತವ ಪರಿಸಾಯ, ವಾರಪ್ಪತ್ತೋ ಮಿಗೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಗಣ್ಡಿಕಾಯ ಗೀವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತು, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಿಗಾ ಕಿಲನ್ತಾ ನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಾರಪ್ಪತ್ತೋವ ಮಿಗೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಗಣ್ಡಿಕಾಯ ಗೀವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಭತ್ತಕಾರಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಪನ್ನಕಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಾಖಮಿಗಸ್ಸ ಪರಿಸಾಯ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಿನಿಮಿಗಿಯಾ ವಾರೋ ಪಾಪುಣಿ. ಸಾ ಸಾಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಗಬ್ಭಿನೀ, ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಜನಾ ವಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಮಯ್ಹಂ ವಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತವ ವಾರಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಾಪೇತುಂ, ತ್ವಮೇವ ತುಯ್ಹಂ ವಾರಂ ಜಾನಿಸ್ಸಸಿ, ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಅಹಂ ತೇ ವಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಗಣ್ಡಿಕಾಯ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಭತ್ತಕಾರಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಲದ್ಧಾಭಯೋ ಮಿಗರಾಜಾ ಧಮ್ಮಗಣ್ಡಿಕಾಯ ನಿಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ.

ರಾಜಾ ತಾವದೇವ ರಥಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮ ಮಿಗರಾಜ, ನನು ಮಯಾ ತುಯ್ಹಂ ಅಭಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಧ ನಿಪನ್ನೋ’’ತಿ. ಮಹಾರಾಜ, ಗಬ್ಭಿನೀ ಮಿಗೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ವಾರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಖೋ ಪನ ಮಯಾ ಏಕಸ್ಸ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ, ಸ್ವಾಹಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ತಸ್ಸಾ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಕಂ ಮರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧ ನಿಪನ್ನೋ, ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಸಙ್ಕಿತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಮಿಗರಾಜ, ಮಯಾ ನ ತಾದಿಸೋ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮನುಸ್ಸೇಸುಪಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇನ ತೇ ಪಸನ್ನೋಸ್ಮಿ, ಉಟ್ಠೇಹಿ, ತುಯ್ಹಞ್ಚ ತಸ್ಸಾ ಚ ಅಭಯಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಅಭಯೇ ಲದ್ಧೇ ಅವಸೇಸಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನರಿನ್ದಾ’’ತಿ? ‘‘ಅವಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ಅಭಯಂ ದಮ್ಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಏವಮ್ಪಿ ಉಯ್ಯಾನೇಯೇವ ಮಿಗಾ ಅಭಯಂ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೇಸಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಅಭಯಂ ದಮ್ಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಿಗಾ ತಾವ ಅಭಯಂ ಲಭನ್ತು, ಸೇಸಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಅಭಯಂ ದಮ್ಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಚತುಪ್ಪದಾ ತಾವ ಅಭಯಂ ಲಭನ್ತು, ದಿಜಗಣಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಅಭಯಂ ದಮ್ಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ದಿಜಗಣಾ ತಾವ ಅಭಯಂ ಲಭನ್ತು, ಉದಕೇ ವಸನ್ತಾ ಮಚ್ಛಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಅಭಯಂ ದಮ್ಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ರಾಜಾನಂ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಪುತ್ತಧೀತಾಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು ಧಮ್ಮಂ ಚರನ್ತೋ ಸಮಂ ಚರನ್ತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಮಿಗಗಣಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾಪಿ ಖೋ ಮಿಗಧೇನು ಪುಪ್ಫಕಣ್ಣಿಕಸದಿಸಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಸೋ ಕೀಳಮಾನೋ ಸಾಖಮಿಗಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛ, ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಓವದನ್ತೀ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨. ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಸೇವೇಯ್ಯ, ನ ಸಾಖಮುಪಸಂವಸೇ;

ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಮಿಂ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಸಾಖಸ್ಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ತಾತ ತ್ವಂ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಕಾಮೋ ನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಸೇವೇಯ್ಯ ಭಜೇಯ್ಯ ಉಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯ, ನ ಸಾಖಮುಪಸಂವಸೇತಿ ಸಾಖಮಿಗಂ ಪನ ನ ಉಪಸಂವಸೇ ಉಪಗಮ್ಮ ನ ಸಂವಸೇಯ್ಯ, ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಕಂ ನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ. ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಮಿಂ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ನಿಗ್ರೋಧರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಮರಣಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯೋ ವರಂ ಉತ್ತಮಂ. ಯಞ್ಚೇ ಸಾಖಸ್ಮಿ ಜೀವಿತನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ಸಾಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಜೀವಿತಂ, ತಂ ನೇವ ಸೇಯ್ಯೋ ನ ವರಂ ನ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನ ಅಭಯಲದ್ಧಕಾ ಮಿಗಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಸ್ಸಾನಿ ಖಾದನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಲದ್ಧಾಭಯಾ ಇಮೇ ಮಿಗಾ’’ತಿ ಮಿಗೇ ಪಹರಿತುಂ ವಾ ಪಲಾಪೇತುಂ ವಾ ನ ವಿಸಹನ್ತಿ, ತೇ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಮಯಾ ಪಸನ್ನೇನ ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗರಾಜಸ್ಸ ವರೋ ದಿನ್ನೋ, ಅಹಂ ರಜ್ಜಂ ಜಹೇಯ್ಯಂ, ನ ಚ ತಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಭಿನ್ದಾಮಿ, ಗಚ್ಛಥ ನ ಕೋಚಿ ಮಮ ವಿಜಿತೇ ಮಿಗೇ ಪಹರಿತುಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಮಿಗಗಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರೇಸಂ ಸಸ್ಸಂ ಖಾದಿತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಮಿಗೇ ಓವದಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಸ್ಸಕಾರಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ವತಿಂ ಮಾ ಕರೋನ್ತು, ಖೇತ್ತಂ ಪನ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಞ್ಞಂ ಬನ್ಧನ್ತೂ’’ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿರ ಖೇತ್ತೇಸು ಪಣ್ಣಬನ್ಧನಸಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಣ್ಣಸಞ್ಞಂ ಅತಿಕ್ಕಮನಮಿಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ನೇಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತತೋ ಲದ್ಧಓವಾದೋ. ಏವಂ ಮಿಗಗಣಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿಗೇಹಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ, ರಾಜಾಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವಾಹಂ ಥೇರಿಯಾ ಚ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಚ ಅವಸ್ಸಯೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅವಸ್ಸಯೋ ಏವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಸಾಖಮಿಗೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪರಿಸಾಪಿಸ್ಸ ದೇವದತ್ತಪರಿಸಾವ, ಮಿಗಧೇನು ಥೇರೀ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೧೩] ೩. ಕಣ್ಡಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಧಿರತ್ಥು ಕಣ್ಡಿನಂ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಅಟ್ಠಕನಿಪಾತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಏತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ವಾ ವೀತಚ್ಚಿತೇಸು ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಕ್ಕೋ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸಾವಿಭಾವತ್ಥಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು, ಭಗವಾ ಭವನ್ತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಾರಣಂ ಪಾಕಟಂ ಅಕಾಸಿ. ಇತೋ ಪರಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯಾಚನಂ ಭವನ್ತರಪಟಿಚ್ಛನ್ನತಞ್ಚ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅತೀತಂ ಆಹರೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವಕ್ಖಾಮ, ಏತ್ತಕೇ ವುತ್ತೇಪಿ ಯಾಚನಞ್ಚ ವಲಾಹಕಗಬ್ಭತೋ ಚನ್ದನೀಹರಣೂಪಮಾಯ ಭವನ್ತರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಾರಣಭಾವೋ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅತೀತೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ರಾಜಗಹೇ ಮಗಧರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಮಗಧವಾಸಿಕಾನಂ ಸಸ್ಸಸಮಯೇ ಮಿಗಾನಂ ಮಹಾಪರಿಪನ್ಥೋ ಹೋತಿ. ತೇ ಅರಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಏಕೋ ಅರಞ್ಞವಾಸೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಮಿಗೋ ಏಕಾಯ ಗಾಮನ್ತವಾಸಿನಿಯಾ ಮಿಗಪೋತಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಿಗಾನಂ ಪಬ್ಬತಪಾದತೋ ಓರುಯ್ಹ ಪುನ ಗಾಮನ್ತಂ ಓತರಣಕಾಲೇ ಮಿಗಪೋತಿಕಾಯ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತತ್ತಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಓತರಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ ಖೋಸಿ, ಅಯ್ಯ, ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯೋ ಬಾಲಮಿಗೋ, ಗಾಮನ್ತೋ ಚ ನಾಮ ಸಾಸಙ್ಕೋ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ, ಮಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಓತರೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತತ್ತಾ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಗಧವಾಸಿನೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಿಗಾನಂ ಪಬ್ಬತಪಾದಾ ಓತರಣಕಾಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೋಟ್ಠಕೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಗಮನಮಗ್ಗೇ ಏಕೋ ಲುದ್ದಕೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ. ಮಿಗಪೋತಿಕಾ ಮನುಸ್ಸಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಏಕೋ ಲುದ್ದಕೋ ಠಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಬಾಲಮಿಗಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಚ್ಛತೋ ಅಹೋಸಿ. ಲುದ್ದಕೋ ಏಕೇನೇವ ಸರಪ್ಪಹಾರೇನ ಮಿಗಂ ತತ್ಥೇವ ಪಾತೇತಿ. ಮಿಗಪೋತಿಕಾ ತಸ್ಸ ವಿದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ವಾತಗತಿಯಾವ ಪಲಾಯಿ. ಲುದ್ದಕೋ ಕೋಟ್ಠಕತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಿಗಂ ಓಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಚ್ಚಿತೇಸು ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಮಧುರಮಂಸಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಲೋಹಿತಬಿನ್ದೂಹಿ ಪಗ್ಘರನ್ತೇಹಿ ಕಾಜೇನಾದಾಯ ದಾರಕೇ ತೋಸೇನ್ತೋ ಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಬಾಲಮಿಗಸ್ಸ ಮರಣಂ ನೇವ ಮಾತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ನ ಪಿತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಕಾಮನಿಮಿತ್ತಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾ ಸುಗತಿಯಂ ಹತ್ಥಚ್ಛೇದಾದಿಕಂ, ದುಗ್ಗತಿಯಞ್ಚ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಪರೇಸಂ ಮರಣದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನಮ್ಪಿ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಗರಹಿತಮೇವ. ಯಂ ಜನಪದಂ ಮಾತುಗಾಮೋ ವಿಚಾರೇತಿ ಅನುಸಾಸತಿ, ಸೋ ಇತ್ಥಿಪರಿಣಾಯಕೋ ಜನಪದೋಪಿ ಗರಹಿತೋಯೇವ. ಯೇ ಸತ್ತಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಗರಹಿತಾಯೇವಾ’’ತಿ ಏಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ತೀಣಿ ಗರಹವತ್ಥೂನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವನದೇವತಾಸು ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜಯಮಾನಾಸು ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ –

೧೩. ‘‘ಧಿರತ್ಥು ಕಣ್ಡಿನಂ ಸಲ್ಲಂ, ಪುರಿಸಂ ಗಾಳ್ಹವೇಧಿನಂ;

ಧಿರತ್ಥು ತಂ ಜನಪದಂ, ಯತ್ಥಿತ್ಥೀ ಪರಿಣಾಯಿಕಾ;

ತೇ ಚಾಪಿ ಧಿಕ್ಕಿತಾ ಸತ್ತಾ, ಯೇ ಇತ್ಥೀನಂ ವಸಂ ಗತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಿರತ್ಥೂತಿ ಗರಹಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಸ್ವಾಯಮಿಧ ಉತ್ತಾಸುಬ್ಬೇಗವಸೇನ ಗರಹಣೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉತ್ತಸಿತುಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಹಿ ಹೋನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಕಣ್ಡಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಣ್ಡೀ, ತಂ ಕಣ್ಡಿನಂ. ತಂ ಪನ ಕಣ್ಡಂ ಅನುಪವಿಸನಟ್ಠೇನ ‘‘ಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಣ್ಡಿನಂ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಲ್ಲಕಣ್ಡಿನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಲ್ಲಂ ವಾ ಅಸ್ಸತ್ಥೀತಿಪಿ ಸಲ್ಲೋ, ತಂ ಸಲ್ಲಂ. ಮಹನ್ತಂ ವಣಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಬಲವಪ್ಪಹಾರಂ ದೇನ್ತೋ ಗಾಳ್ಹಂ ವಿಜ್ಝತೀತಿ ಗಾಳ್ಹವೇಧೀ, ತಂ ಗಾಳ್ಹವೇಧಿನಂ. ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಕಣ್ಡೇನ, ಕುಮುದಪತ್ತಸಣ್ಠಾನಥಲೇನ ಉಜುಕಗಮನೇನೇವ ಸಲ್ಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಗಾಳ್ಹವೇಧಿನಂ ಪುರಿಸಂ ಧಿರತ್ಥೂತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಣಾಯಿಕಾತಿ ಇಸ್ಸರಾ ಸಂವಿಧಾಯಿಕಾ. ಧಿಕ್ಕಿತಾತಿ ಗರಹಿತಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಇತೋ ಪರಂ ಪನ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅವತ್ವಾ ಯಂ ಯಂ ಅನುತ್ತಾನಂ, ತಂ ತದೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಏವಂ ಏಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ತೀಣಿ ಗರಹವತ್ಥೂನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವನಂ ಉನ್ನಾದೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ. ಇತೋ ಪರಂ ಪನ ‘‘ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವಕ್ಖಾಮ, ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ತದಾ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಮಿಗೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಮಿಗಪೋತಿಕಾ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ, ಕಾಮೇಸು ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸಕದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಕಣ್ಡಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೧೪] ೪. ವಾತಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಕಿರತ್ಥಿ ರಸೇಹಿ ಪಾಪಿಯೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸತ್ಥರಿ ಕಿರ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ತಿಸ್ಸಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ವೇಳುವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಭತ್ತಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ರಟ್ಠಪಾಲತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ‘‘ಚೂಳಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಗಗನತಲೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ ಅಹೋಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ರಾಜಗಹೇ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಯಂ ತಸ್ಸ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಅಹೋಸಿ ಆಭರಣಭಣ್ಡಕಂ, ತಂ ರತನಚಙ್ಕೋಟಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸು ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾಸು ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ ಇಮಿನಾ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕತೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳತಿ, ತಂ ನೋ ಏಕಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಾವತ್ಥಿನಗರಂ ಗತೋ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಸೋ ಏತರಹಿ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಕಹಂ ಠಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರೋದನ್ತಿ.

ಅಥೇಕಾ ವಣ್ಣದಾಸೀ ತಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಂ ರೋದನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಅಯ್ಯೇ, ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ’’. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಅಯ್ಯೇ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತೋ ಪಿಯಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಸುಕಞ್ಚ ಅಸುಕಞ್ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಸಬ್ಬಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಥ, ಅಹಂ ವೋ ಪುತ್ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೀಥಿಯಂ ನಿವಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಾ ಆಗತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನೇವ ಪರಿವುತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಆದಿತೋವ ಉಳುಙ್ಕಯಾಗುಞ್ಚ ರಸಕಭಿಕ್ಖಞ್ಚ ದತ್ವಾ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದದಮಾನಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ಉಪಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಥೇರೋಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ಸಪದಾನಂ ಚರನ್ತೋ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಪರಿಜನೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ‘‘ಕಹಂ ಉಪಾಸಿಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಗಿಲಾನಾ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಸೋ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬದ್ಧೋ ಅತ್ತನೋ ವತಸಮಾದಾನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಆಗತಕಾರಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ರಾಜಗಹಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾ ಪವತ್ತಿ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಚೂಳಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಕಿರ ಏಕಾ ವಣ್ಣದಾಸೀ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗತಾ’’ತಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಕಥಯಿಂಸು. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖು ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಸಂ ಗತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಸ್ಸಾ ವಸಂ ಗತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಞ್ಞೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ಸಞ್ಜಯೋ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕೋ ವಾತಮಿಗೋ ತಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಞ್ಜಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ, ಸಞ್ಜಯೋಪಿ ನ ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನೀಹರತಿ. ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇಯೇವ ಚರತಿ. ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ರಞ್ಞೋ ಅಭಿಹರತಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಸಮ್ಮ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲ, ಉಯ್ಯಾನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕೋ ಪನ ವಾತಮಿಗೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಚರತಿ, ಏತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಪನ ತಂ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಥೋಕಂ ಮಧುಂ ಲಭನ್ತೋ ಅನ್ತೋ ರಾಜನಿವೇಸನಮ್ಪಿ ನಂ ಆನೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಮಧುಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾತಮಿಗಸ್ಸ ಚರಣಟ್ಠಾನೇ ತಿಣಾನಿ ಮಧುನಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿಲೀಯಿ. ಮಿಗೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಧುಮಕ್ಖಿತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬದ್ಧೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ತಸ್ಸ ಮಧುಮಕ್ಖಿತತಿಣೇಸು ಪಲುದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಿತತಿಣಾನಿ ಖಾದಿತುಂ ಆರಭಿ.

ಸೋ ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಯಾವ ರಾಜನಿವೇಸನಾ ವೀಥಿಂ ಕಿಲಞ್ಜೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಮಧುಲಾಬುಕಂ ಅಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ತಿಣಕಲಾಪಂ ಉಪಕಚ್ಛಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಧುಮಕ್ಖಿತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಮಿಗಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ವಿಕಿರನ್ತೋ ಅನ್ತೋರಾಜನಿವೇಸನಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಿಗೇ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠೇ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿಂಸು. ಮಿಗೋ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಙ್ಗಣೇ ಆಧಾವತಿ ಪರಿಧಾವತಿ. ರಾಜಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ತಂ ಕಮ್ಪಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಾತಮಿಗೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಜ್ಜಿತಟ್ಠಾನಂ ಯಾವಜೀವಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಗಹನನಿಸ್ಸಿತೋ ವಾತಮಿಗೋ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬದ್ಧೋ ಇದಾನಿ ಏವರೂಪಂ ಠಾನಂ ಆಗತೋ, ನತ್ಥಿ ವತ ಭೋ ಲೋಕೇ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಪಾಪತರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ –

೧೪. ‘‘ನ ಕಿರತ್ಥಿ ರಸೇಹಿ ಪಾಪಿಯೋ, ಆವಾಸೇಹಿವ ಸನ್ಥವೇಹಿ ವಾ;

ವಾತಮಿಗಂ ಗಹನನಿಸ್ಸಿತಂ, ವಸಮಾನೇಸಿ ರಸೇಹಿ ಸಞ್ಜಯೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಿರಾತಿ ಅನುಸ್ಸವನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ರಸೇಹೀತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇಹಿ ಮಧುರಮ್ಬಿಲಾದೀಹಿ. ಪಾಪಿಯೋತಿ ಪಾಪತರೋ. ಆವಾಸೇಹಿವ ಸನ್ಥವೇಹಿ ವಾತಿ ನಿಬದ್ಧವಸನಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇಸು ಹಿ ಆವಾಸೇಸುಪಿ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೇಸುಪಿ ಛನ್ದರಾಗೋ ಪಾಪಕೋವ, ತೇಹಿ ಪನ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗೇಹಿ ಆವಾಸೇಹಿ ವಾ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೇಹಿ ವಾ ಸತಗುಣೇನ ಚ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಚ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಚ ಧುವಪಟಿಸೇವನಟ್ಠೇನ ಆಹಾರಂ ವಿನಾ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪಾಲನಾಯ ಅಭಾವೇನ ಚ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗರಸಾವ ಪಾಪತರಾತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಅನುಸ್ಸವಾಗತಂ ವಿಯ ಇಮಮತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನ ಕಿರತ್ಥಿ ರಸೇಹಿ ಪಾಪಿಯೋ, ಆವಾಸೇಹಿವ ಸನ್ಥವೇಹಿ ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಪಾಪಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಾತಮಿಗ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಗಹನನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಗಹನಟ್ಠಾನನಿಸ್ಸಿತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪಸ್ಸಥ ರಸಾನಂ ಪಾಪಿಯಭಾವಂ, ಇದಂ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಗಹನನಿಸ್ಸಿತಂ ವಾತಮಿಗಂ ಸಞ್ಜಯೋ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಮಧುರಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ಆನೇಸಿ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗೇಹಿ ರಸೇಹಿ ನಾಮ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಪತರಂ ಲಾಮಕತರಂ ನತ್ಥೀತಿ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಆದೀನವಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ತಂ ಮಿಗಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಪೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ವಣ್ಣದಾಸೀ ಇದಾನೇವ ಏತಂ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ. ‘‘ತದಾ ಸಞ್ಜಯೋ ಅಯಂ ವಣ್ಣದಾಸೀ ಅಹೋಸಿ, ವಾತಮಿಗೋ ಚೂಳಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವಾತಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೧೫] ೫. ಖರಾದಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಕ್ಖುರಂ ಖರಾದಿಯೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚೋ ಓವಾದಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚೋ ಓವಾದಂ ನ ಗಣ್ಹಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ದುಬ್ಬಚತಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಓವಾದಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿಗೋ ಹುತ್ವಾ ಮಿಗಗಣಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗಿನಿಮಿಗೀ ಪುತ್ತಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ, ಅಯಂ ತೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ, ಏತಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ‘‘ಅಸುಕವೇಲಾಯ ನಾಮ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ವುತ್ತವೇಲಾಯ ನಾಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಚ ಏಕದಿವಸಂ, ಏವಂ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಸತ್ತೋವಾದೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸೋ ಮಿಗಮಾಯಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾವ ವಿಚರನ್ತೋ ಪಾಸೇ ಬಜ್ಝಿ. ಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ಭಾತರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಭಾತಿಕ, ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಮಿಗಮಾಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚ ‘‘ತಸ್ಸ ಅನೋವಾದಕಸ್ಸ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ನ ತೇ ಪುತ್ತೇನ ಮಿಗಮಾಯಾ ಉಗ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿಪಿ ತಂ ಅನೋವದಿತುಕಾಮೋವ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫. ‘‘ಅಟ್ಠಕ್ಖುರಂ ಖರಾದಿಯೇ, ಮಿಗಂ ವಙ್ಕಾತಿವಙ್ಕಿನಂ;

ಸತ್ತಹಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ನ ನಂ ಓವದಿತುಸ್ಸಹೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಕ್ಖುರನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಾದೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಕ್ಖುರಂ. ಖರಾದಿಯೇತಿ ತಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ. ಮಿಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಚನಂ. ವಙ್ಕಾತಿವಙ್ಕಿನನ್ತಿ ಮೂಲೇ ವಙ್ಕಾನಿ, ಅಗ್ಗೇ ಅತಿವಙ್ಕಾನೀತಿ ವಙ್ಕಾತಿವಙ್ಕಾನಿ, ತಾದಿಸಾನಿ ಸಿಙ್ಗಾನಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವಙ್ಕಾತಿವಙ್ಕೀ, ತಂ ವಙ್ಕಾತಿವಙ್ಕಿನಂ. ಸತ್ತಹಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಸತ್ತಹಿ ಓವಾದಕಾಲೇಹಿ ಓವಾದಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ. ನ ನಂ ಓವದಿತುಸ್ಸಹೇತಿ ಏತಂ ದುಬ್ಬಚಮಿಗಂ ಅಹಂ ಓವದಿತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹಾಮಿ, ಏತಸ್ಸ ಮೇ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ನಂ ದುಬ್ಬಚಮಿಗಂ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಂ ಲುದ್ದೋ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ದುಬ್ಬಚೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದುಬ್ಬಚೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ. ‘‘ತದಾ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಮಿಗೋ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಭಗಿನೀ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಓವಾದಮಿಗೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಖರಾದಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೧೬] ೬. ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಿಗಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಬದರಿಕಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಂ ರಾಹುಲತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಸತ್ಥರಿ ಆಳವಿನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಬಹೂ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ವಿಹಾರಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದಿವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಹೋತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪನ ಕಾಲೇ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ನ ಗಚ್ಛಿಂಸು, ಭಿಕ್ಖೂ ಚೇವ ಉಪಾಸಕಾ ಚ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಜಾತಂ. ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ದಹರಾ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಸಯನ್ತಿ. ತೇಸು ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತೇಸು ಏಕಚ್ಚೇ ಘುರುಘುರುಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಕಚ್ಛಮಾನಾ ದನ್ತೇ ಖಾದನ್ತಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಗವಾ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೪೯) ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ ರಾಹುಲ, ಭಗವತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತಿ ಚ ಗಾರವಂ ತಸ್ಸ ಚಾಯಸ್ಮತೋ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ಅತಿವಿಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಖುದ್ದಕಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಉಸ್ಸೀಸಕಕರಣತ್ಥಾಯ ಚೀವರಂ ದೇನ್ತಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಭಯೇನ ವಸನಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ನ ಅದಂಸು. ರಾಹುಲಭದ್ದೋಪಿ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ’’ತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಾ, ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮೇ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ’’ತಿ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ವಾ, ‘‘ಚೂಳಪಿತಾ ಮೇ’’ತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಳಞ್ಜನವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಮಾನಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ವಿಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ವಳಞ್ಜನಕುಟಿಯಂ ದ್ವಾರಂ ಸುಪಿಹಿತಂ ಹೋತಿ, ಗನ್ಧಪರಿಭಣ್ಡಕತಾ ಭೂಮಿ, ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮಾನಿ ಓಸಾರಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ದೀಪೋ ಝಾಯತಿ. ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಪನ ನ ತಸ್ಸಾ ಕುಟಿಯಾ ಇಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಉಪಗತೋ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪನ ‘‘ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಓವಾದಗಾರವೇನ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಉಪಗತೋ. ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ಮುಟ್ಠಿಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ವಾ ಕಚವರಛಡ್ಡನಕಂ ವಾ ಬಹಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಕೇನ ಛಡ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕೇಹಿಚಿ ‘‘ರಾಹುಲೋ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ ತಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ‘‘ಖಮಥ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇಸ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ.

ಸೋ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಂಯೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಉಪಗತೋ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪುರೇಅರುಣಂಯೇವ ವಚ್ಚಕುಟಿದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾಸಿ, ಸೋಪಾಯಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕಾಸಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ರಾಹುಲೋ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ರಾಹುಲ ಇಧ ನಿಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ’’. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಆಪತ್ತಿಭಯೇನ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಸ್ವಾಹಂ ‘ಇದಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಸಙ್ಘಟ್ಟನಟ್ಠಾನ’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಇಧ ನಿಪನ್ನೋಸ್ಮೀತಿ. ಅಥ ಭಗವತೋ ‘‘ರಾಹುಲಂ ತಾವ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಕುಲದಾರಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಪಾತೋವ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಜ್ಜ ಕತ್ಥಚಿ ರಾಹುಲಸ್ಸ ವುತ್ಥಭಾವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಜ್ಜ ರಾಹುಲೋ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಂ ವಸಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತುಮ್ಹೇ ರಾಹುಲಂ ಏವಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಾ ಅಞ್ಞೇ ಕುಲದಾರಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥ? ಏವಞ್ಹಿ ಸನ್ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನ ಪತಿಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಏಕಂ ದ್ವೇ ದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ತತಿಯದಿವಸೇ ತೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಞತ್ವಾ ಬಹಿ ವಾಸೇಥಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ, ಯಾವ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ವತಾಯಂ ರಾಹುಲೋ, ‘ತವ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೋ ನಾಮ ‘ಅಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೇನಾಸನಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ನಿಕ್ಖಮಥಾ’ತಿ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಫರಿತ್ವಾ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸೀ’’ತಿ. ಏವಂ ತೇಸು ಕಥಯಮಾನೇಸು ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಾಹುಲಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಕಥಾಯ, ನ ಅಞ್ಞಾಯ ಕಥಾಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಹುಲೋ ಇದಾನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ, ಪುಬ್ಬೇ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ರಾಜಗಹೇ ಏಕೋ ಮಗಧರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಿಗಗಣಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗಿನೀ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಕಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ, ಇಮಂ ತೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಅಸುಕವೇಲಾಯ ನಾಮ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಮಾತುಲೇನ ವುತ್ತವೇಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ ಬದ್ಧರವಂ ರವಿ, ಮಿಗಗಣೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ ಪಾಸೇನ ಬದ್ಧೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಮಾತುಯಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಾ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ, ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ತೇ ಮಿಗಮಾಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ತ್ವಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಂ ಆಸಙ್ಕಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ತೇನ ಮಿಗಮಾಯಾ, ಇದಾನಿ ತಂ ಹಾಸಯಮಾನೋ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬. ‘‘ಮಿಗಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಮನೇಕಮಾಯಂ, ಅಟ್ಠಕ್ಖುರಂ ಅಡ್ಢರತ್ತಾಪಪಾಯಿಂ;

ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾಸ್ಸಸನ್ತೋ, ಛಹಿ ಕಲಾಹಿತಿಭೋತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಿಗನ್ತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಮಿಗಂ. ತಿಪಲ್ಲತ್ಥನ್ತಿ ಪಲ್ಲತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಯನಂ, ಉಭೋಹಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ ಉಜುಕಮೇವ ಚ ನಿಪನ್ನಕವಸೇನಾತಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಲ್ಲತ್ಥಂ ಅಸ್ಸ, ತೀಣಿ ವಾ ಪಲ್ಲತ್ಥಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥೋ, ತಂ ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಂ. ಅನೇಕಮಾಯನ್ತಿ ಬಹುಮಾಯಂ ಬಹುವಞ್ಚನಂ. ಅಟ್ಠಕ್ಖುರನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಾದೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಹಿ ಖುರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಅಡ್ಢರತ್ತಾಪಪಾಯಿನ್ತಿ ಪುರಿಮಯಾಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗಮ್ಮ ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಪಿವನತೋ ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಆಪಂ ಪಿವತೀತಿ ಅಡ್ಢರತ್ತಾಪಪಾಯೀ. ತಂ ಅಡ್ಢರತ್ತೇ ಅಪಾಯಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಮ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಮಿಗಂ ಅಹಂ ಸಾಧುಕಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ. ಕಥಂ? ಯಥಾ ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾಸ್ಸಸನ್ತೋ, ಛಹಿ ಕಲಾಹಿತಿಭೋತಿ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಹಞ್ಹಿ ತವ ಪುತ್ತಂ ತಥಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ, ಯಥಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪರಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇ ವಾತಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಾ ಅಲ್ಲೀನೇನ ಏಕೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಸೋತೇನ ತತ್ಥೇವ ಛಮಾಯಂ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ಛಹಿ ಕಲಾಹಿ ಲುದ್ದಕಂ ಅತಿಭೋತಿ, ಛಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ ವಞ್ಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಮಾಹಿ ಛಹಿ? ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಯ್ಯಾಯ, ಖುರೇಹಿ ತಿಣಪಂಸುಖಣನೇನ, ಜಿವ್ಹಾನಿನ್ನಾಮನೇನ ಉದರಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಭಾವಕರಣೇನ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ, ವಾತಸನ್ನಿರುಮ್ಭನೇನಾತಿ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ಪಾದೇನ ಪಂಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಭಿಮುಖಾಕಡ್ಢನೇನ, ಪಟಿಪಣಾಮನೇನ, ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸಞ್ಚರಣೇನ, ಉದರಂ ಉದ್ಧಂ ಪಕ್ಖಿಪನೇನ, ಅಧೋ ಅವಕ್ಖಿಪನೇನಾತಿ ಇಮಾಹಿ ಛಹಿ ಕಲಾಹಿ ಯಥಾ ಅತಿಭೋತಿ, ‘‘ಮತೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಞ್ಚೇತಿ, ಏವಂ ತಂ ಮಿಗಮಾಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಅಪರೋ ನಯೋ – ತಥಾ ನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿಂ, ಯಥಾ ಏಕೇನ ಸೋತೇನ ಛಮಾಸ್ಸಸನ್ತೋ ಛಹಿ ಕಲಾಹಿತಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ನಯೇಸು ದಸ್ಸಿತೇಹಿ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಕಲಾಹಿತಿ ಕಲಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಲುದ್ದಂ ವಞ್ಚೇಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೋತೀತಿ ಭಗಿನಿಂ ಆಲಪತಿ. ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋತಿ ಏವಂ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಞ್ಚನಕಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಮಿಗಮಾಯಾಯ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗಿನಿಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತಿ.

ಸೋಪಿ ಮಿಗಪೋತಕೋ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧೋ ಅವಿಪ್ಫನ್ದಿತ್ವಾಯೇವ ಭೂಮಿಯಂ ಮಹಾಫಾಸುಕಪಸ್ಸೇನ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಪಾದಾನಂ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಖುರೇಹೇವ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಂಸುಞ್ಚ ತಿಣಾನಿ ಚ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಂ ನಿನ್ನಾಮೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಖೇಳಕಿಲಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಉದರಂ ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ವಾತಂ ಸಞ್ಚರಾಪೇನ್ತೋ ಉಪರಿಮನಾಸಿಕಾಸೋತೇನ ವಾತಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇಸುಂ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಾಕಾ ನಿಲೀಯಿಂಸು. ಲುದ್ದೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದರಂ ಹತ್ಥೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಪಾತೋವ ಬದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪೂತಿಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನರಜ್ಜುಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥೇವದಾನಿ ನಂ ಉಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಗಹೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ಮಿಗಪೋತಕೋಪಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಂ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾವಾತೇನ ಛಿನ್ನವಲಾಹಕೋ ವಿಯ ವೇಗೇನ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಹುಲೋ ಇದಾನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಮಿಗಪೋತಕೋ ರಾಹುಲೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಾತಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಮಾತುಲಮಿಗೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ.

[೧೭] ೭. ಮಾಲುತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಳೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಜುಣ್ಹೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದ್ವೇ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಕೋಸಲಜನಪದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾವಾಸೇ ವಸನ್ತಿ. ಏಕೋ ಕಾಳತ್ಥೇರೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ಜುಣ್ಹತ್ಥೇರೋ ನಾಮ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಜುಣ್ಹೋ ಕಾಳಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಭನ್ತೇ ಕಾಳ, ಸೀತಂ ನಾಮ ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಾಳೇ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಕಾಳೋ ಜುಣ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ ಜುಣ್ಹ, ಸೀತಂ ನಾಮ ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಜುಣ್ಹೇ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸೀತಂ ನಾಮ ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿಂ, ಭವಸಙ್ಖೇಪಗತತ್ತಾ ಪನ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಸೀಹೋ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಚ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಾ ಏಕಿಸ್ಸಾಯೇವ ಗುಹಾಯ ವಸನ್ತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಸತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇಸಂ ಸಹಾಯಕಾನಂ ಸೀತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿವಾದೋ ಉದಪಾದಿ. ಬ್ಯಗ್ಘೋ ‘‘ಕಾಳೇಯೇವ ಸೀತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೀಹೋ ‘‘ಜುಣ್ಹೇಯೇವ ಸೀತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭. ‘‘ಕಾಳೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಜುಣ್ಹೇ, ಯದಾ ವಾಯತಿ ಮಾಲುತೋ;

ವಾತಜಾನಿ ಹಿ ಸೀತಾನಿ, ಉಭೋತ್ಥಮಪರಾಜಿತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಳೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಜುಣ್ಹೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ವಾ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ವಾ. ಯದಾ ವಾಯತಿ ಮಾಲುತೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದೋ ವಾತೋ ವಾಯತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸೀತಂ ಹೋತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ವಾತಜಾನಿ ಹಿ ಸೀತಾನಿ, ಯಸ್ಮಾ ವಾತೇ ವಿಜ್ಜನ್ತೇಯೇವ ಸೀತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕಾಳಪಕ್ಖೋ ವಾ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೋ ವಾ ಏತ್ಥ ಅಪಮಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಭೋತ್ಥಮಪರಾಜಿತಾತಿ ಉಭೋಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಹೇ ಅಪರಾಜಿತಾತಿ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ಸಹಾಯಕೇ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ದ್ವೇಪಿ ಥೇರಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಕಾಳೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಹೋ ಜುಣ್ಹೋ, ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಾಲುತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ.

[೧೮] ೮. ಮತಕಭತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಚೇ ಸತ್ತಾ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮತಕಭತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹೂ ಅಜೇಳಕಾದಯೋ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕಾಲಕತೇ ಞಾತಕೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮತಕಭತ್ತಂ ನಾಮ ದೇನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಏತರಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹೂ ಪಾಣೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮತಕಭತ್ತಂ ನಾಮ ದೇನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ಥ ವುಡ್ಢೀ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಮತಕಭತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಕತೇಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇ ಕಾಚಿ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಆಕಾಸೇ ನಿಸಜ್ಜ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಆದೀನವಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿಕೇ ಏತಂ ಕಮ್ಮಂ ಜಹಾಪೇಸುಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ಭವಸಙ್ಖೇಪಗತತ್ತಾ ಪುನ ಪಾತುಭೂತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಏಕೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಮತಕಭತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಏಳಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಇಮಂ ಏಳಕಂ ನದಿಂ ನೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಣ್ಠೇ ಮಾಲಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕಂ ದತ್ವಾ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಠಪೇಸುಂ. ಸೋ ಏಳಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ದುಕ್ಖಾ ಅಜ್ಜ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಮತ್ತಿಕಾಘಟಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಮಯಾ ಲದ್ಧದುಕ್ಖಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಪರೋದಿ.

ಅಥ ನಂ ತೇ ಮಾಣವಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ಸಮ್ಮ ಏಳಕ, ತ್ವಂ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಹಸಿ ಚೇವ ರೋದಿ ಚ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಹಸಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪರೋದೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಆಚರಿಯೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಳಕಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಏಳಕ, ಹಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ರೋದೀ’’ತಿ? ಏಳಕೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಜಾತಿಸ್ಸರಞಾಣೇನ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುಬ್ಬೇ ತಾದಿಸೋವ ಮನ್ತಜ್ಝಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ‘ಮತಕಭತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏಕಂ ಏಳಕಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮತಕಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿಂ, ಸ್ವಾಹಂ ಏಕಸ್ಸ ಏಳಕಸ್ಸ ಘಾತಿತತ್ತಾ ಏಕೇನೂನೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಅತ್ತಭಾವಸತೇಸು ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ ಪಾಪುಣಿಂ, ಅಯಂ ಮೇ ಕೋಟಿಯಂ ಠಿತೋ ಪಞ್ಚಸತಿಮೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಸ್ವಾಹಂ ‘ಅಜ್ಜ ಏವರೂಪಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಹಸಿಂ. ರೋದನ್ತೋ ಪನ ‘ಅಹಂ ತಾವ ಏಕಂ ಏಳಕಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಸೀಸಚ್ಛೇದದುಕ್ಖಂ ಪತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ತಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯಂ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಅಹಂ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಸೀಸಚ್ಛೇದದುಕ್ಖಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ತಯಿ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ರೋದಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏಳಕ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ನಾಹಂ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಯಿ ಮಾರೇನ್ತೇಪಿ ಅಮಾರೇನ್ತೇಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಮರಣಾ ಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏಳಕ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಹಂ ತೇ ಆರಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ತವ ಆರಕ್ಖೋ, ಮಯಾ ಕತಪಾಪಂ ಪನ ಮಹನ್ತಂ ಬಲವ’’ನ್ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏಳಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಏಳಕಂ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಮಾರೇತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಆದಾಯ ಏಳಕೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಿ. ಏಳಕೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮತ್ತೋವ ಏಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತಗುಮ್ಬೇ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾನಿ ಖಾದಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ಅಸನಿ ಪತಿ, ತತೋ ಏಕಾ ಪಾಸಾಣಸಕಲಿಕಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಳಕಸ್ಸ ಪಸಾರಿತಗೀವಾಯ ಪತಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿ, ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸೋ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ತಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಏವಂ ಪಾಪಸ್ಸ ಫಲಂ ಜಾನಮಾನಾ ಅಪ್ಪೇವನಾಮ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ನ ಕರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮. ‘‘ಏವಂ ಚೇ ಸತ್ತಾ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ದುಕ್ಖಾಯಂ ಜಾತಿಸಮ್ಭವೋ;

ನ ಪಾಣೋ ಪಾಣಿನಂ ಹಞ್ಞೇ, ಪಾಣಘಾತೀ ಹಿ ಸೋಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏವಂ ಚೇ ಸತ್ತಾ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಏವಂ ಚೇ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ. ಕಥಂ? ದುಕ್ಖಾಯಂ ಜಾತಿಸಮ್ಭವೋತಿ ಅಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಜಾತಿ ಚ ಜಾತಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಡ್ಢಿಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮ್ಭವೋ ಚ ಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಅಪ್ಪಿಯಸಮ್ಪಯೋಗಪಿಯವಿಪ್ಪಯೋಗಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದಾದೀನಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ವತ್ಥುಭೂತತ್ತಾ ‘‘ದುಕ್ಖೋ’’ತಿ ಯದಿ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ. ನ ಪಾಣೋ ಪಾಣಿನಂ ಹಞ್ಞೇತಿ ‘‘ಪರಂ ವಧನ್ತೋ ಜಾತಿಸಮ್ಭವೇ ವಧಂ ಲಭತಿ, ಪೀಳೇನ್ತೋ ಪೀಳಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಭವಸ್ಸ ದುಕ್ಖವತ್ಥುತಾಯ ದುಕ್ಖಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಕೋಚಿ ಪಾಣೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಣಿನಂ ನ ಹಞ್ಞೇ, ಸತ್ತೋ ಸತ್ತಂ ನ ಹನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಪಾಣಘಾತೀ ಹಿ ಸೋಚತೀತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀಸು ಛಸು ಪಯೋಗೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಯೋಗೇನ ಪರಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದನೇನ ಪಾಣಘಾತೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಟ್ಠಸು ಮಹಾನಿರಯೇಸು ಸೋಳಸಸು ಉಸ್ಸದನಿರಯೇಸು ನಾನಪ್ಪಕಾರಾಯ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಅಸುರಕಾಯೇತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನ್ತೋನಿಜ್ಝಾಯನಲಕ್ಖಣೇನ ಸೋಕೇನ ಸೋಚತಿ. ಯಥಾ ವಾಯಂ ಏಳಕೋ ಮರಣಭಯೇನ ಸೋಚತಿ, ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸೋಚತೀತಿಪಿ ಞತ್ವಾ ನ ಪಾಣೋ ಪಾಣಿನಂ ಹಞ್ಞೇ, ಕೋಚಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ಮೋಹೇನ ಪನ ಮೂಳ್ಹಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅನ್ಧೀಕತಾ ಇಮಂ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ನಿರಯಭಯೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿರಯಭಯಭೀತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರಮಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ, ಮಹಾಜನೋಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವನಗರಂ ಪೂರೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮತಕಭತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ.

[೧೯] ೯. ಆಯಾಚಿತಭತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಚೇ ಮುಚ್ಚೇ ಪೇಚ್ಚ ಮುಚ್ಚೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವತಾನಂ ಆಯಾಚನಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಾ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಪಾಣೇ ವಧಿತ್ವಾ ದೇವತಾನಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥಾನನ್ತರಾಯೇನ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಆಗತಾ ‘‘ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಇದಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಬಹೂ ಪಾಣೇ ವಧಿತ್ವಾ ಆಯಾಚನತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಭಗವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಠಿತನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬಹೂ ಪಾಣೇ ವಧಿತ್ವಾ ‘‘ಆಯಾಚನತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಗತೋ. ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಖನ್ಧವಿಟಪೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯. ‘‘ಸಚೇ ಮುಚ್ಚೇ ಪೇಚ್ಚ ಮುಚ್ಚೇ, ಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಹಿ ಬಜ್ಝತಿ;

ನ ಹೇವಂ ಧೀರಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಮುತ್ತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಚೇ ಮುಚ್ಚೇ ಪೇಚ್ಚ ಮುಚ್ಚೇತಿ ಭೋ ಪುರಿಸ, ತ್ವಂ ಸಚೇ ಮುಚ್ಚೇ ಯದಿ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋಸಿ. ಪೇಚ್ಚ ಮುಚ್ಚೇತಿ ಯಥಾ ಪರಲೋಕೇ ನ ಬಜ್ಝಸಿ, ಏವಂ ಮುಚ್ಚಾಹಿ. ಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಹಿ ಬಜ್ಝತೀತಿ ಯಥಾ ಪನ ತ್ವಂ ಪಾಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಏವಂ ಮುಚ್ಚಮಾನೋ ಹಿ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಬಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ನ ಹೇವಂ ಧೀರಾ ಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಯೇ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ, ತೇ ಏವಂ ಪಟಿಸ್ಸವತೋ ನ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏವರೂಪಾ ಹಿ ಮುತ್ತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಬನ್ಧನಂ, ಏಸಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಬಾಲಸ್ಸ ಬನ್ಧನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ ಏವರೂಪಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಾ ವಿರತಾ ಧಮ್ಮಂ ಚರಿತ್ವಾ ದೇವನಗರಂ ಪೂರಯಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಆಯಾಚಿತಭತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ.

[೨೦] ೧೦. ನಳಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ದಿಸ್ವಾ ಪದಮನುತ್ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ನಳಕಪಾನಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ನಳಕಪಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಕೇತಕವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ನಳದಣ್ಡಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ನಳಕಪಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಸೂಚಿಘರತ್ಥಾಯ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ನಳದಣ್ಡಕೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಛಿದ್ದೇ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಸೂಚಿಘರತ್ಥಾಯ ನಳದಣ್ಡಕೇ ಗಣ್ಹಾಪೇಮ, ತೇ ಮೂಲತೋ ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಛಿದ್ದಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪೋರಾಣಕಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಸೋ ವನಸಣ್ಡೋ ಅರಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಏಕೋ ದಕರಕ್ಖಸೋ ಓತಿಣ್ಣೋತಿಣ್ಣೇ ಖಾದತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರೋಹಿತಮಿಗಪೋತಕಪ್ಪಮಾಣೋ ಕಪಿರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತವಾನರಪರಿವುತೋ ಯೂಥಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ. ಸೋ ವಾನರಗಣಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ತಾತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಸರುಕ್ಖಾಪಿ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಂ ಫಲಾಫಲಂ ಖಾದನ್ತಾ ವಾ ಅಪೀತಪುಬ್ಬಂ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಾ ವಾ ಮಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಅಗತಪುಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಗತಾ ತತ್ಥ ಬಹುದೇವ ದಿವಸಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಗವೇಸಮಾನಾ ಏಕಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಅಪಿವಿತ್ವಾವ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತಾತಾ, ಪಾನೀಯಂ ನ ಪಿವಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಸುಟ್ಠು, ತಾತಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪದಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಓತಿಣ್ಣಮೇವ ಪಸ್ಸಿ, ನ ಉತ್ತಿಣ್ಣಂ. ಸೋ ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಏಸಾ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸುಟ್ಠು ವೋ ಕತಂ, ತಾತಾ, ಪಾನೀಯಂ ಅಪಿವನ್ತೇಹಿ, ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ದಕರಕ್ಖಸೋಪಿ ತೇಸಂ ಅನೋತರಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ನೀಲೋದರೋ ಪಣ್ಡರಮುಖೋ ಸುರತ್ತಹತ್ಥಪಾದೋ ಬೀಭಚ್ಛದಸ್ಸನೋ ಹುತ್ವಾ ಉದಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನಿಸಿನ್ನಾತ್ಥ, ಓತರಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ತ್ವಂ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತದಕರಕ್ಖಸೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತಿಣ್ಣಕೇ ಲಭಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಲಭಾಮಿ, ಅಹಂ ಇಧೋತಿಣ್ಣಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಕುಣಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಮುಞ್ಚಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಮಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ತುಯ್ಹಂ ಖಾದಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಾನೀಯಂ ಪನ ಪಿವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ, ನ ಚ ತೇ ವಸಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಥಂ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಮಞ್ಞಸಿ ‘‘ಓತರಿತ್ವಾ ಪಿವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಞ್ಹಿ ಅನೋತರಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿಪಿ ಏಕಮೇಕಂ ನಳದಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಲನಾಳೇನ ಉದಕಂ ಪಿವನ್ತಾ ವಿಯ ತವ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ನೋ ತ್ವಂ ಖಾದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಪುರಿಮಪದದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ –

೨೦. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ಪದಮನುತ್ತಿಣ್ಣಂ, ದಿಸ್ವಾನೋತರಿತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಕಪಿರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಉತ್ತಿಣ್ಣಪದಂ ನಾದ್ದಸ, ಓತರಿತಂ ಪನ ಓತಿಣ್ಣಪದಮೇವ ಅದ್ದಸ. ಏವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪದಂ ಅನುತ್ತಿಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾನ ಓತರಿತಂ ಪದಂ ‘‘ಅದ್ಧಾಯಂ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಸಪರಿಸೋ ಆಹ –

‘‘ನಳೇನ ವಾರಿಂ ಪಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ;

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಯಂ ತವ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ನಳೇನ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಪುನ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ನೇವ ಮಂ ತ್ವಂ ವಧಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ;

ಏವಂ ನಳೇನ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಂ ಸಪರಿಸಮ್ಪಿ ಮಂ ತ್ವಂ ನೇವ ವಧಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಂ ನಳದಣ್ಡಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಮುಖೇನ ಧಮಿ, ನಳೋ ಅನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಣ್ಠಿಂ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಸುಸಿರೋ ಅಹೋಸಿ. ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅಪರಮ್ಪಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮುಖೇನ ಧಮಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಜಾತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಳಾ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಹಿತೂಪಚಾರಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಿಜ್ಝತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತನಳಾ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದಾ ಜಾತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಪ್ಪೇ ಚತ್ತಾರಿ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ನಾಮ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಚನ್ದೇ ಸಸಲಕ್ಖಣಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಕಪ್ಪಂ ಠಸ್ಸತಿ, ವಟ್ಟಕಜಾತಕೇ ಅಗ್ಗಿನೋ ನಿಬ್ಬುತಟ್ಠಾನಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಕಪ್ಪಂ ಅಗ್ಗಿ ನ ಝಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಘಟೀಕಾರನಿವೇಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಕಪ್ಪಂ ಅನೋವಸ್ಸಕಂ ಠಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತನಳಾ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಕಪ್ಪಂ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ನಾಮ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏಕಂ ನಳಂ ಆದಾಯ ನಿಸೀದಿ. ತೇಪಿ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾನರಾ ಏಕೇಕಂ ಆದಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತೇಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ನಳೇನ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇ ತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಪಿವಿಂಸು. ಏವಂ ತೇಹಿ ಪಾನೀಯೇ ಪಿವಿತೇ ದಕರಕ್ಖಸೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅನತ್ತಮನೋ ಸಕನಿವೇಸನಮೇವ ಗತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಸಪರಿವಾರೋ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಪಾವಿಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪನ ‘‘ಇಮೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಳಾನಂ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದಭಾವೋ ನಾಮ ಮಯ್ಹಮೇವೇತಂ ಪೋರಾಣಕಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದಕರಕ್ಖಸೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾನರಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಉಪಾಯಕುಸಲೋ ಪನ ಕಪಿರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ನಳಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ.

ಸೀಲವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ನಿಗ್ರೋಧಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಕಣ್ಡಿ, ವಾತಮಿಗಂ ಖರಾದಿಯಂ;

ತಿಪಲ್ಲತ್ಥಂ ಮಾಲುತಞ್ಚ, ಮತಭತ್ತ ಅಯಾಚಿತಂ;

ನಳಪಾನನ್ತಿ ತೇ ದಸಾತಿ.