೨. ಗನ್ಧಾರವಗ್ಗೋ

[೪೦೬] ೧. ಗನ್ಧಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಹಿತ್ವಾ ಗಾಮಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಭೇಸಜ್ಜಸನ್ನಿಧಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಪನ ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ಆಯಸ್ಮತಾ ಹಿ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೇನ ಆರಾಮಿಕಕುಲಂ ಮೋಚೇತುಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಾಸಾದೇ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಸೋವಣ್ಣಮಯೇ ಕತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಸೋ ತಾನಿ ಪರಿಸಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಪರಿಸಾ ಪನಸ್ಸ ಬಾಹುಲ್ಲಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಕೋಳಮ್ಬೇಪಿ ಘಟೇಪಿ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾಯೋಪಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಿಚ್ಛಾ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಅನ್ತೋಕೋಟ್ಠಾಗಾರಿಕಾ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಗಿಲಾನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೨೨-೬೨೩) ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಬಾಹಿರಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸೀಲಮತ್ತಕಂ ರಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ಲೋಣಸಕ್ಖರಮತ್ತಕಂ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯ ನಿದಹನ್ತೇ ಗರಹಿಂಸು, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದುತಿಯತತಿಯದಿವಸತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೋನ್ತಾ ಅಯುತ್ತಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ಧಾರರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಮಜ್ಝಿಮಪದೇಸೇಪಿ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ವಿದೇಹೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತೇ ದ್ವೇಪಿ ರಾಜಾನೋ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಥಿರವಿಸ್ಸಾಸಾ ಅಹೇಸುಂ. ತದಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಿಂಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಾ ಗನ್ಧಾರರಾಜಾ ಪುಣ್ಣಮುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲೋ ಮಹಾತಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಪಲ್ಲಙ್ಕಮಜ್ಝಗತೋ ವಿವಟೇನ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇನ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಧಮ್ಮತ್ಥಯುತ್ತಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗಗನತಲಂ ಅತಿಲಙ್ಘನ್ತಮಿವ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ರಾಹು ಅವತ್ಥರಿ, ಚನ್ದಪ್ಪಭಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ಚನ್ದಾಲೋಕಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಚನ್ದಸ್ಸ ರಾಹುನಾ ಗಹಿತಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಚನ್ದಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಚನ್ದೋ ಆಗನ್ತುಕಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ನಿಪ್ಪಭೋ ಜಾತೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪೇಸ ರಾಜಪರಿವಾರೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಾಹಂ ರಾಹುನಾ ಗಹಿತಚನ್ದೋ ವಿಯ ನಿಪ್ಪಭೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ವಿಸುದ್ಧೇ ಗಗನತರೇ ವಿರೋಚನ್ತಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ಮೇ ಪರೇನ ಓವದಿತೇನ, ಕುಲೇ ಚ ಗಣೇ ಚ ಅಲಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಓವದನ್ತೋ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಮೇ ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಇಚ್ಛಥ, ತಂ ರಾಜಾನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ರಜ್ಜಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ಸೋ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನರತಿಸಮಪ್ಪಿತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ.

ವಿದೇಹರಾಜಾಪಿ ‘‘ಸುಖಂ ಮೇ ಸಹಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಾಣಿಜೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸಹಾಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಅಹಂ ರಜ್ಜೇನ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ತಯೋಜನಿಕೇ ಮಿಥಿಲನಗರೇ ತಿಯೋಜನಸತಿಕೇ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಸೋಳಸಸು ಗಾಮಸಹಸ್ಸೇಸು ಪೂರಿತಾನಿ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ, ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಾ ಚ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಫಲಭೋಜನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಪ್ಪವತ್ತವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಮವತ್ತಚಾರಂ ಚರನ್ತಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಮಾಗಚ್ಛಿಂಸು, ನ ಪನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು, ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಏಕತೋವ ಸಮಪ್ಪವತ್ತವಾಸಂ ವಸಿಂಸು. ತದಾ ವಿದೇಹತಾಪಸೋ ಗನ್ಧಾರತಾಪಸಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ. ತೇಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮತ್ಥಯುತ್ತಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಗಗನತಲೇ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ರಾಹು ಅವತ್ಥರಿ. ವಿದೇಹತಾಪಸೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಚನ್ದಸ್ಸ ಪಭಾ ನಟ್ಠಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ರಾಹುನಾ ಗಹಿತಂ ಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸ ಆಚರಿಯ, ಚನ್ದಂ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪ್ಪಭಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕ ಅಯಂ ರಾಹು ನಾಮ ಚನ್ದಸ್ಸೇಕೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ, ವಿರೋಚಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ರಾಹುಗಹಿತಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇನ ನಿಪ್ಪಭಂ ಜಾತಂ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ, ಯಾವ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ರಾಹು ವಿಯ ಇದಂ ನಿಪ್ಪಭಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಾವ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತದೇವ ರಾಹುಗಹಿತಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ. ‘‘ಆಚರಿಯ, ತ್ವಂ ಗನ್ಧಾರರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅಹಮ್ಪಿ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಮಿಥಿಲನಗರೇ ವಿದೇಹರಾಜಾ ನಾಮ, ನನು ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ? ಅಹಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಮಹನ್ತಂ ಗುಣಂ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ. ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತಿವಿಯ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಪವತ್ತಫಲಭೋಜನಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿಂಸು. ತತ್ಥ ದೀಘರತ್ತಂ ವಸಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಮನುಸ್ಸಾ ತೇಸಂ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ರತ್ತಿದಿವಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಸಾಪೇಸುಂ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಪಿ ನೇಸಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಕರಣತ್ಥಾಯ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇಸುಂ. ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ತಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ತೇಸಂ ಆಹಾರಂ ದದಮಾನಾ ಏಕದಾ ಲೋಣಂ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಏಕದಾ ಪಣ್ಣಪುಟೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಏಕದಾ ಅಲೋಣಕಾಹಾರಮೇವ ದೇನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಪಣ್ಣಪುಟೇ ಬಹುತರಂ ಲೋಣಂ ಅದಂಸು. ವಿದೇಹತಾಪಸೋ ಲೋಣಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಕಾಲೇ ಪಹೋನಕಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಪಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ಪಣ್ಣಪುಟೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಲೋಣಕದಿವಸೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಿಣವಟ್ಟಿಕಅನ್ತರೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅಲೋಣಕೇ ಆಹಾರೇ ಲದ್ಧೇ ವಿದೇಹೋ ಗನ್ಧಾರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ದತ್ವಾ ತಿಣವಟ್ಟಿಕಅನ್ತರತೋ ಲೋಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಲೋಣಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಜ್ಜ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಲೋಣಂ ನ ದಿನ್ನಂ, ತ್ವಂ ಕುತೋ ಲಭಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಚರಿಯ, ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹುಂ ಲೋಣಮದಂಸು, ಅಥಾಹಂ ‘ಅಲೋಣಕದಿವಸೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅತಿರೇಕಂ ಲೋಣಂ ಠಪೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮೋಘಪುರಿಸ, ತಿಯೋಜನಸತಿಕಂ ವಿದೇಹರಟ್ಠಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಕಿಞ್ಚನಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಲೋಣಸಕ್ಖರಾಯ ತಣ್ಹಂ ಜನೇಸೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಓವದನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೬. ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಗಾಮಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಸೋಳಸ;

ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಫೀತಾನಿ, ಸನ್ನಿಧಿಂ ದಾನಿ ಕುಬ್ಬಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನೀತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾದಿರತನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಚೇವ ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಚ ಧಞ್ಞಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ಚ. ಫೀತಾನೀತಿ ಪೂರಾನಿ. ಸನ್ನಿಧಿಂ ದಾನಿ ಕುಬ್ಬಸೀತಿ ಇದಾನಿ ‘‘ಸ್ವೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತಿಯದಿವಸೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲೋಣಮತ್ತಂ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೋಸೀತಿ.

ವಿದೇಹೋ ಏವಂ ಗರಹಿಯಮಾನೋ ಗರಹಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಮಯ್ಹಮೇವ ದೋಸಂ ಪಸ್ಸಥ, ನನು ತುಮ್ಹೇ ‘ಕಿಂ ಮೇ ಪರೇನ ಓವದಿತೇನ, ಅತ್ತಾನಮೇವ ಓವದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಇದಾನಿ ಮಂ ಕಸ್ಮಾ ಓವದಥಾ’’ತಿ ಚೋದೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೭. ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಾರವಿಸಯಂ, ಪಹೂತಧನಧಾರಿಯಂ;

ಪಸಾಸನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಇಧ ದಾನಿ ಪಸಾಸಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಸಾಸನತೋತಿ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀದಾನತೋ. ಇಧ ದಾನೀತಿ ಇದಾನಿ ಇಧ ಅರಞ್ಞೇ ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಓವದಥಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೮. ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಭಣಾಮಿ ವೇದೇಹ, ಅಧಮ್ಮೋ ಮೇ ನ ರುಚ್ಚತಿ;

ಧಮ್ಮಂ ಮೇ ಭಣಮಾನಸ್ಸ, ನ ಪಾಪಮುಪಲಿಮ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಭಾವಂ, ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಣ್ಣಿತಂ ಪಸತ್ಥಂ ಕಾರಣಮೇವ. ಅಧಮ್ಮೋ ಮೇ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಅಸಭಾವೋ ಮಯ್ಹಂ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ರುಚ್ಚತಿ. ನ ಪಾಪಮುಪಲಿಮ್ಪತೀತಿ ಮಮ ಸಭಾವಮೇವ ಕಾರಣಮೇವ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾಪಂ ನಾಮ ಹದಯೇ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಅಲ್ಲೀಯತಿ. ಓವಾದದಾನಂ ನಾಮೇತಂ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪವೇಣೀ. ತೇಹಿ ದಿನ್ನೋವಾದಂ ಬಾಲಾ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಓವಾದದಾಯಕಸ್ಸ ಪನ ಪಾಪಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

‘‘ನಿಧೀನಂವ ಪವತ್ತಾರಂ, ಯಂ ಪಸ್ಸೇ ವಜ್ಜದಸ್ಸಿನಂ;

ನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾದಿಂ ಮೇಧಾವಿಂ, ತಾದಿಸಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಭಜೇ;

ತಾದಿಸಂ ಭಜಮಾನಸ್ಸ, ಸೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ ನ ಪಾಪಿಯೋ.

‘‘ಓವದೇಯ್ಯಾನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ಅಸಬ್ಭಾ ಚ ನಿವಾರಯೇ;

ಸತಞ್ಹಿ ಸೋ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಸತಂ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಿಯೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೭೬-೭೭);

ವಿದೇಹತಾಪಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಥೇನ್ತೇನಪಿ ಪರಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ರೋಸೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತ್ವಂ ಮಂ ಕುಣ್ಠಸತ್ಥಕೇನ ಮುಣ್ಡೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅತಿಫರುಸಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೯. ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಣ್ಣೇನ, ಪರೋ ಲಭತಿ ರುಪ್ಪನಂ;

ಮಹತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ಚೇ ವಾಚಂ, ನ ತಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇನ ಕೇನಚೀತಿ ಧಮ್ಮಯುತ್ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ. ಲಭತಿ ರುಪ್ಪನನ್ತಿ ಘಟ್ಟನಂ ದುಸ್ಸನಂ ಕುಪ್ಪನಂ ಲಭತಿಯೇವ. ನ ತಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಂ ಯಾಯ ಸೋ ವಾಚಾಯ ದುಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮಹತ್ಥಿಯಂ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ವಾಚಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೦. ‘‘ಕಾಮಂ ರುಪ್ಪತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಭುಸಂವ ವಿಕಿರೀಯತು;

ಧಮ್ಮಂ ಮೇ ಭಣಮಾನಸ್ಸ, ನ ಪಾಪಮುಪಲಿಮ್ಪತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಮನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯುತ್ತಕಾರಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ಓವದಿಯಮಾನೋ ಏಕಂಸೇನೇವ ಕುಜ್ಝತು ವಾ ಮಾ ವಾ ಕುಜ್ಝತು, ಅಥ ವಾ ಭುಸಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ವಿಕಿರೀಯತು, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾಪಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ವೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ತಥಾ ಪರಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಆಮಕೇ ಆಮಕಮತ್ತೇ. ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಾಹಂ ಆನನ್ದ, ವಕ್ಖಾಮಿ, ಯೋ ಸಾರೋ ಸೋ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೯೬) ಇಮಸ್ಸ ಸುಗತೋವಾದಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಠತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಭಾಜನೇಸು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಆಮಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಪಕ್ಕಮೇವ ಭಾಜನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಭಾಜನಸದಿಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ತಂ ಓವದನ್ತೋ –

೮೧. ‘‘ನೋ ಚೇ ಅಸ್ಸ ಸಕಾ ಬುದ್ಧಿ, ವಿನಯೋ ವಾ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ;

ವನೇ ಅನ್ಧಮಹಿಂಸೋವ, ಚರೇಯ್ಯ ಬಹುಕೋ ಜನೋ.

೮೨. ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ ಪನಿಧೇಕಚ್ಚೇ, ಆಚೇರಮ್ಹಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ;

ತಸ್ಮಾ ವಿನೀತವಿನಯಾ, ಚರನ್ತಿ ಸುಸಮಾಹಿತಾ’’ತಿ. – ಇದಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ;

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಮ್ಮ ವೇದೇಹ, ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಚೇ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಿ ವಾ ಪಣ್ಡಿತೇ ಓವಾದದಾಯಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಚಾರಪಣ್ಣತ್ತಿವಿನಯೋ ವಾ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯಥಾ ತಿಣಲತಾದಿಗಹನೇ ವನೇ ಅನ್ಧಮಹಿಂಸೋ ಗೋಚರಾಗೋಚರಂ ಸಾಸಙ್ಕನಿರಾಸಙ್ಕಞ್ಚ ಠಾನಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಚರತಿ, ತಥಾ ತುಮ್ಹಾದಿಸೋ ಬಹುಕೋ ಜನೋ ಚರೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಇಧ ಏಕಚ್ಚೇ ಸಕಾಯ ಬುದ್ಧಿಯಾ ರಹಿತಾ ಸತ್ತಾ ಆಚರಿಯಸನ್ತಿಕೇ ಆಚಾರಪಣ್ಣತ್ತಿಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪೇನ ವಿನಯೇನ ವಿನೀತತ್ತಾ ವಿನೀತವಿನಯಾ ಸುಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಚರನ್ತೀತಿ.

ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಇಮಿನಾ ಹಿ ಸತ್ತೇನ ಗಿಹಿನಾ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಾನುರೂಪಾ, ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಾನುರೂಪಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಗಿಹಿನೋಪಿ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಾನುರೂಪೇಸು ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀಸು ಸಿಕ್ಖಿತಾವ ಸಮ್ಪನ್ನಾಜೀವಾ ಹುತ್ವಾ ಸುಸಮಾಹಿತಾ ಚರನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾನುರೂಪೇಸು ಪಾಸಾದಿಕೇಸು ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾದೀಸು ಅಧಿಸೀಲಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖಿತಾವ ವಿಗತವಿಕ್ಖೇಪಾ ಸುಸಮಾಹಿತಾ ಚರನ್ತಿ. ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ –

‘‘ಬಾಹುಸಚ್ಚಞ್ಚ ಸಿಪ್ಪಞ್ಚ, ವಿನಯೋ ಚ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ;

ಸುಭಾಸಿತಾ ಚ ಯಾ ವಾಚಾ, ಏತಂ ಮಙ್ಗಲಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ. (ಖು. ಪಾ. ೫.೫; ಸು. ನಿ. ೨೬೪);

ತಂ ಸುತ್ವಾ ವೇದೇಹತಾಪಸೋ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂ ಓವದಥ ಅನುಸಾಸಥ, ಅಹಂ ಅನಧಿವಾಸನಜಾತಿಕತಾಯ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿಂ, ತಂ ಮೇ ಖಮಥಾ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಖಮಾಪೇಸಿ. ತೇ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಅಗಮಂಸು. ತತ್ರ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವೇದೇಹತಾಪಸಸ್ಸ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಇತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವೇದೇಹೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಗನ್ಧಾರರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸೀ’’ನ್ತಿ.

ಗನ್ಧಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೪೦೭] ೨. ಮಹಾಕಪಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಕಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಭದ್ದಸಾಲಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೨.೧೩ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಞಾತಕಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಚರತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ಞಾತೀನಂ ಅತ್ಥಂ ಚರಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಪಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪನ್ನೋ ಥಾಮಬಲೂಪೇತೋ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಿಬಲಪರಿಮಾಣೋ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಕಪಿಗಣಪರಿವುತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಸತಿ. ತತ್ಥ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಖಾವಿಟಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೋ ಬಹಲಪತ್ತೋ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ವಿಯ ಸಮುಗ್ಗತೋ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ ‘‘ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಧುರಾನಿ ಫಲಾನಿ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧರಸಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಮಹನ್ತಕುಮ್ಭಪ್ಪಮಾಣಾನಿ. ತಸ್ಸ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಖಾಯ ಫಲಾನಿ ಥಲೇ ಪತನ್ತಿ, ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಖಾಯ ಗಙ್ಗಾಜಲೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಾಖಾನಂ ಫಲಾನಿ ಮಜ್ಝೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪತನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಪಿಗಣಂ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ಫಲಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉದಕೇ ಪತಿತಂ ಫಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉದಕಮತ್ಥಕೇ ಸಾಖಾಯ ಏಕಫಲಮ್ಪಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಕಾಲೇ ಕಳಾಯಮತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖಾದಾಪೇತಿ ಚೇವ ಪಾತಾಪೇತಿ ಚ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಸೀತಿವಾನರಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅದಿಟ್ಠಂ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಏಕಂ ಪಕ್ಕಫಲಂ ನದಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಞ್ಚ ಅಧೋ ಚ ಜಾಲಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತಸ್ಸ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಉದ್ಧಂಜಾಲೇ ಲಗ್ಗಿ. ರಞ್ಞೋ ದಿವಸಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಗಮನಸಮಯೇ ಕೇವಟ್ಟಾ ಜಾಲಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಫಲಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ.

ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂಫಲಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಜಾನಾಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ವನಚರಕಾ, ದೇವಾ’’ತಿ. ಸೋ ವನಚರಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಾ ‘‘ಅಮ್ಬಪಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಛುರಿಕಾಯ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ವನಚರಕೇ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಖಾದಿ, ಇತ್ಥಾಗಾರಸ್ಸಾಪಿ ಅಮಚ್ಚಾನಮ್ಪಿ ದಾಪೇಸಿ. ರಞ್ಞೋ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕರಸೋ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ವನಚರಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ನದೀತೀರೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಬಹೂ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟೇ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ವನಚರಕೇಹಿ ದೇಸಿತಮಗ್ಗೇನ ಉದ್ಧಂಸೋತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ದಿವಸಾನೀ’’ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಕಥಿತೋ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪನ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ದೇವ, ರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ವನಚರಕಾ ರಞ್ಞೋ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು. ರಾಜಾ ನಾವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ಪದಸಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸಯನಂ ಪಞ್ಞಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಕರಿಂಸು.

ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇಸು ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾನರಾ ಸಾಖಾಯ ಸಾಖಂ ಚರನ್ತಾ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಪಿಗಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಧನುಗ್ಗಹೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಏತೇ ಫಲಖಾದಕಾ ವಾನರಾ ನ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ತಥಾ ತೇ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಥ, ಸ್ವೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಚೇವ ವಾನರಮಂಸಞ್ಚ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಧನುಗ್ಗಹಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಸರೇ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ತೇ ದಿಸ್ವಾ ವಾನರಾ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ‘ಪಲಾಯನಮಕ್ಕಟೇ ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ರುಕ್ಖಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಧನುಗ್ಗಹಾ ಠಿತಾ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ವೋ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾನರಗಣಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಉಗ್ಗತಸಾಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಗಙ್ಗಾಭಿಮುಖಂ ಗತಸಾಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಯನ್ತತೋ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಧನುಸತಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗುಮ್ಬಮತ್ಥಕೇ ಪತಿತ್ವಾ ತತೋ ಓರುಯ್ಹ ‘‘ಮಮಾಗತಟ್ಠಾನಂ ಏತ್ತಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಕಾಸಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವೇತ್ತಲತಂ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ರುಕ್ಖೇ ಬಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಆಕಾಸಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಟಿಯಂ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನಂ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ.

ಸೋ ತಂ ಲತಂ ಆದಾಯ ಏಕಂ ಕೋಟಿಂ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತರುಕ್ಖೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅತ್ತನೋ ಕಟಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಾತಚ್ಛಿನ್ನವಲಾಹಕೋ ವಿಯ ವೇಗೇನ ಧನುಸತಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಕಟಿಯಂ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಿತತ್ತಾ ರುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಅಮ್ಬಸಾಖಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಾನರಗಣಸ್ಸ ಸಞ್ಞಮದಾಸಿ ‘‘ಸೀಘಂ ಮಮ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಮದ್ದಮಾನಾ ವೇತ್ತಲತಾಯ ಸೋತ್ಥಿಗಮನಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾನರಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತಥಾ ಅಗಮಂಸು. ತದಾ ದೇವದತ್ತೋಪಿ ಮಕ್ಕಟೋ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಹೋತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಉಚ್ಚಂ ಸಾಖಂ ಆರುಯ್ಹ ವೇಗಂ ಜನೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿ. ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಹದಯಂ ಭಿಜ್ಜಿ, ಬಲವವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋಪಿ ತಂ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏಕಕೋವ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಅನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ವಾನರೇಹಿ ಚ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಚ ಕತಕಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತಿರಚ್ಛಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಮೇವ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಸೋ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ನ ಯುತ್ತಂ ಇಮಂ ಕಪಿರಾಜಾನಂ ನಾಸೇತುಂ, ಉಪಾಯೇನ ನಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತೋಗಙ್ಗಾಯ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಟ್ಟಕಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಓತಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಕಾಸಾವವತ್ಥಂ ಪತ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಫಾಣಿತೋದಕಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಸರೀರಂ ಸಹಸ್ಸಪಾಕತೇಲೇನ ಅಬ್ಭಞ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ಏಳಕಚಮ್ಮಂ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ನೀಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೩. ‘‘ಅತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಕಮಂ ಕತ್ವಾ, ಯೋ ಸೋತ್ಥಿಂ ಸಮತಾರಯಿ;

ಕಿಂ ತ್ವಂ ತೇಸಂ ಕಿಮೇ ತುಯ್ಹಂ, ಹೋನ್ತಿ ಏತೇ ಮಹಾಕಪೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಮ್ಭೋ ಮಹಾಕಪಿ, ಯೋ ತ್ವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಕಮಂ ಕತ್ವಾ ತುಲಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಇಮೇ ವಾನರೇ ಸೋತ್ಥಿಂ ಸಮತಾರಯಿ, ಖೇಮೇನ ಸನ್ತಾರೇಸಿ; ಕಿಂ ತ್ವಂ ತೇಸಂ ಹೋಸಿ, ಕಿಮೇ ತುಯ್ಹಂ ವಾ ಕಿಂಸು ಏತೇ ಹೋನ್ತೀತಿ?

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಓವದನ್ತೋ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೮೪. ‘‘ರಾಜಾಹಂ ಇಸ್ಸರೋ ತೇಸಂ, ಯೂಥಸ್ಸ ಪರಿಹಾರಕೋ;

ತೇಸಂ ಸೋಕಪರೇತಾನಂ, ಭೀತಾನಂ ತೇ ಅರಿನ್ದಮ.

೮೫. ‘‘ಉಲ್ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ವಿಸ್ಸಟ್ಠಧನುನೋ ಸತಂ;

ತತೋ ಅಪರಪಾದೇಸು, ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧಂ ಲತಾಗುಣಂ.

೮೬. ‘‘ಛಿನ್ನಬ್ಭಮಿವ ವಾತೇನ, ನುಣ್ಣೋ ರುಕ್ಖಂ ಉಪಾಗಮಿಂ;

ಸೋಹಂ ಅಪ್ಪಭವಂ ತತ್ಥ, ಸಾಖಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಅಗ್ಗಹಿಂ.

೮೭. ‘‘ತಂ ಮಂ ವಿಯಾಯತಂ ಸನ್ತಂ, ಸಾಖಾಯ ಚ ಲತಾಯ ಚ;

ಸಮನುಕ್ಕಮನ್ತಾ ಪಾದೇಹಿ, ಸೋತ್ಥಿಂ ಸಾಖಾಮಿಗಾ ಗತಾ.

೮೮. ‘‘ತಂ ಮಂ ನ ತಪತೇ ಬನ್ಧೋ, ಮತೋ ಮೇ ನ ತಪೇಸ್ಸತಿ;

ಸುಖಮಾಹರಿತಂ ತೇಸಂ, ಯೇಸಂ ರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ.

೮೯. ‘‘ಏಸಾ ತೇ ಉಪಮಾ ರಾಜ, ತಂ ಸುಣೋಹಿ ಅರಿನ್ದಮ;

ರಞ್ಞಾ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗಸ್ಸ, ಬಲಸ್ಸ ನಿಗಮಸ್ಸ ಚ;

ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸುಖಮೇಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಖತ್ತಿಯೇನ ಪಜಾನತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಾನರಾನಂ. ಭೀತಾನಂ ತೇತಿ ತವ ವಿಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಭೀತಾನಂ. ಅರಿನ್ದಮಾತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ರಾಜಾ ಹಿ ಚೋರಾದೀನಂ ಅರೀನಂ ದಮನತೋ ‘‘ಅರಿನ್ದಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಸ್ಸಟ್ಠಧನುನೋ ಸತನ್ತಿ ಅನಾರೋಪಿತಧನುಸತಪ್ಪಮಾಣಂ ಠಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಕಾಸೇ ಉಲ್ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತತೋ ಇಮಮ್ಹಾ ರುಕ್ಖಾ ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನತೋ. ಅಪರಪಾದೇಸೂತಿ ಪಚ್ಛಾಪಾದೇಸು. ಇದಂ ಕಟಿಭಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿ ಕಟಿಭಾಗೇ ತಂ ಲತಾಗುಣಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇಹಿ ಭೂಮಿಯಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಾತವೇಗೇನ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ನುಣ್ಣೋ ರುಕ್ಖಂ ಉಪಾಗಮಿನ್ತಿ ವಾತಚ್ಛಿನ್ನಂ ಅಬ್ಭಮಿವ ಅತ್ತನೋ ವೇಗಜನಿತೇನ ವಾತೇನ ನುಣ್ಣೋ. ಯಥಾ ವಾತಚ್ಛಿನ್ನಬ್ಭಂ ವಾತೇನ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವೇಗೇನ ನುಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ಉಪಾಗಮಿಂ. ಅಪ್ಪಭವನ್ತಿ ಸೋ ಅಹಂ ತತ್ಥ ಆಕಾಸಪ್ಪದೇಸೇ ರುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೋ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಅಗ್ಗಹೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಯಾಯತನ್ತಿ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಯ ಚ ವೇತ್ತಲತಾಯ ಚ ವೀಣಾಯ ಭಮರತನ್ತಿ ವಿಯ ವಿತತಂ ಆಕಡ್ಢಿತಸರೀರಂ. ಸಮನುಕ್ಕಮನ್ತಾತಿ ಮಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಮಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದೇಹಿ ಅನುಕ್ಕಮನ್ತಾ ನಿರನ್ತರಮೇವ ಅಕ್ಕಮನ್ತಾ ಸೋತ್ಥಿಂ ಗತಾ. ತಂ ಮಂ ನ ತಪತೇ ಬನ್ಧೋತಿ ತಂ ಮಂ ನಾಪಿ ಸೋ ವಲ್ಲಿಯಾ ಬನ್ಧೋ ತಪತಿ, ನಾಪಿ ಇದಾನಿ ಮರಣಂ ತಪೇಸ್ಸತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸುಖಮಾಹರಿತಂ ತೇಸನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಯೇಸಂ ಅಹಂ ರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ, ತೇಸಂ ಮಯಾ ಸುಖಮಾಹರಿತಂ. ಏತೇ ಹಿ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಂ ಹರಿತ್ವಾ ಸುಖಂ ಆಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಂ ರಾಜಾನಂ ಅಕಂಸು. ಅಹಮ್ಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮಿ’’ಚ್ಚೇವ ಏತೇಸಂ ರಾಜಾ ಜಾತೋ. ತಂ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಏತೇಸಂ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಸುಖಂ ಆಹಟಂ, ತೇನ ಮಂ ನಾಪಿ ಬನ್ಧೋ ತಪತಿ, ನ ಮರಣವಧೋ ತಪೇಸ್ಸತಿ.

ಏಸಾ ತೇ ಉಪಮಾತಿ ಏಸಾ ತೇ ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ ಕತಕಿರಿಯಾಯ ಉಪಮಾ. ತಂ ಸುಣೋಹೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಇಮಾಯ ಉಪಮಾಯ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಓವಾದಂ ಸುಣಾಹಿ. ರಞ್ಞಾ ರಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಚ್ಛುಯನ್ತೇ ಉಚ್ಛುಂ ವಿಯ ರಟ್ಠಂ ಅಪೀಳೇತ್ವಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ದಸಸು ರಾಜಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮಯಾ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿನ್ತಿಮೇ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ವಿಗತಭಯಾ ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ವಿವಟದ್ವಾರೇ ಞಾತೀಹಿ ಚ ಪರಿವಾರಕೇಹಿ ಚ ಪರಿವಾರಿತಾ ಉರೇ ಪುತ್ತೇ ನಚ್ಚೇನ್ತಾ ಸೀತೇನ ವಾತೇನ ಬೀಜಿಯಮಾನಾ ಯಥಾರುಚಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಸಮಙ್ಗಿನೋ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಸಕಲರಟ್ಠಸ್ಸ ಚ ರಥಸಕಟಾದಿಯುತ್ತವಾಹನಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಬಲಸ್ಸ ಚ ನಿಗಮಜನಪದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿಗಮಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸುಖಮೇವ ಏಸಿತಬ್ಬಂ ಗವೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖತ್ತಿಯೇನ ಪಜಾನತಾತಿ ಖೇತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪತಿಭಾವೇನ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇನ ಪನ ಏತೇನ ಅವಸೇಸಸತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಜಾನತಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಓವದನ್ತೋ ಅನುಸಾಸನ್ತೋವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಕಪಿರಾಜಸ್ಸ ರಾಜೂನಂ ವಿಯ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇತ್ಥಾಗಾರಮ್ಪಿ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ರತ್ತವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ವಿಕಿಣ್ಣಕೇಸಾ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಹತ್ಥಾ ಕಪಿರಾಜಾನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆಳಾಹನಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ದಾರೂನಂ ಸಕಟಸತಮತ್ತೇನ ಚಿತಕಂ ಕರಿತ್ವಾ ರಾಜೂನಂ ಕರಣನಿಯಾಮೇನೇವ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಸಕಪಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಆಳಾಹನೇ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೀಪೇ ಜಾಲಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಸೀಸಕಪಾಲಂ ಸುವಣ್ಣಖಚಿತಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕುನ್ತಗ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇನ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋರಾಜದ್ವಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಲನಗರಂ ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಧಾತುಪೂಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಧಾತುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ದುಟ್ಠಕಪಿ ದೇವದತ್ತೋ, ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಕಪಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಹಾಕಪಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೪೦೮] ೩. ಕುಮ್ಭಕಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಮ್ಬಾಹಮದ್ದಂ ವನಮನ್ತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಲೇಸನಿಗ್ಗಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಪಾನೀಯಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೧.೫೯ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಹಾಯಕಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇ ವಸಮಾನಾ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ರತ್ತಿಯಾ ತಯೋ ವಾರೇ, ದಿವಸಸ್ಸ ತಯೋ ವಾರೇತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಛ ವಾರೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಿಕೀ ಅಣ್ಡಂ ವಿಯ, ಚಮರೀ ವಾಲಧಿಂ ವಿಯ, ಮಾತಾ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ವಿಯ, ಏಕಚಕ್ಖುಕೋ ಪುರಿಸೋ ಚಕ್ಖುಂ ವಿಯ ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಜೇತವನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿತಕ್ಕಸಮುದಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಹೇತುಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನೇವ ನೇಸಂ ಕಿಲೇಸಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಆನನ್ದ, ಅನ್ತೋಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇ ವಸನಕಭಿಕ್ಖೂ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇಹೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತೋಪವತ್ತಕಿಲೇಸಾನಂ ವಸೇ ವತ್ತಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಿಲೇಸೋ ಹಿ ವಡ್ಢಮಾನೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ವಿಯ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪವತ್ತಕಿಲೇಸಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿನಗರಸ್ಸ ದ್ವಾರಗಾಮೇ ಕುಮ್ಭಕಾರಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಧೀತರಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪೋಸೇಸಿ. ತದಾ ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದನ್ತಪುರನಗರೇ ಕರಣ್ಡಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರೇ ಫಲಭಾರಭರಿತಂ ಮಧುರಫಲಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋಯೇವ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಮ್ಬಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಅಮ್ಬಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ‘‘ರಞ್ಞಾ ಗಹಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಸೇಹಿ ನಾಮ ಗಹೇತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾದಯೋಪಿ ಅಮ್ಬಾನಿ ಪಾತೇತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು. ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಮುಗ್ಗರೇಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಓಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗಸಾಖಂ ಕತ್ವಾ ಆಮಕಫಲಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು.

ರಾಜಾ ದಿವಸಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥಿತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪಾತೋವ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅತಿತ್ತಿಕರೋ ಫಲಭಾರಭರಿತೋ ಸೋಭಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಇದಾನಿ ಗಹಿತಫಲೋ ಓಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗೋ ಅಸೋಭಮಾನೋ ಠಿತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಅಞ್ಞತೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಪರಂ ನಿಪ್ಫಲಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಸ ರುಕ್ಖೋ ಅತ್ತನೋ ನಿಪ್ಫಲಭಾವೇನ ಮುಣ್ಡಮಣಿಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಸೋಭಮಾನೋ ಠಿತೋ, ಅಯಂ ಪನ ಸಫಲಭಾವೇನ ಇಮಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋ, ಇದಂ ಅಗಾರಮಜ್ಝಮ್ಪಿ ಫಲಿತರುಕ್ಖಸದಿಸಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಿಪ್ಫಲರುಕ್ಖಸದಿಸಾ, ಸಧನಸ್ಸೇವ ಭಯಂ ಅತ್ಥಿ, ನಿದ್ಧನಸ್ಸ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯಾಪಿ ನಿಪ್ಫಲರುಕ್ಖೇನ ವಿಯ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಫಲರುಕ್ಖಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಠಿತಕೋವ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ ದಾನಿ ಮೇ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಕುಟಿಕಾ, ಛಿನ್ನಾ ತೀಸು ಭವೇಸು ಪಟಿಸನ್ಧಿ, ಸೋಧಿತಾ ಸಂಸಾರಉಕ್ಕಾರಭೂಮಿ, ಸೋಸಿತೋ ಮಯಾ ಅಸ್ಸುಸಮುದ್ದೋ, ಭಿನ್ನೋ ಅಟ್ಠಿಪಾಕಾರೋ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಅಮಚ್ಚಾ ಆಹಂಸು ‘‘ಅತಿಬಹುಂ ಠಿತತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಮಯಂ ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಮಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕೀದಿಸಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಓರೋಪಿತಕೇಸಮಸ್ಸುಕಾಸಾವವತ್ಥಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಕುಲೇ ವಾ ಗಣೇ ವಾ ಅಲಗ್ಗಾ ವಾತಚ್ಛಿನ್ನವಲಾಹಕರಾಹುಮುತ್ತಚನ್ದಮಣ್ಡಲಪಟಿಭಾಗಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರೇ ವಸನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾ ದೇವ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸಿ, ತಾವದೇವಸ್ಸ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಸಮಣಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತೋ ಚ, ವಾಸಿ ಸೂಚಿ ಚ ಬನ್ಧನಂ;

ಪರಿಸ್ಸಾವನೇನ ಅಟ್ಠೇತೇ, ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ. –

ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಅನಿಲಪಥೇನ ಉತ್ತರಹಿಮವನ್ತೇ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇಪಿ ತಕ್ಕಸಿಲನಗರೇ ನಗ್ಗಜಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಮಜ್ಝಗತೋ ಏಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ಏಕೇಕಹತ್ಥೇ ಏಕೇಕಂ ಮಣಿವಲಯಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಂ ಪಿಸಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಾನಿ ವಲಯಾನಿ ಏಕೇಕಭಾವೇನ ನ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ ನ ವಿರವನ್ತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತೋ ವಲಯಂ ವಾಮಹತ್ಥೇಯೇವ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಗನ್ಧಂ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಿಸಿತುಂ ಆರಭಿ, ವಾಮಹತ್ಥೇ ವಲಯಂ ದುತಿಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಂ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಾನಿ ದ್ವೇ ವಲಯಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾನಿ ವಿರವನ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಂ ವಲಯಂ ಏಕೇಕಕಾಲೇ ನ ಘಟ್ಟೇಸಿ, ದುತಿಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಸದ್ದಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮೇ ಸತ್ತಾಪಿ ಏಕೇಕಾ ನ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ ನ ವಿವದನ್ತಿ, ದ್ವೇ ತಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ, ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಹಂ ಪನ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರೇಸು ದ್ವೀಸು ರಜ್ಜೇಸು ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ವಿಚಾರೇಮಿ, ಮಯಾಪಿ ಏಕವಲಯಸದಿಸೇನ ಹುತ್ವಾ ಪರಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಮೇವ ವಿಚಾರೇನ್ತೇನ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟನವಲಯಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಮಿಥಿಲನಗರೇ ನಿಮಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ವಿವಟಸೀಹಪಞ್ಜರೇನ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಸೇನೋ ಸೂನಾಪಣತೋ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ತಮೇನಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಗಿಜ್ಝಾದಯೋ ಸಕುಣಾ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆಹಾರಹೇತು ತುಣ್ಡೇನ ವಿಜ್ಝನ್ತಾ ಪಕ್ಖೇಹಿ ಪಹರನ್ತಾ ಪಾದೇಹಿ ಮದ್ದನ್ತಾ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಧಂ ಅಸಹಮಾನೋ ತಂ ಮಂಸಂ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಅಞ್ಞೋ ಗಣ್ಹಿ, ಸಕುಣಾ ಇಮಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ತೇನಪಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಅಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ವಿಹೇಠೇಸುಂ. ರಾಜಾ ತೇ ಸಕುಣೇ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯೋ ಯೋ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖಂ, ಯೋ ಯೋ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಸುಖಂ, ಇಮೇಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಯೋ ಯೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖಂ, ಇತರಸ್ಸ ಸುಖಂ, ಇಮೇ ಹಿ ಬಹೂನಂ ಸಾಧಾರಣಾ, ಮಯ್ಹಂ ಖೋ ಪನ ಸೋಳಸ ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಮಯಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮಂಸಪಿಣ್ಡೇನ ವಿಯ ಸೇನೇನ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪಹಾಯ ಸುಖಿತೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ ಯಥಾಠಿತೋವ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ಉತ್ತರಪಞ್ಚಾಲರಟ್ಠೇ ಕಪಿಲನಗರೇ ದುಮ್ಮುಖೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ವಿವಟಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗೋಪಾಲಕಾ ವಜದ್ವಾರಂ ವಿವರಿಂಸು, ಉಸಭಾ ವಜತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಏಕಂ ಗಾವಿಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ತತ್ಥೇಕೋ ತಿಖಿಣಸಿಙ್ಗೋ ಮಹಾಉಸಭೋ ಅಞ್ಞಂ ಉಸಭಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಲೇಸಮಚ್ಛೇರಾಭಿಭೂತೋ ತಿಖಿಣೇನ ಸಿಙ್ಗೇನ ಅನ್ತರಸತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಪಹರಿ. ತಸ್ಸ ಪಹಾರಮುಖೇನ ಅನ್ತಾನಿ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು, ಸೋ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಅಯಂ ಉಸಭೋ ಕಿಲೇಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹೇವ ಕಮ್ಪನ್ತಿ, ಮಯಾ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಕಮ್ಪನಕಿಲೇಸೇ ಪಹಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಠಿತಕೋವ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕತಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಠತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣವಲಾಹಕೇ ಮದ್ದಮಾನಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿನಗರದ್ವಾರಗಾಮಕಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತಿ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ವೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಯಥಾ ಚ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ, ಏವಂ ಸೇಸೇಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಜನಾ ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕನಗರೇ ಅಸುಕರಟ್ಠೇ ಅಸುಕರಾಜಾ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕೇಕಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೯೦. ‘‘ಅಮ್ಬಾಹಮದ್ದಂ ವನಮನ್ತರಸ್ಮಿಂ, ನಿಲೋಭಾಸಂ ಫಲಿತಂ ಸಂವಿರೂಳ್ಹಂ;

ತಮದ್ದಸಂ ಫಲಹೇತು ವಿಭಗ್ಗಂ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಚರಾಮಿ.

೯೧. ‘‘ಸೇಲಂ ಸುಮಟ್ಠಂ ನರವೀರನಿಟ್ಠಿತಂ, ನಾರೀ ಯುಗಂ ಧಾರಯಿ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ;

ದುತಿಯಞ್ಚ ಆಗಮ್ಮ ಅಹೋಸಿ ಸದ್ದೋ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಚರಾಮಿ.

೯೨. ‘‘ದಿಜಾ ದಿಜಂ ಕುಣಪಮಾಹರನ್ತಂ, ಏಕಂ ಸಮಾನಂ ಬಹುಕಾ ಸಮೇಚ್ಚ;

ಆಹಾರಹೇತೂ ಪರಿಪಾತಯಿಂಸು, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಚರಾಮಿ.

೯೩. ‘‘ಉಸಭಾಹಮದ್ದಂ ಯೂಥಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ, ಚಲಕ್ಕಕುಂ ವಣ್ಣಬಲೂಪಪನ್ನಂ;

ತಮದ್ದಸಂ ಕಾಮಹೇತು ವಿತುನ್ನಂ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಚರಾಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಮ್ಬಾಹಮದ್ದನ್ತಿ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ಅಹಂ ಅದ್ದಸಂ. ವನಮನ್ತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ವನಅನ್ತರೇ, ಅಮ್ಬವನಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂವಿರೂಳ್ಹನ್ತಿ ಸುವಡ್ಢಿತಂ. ತಮದ್ದಸನ್ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯಾನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಫಲಹೇತು ವಿಭಗ್ಗಂ ಪುನ ಅದ್ದಸಂ. ತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ತಂ ಫಲಹೇತು ವಿಭಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಂವೇಗೋ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತೋಸ್ಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಚರಾಮೀತಿ. ಇದಂ ಸೋ ಫಲಹೇತು ವಿಭಗ್ಗಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೇಸಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ಸೇಲನ್ತಿ ಮಣಿವಲಯಂ. ನರವೀರನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ವೀರನರೇಹಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೇಹಿ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯುಗನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ವಲಯಯುಗಳಂ. ದಿಜಾ ದಿಜನ್ತಿ ಗಹಿತಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ದಿಜಂ ಅವಸೇಸದಿಜಾ. ಕುಣಪಮಾಹರನ್ತನ್ತಿ ಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಆಹರನ್ತಂ. ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ. ಪರಿಪಾತಯಿಂಸೂತಿ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಾ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಉಸಭಾಹಮದ್ದನ್ತಿ ಉಸಭಂ ಅಹಂ ಅದ್ದಸಂ. ಚಲಕ್ಕಕುನ್ತಿ ಚಲಕ್ಕಕುಧಂ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕೇಕಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅನುರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಅಕಾಸಿ. ತಞ್ಚ ಪನ ಚತೂಹಿ ಜನೇಹಿ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಘರಾವಾಸೇ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಸು ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಸುಖನಿಸಿನ್ನೋ ಭರಿಯಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಕಿಞ್ಚನಾ ಅಪಲಿಬೋಧಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಭತಿಯಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಕಿಂ ಮೇ ಘರಾವಾಸೇನ, ತ್ವಂ ಪುತ್ತಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ ಗೇಹೇ ವಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೯೪. ‘‘ಕರಣ್ಡಕೋ ಕಲಿಙ್ಗಾನಂ, ಗನ್ಧಾರಾನಞ್ಚ ನಗ್ಗಜಿ;

ನಿಮಿರಾಜಾ ವಿದೇಹಾನಂ, ಪಞ್ಚಾಲಾನಞ್ಚ ದುಮ್ಮುಖೋ;

ಏತೇ ರಟ್ಠಾನಿ ಹಿತ್ವಾನ, ಪಬ್ಬಜಿಂಸು ಅಕಿಞ್ಚನಾ.

೯೫. ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ದೇವಸಮಾ ಸಮಾಗತಾ, ಅಗ್ಗೀ ಯಥಾ ಪಜ್ಜಲಿತೋ ತಥೇವಿಮೇ;

ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕೋ ಚರಿಸ್ಸಾಮಿ ಭಗ್ಗವಿ, ಹಿತ್ವಾನ ಕಾಮಾನಿ ಯಥೋಧಿಕಾನೀ’’ತಿ.

ತಾಸಂ ಅತ್ಥೋ – ಭದ್ದೇ, ಏಸ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ದನ್ತಪುರೇ ನಾಮ ನಗರೇ ಕರಣ್ಡಕೋ ನಾಮ ಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸ ರಾಜಾ, ದುತಿಯೋ ತಕ್ಕಸಿಲನಗರೇ ನಗ್ಗಜಿ ನಾಮ ಗನ್ಧಾರಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸ ರಾಜಾ, ತತಿಯೋ ಮಿಥಿಲನಗರೇ ನಿಮಿ ನಾಮ ವಿದೇಹಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸ ರಾಜಾ, ಚತುತ್ಥೋ ಕಪಿಲನಗರೇ ದುಮ್ಮುಖೋ ನಾಮ ಉತ್ತರಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸ ರಾಜಾ, ಏತೇ ಏವರೂಪಾನಿ ರಟ್ಠಾನಿ ಹಿತ್ವಾ ಅಕಿಞ್ಚನಾ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇತಿ ಇಮೇ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವೇಹಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಹಿ ಸಮಾನಾ ಏಕತೋ ಸಮಾಗತಾ. ಅಗ್ಗೀ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಅಗ್ಗಿ ಪಜ್ಜಲಿತೋ ಓಭಾಸತಿ. ತಥೇವಿಮೇತಿ ಇಮೇಪಿ ತಥೇವ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಓಭಾಸನ್ತಿ. ಯಥಾ ಏತೇ, ತಥಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏಕೋ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಗ್ಗವೀತಿ ಭರಿಯಂ ಆಲಪತಿ. ಹಿತ್ವಾನ ಕಾಮಾನೀತಿ ರೂಪಾದಯೋ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಹಿತ್ವಾ. ಯಥೋಧಿಕಾನೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಓಧಿವಸೇನ ಠಿತಾನಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ರೂಪಾದಿಓಧಿವಸೇನ ಯಥಾಠಿತೇ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏಕೋ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ‘‘ಯತೋಧಿಕಾನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯತೋ ಉಪರತೋ ಓಧಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಯತೋಧಿಕಾನಿ, ಉಪರತಕೋಟ್ಠಾಸಾನಿ. ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಂ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಉಪರತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ನಿರುದ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತೋ ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೋಪಿ ಉಪರತೋವ ಹೋತೀತಿ.

ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಾಮಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಗಾರೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಣ್ಠಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೬. ‘‘ಅಯಮೇವ ಕಾಲೋ ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಿ, ಅನುಸಾಸಿತಾ ಮೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ ಪಚ್ಛಾ;

ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಾ ಚರಿಸ್ಸಾಮಿ ಭಗ್ಗವ, ಸಕುಣೀವ ಮುತ್ತಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನುಸಾಸಿತಾ ಮೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ ಪಚ್ಛಾತಿ ಅನುಸಾಸಕೋ ಓವಾದಕೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ ದುಲ್ಲಭತ್ತಾ ಓವಾದಕಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮೇವ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಕಾಲೋ, ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಕುಣೀವ ಮುತ್ತಾತಿ ಯಥಾ ಸಾಕುಣಿಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕುಣಪಚ್ಛಿಯಂ ಖಿತ್ತಾಸು ಸಕುಣೀಸು ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಾ ಏಕಾ ಸಕುಣೀ ಅನಿಲಪಥಂ ಲಙ್ಘಯಿತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಿಕಾವ ಚರೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಅಹಮ್ಪಿ ತವ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಾ ಏಕಿಕಾ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಏವಮಾಹ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಪುರೇತರಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಪಾನೀಯತಿತ್ಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ದಾರಕೇ ಓಲೋಕೇಹೀ’’ತಿ ಘಟಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ವಿಯ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ನಗರಸಾಮನ್ತೇ ತಾಪಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಅನಾಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಸಯಂ ದಾರಕೇ ಪೋಸೇಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ತೇಸು ಥೋಕಂ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಯಾನಯಜಾನನಸಮತ್ಥತಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ತೇಸಂ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಏಕದಿವಸಂ ಭತ್ತಂ ಪಚನ್ತೋ ಥೋಕಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಪಚಿ, ಏಕದಿವಸಂ ಥೋಕಂ ಕಿಲಿನ್ನಂ, ಏಕದಿವಸಂ ಸುಪಕ್ಕಂ, ಏಕದಿವಸಂ ಅತಿಕಿಲಿನ್ನಂ, ಏಕದಿವಸಂ ಅಲೋಣಕಂ, ಏಕದಿವಸಂ ಅತಿಲೋಣಕಂ. ದಾರಕಾ ‘‘ತಾತ, ಅಜ್ಜ ಭತ್ತಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ, ಅಜ್ಜ ಕಿಲಿನ್ನಂ, ಅಜ್ಜ ಸುಪಕ್ಕಂ, ಅಜ್ಜ ಅತಿಕಿಲಿನ್ನಂ, ಅಜ್ಜ ಅಲೋಣಕಂ, ಅಜ್ಜ ಅತಿಲೋಣಕ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಆಮ, ತಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮೇ ದಾರಕಾ ಇದಾನಿ ಆಮಪಕ್ಕಲೋಣಿಕಅತಿಲೋಣಿಕಾನಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಜೀವಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಥ ತೇ ದಾರಕೇ ಞಾತಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮತಾತಾ, ಇಮೇ ದಾರಕೇ ಸಾಧುಕಂ ಪೋಸೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೋ ಞಾತಕಾನಂ ಪರಿದೇವನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಗರಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತೇಯೇವ ವಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ದಾರಕಾ ತೇ ನಾಸಿತಾ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ನಾಹಂ ದಾರಕೇ ನಾಸೇಮಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಅಯಾನಯಜಾನನಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ, ತ್ವಂ ತೇಸಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಭಿರಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೯೭. ‘‘ಆಮಂ ಪಕ್ಕಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಥೋ ಲೋಣಂ ಅಲೋಣಕಂ;

ತಮಹಂ ದಿಸ್ವಾನ ಪಬ್ಬಜಿಂ, ಚರೇವ ತ್ವಂ ಚರಾಮಹ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತಮಹನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ ದಾರಕಾನಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಚರೇವ ತ್ವಂ ಚರಾಮಹನ್ತಿ ತ್ವಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಮೇವ ಚರ, ಅಹಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಮೇವ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಇತಿ ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸಾಪಿ ಓವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಠಾನಂ ಗತಾ. ಠಪೇತ್ವಾ ಕಿರ ತಂ ದಿವಸಂ ನ ತೇ ಪುನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ತದಾ ಧೀತಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ರಾಹುಲಕುಮಾರೋ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಕುಮ್ಭಕಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೪೦೯] ೪. ದಳ್ಹಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಹಂ ಚೇ ದಳ್ಹಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉದೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ದವತಿಕಂ ಹತ್ಥಿನಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ಹತ್ಥಿನಿಯಾ ಲದ್ಧವಿಧಾನಞ್ಚ ಉದೇನಸ್ಸ ರಾಜವಂಸೋ ಚ ಮಾತಙ್ಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೫.೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಪನ ಸಾ ಹತ್ಥಿನೀ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೀ ಭಗವನ್ತಂ ಪಾತೋವ ಅರಿಯಗಣಪರಿವುತಂ ಅನೋಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞು ಸಬ್ಬಲೋಕನಿತ್ಥರಣ ಉದೇನೋ ವಂಸರಾಜಾ ಮಂ ತರುಣಕಾಲೇ ಕಮ್ಮಂ ನಿತ್ಥರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ‘ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಜೀವಿತಞ್ಚ ರಜ್ಜಞ್ಚ ದೇವೀ ಚ ಲದ್ಧಾ’ತಿ ಪಿಯಾಯಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಅದಾಸಿ, ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ಧೇನ ಪರಿಭಣ್ಡಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಖಚಿತವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಚಿತ್ರಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧತೇಲೇನ ದೀಪಂ ಜಾಲಾಪೇತ್ವಾ ಧೂಮತಟ್ಟಕಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಕರೀಸಛಡ್ಡನಟ್ಠಾನೇ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹಂ ಪತಿಟ್ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಚಿತ್ತತ್ಥರಣಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇಸಿ, ರಾಜಾರಹಞ್ಚ ಮೇ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ದಾಪೇಸಿ. ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಕಮ್ಮಂ ನಿತ್ಥರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪರಿಹಾರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿ, ಅನಾಥಾ ನಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಕೇತಕಾನಿ ಖಾದನ್ತೀ ಜೀವಾಮಿ, ಅಞ್ಞಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಉದೇನಂ ಮಮ ಗುಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಪೋರಾಣಕಪರಿಹಾರಂ ಮೇ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕಾರೇಥ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ತಥಾಗತಂ ಯಾಚಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಅಹಂ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇತ್ವಾ ಯಸಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಥಾಗತಂ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಭದ್ದವತಿಕಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಕಾರಕಾನಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಗಹೇತುಂ ನಾಮ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕತಞ್ಞುನಾ ಕತವೇದಿನಾ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಭದ್ದವತಿಕಾ ಇದಾನಿ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾ ಅನಾಥಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಕೇತಕಾನಿ ಖಾದನ್ತೀ ಜೀವತಿ, ತಂ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಅನಾಥಂ ಕಾತುಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಭದ್ದವತಿಕಾಯ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಪೋರಾಣಕಪರಿಹಾರಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ‘‘ತಥಾಗತೇನ ಕಿರ ಭದ್ದವತಿಕಾಯ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪೋರಾಣಕಯಸೋ ಪಟಿಪಾಕತಿಕೋ ಕಾರಿತೋ’’ತಿ ಸಕಲನಗರಂ ಪತ್ಥರಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇಪಿ ಸಾ ಪವತ್ತಿ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾರಾ ಕಿರ ಭದ್ದವತಿಕಾಯ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪೋರಾಣಕಯಸೋ ಪಟಿಪಾಕತಿಕೋ ಕಾರಿತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ನಟ್ಠಯಸಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕಾರೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಳ್ಹಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚರತನಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತದಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏಕಾ ಓಟ್ಠಿಬ್ಯಾಧಿ ಹತ್ಥಿನೀ ಥಾಮಬಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮಹಬ್ಬಲಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಯೋಜನಸತಂ ಗಚ್ಛತಿ, ರಞ್ಞೋ ದೂತೇಯ್ಯಹರಣಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಯುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ತು ಮದ್ದನಂ ಕರೋತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಬಹೂಪಕಾರಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಉದೇನೇನ ಭದ್ದವತಿಕಾಯ ದಿನ್ನಸದಿಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಹಾರಂ ದಾಪೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಜಿಣ್ಣದುಬ್ಬಲಕಾಲೇ ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಂ ಯಸಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಾಥಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ತಿಣಪಣ್ಣಾನಿ ಖಾದನ್ತೀ ಜೀವತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಕುಲೇ ಭಾಜನೇಸು ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ರಾಜಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭಾಜನಾನಿ ಕಿರ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಗೋಮಯಾಹರಣಯಾನಕೇ ಯೋಜೇತುಂ ಗೋಣೇ ನ ಲಭಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಓಟ್ಠಿಬ್ಯಾಧಿ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಚರತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗೋಮಯಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ತಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಮಾನಾ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ರಾಜಾ ಮಂ ‘ತರುಣಕಾಲೇ ಬಹೂಪಕಾರಾ’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಯಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಅನಾಥಾ ಅರಞ್ಞೇ ತಿಣಪಣ್ಣಾನಿ ಖಾದನ್ತೀ ಜೀವಾಮಿ, ಏವಂ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಂ ಮಂ ಇದಾನಿ ಯಾನಕೇ ಯೋಜೇತುಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯಾ ರಞ್ಞೋ ಕತೂಪಕಾರಂ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ, ಸಾಧು ಇದಾನಿ ಮೇ ನಟ್ಠಂ ಯಸಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೯೮. ‘‘ಅಹಂ ಚೇ ದಳ್ಹಧಮ್ಮಸ್ಸ, ವಹನ್ತೀ ನಾಭಿರಾಧಯಿಂ;

ಧರನ್ತೀ ಉರಸಿ ಸಲ್ಲಂ, ಯುದ್ಧೇ ವಿಕ್ಕನ್ತಚಾರಿನೀ.

೯೯. ‘‘ನೂನ ರಾಜಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಮಮ ವಿಕ್ಕಮಪೋರಿಸಂ;

ಸಙ್ಗಾಮೇ ಸುಕತನ್ತಾನಿ, ದೂತವಿಪ್ಪಹಿತಾನಿ ಚ.

೧೦೦. ‘‘ಸಾ ನೂನಾಹಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಬನ್ಧು ಅಪರಾಯಿನೀ;

ತದಾ ಹಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ, ದಿನ್ನಾ ಛಕಣಹಾರಿಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಹನ್ತೀತಿ ದೂತೇಯ್ಯಹರಣಂ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಭಿನ್ದನಂ ತಂ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ವಹನ್ತೀ ನಿತ್ಥರನ್ತೀ. ಧರನ್ತೀ ಉರಸಿ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಉರಸ್ಮಿಂ ಬದ್ಧಂ ಕಣ್ಡಂ ವಾ ಅಸಿಂ ವಾ ಸತ್ತಿಂ ವಾ ಯುದ್ಧಕಾಲೇ ಸತ್ತೂನಂ ಉಪರಿ ಅಭಿಹರನ್ತೀ. ವಿಕ್ಕನ್ತಚಾರಿನೀತಿ ವಿಕ್ಕಮಂ ಪರಕ್ಕಮಂ ಕತ್ವಾ ಪರಬಲವಿಜಯೇನ ಯುದ್ಧೇ ವಿಕ್ಕನ್ತಗಾಮಿನೀ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚೇ ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಇಮಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ ರಞ್ಞೋ ದಳ್ಹಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧಯಿಂ ನ ಪರಿತೋಸೇಸಿಂ, ಕೋ ದಾನಿ ಅಞ್ಞೋ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧಯಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಮಮ ವಿಕ್ಕಮಪೋರಿಸನ್ತಿ ಮಯಾ ಕತಂ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮಂ. ಸುಕತನ್ತಾನೀತಿ ಸುಕತಾನಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಕಮ್ಮಾನೇವ ಕಮ್ಮನ್ತಾನಿ, ವನಾನೇವ ವನನ್ತಾನಿ, ಏವಮಿಧ ಸುಕತಾನೇವ ‘‘ಸುಕತನ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ದೂತವಿಪ್ಪಹಿತಾನಿ ಚಾತಿ ಗಲೇ ಪಣ್ಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕರಞ್ಞೋ ನಾಮ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪಹಿತಾಯ ಮಯಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಯೋಜನಸತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಾನಿ ದೂತಪೇಸನಾನಿ ಚ. ನೂನ ರಾಜಾ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ನೂನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏಸ ರಾಜಾ ಏತಾನಿ ಮಯಾ ಕತಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಪರಾಯಿನೀತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣಾ. ತದಾ ಹೀತಿ ತಥಾ ಹಿ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ದಿನ್ನಾತಿ ಅಹಂ ರಞ್ಞಾ ಛಕಣಹಾರಿಕಾ ಕತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ದಿನ್ನಾತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಾ ಸೋಚಿ, ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇತ್ವಾ ತವ ಯಸಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ನನು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಸುಕಾ ನಾಮ ಓಟ್ಠಿಬ್ಯಾಧಿ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಚ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಚ ಉರೇ ಸಲ್ಲಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಂ ನಿತ್ಥರಿ, ಅಸುಕದಿವಸಂ ನಾಮ ಗೀವಾಯ ಪಣ್ಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪೇಸಿತಾ ಯೋಜನಸತಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತುಮ್ಹೇಪಿಸ್ಸಾ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅದತ್ಥ, ಸಾ ಇದಾನಿ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ತಮಹಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಗೋಮಯಹರಣತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ತಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಯಾನಕೇ ಯೋಜನತ್ಥಾಯ ದಾತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದವಸೇನ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೦೧. ‘‘ಯಾವತಾಸೀಸತೀ ಪೋಸೋ, ತಾವದೇವ ಪವೀಣತಿ;

ಅತ್ಥಾಪಾಯೇ ಜಹನ್ತಿ ನಂ, ಓಟ್ಠಿಬ್ಯಾಧಿಂವ ಖತ್ತಿಯೋ.

೧೦೨. ‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಲ್ಯಾಣೋ, ಕತತ್ಥೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ;

ಅತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪಲುಜ್ಜನ್ತಿ, ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಅಭಿಪತ್ಥಿತಾ.

೧೦೩. ‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಲ್ಯಾಣೋ, ಕತತ್ಥೋ ಮನುಬುಜ್ಝತಿ;

ಅತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಅಭಿಪತ್ಥಿಕಾ.

೧೦೪. ‘‘ತಂ ವೋ ವದಾಮಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ;

ಸಬ್ಬೇ ಕತಞ್ಞುನೋ ಹೋಥ, ಚಿರಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಠಸ್ಸಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವ ಅತ್ಥೋ – ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಞ್ಞಾಣಜಾತಿಕೋ ಪೋಸೋ ಯಾವತಾಸೀಸತೀ, ಯಾವ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಮೇ ಅಯಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ತಾವದೇವ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಪವೀಣತಿ ಭಜತಿ ಸೇವತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ಥಾಪಾಯೇ ವಡ್ಢಿಯಾ ಅಪಗಮನೇ ಪರಿಹೀನಕಾಲೇ ತಂ ನಾನಾಕಿಚ್ಚೇಸು ಪತ್ಥಿತಂ ಪೋಸಂ ಏಕಚ್ಚೇ ಬಾಲಾ ಇಮಂ ಓಟ್ಠಿಬ್ಯಾಧಿಂ ಅಯಂ ಖತ್ತಿಯೋ ವಿಯ ಜಹನ್ತಿ.

ಕತಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಪರೇನ ಅತ್ತನೋ ಕತಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮೋ. ಕತತ್ಥೋತಿ ನಿಪ್ಫಾದಿತಕಿಚ್ಚೋ. ನಾವಬುಜ್ಝತೀತಿ ಪಚ್ಛಾಪಿ ತಂ ಪರೇನ ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ತಸ್ಸ ಜರಾಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ನ ಸರತಿ, ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಯಸಂ ಪುನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಪಲುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ನಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಅಭಿಪತ್ಥಿತಾತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಅತ್ಥಾ ಇಚ್ಛಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹಿ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥಿತಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಬೀಜಂ ವಿಯ ನಸ್ಸತಿ. ಕತತ್ಥೋ ಮನುಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತತ್ಥೋ ಅನುಬುಜ್ಝತಿ, ಮ-ಕಾರೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿವಸೇನ ಗಹಿತೋ. ತಂ ವೋ ವದಾಮೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತುಮ್ಹೇ ವದಾಮಿ. ಠಸ್ಸಥಾತಿ ಕತಞ್ಞುನೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿರಕಾಲಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸಥ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಓಟ್ಠಿಬ್ಯಾಧಿಯಾ ಯಸಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಓಟ್ಠಿಬ್ಯಾಧಿ ಭದ್ದವತಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಅಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದಳ್ಹಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೪೧೦] ೫. ಸೋಮದತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಮಂ ಪುರೇ ಪಚ್ಚುಡ್ಡೇತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮಹಲ್ಲಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರೇಕಂ ಸಾಮಣೇರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ಸಾಮಣೇರೋ ತಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಥಾರೂಪೇನ ರೋಗೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಮಹಲ್ಲಕೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲಕತೇ ರೋದನ್ತೋ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕಮಹಲ್ಲಕೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ರೋದನ್ತೋ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಮರಣಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನರಹಿತೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮತೇ ರೋದಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥೇಕೋ ಕಾಸಿಗಾಮವಾಸೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲೇಹಿ ಯಾಪೇನ್ತೋ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೋ ಏಕಂ ಹತ್ಥಿಛಾಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಸ್ಸಮಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೋಮದತ್ತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ತಿಣಪಣ್ಣಾನಿ ಖಾದಾಪೇನ್ತೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಬಹುಂ ಭೋಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜೀರಕೇನ ದುಬ್ಬಲೋ ಅಹೋಸಿ. ತಾಪಸೋ ತಂ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ಕತ್ವಾ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗತೇಯೇವ ಹತ್ಥಿಪೋತಕೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಾಪಸೋ ಫಲಾಫಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋತಿ, ಅಜ್ಜ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಗತೋ’’ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೫. ‘‘ಯೋ ಮಂ ಪುರೇ ಪಚ್ಚುಡ್ಡೇತಿ, ಅರಞ್ಞೇ ದೂರಮಾಯತೋ;

ಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ಮಾತಙ್ಗೋ, ಸೋಮದತ್ತೋ ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುರೇತಿ ಇತೋ ಪುರೇ. ಪಚ್ಚುಡ್ಡೇತೀತಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ಅರಞ್ಞೇ ದೂರನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸೇ ಅರಞ್ಞೇ ಮಂ ದೂರಂ ಪಚ್ಚುಡ್ಡೇತಿ. ಆಯತೋತಿ ಆಯಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ.

ಏವಂ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೬. ‘‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಮತೋ ಸೇತಿ, ಅಲ್ಲಸಿಙ್ಗಂವ ವಚ್ಛಿತೋ;

ಭೂಮ್ಯಾ ನಿಪತಿತೋ ಸೇತಿ, ಅಮರಾ ವತ ಕುಞ್ಜರೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಯಂ ವಾತಿ ವಿಭಾವನತ್ಥೇ ವಾ-ಸದ್ದೋ. ಅಯಮೇವ ಸೋ, ನ ಅಞ್ಞೋತಿ ತಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅಲ್ಲಸಿಙ್ಗನ್ತಿ ಮಾಲುವಲತಾಯ ಅಗ್ಗಪವಾಲಂ. ವಚ್ಛಿತೋತಿ ಛಿನ್ನೋ, ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ ತತ್ತವಾಲಿಕಾಪುಲಿನೇ ನಖೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತಿತೋ ಮಾಲುವಲತಾಯ ಅಙ್ಕುರೋ ವಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭೂಮ್ಯಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ. ಅಮರಾ ವತಾತಿ ಮತೋ ವತ, ‘‘ಅಮರೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಇದಾನಿ ಹತ್ಥಿಪೋತಕೇ ಪುತ್ತಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿದೇವತಿ, ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ನಂ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋವ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –