೨. ಖರಪುತ್ತವಗ್ಗೋ

[೩೮೬] ೧. ಖರಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಚ್ಚಂ ಕಿರೇವಮಾಹಂಸೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪಿತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಅಯಂ ತೇ ಇತ್ಥೀ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮರನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲಭೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಸೇನಕೇ ನಾಮ ರಞ್ಞೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಸೇನಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏಕೇನ ನಾಗರಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕಿರ ನಾಗರಾಜಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಥಲೇ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚರತಿ. ಅಥ ನಂ ಗಾಮದಾರಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಪ್ಪೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪಹರಿಂಸು. ಅಥ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಕೀಳಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತೇ ದಾರಕಾ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಸಪ್ಪಂ ಪಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಹರಿತುಂ ಮಾ ದೇಥ, ಪಲಾಪೇಥ ನೇ’’ತಿ ಪಲಾಪೇಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹೂನಿ ರತನಾನಿ ಆದಾಯ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ರಞ್ಞೋ ಸಯನಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಾನಿ ರತನಾನಿ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಮಾಣವಿಕಾಸು ಏಕಂ ಕಾಮೇಸು ಅತಿತ್ತಂ ನಾಗಮಾಣವಿಕಂ ರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯದಾ ಏತಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತದಾ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಮನ್ತಂ ಅದಾಸಿ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾಗಮಾಣವಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳಿ. ನಾಗಮಾಣವಿಕಾ ಏಕಂ ಉದಕಸಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಗತಾ’’ತಿ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನಾಚಾರಂ ಕರೋನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ಪಹರಿ. ಸಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತೋ ನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯೋ ಮಂ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಿಂ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರೀ’’ತಿ ಪಹಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ತಥತೋ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಚತ್ತಾರೋ ನಾಗಮಾಣವಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಸೇನಕಸ್ಸ ಸಯನಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಾಸವಾತೇನ ತಂ ಭುಸಂ ವಿಯ ವಿದ್ಧಂಸೇಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಕಾಲೇ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ತೇಸಂ ಪವಿಸನವೇಲಾಯಮೇವ ರಾಜಾ ದೇವಿಂ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಾಸಿ ನು ಖೋ ಭದ್ದೇ, ನಾಗಮಾಣವಿಕಾಯ ಗತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಕೀಳನಕಾಲೇ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ಉದಕಸಪ್ಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನಾಚಾರಂ ಅಕಾಸಿ, ಅಥ ನಂ ಅಹಂ ‘ಏವಂ ಮಾ ಕರೀ’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪನತ್ಥಾಯ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ಪಹರಿಂ, ಸಾ ‘ನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಮೇ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಮೇ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ನಾಗಮಾಣವಕಾ ತತೋವ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ರಞ್ಞೋ ಸಯನಘರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಮೇ ದಣ್ಡಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬರುತಜಾನನಂ ನಾಮ ಮನ್ತಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಗ್ಘೋ ಮನ್ತೋ, ಸಚೇ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯಾಸಿ, ದತ್ವಾವ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾನಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ಜಾನಾತಿ.

ತಸ್ಸೇಕದಿವಸಂ ಮಹಾತಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಧುಫಾಣಿತೇಹಿ ಖಾದನೀಯಂ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಮಧುಬಿನ್ದು ಚ ಫಾಣಿತಬಿನ್ದು ಚ ಪೂವಖಣ್ಡಞ್ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ. ಏಕಾ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಮಹಾತಲೇ ಮಧುಚಾಟಿ ಭಿನ್ನಾ, ಫಾಣಿತಸಕಟಂ ಪೂವಸಕಟಂ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ, ಮಧುಫಾಣಿತಞ್ಚ ಪೂವಞ್ಚ ಖಾದಥಾ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೀ ವಿಚರತಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ರವಂ ಸುತ್ವಾ ಹಸಿ. ರಞ್ಞೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾ ದೇವೀ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ಹಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಾದನೀಯಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಏಕಂ ಮಕ್ಖಿಕಂ ಸಾಮಿಕೋ ‘‘ಏಹಿ ಭದ್ದೇ, ಕಿಲೇಸರತಿಯಾ ರಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇಹಿ ತಾವ ಸಾಮಿ, ಇದಾನಿ ರಞ್ಞೋ ಗನ್ಧೇ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಲಿಮ್ಪನ್ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಂ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ತತ್ಥ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸುಗನ್ಧಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋ ರಞ್ಞೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ರಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಹಸಿ. ದೇವೀಪಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ದಿಸ್ವಾ ಹಸೀ’’ತಿ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಪುನ ರಞ್ಞೋ ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಭತ್ತಸಿತ್ಥಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ. ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ರಾಜಕುಲೇ ಭತ್ತಸಕಟಂ ಭಗ್ಗಂ, ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವಿರವಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪುನಪಿ ಹಸಿ. ದೇವೀ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪರಿವಿಸನ್ತೀ ‘‘ಮಂ ನು ಖೋ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ಹಸತೀ’’ತಿ ವಿತಕ್ಕೇಸಿ.

ಸಾ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಯನಂ ಆರುಯ್ಹ ನಿಪಜ್ಜನಕಾಲೇ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ದೇವ, ಹಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಮಮ ಹಸಿತಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಬದ್ಧೋ ಕಥೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜಾನನಮನ್ತಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಬನ್ಧಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ತುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮರನ್ತೋಪಿ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಮಾತುಗಾಮವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮನ್ತಂ ದತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಥೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಾಯಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬಾಲರಾಜಾ ಮಾತುಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಜೀವಿತಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುಜಂ ಅಸುರಕಞ್ಞಂ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅಜಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅಜೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಜನೋ ಮಾ ಪಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ರಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ರಾಜಾ ಚೇವ ರಥೇ ಯುತ್ತಸಿನ್ಧವಾ ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಜೋ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ರಥಪುರತೋ ಅಜಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತಮೇಕೋ ರಥೇ ಯುತ್ತಸಿನ್ಧವೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ಅಜರಾಜ, ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ‘ಅಜಾ ಕಿರ ಬಾಲಾ ಅಹಿರಿಕಾ’ತಿ ಅಸ್ಸುಮ್ಹ, ನ ಚ ತಂ ಪಸ್ಸಿಮ್ಹ, ತ್ವಂ ಪನ ರಹೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅನಾಚಾರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ತಕಾನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಕರೋಸಿ, ನ ಲಜ್ಜಸಿ, ತಂ ನೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸುತಂ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠೇನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೭. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರೇವಮಾಹಂಸು, ವಸ್ತಂ ಬಾಲೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಪಸ್ಸ ಬಾಲೋ ರಹೋಕಮ್ಮಂ, ಆವಿಕುಬ್ಬಂ ನ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಸ್ತನ್ತಿ ಅಜಂ. ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ತಂ ಬಾಲೋತಿ ವದನ್ತಿ, ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ವದನ್ತಿ. ಪಸ್ಸಾತಿ ಆಲಪನಂ, ಪಸ್ಸಥಾಹಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಏವಂ ಕಾತುಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಜೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೭೮. ‘‘ತ್ವಂ ಖೋಪಿ ಸಮ್ಮ ಬಾಲೋಸಿ, ಖರಪುತ್ತ ವಿಜಾನಹಿ;

ರಜ್ಜುಯಾ ಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ವಙ್ಕೋಟ್ಠೋ ಓಹಿತೋಮುಖೋ.

೭೯. ‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮ ತೇ ಬಾಲ್ಯಂ, ಯೋ ಮುತ್ತೋ ನ ಪಲಾಯಸಿ;

ಸೋ ಚ ಬಾಲತರೋ ಸಮ್ಮ, ಯಂ ತ್ವಂ ವಹತಿ ಸೇನಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತ್ವಂ ಖೋಪಿ ಸಮ್ಮಾತಿ ಸಮ್ಮ ಸಿನ್ಧವ ಮಯಾಪಿ ಖೋ ತ್ವಂ ಬಾಲತರೋ. ಖರಪುತ್ತಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಗದ್ರಭಸ್ಸ ಜಾತಕೋ, ತೇನ ತಂ ಏವಮಾಹ. ವಿಜಾನಹೀತಿ ಅಹಮೇವ ಬಾಲೋತಿ ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ. ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಯುಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೀವಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ವಙ್ಕೋಟ್ಠೋತಿ ವಙ್ಕಓಟ್ಠೋ. ಓಹಿತೋಮುಖೋತಿ ಮುಖಬನ್ಧನೇನ ಪಿಹಿತಮುಖೋ. ಯೋ ಮುತ್ತೋ ನ ಪಲಾಯಸೀತಿ ಯೋ ತ್ವಂ ರಥತೋ ಮುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಮುತ್ತಕಾಲೇ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ನ ಪವಿಸಸಿ, ತಂ ತೇ ಅಪಲಾಯನಂ ಅಪರಮ್ಪಿ ಬಾಲ್ಯಂ, ಸೋ ಚ ಬಾಲತರೋತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಸೇನಕಂ ವಹಸಿ, ಸೋ ಸೇನಕೋ ತಯಾಪಿ ಬಾಲತರೋ.

ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಥಂ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸಣಿಕಂ ರಥಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಿನ್ಧವೋಪಿ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪುನ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೦. ‘‘ಯಂ ನು ಸಮ್ಮ ಅಹಂ ಬಾಲೋ, ಅಜರಾಜ ವಿಜಾನಹಿ;

ಅಥ ಕೇನ ಸೇನಕೋ ಬಾಲೋ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ನೂತಿ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಮ್ಮ ಅಜರಾಜ, ಯೇನ ತಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಗತತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಹಂ ಬಾಲೋ, ತಂ ತ್ವಂ ಕಾರಣಂ ಜಾನಾಹಿ, ಸಕ್ಕಾ ಏತಂ ತಯಾ ಞಾತುಂ, ಅಹಞ್ಹಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತತ್ತಾವ ಬಾಲೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಂ ಖರಪುತ್ತಾತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಸುಟ್ಠು ವದಸಿ, ಅಯಂ ಪನ ಸೇನಕೋ ರಾಜಾ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಬಾಲೋ, ತಂ ಮೇ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅಕ್ಖಾಹೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಜೋ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೧. ‘‘ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಲಭಿತ್ವಾನ, ಭರಿಯಾಯ ಯೋ ಪದಸ್ಸತಿ;

ತೇನ ಜಹಿಸ್ಸತತ್ತಾನಂ, ಸಾ ಚೇವಸ್ಸ ನ ಹೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉತ್ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬರುತಜಾನನಮನ್ತಂ. ತೇನಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಮನ್ತಪ್ಪದಾನಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ದತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಜಹಿಸ್ಸತಿ, ಸಾ ಚಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಸ ತಯಾಪಿ ಬಾಲತರೋ, ಯೋ ಲದ್ಧಂ ಯಸಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ.

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಜರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಕಥೇಹಿ ತಾವ ನೋ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಅಜರಾಜಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞೋ ಪಿಯತರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏಕಂ ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ನಾಸೇತುಂ ಲದ್ಧಯಸಂ ಪಹಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೨. ‘‘ನ ವೇ ಪಿಯಮ್ಮೇತಿ ಜನಿನ್ದ ತಾದಿಸೋ, ಅತ್ತಂ ನಿರಂಕತ್ವಾ ಪಿಯಾನಿ ಸೇವತಿ;

ಅತ್ತಾವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪರಮಾ ಚ ಸೇಯ್ಯೋ, ಲಬ್ಭಾ ಪಿಯಾ ಓಚಿತತ್ಥೇನ ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಿಯಮ್ಮೇತಿ ಪಿಯಂ ಮೇ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಜನಿನ್ದ, ತಾದಿಸೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸೋ ಯಸಮಹತ್ತೇ ಠಿತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕಂ ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಇದಂ ಪಿಯಂ ಮೇ’’ತಿ ಅತ್ತಂ ನಿರಂಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ತಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ನ ಸೇವತೇವ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅತ್ತಾವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪರಮಾ ಚ ಸೇಯ್ಯೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಅತ್ತಾವ ಸೇಯ್ಯೋ ವರೋ ಉತ್ತಮೋ, ಪರಮಾ ಚ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪರಮಾ ಉತ್ತಮಾಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಾ ಪಿಯಭಣ್ಡಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಚ-ಕಾರೋ ಪಿ-ಕಾರತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಲಬ್ಭಾ ಪಿಯಾ ಓಚಿತತ್ಥೇನ ಪಚ್ಛಾತಿ ಓಚಿತತ್ಥೇನ ವಡ್ಢಿತತ್ಥೇನ ಯಸಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪುರಿಸೇನ ಪಚ್ಛಾ ಪಿಯಾ ನಾಮ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ನ ತಸ್ಸಾ ಕಾರಣಾ ಅತ್ತಾ ನಾಸೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜರಾಜ, ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಕ್ಕೋ ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ತಂ ಮರಣಾ ಮೋಚೇತುಂ ಆಗತೋಮ್ಹೀತಿ. ದೇವರಾಜ, ಅಹಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ‘‘ಮನ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವಚಂ, ಇದಾನಿ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಿನಾಸೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ‘ಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ಏತಂ ಕತಿಪಯೇ ಪಹಾರೇ ಪಹರಾಪೇಹಿ, ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ ಭದ್ದೇ, ಮನ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಪಚಾರಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಉಪಚಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹಾರಸತೇ ಪವತ್ತಮಾನೇ ಸದ್ದಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಾ ಮನ್ತಲೋಭೇನ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ಚೋರಘಾತಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕಸಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಪಹರಾಪೇಸಿ. ಸಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಪಹಾರೇ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ‘‘ನ ಮೇ ಮನ್ತೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ರವಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮನ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮಾಸೀ’’ತಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಕಥೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ರಾಜಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ದೇವೀ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ, ಅಸ್ಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಖರಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೮೭] ೨. ಸೂಚಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಕಕ್ಕಸಂ ಅಫರುಸನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಮಹಾಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೯೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಉಪಾಯಕುಸಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಕಮ್ಮಾರಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪರಿಯೋದಾತಸಿಪ್ಪೋ ಅಹೋಸಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪನಸ್ಸ ದಲಿದ್ದಾ, ತೇಸಂ ಗಾಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞೋ ಸಹಸ್ಸಕುಟಿಕೋ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮೋ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಾರಸಹಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ ಕಮ್ಮಾರೋ ರಾಜವಲ್ಲಭೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ, ತಸ್ಸೇಕಾ ಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ದೇವಚ್ಛರಾಪಟಿಭಾಗಾ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇಸು ಮನುಸ್ಸಾ ವಾಸಿಫರಸುಫಾಲಪಾಚನಾದಿಕಾರಾಪನತ್ಥಾಯ ತಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ತಸ್ಸಾ ರೂಪಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೇನ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಂ ನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉತ್ತಮಜಾತಿಕಂ ಅಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಸುಖುಮಂ ಘನಂ ಸೂಚಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಸೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಉಪ್ಪಿಲಾಪೇತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ತಥಾರೂಪಮೇವ ತಸ್ಸಾ ಕೋಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಸೇ ವಿಜ್ಝಿ. ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ತಸ್ಸಾ ಸತ್ತ ಕೋಸಕೇ ಅಕಾಸಿ, ‘‘ಕಥಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಞಾಣಮಹನ್ತತಾಯ ಕರಣಂ ಸಮಿಜ್ಝತಿಯೇವ. ಸೋ ತಂ ಸೂಚಿಂ ನಾಳಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯ ಕತ್ವಾ ತಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ವಸನವೀಥಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಮಮ ಹತ್ಥತೋ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸೂಚಿಂ ಮೂಲೇನ ಕಿಣಿತುಂ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸೂಚಿಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಜೇಟ್ಠಕಕಮ್ಮಾರಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೩. ‘‘ಅಕಕ್ಕಸಂ ಅಫರುಸಂ, ಖರಧೋತಂ ಸುಪಾಸಿಯಂ;

ಸುಖುಮಂ ತಿಖಿಣಗ್ಗಞ್ಚ, ಕೋ ಸೂಚಿಂ ಕೇತುಮಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಮ ಪಟಲಸ್ಸ ವಾ ತಿಲಕಸ್ಸ ವಾ ಓಧಿನೋ ವಾ ಅಭಾವೇನ ಅಕಕ್ಕಸಂ, ಸುಮಟ್ಠತಾಯ ಅಫರುಸಂ, ಖರೇನ ಪಾಸಾಣೇನ ಧೋತತ್ತಾ ಖರಧೋತಂ, ಸುನ್ದರೇನ ಸುವಿದ್ಧೇನ ಪಾಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸುಪಾಸಿಯಂ, ಸಣ್ಹತಾಯ ಸುಖುಮಂ, ಅಗ್ಗಸ್ಸ ತಿಖಿಣತಾಯ ತಿಖಿಣಗ್ಗಂ ಸೂಚಿಂ ಮಮ ಹತ್ಥತೋ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಕೋ ಕಿಣಿತುಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೪. ‘‘ಸುಮಜ್ಜಞ್ಚ ಸುಪಾಸಞ್ಚ, ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಸುವಟ್ಟಿತಂ;

ಘನಘಾತಿಮಂ ಪಟಿಥದ್ಧಂ, ಕೋ ಸೂಚಿಂ ಕೇತುಮಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಮಜ್ಜಞ್ಚಾತಿ ಕುರುವಿನ್ದಕಚುಣ್ಣೇನ ಸುಟ್ಠು ಮಜ್ಜಿತಂ. ಸುಪಾಸಞ್ಚಾತಿ ಸಣ್ಹೇನ ಪಾಸವೇಧಕೇನ ವಿದ್ಧತ್ತಾ ಸುನ್ದರಪಾಸಂ. ಘನಘಾತಿಮನ್ತಿ ಯಾ ಘಾತಿಯಮಾನಾ ಅಧಿಕರಣಿಂ ಅನುಪವಿಸತಿ, ಅಯಂ ‘‘ಘನಘಾತಿಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಾದಿಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಥದ್ಧನ್ತಿ ಥದ್ಧಂ ಅಮುದುಕಂ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಂ ಪಿತರಂ ದರಥಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನತ್ಥಂ ಚೂಳಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಂ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ಬೀಜಯಮಾನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಧುರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಅಲ್ಲಮಂಸಪಿಣ್ಡೇನ ಹದಯೇ ಪಹಟಾ ವಿಯ ಘಟಸಹಸ್ಸೇನ ನಿಬ್ಬಾಪಿತದರಥಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸ ಅತಿಮಧುರೇನ ಸದ್ದೇನ ಕಮ್ಮಾರಾನಂ ವಸನಗಾಮೇ ಸೂಚಿಂ ವಿಕ್ಕಿಣಾತಿ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮೇನ ಆಗತೋ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಬಹಿಆಳಿನ್ದಕೇ ಠತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಪತ್ಥಿತಂ ನಾಮ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ಸೋ ಹಿ ತಸ್ಸಾಯೇವತ್ಥಾಯ ತಂ ಗಾಮಂ ಆಗತೋ. ಸಾ ಚ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೀ ‘‘ಮಾಣವ, ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಸೂಚಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಇಮಂ ಗಾಮಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಬಾಲತಾಯ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮೇ ಸೂಚಿಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಸಚೇಪಿ ದಿವಸಂ ಸೂಚಿಯಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಸಿ, ನ ತೇ ಕೋಚಿ ಹತ್ಥತೋ ಸೂಚಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಮೂಲಂ ಲದ್ಧುಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಅಞ್ಞಂ ಗಾಮಂ ಯಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೮೪. ‘‘ಇತೋದಾನಿ ಪತಾಯನ್ತಿ, ಸೂಚಿಯೋ ಬಳಿಸಾನಿ ಚ;

ಕೋಯಂ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮಸ್ಮಿಂ, ಸೂಚಿಂ ವಿಕ್ಕೇತುಮಿಚ್ಛತಿ.

೮೫. ‘‘ಇತೋ ಸತ್ಥಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕಮ್ಮನ್ತಾ ವಿವಿಧಾ ಪುಥೂ;

ಕೋಯಂ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮಸ್ಮಿಂ, ಸೂಚಿಂ ವಿಕ್ಕೇತುಮಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಇತೋದಾನೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ಇದಾನಿ ಸೂಚಿಯೋ ಚ ಬಳಿಸಾನಿ ಚ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಉಪಕರಣಾನಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮಾ ಪತಾಯನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸಂ ಪತ್ಥರನ್ತಾ ನಿಗ್ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಕೋಯನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕೋ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮೇ ಸೂಚಿಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಸತ್ಥಾನೀತಿ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಸತ್ಥಾನಿ ಇತೋವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವಿವಿಧಾ ಪುಥೂತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಬಹೂ ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸೀನಂ ಇತೋ ಗಹಿತಉಪಕರಣೇಹೇವ ಪವತ್ತನ್ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಅಜಾನನ್ತೀ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಏವಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೮೬. ‘‘ಸೂಚಿಂ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮಸ್ಮಿಂ, ವಿಕ್ಕೇತಬ್ಬಾ ಪಜಾನತಾ;

ಆಚರಿಯಾವ ಜಾನನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಂ.

೮೭. ‘‘ಇಮಞ್ಚೇ ತೇ ಪಿತಾ ಭದ್ದೇ, ಸೂಚಿಂ ಜಞ್ಞಾ ಮಯಾ ಕತಂ;

ತಯಾ ಚ ಮಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯ, ಯಞ್ಚತ್ಥಞ್ಞಂ ಘರೇ ಧನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೂಚಿನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಕತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸೂಚಿ ನಾಮ ಪಜಾನತಾ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಕಮ್ಮಾರಗಾಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಕ್ಕೇತಬ್ಬಾ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಆಚರಿಯಾವ ಜಾನನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಸುಕತದುಕ್ಕಟನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾವ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಪ್ಪೇ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಸ್ವಾಹಂ ಕಮ್ಮಾರಕಮ್ಮಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಗಹಪತಿಕಾನಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಸೂಚಿಯಾ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಭಾವಂ ಕಥಂ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗಾಮೇ ಮಮ ಬಲಂ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ವಣ್ಣೇಸಿ.

ತಯಾ ಚ ಮಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಭದ್ದೇ ಸಚೇ ತವ ಪಿತಾ ಇಮಂ ಮಯಾ ಕತಂ ಸೂಚಿಂ ‘‘ಈದಿಸಾ ವಾ ಏಸಾ, ಏವಂ ವಾ ಕತಾ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ‘‘ಇಮಂ ಮೇ ಧೀತರಂ ತವ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಂ ದಮ್ಮಿ, ಗಣ್ಹಾಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತಯಾ ಚ ಮಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯ. ಯಞ್ಚತ್ಥಞ್ಞಂ ಘರೇ ಧನನ್ತಿ ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ವಾ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ವಾ ಘರೇ ಧನಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಮಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯ. ‘‘ಯಞ್ಚಸ್ಸಞ್ಞ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಯಞ್ಚ ಅಸ್ಸ ಘರೇ ಅಞ್ಞಂ ಧನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕೋ ಸಬ್ಬಂ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಾತ, ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸೂಚಿಂ ವಿಕ್ಕಿಣಾತಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪೇಮೀತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಹಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಕತರಗಾಮವಾಸಿಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಗಾಮವಾಸಿಕೋಮ್ಹಿ ಅಸುಕಕಮ್ಮಾರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಇಧಾಗತೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸೂಚಿವಿಕ್ಕಯತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಹರ, ಸೂಚಿಂ ತೇ ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ನನು ಏಕಕಾನಂ ಓಲೋಕಿತತೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ಓಲೋಕೇತುಂ ವರತರ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮಾರೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ‘‘ಆಹರ, ತಾತ, ಮಯಂ ಪಸ್ಸಾಮ ತೇ ಸೂಚಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಚರಿಯ, ಏಕಂ ಅಧಿಕರಣಿಞ್ಚ ಉದಕಪೂರಞ್ಚ ಕಂಸಥಾಲಂ ಆಹರಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ಆಹರಾಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಓವಟ್ಟಿಕತೋ ಸೂಚಿನಾಳಿಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕೋ ತತೋ ಸೂಚಿಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಯಂ ಸೂಚೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನಾಯಂ ಸೂಚಿ, ಕೋಸಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ. ಸೋ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ನೇವ ಅನ್ತಂ, ನ ಕೋಟಿಂ ಅದ್ದಸ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ನಖೇನ ಕೋಸಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೂಚಿ, ಅಯಂ ಕೋಸಕೋ’’ತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೂಚಿಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ, ಕೋಸಕಂ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇಸಿ. ಪುನ ತೇನ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಞೇ ಸೂಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಸೂಚಿಕೋಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಖೇನ ಪಹರನ್ತೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಛ ಸೂಚಿಕೋಸಕೇ ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೂಚೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಕಮ್ಮಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಫೋಟೇಸುಂ, ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾ ಪವತ್ತಿಂಸು.

ಅಥ ನಂ ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ತಾತ, ಇಮಾಯ ಸೂಚಿಯಾ ಕಿಂ ಬಲ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಚರಿಯ ಬಲವತಾ ಪುರಿಸೇನ ಅಧಿಕರಣಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಕರಣಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಪಾತಿಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಕರಣಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಇಮಂ ಸೂಚಿಂ ಪಹರಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಧಿಕರಣಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಸೂಚಿಂ ಅಗ್ಗೇನ ಪಹರಿ. ಸಾ ಅಧಿಕರಣಿಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಅಹುತ್ವಾ ತಿರಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮಾರಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ‘ಕಮ್ಮಾರಾ ನಾಮ ಏದಿಸಾ ಹೋನ್ತೀ’ತಿ ಸುತಿವಸೇನಪಿ ನ ಸುತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಫೋಟೇತ್ವಾ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಸಹಸ್ಸಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು. ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕೋ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ‘‘ಅಯಂ ಕುಮಾರಿಕಾ ತುಯ್ಹಮೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಮ್ಮಾರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸೂಚಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೮೮] ೩. ತುಣ್ಡಿಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನವಛನ್ನಕೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮರಣಭೀರುಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮರಣಭೀರುಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಸಾಖಾಚಲನಂ ದಣ್ಡಕಪತನಂ ಸಕುಣಚತುಪ್ಪದಸದ್ದಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ತಥಾರೂಪಂ ಸುತ್ವಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಿದ್ಧಸಸೋ ವಿಯ ಕಮ್ಪನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಮರಣಭೀರುಕೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ ಪಲಾಯತಿ, ಇಮೇಸಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಮೇವ ಧುವಂ, ಜೀವಿತಂ ಅದ್ಧುವಂ, ನನು ತದೇವ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಮರಣಭೀರುಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾತೋ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಮರಣಭೀರುಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೂಕರಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೂಕರೀ ಪರಿಣತಗಬ್ಭಾ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ವಿಜಾಯಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆವಾಟೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥೇಕಾ ಬಾರಾಣಸಿದ್ವಾರಗಾಮವಾಸಿನೀ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಕಪ್ಪಾಸಖೇತ್ತತೋ ಪಚ್ಛಿಪುಣ್ಣಂ ಕಪ್ಪಾಸಂ ಆದಾಯ ಯಟ್ಠಿಯಾ ಭೂಮಿಂ ಆಕೋಟೇನ್ತೀ ಆಗಚ್ಛಿ. ಸೂಕರೀ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮರಣಭಯೇನ ಪುತ್ತಕೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಸೂಕರಪೋತಕೇ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಮಹಾತುಣ್ಡಿಲೋ, ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿತ್ವಾ ತೇ ಪುತ್ತಕೇ ವಿಯ ಪೋಸೇಸಿ. ತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಥೂಲಸರೀರಾ ಅಹೇಸುಂ. ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ಇಮೇ ನೋ ಮೂಲೇನ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಪಿ ‘‘ಪುತ್ತಾ ಮೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ನ ದೇತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಛಣಕಾಲೇ ಧುತ್ತಾ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತಾ ಮಂಸೇ ಖೀಣೇ ‘‘ಕುತೋ ನು ಖೋ ಮಂಸಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಗೇಹೇ ಸೂಕರಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ನೋ ಸೂಕರಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಾ ‘‘ಅಲಂ, ತಾತಾ, ಪುತ್ತಾ ಮೇ ಏತೇ, ಪುತ್ತಂ ನಾಮ ಮಂಸಂ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಕಿಣನ್ತಾನಂ ದದನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಧುತ್ತಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೂಕರಾ ನಾಮ ಪುತ್ತಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ದೇಹಿ ನೋ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚನ್ತಾಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ಸುರಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಮತ್ತಕಾಲೇ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಸೂಕರೇಹಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥೇ ಕಹಾಪಣೇ ಠಪಯಿಂಸು.

ಸಾ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಮಹಾತುಣ್ಡಿಲಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲಂ ಪನ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಹಂ ಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಗಚ್ಛೇತಿ, ಸದ್ದಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಹಾರಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಧುತ್ತಾ ಮೂಲೇನ ಏಕಂ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಆಹರಾಪೇಸುಂ. ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಪಿತಂ ಸೂಕರದೋಣಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೋಣಿಸಮೀಪೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಿಂಸಮತ್ತಾಪಿ ಧುತ್ತಾ ಪಾಸಹತ್ಥಾ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಂಸು. ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ತಾತ, ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲ, ಏಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾತುಣ್ಡಿಲೋ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಮ ಮಾತರಾ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ನ ದಿನ್ನಪುಬ್ಬೋ, ಮಂಯೇವ ಪಠಮಂ ಸದ್ದಾಯತಿ, ಅವಸ್ಸಂ ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಸೋ ಕನಿಟ್ಠಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ತಾತ, ಮಮ ಮಾತಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ಗಚ್ಛ ತಾವ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭತ್ತದೋಣಿಸಮೀಪೇ ತೇಸಂ ಠಿತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಮರಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥಮ್ಭಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕಮ್ಪಮಾನೋ ಪರಿಬ್ಭಮಿ. ಮಹಾತುಣ್ಡಿಲೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ಪನ ಪವೇಧಸಿ ಪರಿಬ್ಭಮಸಿ, ಪವಿಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೮. ‘‘ನವಛನ್ನಕೇದಾನಿ ದಿಯ್ಯತಿ, ಪುಣ್ಣಾಯಂ ದೋಣಿ ಸುವಾಮಿನೀ ಠಿತಾ;

ಬಹುಕೇ ಜನೇ ಪಾಸಪಾಣಿಕೇ, ನೋ ಚ ಖೋ ಮೇ ಪಟಿಭಾತಿ ಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನವಛನ್ನಕೇದಾನಿ ದಿಯ್ಯತೀತಿ ಭಾತಿಕ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಣ್ಡಕಯಾಗು ವಾ ಝಾಮಭತ್ತಂ ವಾ ದಿಯ್ಯತಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ನವಛನ್ನಕಂ ನವಾಕಾರಂ ದಾನಂ ದಿಯ್ಯತಿ. ಪುಣ್ಣಾಯಂ ದೋಣೀತಿ ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭತ್ತದೋಣಿ ಸುದ್ಧಭತ್ತಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಾ. ಸುವಾಮಿನೀ ಠಿತಾತಿ ಅಯ್ಯಾಪಿ ನೋ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾ. ಬಹುಕೇ ಜನೇತಿ ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅಯ್ಯಾವ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಬಹುಕೋ ಜನೋ ಪಾಸಪಾಣಿಕೋ ಠಿತೋ. ನೋ ಚ ಖೋ ಮೇ ಪಟಿಭಾತೀತಿ ಅಯಂ ಏವಂ ಏತೇಸಂ ಠಿತಭಾವೋಪಿ ಇದಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತುಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಂ ನ ಪಟಿಭಾತಿ, ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ತಾತ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲ, ಮಮ ಕಿರ ಮಾತಾ ಏತ್ಥೇವ ಸೂಕರೇ ಪೋಸೇನ್ತೀ ನಾಮ ಯದತ್ಥಂ ಪೋಸೇತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೋ ಅಜ್ಜ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ತ್ವಂ ಮಾ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೮೯. ‘‘ತಸಸಿ ಭಮಸಿ ಲೇಣಮಿಚ್ಛಸಿ, ಅತ್ತಾಣೋಸಿ ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ;

ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭುಞ್ಜ ತುಣ್ಡಿಲ, ಮಂಸತ್ಥಾಯ ಹಿ ಪೋಸಿತಾಮ್ಹಸೇ.

೯೦. ‘‘ಓಗಹ ರಹದಂ ಅಕದ್ದಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ಸೇದಮಲಂ ಪವಾಹಯ;

ಗಣ್ಹಾಹಿ ನವಂ ವಿಲೇಪನಂ, ಯಸ್ಸ ಗನ್ಧೋ ನ ಕದಾಚಿ ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಸಸಿ ಭಮಸೀತಿ ಮರಣಭಯೇನ ಉತ್ತಸಸಿ, ತೇನೇವ ಕಿಲಮನ್ತೋ ಭಮಸಿ. ಲೇಣಮಿಚ್ಛಸೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅತ್ತಾಣೋಸೀತಿ ತಾತ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತಾ ಪಟಿಸರಣಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಾ ಅಜ್ಜ ಪನ ನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಅಮ್ಹೇ ಛಡ್ಡೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ. ಓಗಹಾತಿ ಓಗಾಹ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಪವಾಹಯಾತಿ ಪವಾಹೇಹಿ, ಹಾರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ನ ನಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಾತ, ಸಚೇ ಮರಣತೋ ತಸಸಿ, ಅಕದ್ದಮಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತವ ಸರೀರೇ ಸಬ್ಬಂ ಸೇದಞ್ಚ ಮಲಞ್ಚ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ಸುರಭಿಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ವಿಲಿಮ್ಪಾತಿ.

ತಸ್ಸ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಪಾರಮಿಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಪದಂ ಉದಾಹರನ್ತಸ್ಸೇವ ಸದ್ದೋ ಸಕಲಂ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗತೋ. ಸುತಸುತಕ್ಖಣೇಯೇವ ರಾಜಉಪರಾಜಾದಯೋ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಆಗಮಂಸು. ಅನಾಗತಾಪಿ ಗೇಹೇ ಠಿತಾವ ಸುಣಿಂಸು. ರಾಜಪುರಿಸಾ ಗಚ್ಛೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ವಾಲುಕಂ ಓಕಿರಿಂಸು. ಧುತ್ತಾನಂ ಸುರಾಮದೋ ಛಿಜ್ಜಿ. ಪಾಸೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯಪಿ ಸುರಾಮದೋ ಛಿಜ್ಜಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಾ ಏವಂ ವದೇತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ವಂಸೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ನಹಾನಂ, ಸರೀರತೋ ಸೇದಮಲಪವಾಹನಂ, ಪುರಾಣವಿಲೇಪನಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ನವವಿಲೇಪನಗಹಣಞ್ಚ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾತಾ ಮಂ ಏವ ಮಾಹಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೧. ‘‘ಕತಮೋ ರಹದೋ ಅಕದ್ದಮೋ, ಕಿಂಸು ಸೇದಮಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ;

ಕತಮಞ್ಚ ನವಂ ವಿಲೇಪನಂ, ಯಸ್ಸ ಗನ್ಧೋ ನ ಕದಾಚಿ ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಕನಿಟ್ಠ ಓಹಿತಸೋತೋ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೯೨. ‘‘ಧಮ್ಮೋ ರಹದೋ ಅಕದ್ದಮೋ, ಪಾಪಂ ಸೇದಮಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ;

ಸೀಲಞ್ಚ ನವಂ ವಿಲೇಪನಂ, ತಸ್ಸ ಗನ್ಧೋ ನ ಕದಾಚಿ ಛಿಜ್ಜತಿ.

೯೩. ‘‘ನನ್ದನ್ತಿ ಸರೀರಘಾತಿನೋ, ನ ಚ ನನ್ದನ್ತಿ ಸರೀರಧಾರಿನೋ;

ಪುಣ್ಣಾಯ ಚ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ, ರಮಮಾನಾವ ಜಹನ್ತಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಅಟ್ಠಸೀಲದಸಸೀಲಾನಿ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೋಪೇಸ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ. ಅಕದ್ದಮೋತಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸಕದ್ದಮಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಕದ್ದಮೋ. ಇಮಿನಾ ಸೇಸಧಮ್ಮತೋ ವಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ ಮದನಿಮ್ಮದನೋ ಪಿಪಾಸವಿನಯೋ ಆಲಯಸಮುಗ್ಘಾತೋ ವಟ್ಟುಪಚ್ಛೇದೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ಇತಿವು. ೯೦) ಹಿ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ತಾತ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲ, ಅಹಂ ನಿಬ್ಬಾನತಳಾಕಂ ‘‘ರಹದೋ’’ತಿ ಕಥೇಮಿ. ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾದೀನಿ ಹಿ ತತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇ ಮರಣತೋ ಮುಞ್ಚಿತುಕಾಮೋ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏವಂ ಕಥೇಸಿ.

ಪಾಪಂ ಸೇದಮಲನ್ತಿ ತಾತ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲ, ಪಾಪಂ ಸೇದಮಲಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಸೇದಮಲ’’ನ್ತಿ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಕಥಿತಂ. ತಂ ಪನೇತಂ ಏಕವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ಯದಿದಂ ಮನೋಪದೋಸೋ, ದುವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ಪಾಪಕಞ್ಚ ಸೀಲಂ, ಪಾಪಿಕಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ, ತಿವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ, ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಪಾಪಂ ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ, ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ಪಞ್ಚ ಚೇತೋಖಿಲಾ, ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಪಾಪಂ ಛ ಅಗಾರವಾ, ಸತ್ತವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ಸತ್ತ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ, ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ಅಟ್ಠ ಮಿಚ್ಛತ್ತಾ, ನವವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ನವ ಆಘಾತವತ್ಥೂನಿ, ದಸವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ, ಬಹುವಿಧೇನ ಪಾಪಂ ರಾಗೋ ದೋಸೋ ಮೋಹೋತಿ ಏಕಕದುಕತಿಕಾದಿವಸೇನ ವಿಭತ್ತಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಇತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಪಾಪಂ ‘‘ಸರೀರನಿಸ್ಸಿತಸೇದಮಲಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಕಥಿತಂ.

ಸೀಲನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ದಸಸೀಲಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ‘‘ಇದಂ, ತಾತ, ಸೀಲಂ ಚತುಜ್ಜಾತಿಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಿಲಸ್ಸ ಗನ್ಧೋ ತೀಸು ವಯೇಸು ಕದಾಚಿ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಸಕಲಲೋಕಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ, ನ ಚನ್ದನಂ ತಗ್ಗರಮಲ್ಲಿಕಾ ವಾ;

ಸತಞ್ಚ ಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ, ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಪವಾಯತಿ.

‘‘ಚನ್ದನಂ ತಗರಂ ವಾಪಿ, ಉಪ್ಪಲಂ ಅಥ ವಸ್ಸಿಕೀ;

ಏತೇಸಂ ಗನ್ಧಜಾತಾನಂ, ಸೀಲಗನ್ಧೋ ಅನುತ್ತರೋ.

‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ, ಯ್ವಾಯಂ ತಗರಚನ್ದನಂ;

ಯೋ ಚ ಸೀಲವತಂ ಗನ್ಧೋ, ವಾತಿ ದೇವೇಸು ಉತ್ತಮೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೫೪-೫೬);

ನನ್ದನ್ತಿ ಸರೀರಘಾತಿನೋತಿ ತಾತ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲ, ಇಮೇ ಅಞ್ಞಾಣಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಮಧುರಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮ, ಪುತ್ತದಾರಮ್ಪಿ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತಾ ನನ್ದನ್ತಿ ತುಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಆಸೇವಿತೋ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ…ಪೇ… ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಸಬ್ಬಲಹುಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ, ಸೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇ ಆದೀನವಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಅಜಾನನ್ತಾ –

‘‘ಮಧುವಾ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋ, ಯಾವ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ;

ಯದಾ ಚ ಪಚ್ಚತಿ ಪಾಪಂ, ಬಾಲೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೬೯) –

ಮಧುರಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ –

‘‘ಚರನ್ತಿ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಅಮಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನಾ;

ಕರೋನ್ತಾ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಯಂ ಹೋತಿ ಕಟುಕಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೬೬) –

ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ.

‘‘ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಧು, ಯಂ ಕತ್ವಾ ಅನುತಪ್ಪತಿ;

ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸುಮುಖೋ ರೋದಂ, ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೬೭);

ನ ಚ ನನ್ದನ್ತಿ ಸರೀರಧಾರಿನೋತಿ ತಾತ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲ, ಯೇ ಪನೇತೇ ಸರೀರಧಾರಿನೋ ಸತ್ತಾ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಮರಣೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಹಮಿಗರಾಜಹತ್ಥಾಜಾನೀಯಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಖೀಣಾಸವೇ ಅವಸೇಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಾಯನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

‘‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ;

ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ, ನ ಹನೇಯ್ಯ ನ ಘಾತಯೇ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೨೯);

ಪುಣ್ಣಾಯಾತಿ ಗುಣಪುಣ್ಣಾಯ. ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾತಿ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಯುತ್ತಾಯ, ಮಾಸಂ ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಾಯ. ತದಾ ಕಿರ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀ ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ಹೋತಿ. ರಮಮಾನಾವ ಜಹನ್ತಿ ಜೀವಿತನ್ತಿ ತಾತ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲ, ಮಾ ಸೋಚಿ ಮಾ ಪರಿದೇವಿ, ಮರಣಸ್ಸ ನಾಮ ತೇ ಭಾಯನ್ತಿ, ಯೇಸಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲಾದಿಗುಣಾ ನತ್ಥಿ. ಮಯಂ ಪನ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾದಿಸಾ ಸತ್ತಾ ರಮಮಾನಾವ ಜಹನ್ತಿ ಜೀವಿತನ್ತಿ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಮಹಾಜನಕಾಯಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಫೋಟೇಸುಂ, ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾ ಚ ಪವತ್ತಿಂಸು, ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದಪುಣ್ಣಂ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಂ ಅಹೋಸಿ. ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ರಜ್ಜೇನ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಗೀವಾಸು ಮಣಿರತನಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಅದಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಚ ಕಾಸಿರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಚ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ನೇಸಂ ಪಕ್ಖದಿವಸೇಸು ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಡೇ ತೀರೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಧರಮಾನೇ ಕೂಟಡ್ಡಕಾರಕಾ ನಾಮ ನಾಹೇಸುಂ. ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸರೀರಪರಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಪೋತ್ಥಕೇ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪೋತ್ಥಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಡ್ಡಂ ತೀರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ರೋದನ್ತಾನಂ ಪರಿದೇವನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲೇನ ಅರಞ್ಞಂ ಪಾವಿಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೋ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಮರಣಭೀರುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಚೂಳತುಣ್ಡಿಲೋ ಮರಣಭೀರುಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಮಹಾತುಣ್ಡಿಲೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ತುಣ್ಡಿಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೮೯] ೪. ಸುವಣ್ಣಕಕ್ಕಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಿಙ್ಗೀಮಿಗೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಯಾವ ಧನುಗ್ಗಹಪಯೋಜನಾ ಖಣ್ಡಹಾಲಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೯೮೨ ಆದಯೋ) ಧನಪಾಲವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಚೂಳಹಂಸಮಹಾಹಂಸಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೫.೧೩೩ ಆದಯೋ) ಕಥಿತಂ. ತದಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸೇಕ್ಖಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಧನಪಾಲಕೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಆನನ್ದೋ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಸ್ಸೇ ಸಾಲಿನ್ದಿಯೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ಹೋತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಕಸ್ಸಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬುತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಖೇತ್ತೇ ಕರೀಸಸಹಸ್ಸಮತ್ತಂ ಕಸಿಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಮ್ಮಕಾರೇ ‘‘ಕಸಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಾಯ ಖೇತ್ತಕೋಟಿಯಂ ಮಹನ್ತಂ ಸೋಬ್ಭಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸೋಬ್ಭೇ ಏಕೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಪಟಿವಸತಿ ಅಭಿರೂಪೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ತಂ ಸೋಬ್ಭಂ ಓತರಿ. ತಸ್ಸ ಮುಖಧೋವನಕಾಲೇ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕನ್ತರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ನಂ ಸೋಬ್ಭೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖೇತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ತಂ ಸೋಬ್ಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಕ್ಕಟಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕನ್ತರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ವಿಚಾರೇಸಿ. ಇತಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ದಳ್ಹೋ ಅಹೋಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಖೇತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಕ್ಖೀಸು ಚ ಪನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಪಸಾದಾ ತೀಣಿ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಖೇತ್ತಕೋಟಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ತಾಲೇ ಕಾಕಕುಲಾವಕೇ ಕಾಕೀ ಅಕ್ಖೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಕಾಕಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ದೋಹಳೋ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ದೋಹಳೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಏತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಖಾದಿತುಕಾಮಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದುದ್ದೋಹಳೋ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಕೋ ಏತಾನಿ ಆಹರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ ಅಹಮ್ಪೇತಂ ಜಾನಾಮಿ, ಯೋ ಪನೇಸ ತಾಲಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ವಮ್ಮಿಕೋ, ಏತ್ಥ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ವಸತಿ. ‘‘ತಂ ಉಪಟ್ಠಹ, ಸೋ ಏತಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ತ್ವಂ ಆಹರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೇನಪಿ ವಾಪಿತಸಸ್ಸಾನಂ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಪ್ಪೋ ಕಾಕಮಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ಕರೋಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾಸಿಯಾ ಏತಸ್ಸ ಖೇತ್ತಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀಸು ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸ್ವಾಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆನುಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತುಮ್ಹೇ ಉಪಟ್ಠಹಾಮೀ’’ತಿ. ಸಪ್ಪೋ ‘‘ಹೋತು, ನಯಿದಂ ಗರುಕಂ, ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ದಿವಸೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆಗಮನಮಗ್ಗೇ ಕೇದಾರಮರಿಯಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಣೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಸೋಬ್ಭಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸಿನೇಹಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಕ್ಕಟಕಂ ಆಲಿಙ್ಗೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕನ್ತರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಪ್ಪೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ವೇಗೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಿಕಮಂಸೇ ಡಂಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪಾತೇತ್ವಾ ವಮ್ಮಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಲಾಯಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪತನಞ್ಚ ಕಕ್ಕಟಕಸ್ಸ ಸಾಟಕನ್ತರತೋ ಲಙ್ಘನಞ್ಚ ಕಾಕಸ್ಸ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉರೇ ನಿಲೀಯನಞ್ಚ ಅಪಚ್ಛಾಅಪುರಿಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಕಾಕೋ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ತುಣ್ಡೇನ ಪಹರಿ. ಕಕ್ಕಟಕೋ ‘‘ಇಮಂ ಕಾಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಮ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಗಹಿತೇ ಸಪ್ಪೋ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಣ್ಡಾಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಕಾಕಂ ಗೀವಾಯಂ ಅಳೇನ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಸಿಥಿಲಮಕಾಸಿ. ಕಾಕೋ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಮಂ ಸಮ್ಮ, ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಸಿ, ಏಸ ಮಂ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಭಿಯ್ಯೋ ವಿಹೇಠೇತಿ, ಯಾವ ನ ಮರಾಮಿ, ತಾವ ಏಹೀ’’ತಿ ಸಪ್ಪಂ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೪. ‘‘ಸಿಙ್ಗೀಮಿಗೋ ಆಯತಚಕ್ಖುನೇತ್ತೋ, ಅಟ್ಠಿತ್ತಚೋ ವಾರಿಸಯೋ ಅಲೋಮೋ;

ತೇನಾಭಿಭೂತೋ ಕಪಣಂ ರುದಾಮಿ, ಹರೇ ಸಖಾ ಕಿಸ್ಸ ನು ಮಂ ಜಹಾಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಿಙ್ಗೀಮಿಗೋತಿ ಸಿಙ್ಗೀಸುವಣ್ಣವಣ್ಣತಾಯ ವಾ ಅಳಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವಾ ಸಿಙ್ಗಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಕಕ್ಕಟಕೋ ವುತ್ತೋ. ಆಯತಚಕ್ಖುನೇತ್ತೋತಿ ದೀಘೇಹಿ ಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಟ್ಠಿಮೇವ ತಚೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠಿತ್ತಚೋ. ಹರೇ ಸಖಾತಿ ಆಲಪನಮೇತಂ, ಅಮ್ಭೋ ಸಹಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಪ್ಪೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಕಂ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೫. ‘‘ಸೋ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ಮಹತಾ ಫಣೇನ, ಭುಜಙ್ಗಮೋ ಕಕ್ಕಟಮಜ್ಝಪತ್ತೋ;

ಸಖಾ ಸಖಾರಂ ಪರಿತಾಯಮಾನೋ, ಭುಜಙ್ಗಮಂ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಗಹೇಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಕ್ಕಟಮಜ್ಝಪತ್ತೋತಿ ಕಕ್ಕಟಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ಸಖಾ ಸಖಾರನ್ತಿ ಸಹಾಯೋ ಸಹಾಯಂ. ‘‘ಸಕಂ ಸಖಾರ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿತಾಯಮಾನೋತಿ ರಕ್ಖಮಾನೋ. ಗಹೇಸೀತಿ ದುತಿಯೇನ ಅಳೇನ ಗೀವಾಯಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಸಿಥಿಲಮಕಾಸಿ. ಅಥ ಸಪ್ಪೋ ‘‘ಕಕ್ಕಟಕಾ ನಾಮ ನೇವ ಕಾಕಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಿ, ನ ಸಪ್ಪಮಂಸಂ, ಅಥ ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೬. ‘‘ನ ವಾಯಸಂ ನೋ ಪನ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಂ, ಘಾಸತ್ಥಿಕೋ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಅದೇಯ್ಯ;

ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಆಯತಚಕ್ಖುನೇತ್ತ, ಅಥ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತುಮ್ಹ ಉಭೋ ಗಹೀತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಘಾಸತ್ಥಿಕೋತಿ ಆಹಾರತ್ಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ. ಅದೇಯ್ಯಾತಿಆದಿಯೇಯ್ಯ, ನ-ಕಾರೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನ ಗಣ್ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಗಹಣಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೯೭. ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಮಮ ಅತ್ಥಕಾಮೋ, ಯೋ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾನ ದಕಾಯ ನೇತಿ;

ತಸ್ಮಿಂ ಮತೇ ದುಕ್ಖಮನಪ್ಪಕಂ ಮೇ, ಅಹಞ್ಚ ಏಸೋ ಚ ಉಭೋ ನ ಹೋಮ.

೯೮. ‘‘ಮಮಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನ ಪವದ್ಧಕಾಯಂ, ಸಬ್ಬೋ ಜನೋ ಹಿಂಸಿತುಮೇವ ಮಿಚ್ಛೇ;

ಸಾದುಞ್ಚ ಥೂಲಞ್ಚ ಮುದುಞ್ಚ ಮಂಸಂ, ಕಾಕಾಪಿ ಮಂ ದಿಸ್ವ ವಿಹೇಠಯೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಯನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಅತ್ಥಕಾಮೋತಿ ಹಿತಕಾಮೋ. ದಕಾಯ ನೇತೀತಿ ಯೋ ಮಂ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನೋ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾನ ಉದಕಾಯ ನೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಕಸೋಬ್ಭಂ ಪಾಪೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಮತೇತಿ ಸಚೇ ಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಮತೇ ಮಮ ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಉಭೋ ನ ಹೋಮಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮ. ಮಮಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನಾತಿ ಗಾಥಾಯ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಇದಞ್ಚ ಅಪರಂ ಕಾರಣಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮತೇ ಅನಾಥಂ ನಿಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಮಂ ಪವಡ್ಢಿತಕಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೋ ಜನೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಕಕ್ಕಟಕಸ್ಸ ಸಾದುಞ್ಚ ಥೂಲಞ್ಚ ಮುದುಞ್ಚ ಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಮಂ ಮಾರೇತುಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಜನೋ ಮನುಸ್ಸೋ, ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಾ ಕಾಕಾಪಿ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಹೇಠಯೇಯ್ಯುಂ ವಿಹೇಸೇಯ್ಯುಂ ಮಾರೇಯ್ಯುಂ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಪ್ಪೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಏಕೇನುಪಾಯೇನ ಇಮಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಕಾಕಞ್ಚ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ವಞ್ಚೇತುಕಾಮೋ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೯. ‘‘ಸಚೇತಸ್ಸ ಹೇತುಮ್ಹ ಉಭೋ ಗಹೀತಾ, ಉಟ್ಠಾತು ಪೋಸೇ ವಿಸಮಾವಮಾಮಿ;

ಮಮಞ್ಚ ಕಾಕಞ್ಚ ಪಮುಞ್ಚ ಖಿಪ್ಪಂ, ಪುರೇ ವಿಸಂ ಗಾಳ್ಹಮುಪೇತಿ ಮಚ್ಚ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಚೇತಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಸಚೇ ಏತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ. ಉಟ್ಠಾತೂತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೋ ಹೋತು. ವಿಸಮಾವಮಾಮೀತಿ ಅಹಮಸ್ಸ ವಿಸಂ ಆಕಡ್ಢಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಿಸಂ ನಂ ಕರೋಮಿ. ಪುರೇ ವಿಸಂ ಗಾಳ್ಹಮುಪೇತಿ ಮಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಞ್ಹಿ ಮಚ್ಚಂ ಮಯಾ ಅನಾವಮಿಯಮಾನಂ ವಿಸಂ ಗಾಳ್ಹಂ ಬಲವಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಂ ಯಾವ ನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ತಾವದೇವ ಅಮ್ಹೇ ದ್ವೇಪಿ ಜನೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಮುಞ್ಚಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಏಕೇನುಪಾಯೇನ ಮಂ ದ್ವೇಪಿ ಜನೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಕಾಮೋ, ಮಯ್ಹಂ ಉಪಾಯಕೋಸಲ್ಲಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಹಂ ದಾನಿ ಯಥಾ ಸಪ್ಪೋ ಸಞ್ಚರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಅಳಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಕಂ ಪನ ನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೦. ‘‘ಸಪ್ಪಂ ಪಮೋಕ್ಖಾಮಿ ನ ತಾವ ಕಾಕಂ, ಪಟಿಬನ್ಧಕೋ ಹೋಹಿತಿ ತಾವ ಕಾಕೋ;

ಪುರಿಸಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನ ಸುಖಿಂ ಅರೋಗಂ, ಕಾಕಂ ಪಮೋಕ್ಖಾಮಿ ಯಥೇವ ಸಪ್ಪ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಟಿಬನ್ಧಕೋತಿ ಪಾಟಿಭೋಗೋ. ಯಥೇವ ಸಪ್ಪನ್ತಿ ಯಥಾ ಭವನ್ತಂ ಸಪ್ಪಂ ಮುಞ್ಚಾಮಿ, ತಥಾ ಕಾಕಂ ಪಮೋಕ್ಖಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ಸೀಘಂ ವಿಸಂ ಆವಮಾಹೀತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸುಖಸಞ್ಚಾರಣತ್ಥಂ ಅಳಂ ಸಿಥಿಲಮಕಾಸಿ. ಸಪ್ಪೋ ವಿಸಂ ಆವಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕತಿವಣ್ಣೇನೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಕಕ್ಕಟಕೋ ‘‘ಸಚೇ ಇಮೇ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಅರೋಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಸ್ಸ ವಡ್ಢಿ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಿನಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ ನೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕತ್ತರಿಕಾಯ ಉಪ್ಪಲಮಕುಳಂ ವಿಯ ಅಳೇಹಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸೀಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಕಾಕೀಪಿ ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ಪಲಾಯಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಸರೀರಂ ದಣ್ಡಕೇ ವೇಠೇತ್ವಾ ಗುಮ್ಬಪಿಟ್ಠೇ ಖಿಪಿ. ಸುವಣ್ಣಕಕ್ಕಟಕಂ ಸೋಬ್ಭೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಸಾಲಿನ್ದಿಯಗಾಮಮೇವ ಗತೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಕ್ಕಟಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಧಿಕತರೋ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೧. ‘‘ಕಾಕೋ ತದಾ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಾರೋ ಪನ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ಅಹೋಸಿ;

ಆನನ್ದಭದ್ದೋ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಂ ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋಮಿ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ.

ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ಕಾಕೀ ಪನ ಗಾಥಾಯ ನ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸುವಣ್ಣಕಕ್ಕಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೩೯೦] ೫. ಮಯ್ಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಕುಣೋ ಮಯ್ಹಕೋ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಗನ್ತುಕಸೇಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಆಗನ್ತುಕಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢೋ ಅಹೋಸಿ ಮಹದ್ಧನೋ. ಸೋ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಿ, ನ ಪರೇಸಂ ಅದಾಸಿ, ನಾನಗ್ಗರಸೇ ಪಣೀತೇ ಭೋಜನೇ ಉಪನೀತೇ ತಂ ನ ಭುಞ್ಜತಿ, ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯಂ ಕಣಾಜಕಂ ಏವ ಭುಞ್ಜತಿ, ಧೂಪಿತವಾಸಿತೇಸು ಕಾಸಿಕವತ್ಥೇಸು ಉಪನೀತೇಸು ತಾನಿ ಹಾರೇತ್ವಾ ಥೂಲಥೂಲಸಾಟಕೇ ನಿವಾಸೇತಿ, ಆಜಾನೀಯಯುತ್ತೇ ಮಣಿಕನಕವಿಚಿತ್ತೇ ರಥೇ ಉಪನೀತೇ ತಮ್ಪಿ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಕತ್ತರರಥಕೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುವಣ್ಣಚ್ಛತ್ತೇ ಧಾರಿಯಮಾನೇ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತೇನ ಧಾರಿಯಮಾನೇನ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ದಾನಾದೀಸು ಪುಞ್ಞೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ರೋರುವನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಅಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ರಾಜಬಲಂ ಸತ್ತಹಿ ರತ್ತಿದಿವಸೇಹಿ ರಾಜಕುಲಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪವೇಸಿತೇ ರಾಜಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಗನ್ತುಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ನಾಮ ಕಾಲಕತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಧನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಆಹರಿಯಮಾನೇಯೇವ ಸತ್ತ ರತ್ತಿದಿವಸಾ ಗತಾ, ಸೋ ಪನ ಏತಂ ಧನಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ನ ಪರೇಸಂ ಅದಾಸಿ, ರಕ್ಖಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯಸ್ಸ ಧನಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಪಣೀತಭೋಜನಾದೀನಂ ರಸಂ ಅನನುಭವಿತ್ವಾವ ಮರಣಮುಖಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಏವಂ ಮಚ್ಛರೀ ಅಪುಞ್ಞಸತ್ತೋ ಕಿಂ ಕತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಲಭಿ, ಕೇನ ಚಸ್ಸ ಭೋಗೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ರಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಧನಲಾಭೋ ಚ, ಧನಂ ಲದ್ಧಾ ಅಪರಿಭುಞ್ಜನಕಾರಣಞ್ಚ ತೇನೇವ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ ಮಚ್ಛರೀ, ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇತಿ, ನ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಗರಸಿಖಿಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಲದ್ಧಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನನು ಚರಾಮ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪುರಿಸಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಇಮಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಮಮ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಟಿಯತ್ತಭತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾಯ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಿವೇಸನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ರಾಜಕುಲತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಲದ್ಧಂ, ಭನ್ತೇ, ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಲದ್ಧಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ‘‘ಇಮಂ ಮೇ ಭತ್ತಂ ದಾಸಾ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ದುಕ್ಕರಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಜಾನೀ’’ತಿ ಅಪರಚೇತನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ದಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ತಿಸ್ಸೋ ಚೇತನಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನಾ ಭವಾಮ, ದದಮ್ಪಿ ವೇ ಅತ್ತಮನಾ ಭವಾಮ;

ದತ್ವಾಪಿ ವೇ ನಾನುತಪ್ಪಾಮ ಪಚ್ಛಾ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನಮಿಯ್ಯರೇ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೯೫);

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನೋ, ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯೇ;

ದತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಏಸಾ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ’’. (ಅ. ನಿ. ೬.೩೭; ಪೇ. ವ. ೩೦೫);

ಇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗನ್ತುಕಸೇಟ್ಠಿ ತಗರಸಿಖಿಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಿನ್ನಪಚ್ಚಯೇನ ಬಹುಂ ಧನಂ ಲಭಿ, ದತ್ವಾ ಅಪರಚೇತನಂ ಪಣೀತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀತಿ. ‘‘ಪುತ್ತಂ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ನ ಲಭಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಲಭನಕಾರಣಮ್ಪಿ ತೇನೇವ ಕತಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.