೭. ಸತ್ತಕನಿಪಾತೋ

೧. ಕುಕ್ಕುವಗ್ಗೋ

[೩೯೬] ೧. ಕುಕ್ಕುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ದಿಯಡ್ಢಕುಕ್ಕೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ರಾಜೋವಾದಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ತೇಸಕುಣಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೧೭.೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಅಗತಿಗಮನೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಜನಪದಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಧನಮೇವ ಸಂಹರಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಓವದಿತುಕಾಮೋ ಏಕಂ ಉಪಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಾಸಾಗಾರಂ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಹೋತಿ ಅನಿಟ್ಠಿತಚ್ಛದನಂ, ದಾರುಕಣ್ಣಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ಪವೇಸಿತಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಚರಿತ್ವಾ ತಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಣ್ಣಿಕಮಣ್ಡಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿಪತನಭಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠಿತೋ ಪುನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಣ್ಣಿಕಾ ಠಿತಾ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧. ‘‘ದಿಯಡ್ಢಕುಕ್ಕೂ ಉದಯೇನ ಕಣ್ಣಿಕಾ, ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ನಂ;

ಸಾ ಸಿಂಸಪಾ, ಸಾರಮಯಾ ಅಫೇಗ್ಗುಕಾ, ಕುಹಿಂ ಠಿತಾ ಉಪ್ಪರಿತೋ ನ ಧಂಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದಿಯಡ್ಢಕುಕ್ಕೂತಿ ದಿಯಡ್ಢರತನಾ. ಉದಯೇನಾತಿ ಉಚ್ಚತ್ತೇನ. ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ನನ್ತಿ ತಂ ಪನೇತಂ ಅಟ್ಠ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ಅಟ್ಠವಿದತ್ಥಿಪಮಾಣಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕುಹಿಂ ಠಿತಾತಿ ಕತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಹುತ್ವಾ. ನ ಧಂಸತೀತಿ ನ ಪತತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಲದ್ಧಾ ದಾನಿ ಮೇ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಉಪಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೨. ‘‘ಯಾ ತಿಂಸತಿ ಸಾರಮಯಾ ಅನುಜ್ಜುಕಾ, ಪರಿಕಿರಿಯ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ಸಮಂ ಠಿತಾ;

ತಾಹಿ ಸುಸಙ್ಗಹಿತಾ ಬಲಸಾ ಪೀಳಿತಾ, ಸಮಂ ಠಿತಾ ಉಪ್ಪರಿತೋ ನ ಧಂಸತಿ.

೩. ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ಮಿತ್ತೇಹಿ ದಳ್ಹೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಅಭೇಜ್ಜರೂಪೇಹಿ ಸುಚೀಹಿ ಮನ್ತಿಭಿ;

ಸುಸಙ್ಗಹೀತೋ ಸಿರಿಯಾ ನ ಧಂಸತಿ, ಗೋಪಾನಸೀಭಾರವಹಾವ ಕಣ್ಣಿಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಾ ತಿಂಸತಿ ಸಾರಮಯಾತಿ ಯಾ ಏತಾ ಸಾರರುಕ್ಖಮಯಾ ತಿಂಸತಿ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ. ಪರಿಕಿರಿಯಾತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ. ಸಮಂ ಠಿತಾತಿ ಸಮಭಾಗೇನ ಠಿತಾ. ಬಲಸಾ ಪೀಳಿತಾತಿ ತಾಹಿ ತಾಹಿ ಗೋಪಾನಸೀಹಿ ಬಲೇನ ಪೀಳಿತಾ ಸುಟ್ಠು ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ. ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಾಜಾ. ಸುಚೀಹೀತಿ ಸುಚಿಸಮಾಚಾರೇಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇಹಿ. ಮನ್ತಿಭೀತಿ ಮನ್ತಕುಸಲೇಹಿ. ಗೋಪಾನಸೀಭಾರವಹಾವ ಕಣ್ಣಿಕಾತಿ ಯಥಾ ಗೋಪಾನಸೀನಂ ಭಾರಂ ವಹಮಾನಾ ಕಣ್ಣಿಕಾ ನ ಧಂಸತಿ ನ ಪತತಿ, ಏವಂ ರಾಜಾಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಮನ್ತೀಹಿ ಅಭಿಜ್ಜಹದಯೇಹಿ ಸುಸಙ್ಗಹಿತೋ ಸಿರಿತೋ ನ ಧಂಸತಿ ನ ಪತತಿ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಕಿರಿಯಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಣ್ಣಿಕಾಯ ಅಸತಿ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಗೋಪಾನಸೀಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾ ಕಣ್ಣಿಕಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಗೋಪಾನಸೀಸು ಭಿಜ್ಜನ್ತೀಸು ಕಣ್ಣಿಕಾ ಪತತಿ, ಏವಮೇವ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇ ಚ ಬಲಕಾಯೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಚ ಅಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತೇಸು ಭಿಜ್ಜನ್ತೇಸು ತೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಇಸ್ಸರಿಯಾ ಧಂಸತಿ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರತ್ಥಾಯ ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ ಆಹರಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಸಹಾಯ, ಇಮಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ ಖಾದಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಂ ಖಾದಿತುಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಿತ್ತಕಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ ಅಮ್ಬಿಲಂ ವಾ, ಜಾನನ್ತಾ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾ ತಿತ್ತಕಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಅನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಂ ಅನಾಸೇತ್ವಾವ ಖಾದನ್ತೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಇಮಾಯ ಉಪಮಾಯ ಧನಸಙ್ಘರಣೂಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೪. ‘‘ಖರತ್ತಚಂ ಬೇಲ್ಲಂ ಯಥಾಪಿ ಸತ್ಥವಾ, ಅನಾಮಸನ್ತೋಪಿ ಕರೋತಿ ತಿತ್ತಕಂ;

ಸಮಾಹರಂ ಸಾದುಂ ಕರೋತಿ ಪತ್ಥಿವ, ಅಸಾದುಂ ಕಯಿರಾ ತನುಬನ್ಧಮುದ್ಧರಂ.

೫. ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ಗಾಮನಿಗಮೇಸು ಪಣ್ಡಿತೋ, ಅಸಾಹಸಂ ರಾಜಧನಾನಿ ಸಙ್ಘರಂ;

ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತೀ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ, ಸ ಫಾತಿ ಕಯಿರಾ ಅವಿಹೇಠಯಂ ಪರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಖರತ್ತಚನ್ತಿ ಥದ್ಧತಚಂ. ಬೇಲ್ಲನ್ತಿ ಮಾತುಲುಙ್ಗಂ. ‘ಬೇಲ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ಸತ್ಥವಾತಿ ಸತ್ಥಕಹತ್ಥೋ. ಅನಾಮಸನ್ತೋತಿ ಬಹಿತಚಂ ತನುಕಮ್ಪಿ ಅತಚ್ಛನ್ತೋ ಇದಂ ಫಲಂ ತಿತ್ತಕಂ ಕರೋತಿ. ಸಮಾಹರನ್ತಿ ಸಮಾಹರನ್ತೋ ಬಹಿತಚಂ ತಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತೋ ಚ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಅನೀಹರನ್ತೋ ತಂ ಸಾದುಂ ಕರೋತಿ. ಪತ್ಥಿವಾತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ತನುಬನ್ಧಮುದ್ಧರನ್ತಿ ತನುಕಂ ಪನ ತಚಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ತಿತ್ತಕಸ್ಸ ಅನಪನೀತತ್ತಾ ತಂ ಅಸಾದುಮೇವ ಕಯಿರಾ. ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ರಾಜಾಪಿ ಅಸಾಹಸಂ ಸಾಹಸಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ವಸಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ರಟ್ಠಂ ಅಪೀಳೇತ್ವಾ ಉಪಚಿಕಾನಂ ವಮ್ಮಿಕವಡ್ಢನನಿಯಾಮೇನ ಮಧುಕರಾನಂ ರೇಣುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಧುಕರಣನಿಯಾಮೇನ ಚ ಧನಂ ಸಙ್ಘರನ್ತೋ –

‘‘ದಾನಂ ಸೀಲಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗಂ, ಅಜ್ಜವಂ ಮದ್ದವಂ ತಪಂ;

ಅಕ್ಕೋಧಂ ಅವಿಹಿಂಸಞ್ಚ, ಖನ್ತಿಞ್ಚ ಅವಿರೋಧನ’’ನ್ತಿ. –

ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ದಸನ್ನಂ ರಾಜಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುವತ್ತನೇನ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತೀ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಫಾತಿಂ ವಡ್ಢಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಪರಂ ಅವಿಹೇಠೇನ್ತೋಯೇವಾತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇನ್ತೋ ಪೋಕ್ಖರಣೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಂ ಬಾಲಸೂರಿಯವಣ್ಣಂ ಉದಕೇನ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ ಪದುಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಸಹಾಯ, ಇಮಂ ಪದುಮಂ ಉದಕೇ ಸಞ್ಜಾತಮೇವ ಉದಕೇನ ಅಲಿಮ್ಪಮಾನಂ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಓವದನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೬. ‘‘ಓದಾತಮೂಲಂ ಸುಚಿವಾರಿಸಮ್ಭವಂ, ಜಾತಂ ಯಥಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸು ಅಮ್ಬುಜಂ;

ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಅಗ್ಗಿನಿಕಾಸಿಫಾಲಿಮಂ, ನ ಕದ್ದಮೋ ನ ರಜೋ ನ ವಾರಿ ಲಿಮ್ಪತಿ.

೭. ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ವೋಹಾರಸುಚಿಂ ಅಸಾಹಸಂ, ವಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮನ್ತಮಪೇತಪಾಪಕಂ;

ನ ಲಿಮ್ಪತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸ ತಾದಿಸೋ, ಜಾತಂ ಯಥಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸು ಅಮ್ಬುಜ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಓದಾತಮೂಲನ್ತಿ ಪಣ್ಡರಮೂಲಂ. ಅಮ್ಬುಜನ್ತಿ ಪದುಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಅಗ್ಗಿನಿಕಾಸಿಫಾಲಿಮನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಿಕಾಸಿನಾ ಸೂರಿಯೇನ ಫಾಲಿತಂ ವಿಕಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕದ್ದಮೋ ನ ರಜೋ ನ ವಾರಿ ಲಿಮ್ಪತೀತಿ ನೇವ ಕದ್ದಮೋ ನ ರಜೋ ನ ಉದಕಂ ಲಿಮ್ಪತಿ, ನ ಮಕ್ಖೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಲಿಪ್ಪತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಾನಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಾನಿ, ಏತೇಸು ಕದ್ದಮಾದೀಸು ನ ಲಿಪ್ಪತಿ, ನ ಅಲ್ಲೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೋಹಾರಸುಚಿನ್ತಿ ಪೋರಾಣಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂಹಿ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತವಿನಿಚ್ಛಯವೋಹಾರೇ ಸುಚಿಂ, ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಾಹಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಿಕವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠಿತತ್ತಾಯೇವ ಸಾಹಸಿಕಕಿರಿಯಾಯ ವಿರಹಿತಂ. ವಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮನ್ತನ್ತಿ ತೇನೇವ ಅಸಾಹಸಿಕಟ್ಠೇನ ವಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮನ್ತಂ ಸಚ್ಚವಾದಿಂ ನಿಕ್ಕೋಧಂ ಮಜ್ಝತ್ತಂ ತುಲಾಭೂತಂ ಲೋಕಸ್ಸ. ಅಪೇತಪಾಪಕನ್ತಿ ಅಪಗತಪಾಪಕಮ್ಮಂ. ನ ಲಿಮ್ಪತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸ ತಾದಿಸೋತಿ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಮುಸಾವಾದೋತಿ ಅಯಂ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೋ ನ ಅಲ್ಲೀಯತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ತಾದಿಸೋ ಜಾತಂ ಯಥಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸು ಅಮ್ಬುಜಂ. ತಾದಿಸೋ ಹಿ ರಾಜಾ ಯಥಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸು ಜಾತಂ ಪದುಮಂ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ, ಏವಂ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಕುಕ್ಕುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೯೭] ೨. ಮನೋಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ಚಾಪೋ ನಿನ್ನಮತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಿಳಾಮುಖಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೨೬) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೀಹೋ ಹುತ್ವಾ ಸೀಹಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸನ್ತೋ ದ್ವೇ ಪೋತಕೇ ಲಭಿ – ಪುತ್ತಞ್ಚ ಧೀತರಞ್ಚ. ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮನೋಜೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಏಕಂ ಸೀಹಪೋತಿಕಂ ಗಣ್ಹಿ. ಇತಿ ತೇ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಮನೋಜೋ ವನಮಹಿಂಸಾದಯೋ ವಧಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಭಗಿನಿಞ್ಚ ಪಜಾಪತಿಞ್ಚ ಪೋಸೇತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಗೋಚರಭೂಮಿಯಂ ಗಿರಿಯಂ ನಾಮ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಂ ಉರೇನ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪಟ್ಠಾತುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಉಪಟ್ಠಹಸ್ಸೂ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗುಹಂ ಆನೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ ಮನೋಜ, ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ನಾಮ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಅಕಿಚ್ಚೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತಿ, ಮಾ ಏತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕರೀ’’ತಿ ವಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಸ್ಸಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಮನೋಜಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಂಸಂ ಅಞ್ಞಂ ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ, ಅಸ್ಸಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ನದೀತೀರೇ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸ್ಸಾನಂ ನದಿಯಾ ನ್ಹಾನವೇಲಾಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಗುಹಾದ್ವಾರಮೇವ ಆಗತೋ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅಸ್ಸಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಸ್ಸಾ ನಾಮ ರಾಜಭೋಗಾ, ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಅನೇಕಮಾಯಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಧನುಗ್ಗಹೇಹಿ ವಿಜ್ಝಾಪೇನ್ತಿ, ಅಸ್ಸಮಂಸಖಾದನಸೀಹಾ ನಾಮ ದೀಘಾಯುಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಅಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪಿತು ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೇವ. ‘‘ಸೀಹೋ ಅಸ್ಸೇ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಅನ್ತೋನಗರೇಯೇವ ಅಸ್ಸಾನಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ತತೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಯೇವ. ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಾಲಾಯಮೇವ ತಿಣೋದಕಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೀಹೋ ಪಾಕಾರಮತ್ಥಕೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಾಲಾತೋಪಿ ಗಣ್ಹಿಯೇವ.

ರಾಜಾ ಏಕಂ ಅಕ್ಖಣವೇಧಿಂ ಧನುಗ್ಗಹಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ತಾತ, ಸೀಹಂ ವಿಜ್ಝಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಾಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಹಸ್ಸ ಆಗಮನಮಗ್ಗೇ ಅಟ್ಟಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೀಹೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿಸುಸಾನೇ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಗಹಣತ್ಥಾಯ ನಗರಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಧನುಗ್ಗಹೋ ಆಗಮನಕಾಲೇ ‘‘ಅತಿತಿಖಿಣೋ ವೇಗೋ’’ತಿ ಸೀಹಂ ಅವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಗರುಭಾರತಾಯ ಓಲೀನವೇಗಂ ಸೀಹಂ ತಿಖಿಣೇನ ನಾರಾಚೇನ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ವಿಜ್ಝಿ. ನಾರಾಚೋ ಪುರಿಮಕಾಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಸೀಹೋ ‘‘ವಿದ್ಧೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ವಿರವಿ. ಧನುಗ್ಗಹೋ ತಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಸನಿ ವಿಯ ಜಿಯಂ ಪೋಥೇಸಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಸೀಹಸ್ಸ ಚ ಜಿಯಾಯ ಚ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಹಾಯೋ ಮೇ ಧನುಗ್ಗಹೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮಾರಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮತಕೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇದಾನಿ ಮಮ ಪಕತಿಯಾ ವಸನವನಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನಾವ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೮. ‘‘ಯಥಾ ಚಾಪೋ ನಿನ್ನಮತಿ, ಜಿಯಾ ಚಾಪಿ ನಿಕೂಜತಿ;

ಹಞ್ಞತೇ ನೂನ ಮನೋಜೋ, ಮಿಗರಾಜಾ ಸಖಾ ಮಮ.

೯. ‘‘ಹನ್ದ ದಾನಿ ವನನ್ತಾನಿ, ಪಕ್ಕಮಾಮಿ ಯಥಾಸುಖಂ;

ನೇತಾದಿಸಾ ಸಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ಲಬ್ಭಾ ಮೇ ಜೀವತೋ ಸಖಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನೇವ ಚಾಪೋ ನಿನ್ನಮತಿ. ಹಞ್ಞತೇ ನೂನಾತಿ ನೂನ ಹಞ್ಞತಿ. ನೇತಾದಿಸಾತಿ ಏವರೂಪಾ ಮತಕಾ ಸಹಾಯಾ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಲಬ್ಭಾ ಮೇತಿ ಜೀವತೋ ಮಮ ಸಹಾಯೋ ನಾಮ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ.

ಸೀಹೋಪಿ ಏಕವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸಂ ಗುಹಾದ್ವಾರೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಮರಿತ್ವಾ ಪತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ ಪಹಾರಮುಖೇಹಿ ಪಗ್ಘರಿತಲೋಹಿತಂ ಪಾಪಜನಸೇವಿತಾಯ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಂ ಅದ್ದಸಂಸು, ದಿಸ್ವಾ ಚಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಭಗಿನೀ ಪಜಾಪತೀತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿಂಸು –

೧೦. ‘‘ನ ಪಾಪಜನಸಂಸೇವೀ, ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಸುಖಮೇಧತಿ;

ಮನೋಜಂ ಪಸ್ಸ ಸೇಮಾನಂ, ಗಿರಿಯಸ್ಸಾನುಸಾಸನೀ.

೧೧. ‘‘ನ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೇನ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತೇನ ನನ್ದತಿ;

ಮನೋಜಂ ಪಸ್ಸ ಸೇಮಾನಂ, ಅಚ್ಛನ್ನಂ ಸಮ್ಹಿ ಲೋಹಿತೇ.

೧೨. ‘‘ಏವಮಾಪಜ್ಜತೇ ಪೋಸೋ, ಪಾಪಿಯೋ ಚ ನಿಗಚ್ಛತಿ;

ಯೋ ವೇ ಹಿತಾನಂ ವಚನಂ, ನ ಕರೋತಿ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿನಂ.

೧೩. ‘‘ಏವಞ್ಚ ಸೋ ಹೋತಿ ತತೋ ಚ ಪಾಪಿಯೋ, ಯೋ ಉತ್ತಮೋ ಅಧಮಜನೂಪಸೇವೀ;

ಪಸ್ಸುತ್ತಮಂ ಅಧಮಜನೂಪಸೇವಿತಂ, ಮಿಗಾಧಿಪಂ ಸರವರವೇಗನಿದ್ಧುತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಸುಖಮೇಧತೀತಿ ನ ಚಿರಂ ಸುಖಂ ಲಭತಿ. ಗಿರಿಯಸ್ಸಾನುಸಾಸನೀತಿ ಅಯಂ ಏವರೂಪಾ ಗಿರಿಯಸ್ಸಾನುಸಾಸನೀತಿ ಗರಹನ್ತೋ ಆಹ. ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೇನಾತಿ ಪಾಪೇಸು ಸಮ್ಪವಙ್ಕೇನ ಪಾಪಸಹಾಯೇನ. ಅಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ನಿಮುಗ್ಗಂ. ಪಾಪಿಯೋ ಚ ನಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾಪಞ್ಚ ವಿನ್ದತಿ. ಹಿತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾನಂ. ಅತ್ಥದಸ್ಸಿನನ್ತಿ ಅನಾಗತಅತ್ಥಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ. ಪಾಪಿಯೋತಿ ಪಾಪತರೋ. ಅಧಮಜನೂಪಸೇವೀತಿ ಅಧಮಜನಂ ಉಪಸೇವೀ. ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಸರೀರಬಲೇನ ಜೇಟ್ಠಕಂ.

ಪಚ್ಛಿಮಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ –

೧೪. ‘‘ನಿಹೀಯತಿ ಪುರಿಸೋ ನಿಹೀನಸೇವೀ, ನ ಚ ಹಾಯೇಥ ಕದಾಚಿ ತುಲ್ಯಸೇವೀ;

ಸೇಟ್ಠಮುಪಗಮಂ ಉದೇತಿ ಖಿಪ್ಪಂ, ತಸ್ಮಾತ್ತನಾ ಉತ್ತರಿತರಂ ಭಜೇಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿಹೀಯತೀತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಹೀನಸೇವೀ ನಾಮ ಮನೋಜೋ ಸೀಹೋ ವಿಯ ನಿಹೀಯತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತುಲ್ಯಸೇವೀತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಸೇವಮಾನೋ ನ ಹಾಯತಿ, ವಡ್ಢಿಯೇವ ಪನಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಸೇಟ್ಠಮುಪಗಮನ್ತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಉತ್ತರಿತರಂಯೇವ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೋ. ಉದೇತಿ ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಸೀಘಮೇವ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಉದೇತಿ, ವುದ್ಧಿಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಮನೋಜೋ ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕೋ, ಭಗಿನೀ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಭರಿಯಾ ಖೇಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಮಾತಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಪಿತಾ ಸೀಹರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಮನೋಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೯೮] ೩. ಸುತನುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ರಾಜಾ ತೇ ಭತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಸಾಮಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೨೯೬ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುಗ್ಗತಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸುತನೂತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪೋಸೇತ್ವಾ ಪಿತರಿ ಕಾಲಕತೇ ಮಾತರಂ ಪೋಸೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಮಿಗವಿತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಯೋಜನದ್ವಿಯೋಜನಮತ್ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನೇನ ಮಿಗೋ ಪಲಾಯತಿ, ಸೋ ಇಮಂ ನಾಮ ಜಿತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಧುವಮಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಮಿಗಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಾನಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೇಹಿ ಉಟ್ಠಾಪಿತೇಸು ಮಿಗೇಸು ಏಕೋ ಏಣಿಮಿಗೋ ರಞ್ಞೋ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ರಾಜಾ ‘‘ತಂ ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸರಂ ಖಿಪಿ. ಉಗ್ಗಹಿತಮಾಯೋ ಮಿಗೋ ಸರಂ ಮಹಾಫಾಸುಕಾಭಿಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸರೇನ ವಿದ್ಧೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮಿಗೋ ಮೇ ವಿದ್ಧೋ’’ತಿ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಧಾವಿ. ಮಿಗೋ ಉಟ್ಠಾಯ ವಾತವೇಗೇನ ಪಲಾಯಿ, ಅಮಚ್ಚಾದಯೋ ರಾಜಾನಂ ಅವಹಸಿಂಸು. ಸೋ ಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಿಲನ್ತಕಾಲೇ ಖಗ್ಗೇನ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಣ್ಡಕೇ ಲಗ್ಗಿತ್ವಾ ಕಾಜಂ ವಹನ್ತೋ ವಿಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ಠಿತಂ ವಟರುಕ್ಖಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಟರುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ತತ್ಥ ಪವಿಟ್ಠೇ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಿ. ಸೋ ರಾಜಾನಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ‘‘ತಿಟ್ಠ ಭಕ್ಖೋಸಿ ಮೇ’’ತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಣ್ಹಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಕೋನಾಮೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಯಕ್ಖೋ, ಇಮಂ ಠಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಕೇ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಜ್ಜೇವ ಮಂ ಖಾದಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ನಿಬದ್ಧಂ ಖಾದಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಲಭನ್ತೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಂ ಅಜ್ಜ ಮಿಗಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ, ಅಹಂ ತೇ ಸ್ವೇ ಪಟ್ಠಾಯ ಏಕಾಯ ಭತ್ತಪಾತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹಿ, ಅಪೇಸಿತದಿವಸೇ ತಞ್ಞೇವ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ, ಮಯ್ಹಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಯಕ್ಖೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಏಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಚರಕಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ದಿವಸಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಕತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ವೋ ಕತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಬಹೂ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಏತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರ, ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ.

ಅಮಚ್ಚೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಬನ್ಧನಾಗಾರತೋ ಮನುಸ್ಸಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾವ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಪೇಸೇಸಿ. ಯಕ್ಖೋ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಂ ಖಾದತಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಬನ್ಧನಾಗಾರಾನಿ ನಿಮ್ಮನುಸ್ಸಾನಿ ಜಾತಾನಿ. ರಾಜಾ ಭತ್ತಹಾರಕಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಮರಣಭಯೇನ ಕಮ್ಪಿ. ಅಥ ನಂ ಅಮಚ್ಚೋ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಜೀವಿತಾಸಾತೋ ಧನಾಸಾವ ಬಲವತರಾ, ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘ಕೋ ಇಮಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಭತಿಯಾ ಮಾಸಕಡ್ಢಮಾಸಕಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಮಾತರಂ ಪೋಸೇಮಿ, ಇಮಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತು ದತ್ವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಯಕ್ಖಂ ದಮೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ, ನೋ ಚೇ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾತಾ ಮೇ ಸುಖಂ ಜೀವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಮಾತು ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಅಲಂ ತಾತ, ನ ಮಮ ಅತ್ಥೋ ಧನೇನಾ’’ತಿ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯವಾರೇ ತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ‘‘ಆಹರಥ, ಅಯ್ಯ, ಸಹಸ್ಸಂ, ಅಹಂ ಭತ್ತಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತು ದತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಹಂ ಯಕ್ಖಂ ದಮೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಜ್ಜೇವ ತವ ಅಸ್ಸುಕಿಲಿನ್ನಮುಖಂ ಹಾಸಾಪೇನ್ತೋವ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ತತೋ ರಞ್ಞಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಭತ್ತಂ ಹರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಾ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ಅತ್ತನೋ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಭೂಮಿಯಂ ಠಿತಕೇ ಖಾದಿತುಂ ಲಭತಿ, ಅಹಂ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭೂಮಿಯಂ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಪಾದುಕಾಸು ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಛತ್ತಂ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಂ ಕಿಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ಯಕ್ಖೋ ಅತ್ತನೋ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ಠಿತಕೇ ಖಾದಿತುಂ ಲಭತಿ, ಅಹಂ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಛತ್ತಚ್ಛಾಯಾಯ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಖಗ್ಗಂ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಿನಾ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ಅಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಆವುಧಹತ್ಥಾನಂ ಭಾಯನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭುಞ್ಜನಕಭತ್ತಂ ದೇಥ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ಮಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮತ್ತಿಕಪಾತಿಯಾ ಲೂಖಭೋಜನಂ ಹರಿತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೇ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಅಜ್ಜಾಹಂ ಯಕ್ಖಂ ದಮೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪಕರಣಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ರುಕ್ಖಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕಂ ಆರುಯ್ಹ ಖಗ್ಗಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಮತ್ಥಕೇ ಕತ್ವಾ ಕಞ್ಚನಪಾತಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಯಾಸಿ. ಯಕ್ಖೋ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ನ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಆಗಮನನಿಯಾಮೇನ ಏತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ರುಕ್ಖಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸಿತುಣ್ಡೇನ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಅನ್ತೋಛಾಯಾಯ ಕರಿತ್ವಾ ಛಾಯಾಯ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

೧೫. ‘‘ರಾಜಾ ತೇ ಭತ್ತಂ ಪಾಹೇಸಿ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ;

ಮಘದೇವಸ್ಮಿಂ ಅಧಿವತ್ಥೇ, ಏಹಿ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಭುಞ್ಜಸೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಾಹೇಸೀತಿ ಪಹಿಣಿ. ಮಘದೇವಸ್ಮಿಂ ಅಧಿವತ್ಥೇತಿ ಮಘದೇವೋತಿ ವಟರುಕ್ಖೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿವತ್ಥೇತಿ ದೇವತಂ ಆಲಪತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಯಕ್ಖೋ ‘‘ಇಮಂ ಪುರಿಸಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಛಾಯಾಯ ಪವಿಟ್ಠಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬. ‘‘ಏಹಿ ಮಾಣವ ಓರೇನ, ಭಿಕ್ಖಮಾದಾಯ ಸೂಪಿತಂ;

ತ್ವಞ್ಚ ಮಾಣವ ಭಿಕ್ಖಾ ಚ, ಉಭೋ ಭಕ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖನ್ತಿ ಮಮ ನಿಬದ್ಧಭಿಕ್ಖಂ. ಸೂಪಿತನ್ತಿ ಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನಂ.

ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೭. ‘‘ಅಪ್ಪಕೇನ ತುವಂ ಯಕ್ಖ, ಥುಲ್ಲಮತ್ಥಂ ಜಹಿಸ್ಸಸಿ;

ಭಿಕ್ಖಂ ತೇ ನಾಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜನಾ ಮರಣಸಞ್ಞಿನೋ.

೧೮. ‘‘ಲದ್ಧಾಯ ಯಕ್ಖಾ ತವ ನಿಚ್ಚಭಿಕ್ಖಂ, ಸುಚಿಂ ಪಣೀತಂ ರಸಸಾ ಉಪೇತಂ;

ಭಿಕ್ಖಞ್ಚ ತೇ ಆಹರಿಯೋ ನರೋ ಇಧ, ಸುದುಲ್ಲಭೋ ಹೇಹಿತಿ ಭಕ್ಖಿತೇ ಮಯೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಥುಲ್ಲಮತ್ಥನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಜಹಿಸ್ಸಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಾಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮರಣಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಥ ತ್ವಂ ಮಿಲಾತಸಾಖೋ ವಿಯ ರುಕ್ಖೋ ನಿರಾಹಾರೋ ದುಬ್ಬಲೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಲದ್ಧಾಯನ್ತಿ ಲದ್ಧಅಯಂ ಲದ್ಧಾಗಮನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಮ್ಮ ಯಕ್ಖ, ಯಂ ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಆಹರಿಂ, ಇದಂ ತವ ನಿಚ್ಚಭಿಕ್ಖಂ ಸುಚಿಂ ಪಣೀತಂ ಉತ್ತಮಂ ರಸೇನ ಉಪೇತಂ ಲದ್ಧಾಗಮನಂ ದೇವಸಿಕಂ ತೇ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ. ಆಹರಿಯೋತಿ ಆಹರಣಕೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಂ ಮಂ ಭಕ್ಖಸಿ, ಅಥೇವಂ ಮಯಿ ಭಕ್ಖಿತೇ ಭಿಕ್ಖಞ್ಚ ತೇ ಆಹರಣಕೋ ಅಞ್ಞೋ ನರೋ ಇಧ ಸುದುಲ್ಲಭೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಮಾದಿಸೋ ಹಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಞ್ಞೋ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಯಿ ಪನ ಖಾದಿತೇ ಸುತನುಪಿ ನಾಮ ಯಕ್ಖೇನ ಖಾದಿತೋ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಸ್ಸ ಸೋ ಲಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭತ್ತಾಹರಣಕಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಅಥ ತೇ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೋಜನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ರಾಜಾನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ರುಕ್ಖತೋ ಬಹಿಭಾವೇನ. ಸಚೇ ಪನಿದಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಂ ಪಹಿಣಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇತ್ವಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಭತ್ತಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಚ ತೇ ಖಾದಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಾನೇ ನ ಠಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾದುಕಾಸು ಠಸ್ಸಾಮಿ, ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯಮ್ಪಿ ತೇ ನ ಠಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ತನೋ ಛತ್ತಚ್ಛಾಯಾಯಮೇವ ಠಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಪನ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸಸಿ, ಖಗ್ಗೇನ ತಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಞ್ಹಿ ಅಜ್ಜ ಏತದತ್ಥಮೇವ ಸಜ್ಜೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗತೋತಿ. ಏವಂ ಕಿರ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಜ್ಜೇಸಿ.

ಯಕ್ಖೋ ‘‘ಯುತ್ತರೂಪಂ ಮಾಣವೋ ವದತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೯. ‘‘ಮಮೇವ ಸುತನೋ ಅತ್ಥೋ, ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ ಮಾಣವ;

ಮಯಾ ತ್ವಂ ಸಮನುಞ್ಞಾತೋ, ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸಾಹಿ ಮಾತರಂ.

೨೦. ‘‘ಖಗ್ಗಂ ಛತ್ತಞ್ಚ ಪಾತಿಞ್ಚ, ಗಚ್ಛಮಾದಾಯ ಮಾಣವ;

ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸತು ತೇ ಮಾತಾ, ತ್ವಞ್ಚ ಪಸ್ಸಾಹಿ ಮಾತರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುತನೋತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಲಪತಿ. ಯಥಾ ಭಾಸಸೀತಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಭಾಸಸಿ, ತಥಾ ಯೋ ಏಸ ತಯಾ ಭಾಸಿತೋ ಅತ್ಥೋ, ಏಸೋ ಮಮೇವತ್ಥೋ, ಮಯ್ಹಮೇವ ವಡ್ಢೀತಿ.

ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ದಮಿತೋ ಮೇ ಯಕ್ಖೋ, ಬಹುಞ್ಚ ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ರಞ್ಞೋ ಚ ವಚನಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೨೧. ‘‘ಏವಂ ಯಕ್ಖ ಸುಖೀ ಹೋಹಿ, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭಿ;

ಧನಞ್ಚ ಮೇ ಅಧಿಗತಂ, ರಞ್ಞೋ ಚ ವಚನಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. –

ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಯಕ್ಖಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಪರೇಸಂ ಲೋಹಿತಮಂಸಭಕ್ಖೋ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಮಾ ಕರೀ’’ತಿ ಸೀಲೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖಂ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನ, ಏಹಿ ನಗರದ್ವಾರೇ ತಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಭತ್ತಲಾಭಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಯಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಖಗ್ಗಾದೀನಿ ಯಕ್ಖಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ಸುತನು ಮಾಣವೋ ಯಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚಪರಿವುತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಯಕ್ಖಂ ನಗರದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಭತ್ತಲಾಭಿನಂ ಕತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗರೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಅಯಞ್ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ಯಕ್ಖೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಮಾಣವೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಸುತನುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೯೯] ೪. ಮಾತುಪೋಸಕಗಿಜ್ಝಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತೇ ಕಥಂ ನು ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಸಾಮಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೨೯೬ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗಿಜ್ಝಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ವುದ್ಧೇ ಪರಿಹೀನಚಕ್ಖುಕೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಗಿಜ್ಝಗುಹಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಮಂಸಾದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಸುಸಾನೇ ಏಕೋ ನೇಸಾದೋ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಗಿಜ್ಝಾನಂ ಪಾಸೇ ಓಡ್ಡೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಮಂಸಾದಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಸುಸಾನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಪಾದೇನ ಪಾಸೇ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ವುದ್ಧೇ ಪರಿಹೀನಚಕ್ಖುಕೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಯಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಮ ಬದ್ಧಭಾವಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ಅನಾಥಾ ನಿಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯಮೇವ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ವಿಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨. ‘‘ತೇ ಕಥಂ ನು ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವುದ್ಧಾ ಗಿರಿದರೀಸಯಾ;

ಅಹಂ ಬದ್ಧೋಸ್ಮಿ ಪಾಸೇನ, ನಿಲೀಯಸ್ಸ ವಸಂ ಗತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿಲೀಯಸ್ಸಾತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ ನೇಸಾದಪುತ್ತಸ್ಸ.

ಅಥ ನೇಸಾದಪುತ್ತೋ ಗಿಜ್ಝರಾಜಸ್ಸ ಪರಿದೇವಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೩. ‘‘ಕಿಂ ಗಿಜ್ಝ ಪರಿದೇವಸಿ, ಕಾ ನು ತೇ ಪರಿದೇವನಾ;

ನ ಮೇ ಸುತೋ ವಾ ದಿಟ್ಠೋ ವಾ, ಭಾಸನ್ತೋ ಮಾನುಸಿಂ ದಿಜೋ’’ತಿ.

ಗಿಜ್ಝೋ ಆಹ –

೨೪. ‘‘ಭರಾಮಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ವುದ್ಧೇ ಗಿರಿದರೀಸಯೇ;

ತೇ ಕಥಂ ನು ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹಂ ವಸಂ ಗತೋ ತವಾ’’ತಿ.

ನೇಸಾದೋ ಆಹ –

೨೫. ‘‘ಯಂ ನು ಗಿಜ್ಝೋ ಯೋಜನಸತಂ, ಕುಣಪಾನಿ ಅವೇಕ್ಖತಿ;

ಕಸ್ಮಾ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ, ಆಸಜ್ಜಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝಸೀ’’ತಿ.

ಗಿಜ್ಝರಾಜಾ ಆಹ –

೨೬. ‘‘ಯದಾ ಪರಾಭವೋ ಹೋತಿ, ಪೋಸೋ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಯೇ;

ಅಥ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ, ಆಸಜ್ಜಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೨೭. ‘‘ಭರಸ್ಸು ಮಾತಾಪಿತರೋ, ವುದ್ಧೇ ಗಿರಿದರೀಸಯೇ;

ಮಯಾ ತ್ವಂ ಸಮನುಞ್ಞಾತೋ, ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸಾಹಿ ಞಾತಕೇ.

೨೮. ‘‘ಏವಂ ಲುದ್ದಕ ನನ್ದಸ್ಸು, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭಿ;

ಭರಿಸ್ಸಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ವುದ್ಧೇ ಗಿರಿದರೀಸಯೇ’’ತಿ. –

ನೇಸಾದಪುತ್ತೇನ ದುತಿಯಾ, ಗಿಜ್ಝೇನ ತತಿಯಾತಿ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವುತ್ತಾ.

ತತ್ಥ ಯಂ ನೂತಿ ಯಂ ನು ಏತಂ ಲೋಕೇ ಕಥೀಯತಿ. ಗಿಜ್ಝೋ ಯೋಜನಸತಂ, ಕುಣಪಾನಿ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ ಯೋಜನಸತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತಾನಿಪಿ ಕುಣಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಯದಿ ತಥಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಜಾಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ ಆಸಜ್ಜಾಪಿ ನ ಬುಜ್ಝಸಿ, ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾಪಿ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ.

ಪರಾಭವೋತಿ ವಿನಾಸೋ. ಭರಸ್ಸೂತಿ ಇದಂ ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಗಿಜ್ಝರಾಜಾ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ನ ಅತ್ತನೋ ಪರಿದೇವತಿ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪರಿದೇವತಿ, ನಾಯಂ ಮಾರೇತುಂ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಆಹ, ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಪಿಯಚಿತ್ತೇನ ಮುದುಚಿತ್ತೇನ ಪಾಸಂ ಮೋಚೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮರಣಮುಖಾ ಪಮುತ್ತೋ ಸುಖಿತೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಮುಖಪೂರಂ ಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅದಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ತದಾ ನೇಸಾದಪುತ್ತೋ ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಾರಾಜಕುಲಾನಿ, ಗಿಜ್ಝರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಮಾತುಪೋಸಕಗಿಜ್ಝಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೪೦೦] ೫. ದಬ್ಭಪುಪ್ಫಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅನುತೀರಚಾರೀ ಭದ್ದನ್ತೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಪನನ್ದಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಹಿ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣೇ ಪಹಾಯ ಮಹಾತಣ್ಹೋ ಅಹೋಸಿ. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಿಹಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಛತ್ತಂ ವಾ ಉಪಾಹನಂ ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ ವಾ ಉದಕತುಮ್ಬಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಯಂ ವಸತಿ. ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜನಪದವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನಾಮ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಕಾಸೇ ಚನ್ದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸದೀಪಕಂ ಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪದಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮನಾಪಾನಿ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಾನಿ ಚೇವ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಾನಿ ಚ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸೋ ತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗೇ ಪಾದೇ ವಲ್ಲಿಯಾ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ತತ್ಥ ಪನ ದ್ವೇ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂಸು. ತೇ ದ್ವೇ ಚ ಥೂಲಸಾಟಕೇ ಏಕಞ್ಚ ಸುಖುಮಕಮ್ಬಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಥೇರೋ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಭಾಜೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಇಮಂ ನೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿವಾದೋ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು ಭಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದ್ವೇ ಥೂಲಸಾಟಕೇ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಭಾಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಕಮ್ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತೇಪಿ ಥೇರಾ ಕಮ್ಬಲೇ ಸಾಲಯಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿನಯಧರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಲಬ್ಭತಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವಿನಯಧರಾನಂ ಏವಂ ವಿಲೋಪಂ ಖಾದಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಆಭತಂ ಪತ್ತಚೀವರರಾಸಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಪುಞ್ಞೋಸಿ ತ್ವಂ ಆವುಸೋ, ಬಹುಂ ತೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಕುತೋ ಮೇ ಆವುಸೋ, ಪುಞ್ಞಂ, ಇಮಿನಾ ಮೇ ಉಪಾಯೇನ ಇದಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಮಹಾತಣ್ಹೋ ಮಹಾಲೋಭೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪನನ್ದೇನ ಪಟಿಪದಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕತಂ, ಪರಸ್ಸ ಪಟಿಪದಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಠಮಂ ಅತ್ತನೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪರೋ ಓವದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ, ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇ;

ಅಥಞ್ಞಮನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ನ ಕಿಲಿಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೫೮) –

ಇಮಾಯ ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪನನ್ದೋ ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಮಹಾತಣ್ಹೋ ಮಹಾಲೋಭೋವ, ನ ಚ ಪನ ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಇಮೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ವಿಲುಮ್ಪಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನದೀತೀರೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಮಾಯಾವಿಂ ನಾಮ ಭರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೀ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಆಹ ‘‘ದೋಹಳೋ ಮೇ ಸಾಮಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅಲ್ಲರೋಹಿತಮಚ್ಛಂ ಖಾದಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ‘‘ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಹೋಹಿ, ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ’’ತಿ ನದೀತೀರೇ ಚರನ್ತೋ ವಲ್ಲಿಯಾ ಪಾದೇ ಪಲಿಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅನುತೀರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗಮ್ಭೀರಚಾರೀ ಚ ಅನುತೀರಚಾರೀ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಉದ್ದಾ ಮಚ್ಛೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ತೀರೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ತೇಸು ಗಮ್ಭೀರಚಾರೀ ಮಹನ್ತಂ ರೋಹಿತಮಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನ ಉದಕೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಣ್ಹಿ. ಬಲವಾ ಮಚ್ಛೋ ಪರಿಕಡ್ಢನ್ತೋ ಯಾಸಿ. ಸೋ ಗಮ್ಭೀರಚಾರೀ ಉದ್ದೋ ‘‘ಮಹಾಮಚ್ಛೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ನೋ ಪಹೋಸ್ಸತಿ, ಏಹಿ ಮೇ ಸಹಾಯೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಇತರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೯. ‘‘ಅನುತೀರಚಾರೀ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಸಹಾಯಮನುಧಾವ ಮಂ;

ಮಹಾ ಮೇ ಗಹಿತೋ ಮಚ್ಛೋ, ಸೋ ಮಂ ಹರತಿ ವೇಗಸಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಹಾಯಮನುಧಾವ ಮನ್ತಿ ಸಹಾಯ ಅನುಧಾವ ಮಂ, ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಮ-ಕಾರೋ ವುತ್ತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಮಚ್ಛೇನ ನ ಸಂಹೀರಾಮಿ, ಏವಂ ಮಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಖಣ್ಡೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತ್ವಂ ಅನುಧಾವಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಇತರೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೦. ‘‘ಗಮ್ಭೀರಚಾರೀ ಭದ್ದನ್ತೇ, ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹಿ ಥಾಮಸಾ;

ಅಹಂ ತಂ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಪಣ್ಣೋ ಉರಗಾಮಿವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಥಾಮಸಾತಿ ಥಾಮೇನ. ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸುಪಣ್ಣೋ ಉರಗಾಮಿವಾತಿ ಗರುಳೋ ಸಪ್ಪಂ ವಿಯ.

ಅಥ ದ್ವೇಪಿ ತೇ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ರೋಹಿತಮಚ್ಛಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಭಾಜೇಹಿ, ತ್ವಂ ಭಾಜೇಹೀ’’ತಿ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ತಂ ಠಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಸಮ್ಮ, ದಬ್ಭಪುಪ್ಫಮಚ್ಛೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಗಹಿತೋ, ತಂ ನೋ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸಮಭಾಗಂ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೩೧. ‘‘ವಿವಾದೋ ನೋ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ, ದಬ್ಭಪುಪ್ಫ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ;

ಸಮೇಹಿ ಮೇಧಗಂ ಸಮ್ಮಾ, ವಿವಾದೋ ವೂಪಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ದಬ್ಭಪುಪ್ಫಾತಿ ದಬ್ಭಪುಪ್ಫಸಮಾನವಣ್ಣತಾಯ ತಂ ಆಲಪನ್ತಿ. ಮೇಧಗನ್ತಿ ಕಲಹಂ.

ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ದೀಪೇನ್ತೋ –

೩೨. ‘‘ಧಮ್ಮಟ್ಠೋಹಂ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ಬಹೂ ಅಡ್ಡಾ ಮೇ ತೀರಿತಾ;

ಸಮೇಮಿ ಮೇಧಗಂ ಸಮ್ಮಾ, ವಿವಾದೋ ವೂಪಸಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ. –

ಇದಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಭಾಜೇನ್ತೋ –

೩೩. ‘‘ಅನುತೀರಚಾರಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ, ಸೀಸಂ ಗಮ್ಭೀರಚಾರಿನೋ;

ಅಚ್ಚಾಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಖಣ್ಡೋ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ರಾಜೂನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋ ಆಸಿಂ, ತೇನ ಮಯಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಬಹೂ ಅಡ್ಡಾ ತೀರಿತಾ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾದೀನಂ ಬಹೂ ಅಡ್ಡಾ ತೀರಿತಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾ, ಸ್ವಾಹಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸಮಜಾತಿಕಾನಂ ಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಅಡ್ಡಂ ತೀರೇತುಂ ಕಿಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ವೋ ಸಮೇಮಿ ಮೇಧಗಂ, ಸಮ್ಮಾ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿವಾದೋ ವೂಪಸಮ್ಮತೂತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಮಚ್ಛಂ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಅನುತೀರಚಾರಿ ತ್ವಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಗಣ್ಹ, ಸೀಸಂ ಗಮ್ಭೀರಚಾರಿನೋ ಹೋತು. ಅಚ್ಚಾಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಖಣ್ಡೋತಿ ಅಪಿಚ ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ಅಥ ವಾ ಅಚ್ಚಾತಿ ಅತಿಚ್ಚ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಖಣ್ಡೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಏವಂ ತಂ ಮಚ್ಛಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಲಹಂ ಅಕತ್ವಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠಞ್ಚ ಸೀಸಞ್ಚ ಖಾದಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಖಣ್ಡಂ ಮುಖೇನ ಡಂಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂಯೇವ ಪಲಾಯಿ. ತೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಪರಾಜಿತಾ ವಿಯ ದುಮ್ಮುಖಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೩೪. ‘‘ಚಿರಮ್ಪಿ ಭಕ್ಖೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಸಚೇ ನ ವಿವದೇಮಸೇ;

ಅಸೀಸಕಂ ಅನಙ್ಗುಟ್ಠಂ, ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಹರತಿ ರೋಹಿತ’’ನ್ತಿ.