೬. ಛಕ್ಕನಿಪಾತೋ

೧. ಅವಾರಿಯವಗ್ಗೋ

[೩೭೬] ೧. ಅವಾರಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಾಸು ಕುಜ್ಝ ಭೂಮಿಪತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ತಿತ್ಥನಾವಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಬಾಲೋ ಅಹೋಸಿ ಅಞ್ಞಾಣೋ, ನೇವ ಸೋ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ರತನಾನಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ. ಅಥೇಕೋ ಜಾನಪದೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಾಯಂ ಅಚಿರವತೀತಿತ್ಥಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಏವಮಾಹ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪರತೀರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಾವಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನಿ ಅಕಾಲೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಸ್ಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಇಧ ಕುಹಿಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಸೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ರೇ ಸಮಣ, ವಹಾಮೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ನಾವಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನಾವಂ ನೇತ್ವಾ ಉಲ್ಲೋಳಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ ತೀರಂ ಪತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾರವೇಲಾಯಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಅಥ ಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ‘‘ಕದಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ, ಇದಾನಿ ಪನ ತೇನ ತ್ವಂ ಕಿಲಮಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಪಣ್ಡಿತೇ ಕಿಲಮೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಹಿಮವನ್ತೇ ಫಲಾಫಲೇನ ಯಾಪೇತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಗರಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಙ್ಗಣಪ್ಪತ್ತಂ ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಪೇಸಿ, ದೇವಸಿಕಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಮೇನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ರಞ್ಞಾ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಓವದನ್ತೋ –

೧. ‘‘ಮಾಸು ಕುಜ್ಝ ಭೂಮಿಪತಿ, ಮಾಸು ಕುಜ್ಝ ರಥೇಸಭ;

ಕುದ್ಧಂ ಅಪ್ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತೋ, ರಾಜಾ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಪೂಜಿತೋ.

೨. ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಸಾಸಾಮಿ, ಮಾಸು ಕುಜ್ಝ ರಥೇಸಭಾ’’ತಿ. – ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಪೂಜಿತೋತಿ ಏವರೂಪೋ ರಾಜಾ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಪೂಜನೀಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಸಾಸಾಮೀತಿ ಏತೇಸು ಗಾಮಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸನ್ತೋಪಾಹಂ ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಾಯ ಏವ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಯಾ ತಮನುಸಾಸಾಮಿ, ಏತೇಸು ವಾ ಗಾಮಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಏಕಸತ್ತೇಪಿ ಅನುಸಾಸಾಮಿ. ಮಾಸು ಕುಜ್ಝ ರಥೇಸಭಾತಿ ಏವಮೇವಾಹಂ ತಂ ಅನುಸಾಸಾಮಿ, ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಕುಜ್ಝತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ವಾಚಾವುಧಾ, ತೇಸಂ ಕುದ್ಧಾನಂ ವಚನಮತ್ತೇನೇವ ಬಹೂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಆಗತಾಗತದಿವಸೇ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ರಾಜಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಏಕಂ ಗಾಮವರಂ ಅದಾಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಇತಿ ಸೋ ತತ್ಥೇವ ದ್ವಾದಸಸಂವಚ್ಛರಂ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅತಿಚಿರಂ ನಿವುತ್ಥೋಮ್ಹಿ, ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ತಾವ ಚರಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಕಥೇತ್ವಾವ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತರೂಪೋಸ್ಮಿ, ಜನಪದಂ ಚರಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಗಙ್ಗಾಯ ನಾವಾತಿತ್ಥಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತ್ಥ ಅವಾರಿಯಪಿತಾ ನಾಮ ನಾವಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಬಾಲೋ ನೇವ ಗುಣವನ್ತಾನಂ ಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಅತ್ತನೋ ಆಯಾಪಾಯಂ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಗಙ್ಗಂ ತರಿತುಕಾಮಂ ಜನಂ ಪಠಮಂ ತಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವೇತನಂ ಯಾಚತಿ, ವೇತನಂ ಅದೇನ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಕ್ಕೋಸಪ್ಪಹಾರೇಯೇವ ಬಹೂ ಲಭತಿ, ಅಪ್ಪಂ ಲಾಭಂ, ಏವರೂಪೋ ಅನ್ಧಬಾಲೋ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩. ‘‘ಅವಾರಿಯಪಿತಾ ನಾಮ, ಅಹು ಗಙ್ಗಾಯ ನಾವಿಕೋ;

ಪುಬ್ಬೇ ಜನಂ ತಾರೇತ್ವಾನ, ಪಚ್ಛಾ ಯಾಚತಿ ವೇತನಂ;

ತೇನಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಂ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಭೋಗೇಹಿ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅವಾರಿಯಪಿತಾ ನಾಮಾತಿ ಅವಾರಿಯಾ ನಾಮ ತಸ್ಸ ಧೀತಾ, ತಸ್ಸಾ ವಸೇನ ಅವಾರಿಯಪಿತಾ ನಾಮ ಜಾತೋ. ತೇನಸ್ಸ ಭಣ್ಡನನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ, ತೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಯಾಚಿಯಮಾನೇನ ಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಂ ಹೋತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ನಾವಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಪರತೀರಂ ಮಂ ನೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಆಹ ‘‘ಸಮಣ, ಕಿಂ ಮೇ ನಾವಾವೇತನಂ ದಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹಂ ಭೋಗವಡ್ಢಿಂ ಅತ್ಥವಡ್ಢಿಂ ಧಮ್ಮವಡ್ಢಿಂ ನಾಮ ತೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ನಾವಿಕೋ ‘‘ಧುವಂ ಏಸ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಪರತೀರಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ನಾವಾಯ ವೇತನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಸ್ಸ ‘‘ಸಾಧು, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಭೋಗವಡ್ಢಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೪. ‘‘ಅತಿಣ್ಣಂಯೇವ ಯಾಚಸ್ಸು, ಅಪಾರಂ ತಾತ ನಾವಿಕ;

ಅಞ್ಞೋ ಹಿ ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಮನೋ, ಅಞ್ಞೋ ಹೋತಿ ಪಾರೇಸಿನೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಅಪಾರನ್ತಿ ತಾತ, ನಾವಿಕ ಪರತೀರಂ ಅತಿಣ್ಣಮೇವ ಜನಂ ಓರಿಮತೀರೇ ಠಿತಞ್ಞೇವ ವೇತನಂ ಯಾಚಸ್ಸು, ತತೋ ಲದ್ಧಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪರತೀರಂ ನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಏವಂ ತೇ ಭೋಗವಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಞ್ಞೋ ಹಿ ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಮನೋತಿ ತಾತ ನಾವಿಕ, ಪರತೀರಂ ಗತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಮನೋ ಭವತಿ, ಅದತ್ವಾವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನೇಸ ಪಾರೇಸೀ ನಾಮ ಪರತೀರಂ ಏಸತಿ, ಪರತೀರಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಪಾರೇಸಿನೋ ಅಞ್ಞೋ ಮನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಅತಿಣ್ಣಮೇವ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಯಂ ತಾವ ತೇ ಭೋಗಾನಂ ವಡ್ಢಿ ನಾಮಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ನಾವಿಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ತಾವ ಮೇ ಓವಾದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಪನೇಸ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ತಾವ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಭೋಗವಡ್ಢಿ, ಇದಾನಿ ಅತ್ಥಧಮ್ಮವಡ್ಢಿಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓವದನ್ತೋ –

೫. ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನುಸಾಸಾಮಿ, ಮಾಸು ಕುಜ್ಝಿತ್ಥ ನಾವಿಕಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಮಾಹ;

ಇತಿಸ್ಸ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಧಮ್ಮವಡ್ಢಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಅತ್ಥವಡ್ಢಿ ಚ ಧಮ್ಮವಡ್ಢಿ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪನ ದನ್ಧಪುರಿಸೋ ತಂ ಓವಾದಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಇದಂ, ಸಮಣ, ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ದಿನ್ನಂ ನಾವಾವೇತನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮಾವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ, ಇದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ಮಮ ನಾವಂ ಆರುಳ್ಹೋಸೀ’’ತಿ ತಾಪಸಂ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಉರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮುಖಮೇವಸ್ಸ ಪೋಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇತಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾಪಸೋ ಯಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಗಾಮವರಂ ಲಭಿ, ತಮೇವ ಓವಾದಂ ಅನ್ಧಬಾಲಸ್ಸ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಮುಖಪೋಥನಂ ಪಾಪುಣಿ, ತಸ್ಮಾ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೇನ ಯುತ್ತಜನಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬೋ, ನ ಅಯುತ್ತಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬. ‘‘ಯಾಯೇವಾನುಸಾಸನಿಯಾ, ರಾಜಾ ಗಾಮವರಂ ಅದಾ;

ತಾಯೇವಾನುಸಾಸನಿಯಾ, ನಾವಿಕೋ ಪಹರೀ ಮುಖ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸ ತಂ ಪಹರನ್ತಸ್ಸೇವ ಭರಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾ ಪಾಪಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ನಾಮ ರಾಜಕುಲೂಪಕೋ, ಮಾ ಪಹರೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇ ಇಮಂ ಕೂಟತಾಪಸಂ ಪಹರಿತುಂ ನ ದೇಸೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾತೇಸಿ. ಅಥ ಭತ್ತಪಾತಿ ಪತಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಪನ ಗರುಗಬ್ಭಾಯ ಗಬ್ಭೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ. ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಸಘಾತಕಚೋರೋ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಾಜಾಣಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೭. ‘‘ಭತ್ತಂ ಭಿನ್ನಂ ಹತಾ ಭರಿಯಾ, ಗಬ್ಭೋ ಚ ಪತಿತೋ ಛಮಾ;

ಮಿಗೋವ ಜಾತರೂಪೇನ, ನ ತೇನತ್ಥಂ ಅಬನ್ಧಿ ಸೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಭತ್ತಂ ಭಿನ್ನನ್ತಿ ಭತ್ತಪಾತಿ ಭಿನ್ನಾ. ಹತಾತಿ ಪಹತಾ. ಛಮಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ. ಮಿಗೋವ ಜಾತರೂಪೇನಾತಿ ಯಥಾ ಮಿಗೋ ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಮುತ್ತಾಮಣಿಆದೀನಿ ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತೋಪಿ ತೇನ ಜಾತರೂಪೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ವಡ್ಢೇತುಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮೇವ ಸೋ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ವಡ್ಢೇತುಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಬನ್ಧಿ ಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಬನ್ಧಿ ಸೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸ-ಓಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಞ್ಹಿ ಸೂತಿ ಸನ್ಧಿ ಹೋತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ನಾವಿಕೋ ಇದಾನಿ ನಾವಿಕೋವ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಅವಾರಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೭೭] ೨. ಸೇತಕೇತುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಾ ತಾತ ಕುಜ್ಝಿ ನ ಹಿ ಸಾಧು ಕೋಧೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಹಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಉದ್ದಾಲಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೪.೬೨ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಮಾಣವೇ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇಸಿ. ತೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಸೇತಕೇತು ನಾಮ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾಣವೋ, ತಸ್ಸ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹನ್ತೋ ಮಾನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಾಣವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ಏಕಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಆಗತವಾತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ಫುಸನಭಯೇನ ‘‘ನಸ್ಸ, ಚಣ್ಡಾಲ, ಕಾಳಕಣ್ಣೀ, ಅಧೋವಾತಂ ಯಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವೇಗೇನ ತಸ್ಸ ಉಪರಿವಾತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಚಣ್ಡಾಲೋ ಸೀಘತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿವಾತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ನಸ್ಸ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’’ತಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಅಕ್ಕೋಸಿ ಪರಿಭಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚಣ್ಡಾಲೋ ‘‘ತ್ವಂ ಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತು, ಮಯಾ ಪನ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ನ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ಪಾದನ್ತರೇನ ತಂ ಗಮೇಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತಾನಂ ತಕ್ಕೇತ್ವಾ ‘‘ಗಮೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಪರಿಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾಣವ, ದಿಸಾ ನಾಮ ಕತರಾ’’ತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ದಿಸಾ ನಾಮ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ’’ತಿ. ಚಣ್ಡಾಲೋ ‘‘ನಾಹಂ ತಂ ಏತಂ ದಿಸಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಮಮ ಸರೀರೇ ಪಹಟವಾತಂ ಜಿಗುಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ತಂ ಖನ್ಧಟ್ಠಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಓನಮೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದನ್ತರೇನ ಗಮೇಸಿ. ಮಾಣವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ತಾತ, ಸೇತಕೇತು ಚಣ್ಡಾಲೇನಾಸಿ ಪಾದನ್ತರೇನ ಗಮಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಆಚರಿಯ, ಸೋ ಮಂ ಚಣ್ಡಾಲದಾಸಿಪುತ್ತೋ ದಿಸಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಾದನ್ತರೇನ ಗಮೇಸಿ, ಇದಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕುದ್ಧೋ ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತಂ ಅಕ್ಕೋಸಿ ಪರಿಭಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆಚರಿಯೋ ‘ತಾತ, ಸೇತಕೇತು ಮಾ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಚಣ್ಡಾಲದಾಸಿಪುತ್ತೋ, ನ ಸೋ ತಂ ಏತಂ ದಿಸಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಞ್ಞಂ ದಿಸಂ ಪುಚ್ಛಿ, ತಯಾ ಪನ ದಿಟ್ಠಸುತವಿಞ್ಞಾತತೋ ಅದಿಟ್ಠಾಸುತಾವಿಞ್ಞಾತಮೇವ ಬಹುತರ’’ನ್ತಿ ಓವದನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೮. ‘‘ಮಾ ತಾತ ಕುಜ್ಝಿ ನ ಹಿ ಸಾಧು ಕೋಧೋ, ಬಹುಮ್ಪಿ ತೇ ಅದಿಟ್ಠಮಸ್ಸುತಞ್ಚ;

ಮಾತಾ ಪಿತಾ ದಿಸತಾ ಸೇತಕೇತು, ಆಚರಿಯಮಾಹು ದಿಸತಂ ಪಸತ್ಥಾ.

೯. ‘‘ಅಗಾರಿನೋ ಅನ್ನದಪಾನವತ್ಥದಾ, ಅವ್ಹಾಯಿಕಾ ತಮ್ಪಿ ದಿಸಂ ವದನ್ತಿ;

ಏಸಾ ದಿಸಾ ಪರಮಾ ಸೇತಕೇತು, ಯಂ ಪತ್ವಾ ದುಕ್ಖೀ ಸುಖಿನೋ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಹಿ ಸಾಧು ಕೋಧೋತಿ ಕೋಧೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ದೇತೀತಿ ನ ಸಾಧು ನ ಲದ್ಧಕೋ. ಬಹುಮ್ಪಿ ತೇ ಅದಿಟ್ಠನ್ತಿ ತಯಾ ಚಕ್ಖುನಾ ಅದಿಟ್ಠಂ ಸೋತೇನ ಚ ಅಸ್ಸುತಮೇವ ಬಹುತರಂ. ದಿಸತಾತಿ ದಿಸಾ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಪುರಿಮತರಂ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ ವದತಿ. ಆಚರಿಯಮಾಹು ದಿಸತಂ ಪಸತ್ಥಾತಿ ಆಚರಿಯಾ ಪನ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ದಿಸತಂ ಪಸತ್ಥಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಆಹು ಕಥೇನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ.

ಅಗಾರಿನೋತಿ ಗಹಟ್ಠಾ. ಅನ್ನದಪಾನವತ್ಥದಾತಿ ಅನ್ನದಾ, ಪಾನದಾ, ವತ್ಥದಾ ಚ. ಅವ್ಹಾಯಿಕಾತಿ ‘‘ಏಥ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸನಕಾ. ತಮ್ಪಿ ದಿಸಂ ವದನ್ತೀತಿ ತಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ವದನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಚತುಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾ ಗಹಟ್ಠಾ ಪಚ್ಚಯೇ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕಾ ದಿಸಾ ನಾಮಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಯೇ ಏತೇ ಅಗಾರಿನೋ ಅನ್ನಪಾನವತ್ಥದಾ, ತೇಸಂ ಛಕಾಮಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿದಾಯಕಟ್ಠೇನ ಉಪರೂಪರಿ ಅವ್ಹಾಯನತೋ ಯೇ ಅವ್ಹಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತಮ್ಪಿ ದಿಸಂ ವದನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ಉಪರಿಮದಿಸಂ ನಾಮ ವದನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಮಾತಾ ಪಿತಾ ದಿಸಾ ಪುಬ್ಬಾ, ಆಚರಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ;

ಪುತ್ತದಾರಾ ದಿಸಾ ಪಚ್ಛಾ, ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಚ ಉತ್ತರಾ.

‘‘ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ಹೇಟ್ಠಾ, ಉದ್ಧಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ;

ಏತಾ ದಿಸಾ ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಲಮತ್ತೋ ಕುಲೇ ಗಿಹೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೭೩);

ಏಸಾ ದಿಸಾತಿ ಇದಂ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಜಾತಿಆದಿನಾ ಹಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ದುಕ್ಖೇನ ದುಕ್ಖಿತಾ ಸತ್ತಾ ಯಂ ಪತ್ವಾ ನಿದ್ದುಕ್ಖಾ ಸುಖಿನೋ ಭವನ್ತಿ, ಏಸಾ ಏವ ಚ ಸತ್ತೇಹಿ ಅಗತಪುಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ನಾಮ. ತೇನೇವ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಪರಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಸಮತಿತ್ತಿಕಂ ಅನವಸೇಸಕಂ, ತೇಲಪತ್ತಂ ಯಥಾ ಪರಿಹರೇಯ್ಯ;

ಏವಂ ಸಚಿತ್ತಮನುರಕ್ಖೇ, ಪತ್ಥಯಾನೋ ದಿಸಂ ಅಗತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೯೬);

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಾಣವಸ್ಸ ದಿಸಾ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಪನ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲೇನಮ್ಹಿ ಪಾದನ್ತರೇನ ಗಮಿತೋ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅವಸಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇನ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ತಕ್ಕಸಿಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಮಯಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಸೋ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ತಾಪಸೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಯಂ ತೇ ಜಾನನ್ತಿ ಸಿಪ್ಪಮನ್ತಚರಣಂ, ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರನ್ತೋ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಾಪಸಾನಂ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಭೋಜೇತ್ವಾ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ತಾಪಸೇ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಾಯನ್ಹೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಯ್ಯೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಸೇತಕೇತು ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಪಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾರಿಸಾ, ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಸಕಿಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಸುಖಂ ಜೀವಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಅಜ್ಜ ಏಕಚ್ಚೇ ವಗ್ಗುಲಿವತಂ ಚರಥ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಣ್ಟಕಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಥ, ಏಕಚ್ಚೇ ಪಞ್ಚಾತಪಂ ತಪ್ಪೇಥ, ಏಕಚ್ಚೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜಥ, ಏಕಚ್ಚೇ ಉದಕೋರೋಹಣಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಏಕಚ್ಚೇ ಮನ್ತೇ ಸಜ್ಝಾಯಥಾ’’ತಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಕ್ಕಸಾಲದ್ವಾರೇ ಅಪಸ್ಸಯಪೀಠಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣರಙ್ಗಸಮುಜ್ಜಲವಾಸನಂ ಏಕಂ ಪೋತ್ಥಕಂ ವಿಚಿತ್ರವಣ್ಣೇ ಆಧಾರಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಾಣವೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಪಞ್ಹೇ ಕಥೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ ಸೇತಕೇತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುರೋಹಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦. ‘‘ಖರಾಜಿನಾ ಜಟಿಲಾ ಪಙ್ಕದನ್ತಾ, ದುಮ್ಮಕ್ಖರೂಪಾ ಯೇಮೇ ಜಪ್ಪನ್ತಿ ಮನ್ತೇ;

ಕಚ್ಚಿ ನು ತೇ ಮಾನುಸಕೇ ಪಯೋಗೇ, ಇದಂ ವಿದೂ ಪರಿಮುತ್ತಾ ಅಪಾಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಖರಾಜಿನಾತಿ ಸಖುರೇಹಿ ಅಜಿನಚಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಪಙ್ಕದನ್ತಾತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಸ್ಸ ಅಖಾದನೇನ ಮಲಗ್ಗಹಿತದನ್ತಾ. ದುಮ್ಮಕ್ಖರೂಪಾತಿ ಅನಞ್ಜಿತಾಮಣ್ಡಿತಲೂಖನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನವಜ್ಜಿತಾ, ಕಿಲಿಟ್ಠರೂಪಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೇಮೇ ಜಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಯೇ ಇಮೇ ಮನ್ತೇ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ. ಮಾನುಸಕೇ ಪಯೋಗೇತಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಠಿತಾ. ಇದಂ ವಿದೂ ಪರಿಮುತ್ತಾ ಅಪಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಯೋಗೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಏತೇ ಇಸಯೋ ಚತೂಹಿ ಅಪಾಯೇಹಿ ಮುತ್ತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧. ‘‘ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರಿತ್ವ ರಾಜ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚೇ ನ ಚರೇಯ್ಯ ಧಮ್ಮಂ;

ಸಹಸ್ಸವೇದೋಪಿ ನ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ದುಕ್ಖಾ ಪಮುಞ್ಚೇ ಚರಣಂ ಅಪತ್ವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಚರಣನ್ತಿ ಸಹ ಸೀಲೇನ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಹಾರಾಜ, ‘‘ಅಹಂ ಬಹುಸ್ಸುತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸವೇದೋಪಿ ಚೇ ತಿವಿಧಂ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮಂ ನ ಚರೇಯ್ಯ, ಪಾಪಾನೇವ ಕರೇಯ್ಯ, ಸೋ ತಾನಿ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ತಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸೀಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಚರಣಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ದುಕ್ಖಾ ನ ಪಮುಞ್ಚೇ, ಅಪಾಯದುಕ್ಖತೋ ನ ಮುಚ್ಚತೇವಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ತಾಪಸೇಸು ಪಸಾದಂ ಹರಿ. ತತೋ ಸೇತಕೇತು ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ತಾಪಸೇಸು ಪಸಾದೋ ಉದಪಾದಿ, ತಂ ಪನೇಸ ಪುರೋಹಿತೋ ವಾಸಿಯಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಯ ಛಿನ್ದಿ, ಮಯಾ ಏತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨. ‘‘ಸಹಸ್ಸವೇದೋಪಿ ನ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ದುಕ್ಖಾ ಪಮುಞ್ಚೇ ಚರಣಂ ಅಪತ್ವಾ;

ಮಞ್ಞಾಮಿ ವೇದಾ ಅಫಲಾ ಭವನ್ತಿ, ಸಸಂಯಮಂ ಚರಣಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ಸಹಸ್ಸವೇದೋಪಿ ತಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಚರಣಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದುಕ್ಖಾ ನ ಪಮುಞ್ಚೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಹಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ ‘‘ತಯೋ ವೇದಾ ಅಫಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಸೀಲಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಚರಣಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩. ‘‘ನ ಹೇವ ವೇದಾ ಅಫಲಾ ಭವನ್ತಿ, ಸಸಂಯಮಂ ಚರಣಮೇವ ಸಚ್ಚಂ;

ಕಿತ್ತಿಞ್ಹಿ ಪಪ್ಪೋತಿ ಅಧಿಚ್ಚ ವೇದೇ, ಸನ್ತಿಂ ಪುಣೇತಿ ಚರಣೇನ ದನ್ತೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಯೋ ವೇದಾ ಅಫಲಾ ನ ಭವನ್ತಿ, ಸಸಂಯಮಂ ಚರಣಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ನ ಹೇವ ಹೋತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಕಿತ್ತಿಞ್ಹಿ ಪಪ್ಪೋತಿ ಅಧಿಚ್ಚ ವೇದೇತಿ ತಯೋ ವೇದೇ ಅಧಿಚ್ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಕಿತ್ತಿಮತ್ತಂ ಯಸಮತ್ತಂ ಲಾಭಮತ್ತಂ ಲಭತಿ, ಇತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ತೇ ಅಫಲಾ. ಸನ್ತಿಂ ಪುಣೇತಿ ಚರಣೇನ ದನ್ತೋತಿ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಪದಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಸನ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ತಂ ಏತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಇತಿ ಪುರೋಹಿತೋ ಸೇತಕೇತುನೋ ವಾದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಗಿಹೀ ಕಾರೇತ್ವಾ ಫಲಕಾವುಧಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತತರಕೇ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಕಾರೇಸಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ಮಹನ್ತತರಕಾನಂ ವಂಸೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸೇತಕೇತು ಕುಹಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಚಣ್ಡಾಲೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಸೇತಕೇತುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೭೮] ೩. ದರೀಮುಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪಙ್ಕೋ ಚ ಕಾಮಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಮೇವ.

ಅತೀತೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಮಗಧರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಕುಮಾರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇಯೇವ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸಪಿ ಪುತ್ತೋ ಜಾಯಿ, ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತಿ, ತೇನಸ್ಸ ದರೀಮುಖೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತೇ ಉಭೋಪಿ ರಾಜಕುಲೇಯೇವ ಸಂವಡ್ಢಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಸಹಾಯಾ ಹುತ್ವಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಸಮಯಸಿಪ್ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ದೇಸಚಾರಿತ್ತಞ್ಚ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀಸು ಚರನ್ತಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ದೇವಕುಲೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ತತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಭೋಜೇತ್ವಾ ವಾಚನಕಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಯಾಸಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಆಸನೇ ಸುದ್ಧವತ್ಥಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ, ದರೀಮುಖಸ್ಸ ಆಸನೇ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಂ. ದರೀಮುಖೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತೇ ತತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಾಚನಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ವತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತಂ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಂಸು. ತತ್ಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ದರೀಮುಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪಾದೇ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ.

ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಮತಸ್ಸ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಹೋತಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ರಞ್ಞೋ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಅಪುತ್ತಕೇ ರಜ್ಜೇ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಫುಸ್ಸರಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಫುಸ್ಸರಥವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಿಚ್ಚಂ ಮಹಾಜನಕಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೨೩ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಫುಸ್ಸರಥೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಪರಿವುತೋ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ತೂರಿಯೇಹಿ ವಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ. ದರೀಮುಖೋ ತೂರಿಯಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಹಾಯಸ್ಸ ಮೇ ಫುಸ್ಸರಥೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಜ್ಜೇವೇಸ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸತಿ, ಕೋ ಮೇ ಘರಾವಾಸೇನತ್ಥೋ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾವ ಏಕಮನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರೇ ರಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾದೇಸು ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸದೀಪಪರಿವಾರಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಧಿತಿ ಪನಸ್ಸ ಕೀದಿಸಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬತೂರಿಯಾನಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮುಖತೋ ಸಾಟಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನ ಸಾಟಕೇನ ಮುಖಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸದ್ಧದರಥೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ಜಾಣುಕೇನ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ‘‘ದೇವ, ರಜ್ಜಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಪುತ್ತಕಂ ಭಣೇ ರಜ್ಜ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ತೇ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನೇಯೇವ ಅಭಿಸೇಕಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಯಸಮಹನ್ತತಾಯ ದರೀಮುಖಂ ಅಸರಿತ್ವಾವ ರಥಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಠಿತೋವ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಠಾನನ್ತರಾನಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದರೀಮುಖೋ ‘‘ಸುಞ್ಞಂ ದಾನಿ ಉಯ್ಯಾನ’’ನ್ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಸಿಲಾಯ ನಿಸೀದಿ, ಅಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಂ ಪತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೇ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಸರೀರೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿ. ತಾವದೇವ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಧರೋ ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಯಸಮಹನ್ತತಾಯ ಪನ ಯಸೇನ ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ದರೀಮುಖಂ ನ ಸರಿ, ಚತ್ತಾಲೀಸೇ ಪನ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಅತೀತೇ ತಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ದರೀಮುಖೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಸೋ’’ತಿ ತಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೇಪುರೇಪಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇಪಿ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ದರೀಮುಖೋ, ಯೋ ಮೇ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತಿ, ಮಹನ್ತಮಸ್ಸ ಯಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ಸರನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಞ್ಞಾನಿ ದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ.

ದರೀಮುಖಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಮಂ ಖೋ ಸಹಾಯೋ ಸರತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಪುತ್ತಧೀತಾದೀಹಿ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ, ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಸೀದಿ. ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕುತೋ ತುಮ್ಹೇ ಏಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕೇ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ? ‘‘ದರೀಮುಖಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ನಾಮಾಹಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾನಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಜಾನಾಮಿ, ಗಿಹಿಕಾಲೇ ನೋ ಸಹಾಯೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ತುಮ್ಹೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ, ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಗತಭಾವ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತುರಿತತುರಿತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಆಗತೋ ಕಿರ ಮೇ ಸಹಾಯೋ, ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ರಥಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಅಗತಿಗಮನಂ ನ ಗಚ್ಛಸಿ, ಧನತ್ಥಾಯ ಲೋಕಂ ನ ಪೀಳೇಸಿ, ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಮಹಲ್ಲಕೋಸಿ, ಏತರಹಿ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ತೇ ಸಮಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪. ‘‘ಪಙ್ಕೋ ಚ ಕಾಮಾ ಪಲಿಪೋ ಚ ಕಾಮಾ, ಭಯಞ್ಚ ಮೇತಂ ತಿಮೂಲಂ ಪವುತ್ತಂ;

ರಜೋ ಚ ಧೂಮೋ ಚ ಮಯಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ಹಿತ್ವಾ ತುವಂ ಪಬ್ಬಜ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಙ್ಕೋತಿ ಉದಕೇ ಜಾತಾನಿ ತಿಣಸೇವಾಲಕುಮುದಗಚ್ಛಾದೀನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಉದಕಂ ತರನ್ತಂ ತಾನಿ ಲಗ್ಗಾಪೇನ್ತಿ ಸಜ್ಜಾಪೇನ್ತಿ, ತಥಾ ಸಂಸಾರಸಾಗರಂ ತರನ್ತಸ್ಸ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಸಬ್ಬೇ ವಾ ಪನ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ಲಗ್ಗಾಪನವಸೇನ ಪಙ್ಕೋ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಙ್ಕೇ ಆಸತ್ತಾ ವಿಸತ್ತಾ ದೇವಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಾಪಿ ಕಿಲಮನ್ತಿ ರೋದನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ. ಪಲಿಪೋ ಚ ಕಾಮಾತಿ ಪಲಿಪೋ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾಕದ್ದಮೋ, ಯಮ್ಹಿ ಲಗ್ಗಾ ಸೂಕರಮಿಗಾದಯೋಪಿ ಸೀಹಾಪಿ ವಾರಣಾಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮಾಪಿ ತಂಸರಿಕ್ಖತಾಯ ‘‘ಪಲಿಪಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಪಞ್ಞವನ್ತೋಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಾ ತೇಸು ಕಾಮೇಸು ಸಕಿಂ ಲಗ್ಗಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ಕಾಮೇ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅಪಲಿಬೋಧಂ ರಮಣೀಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಭಯಞ್ಚ ಮೇತನ್ತಿ ಭಯಞ್ಚ ಏತಂ, ಮ-ಕಾರೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ. ತಿಮೂಲನ್ತಿ ತೀಹಿ ಮೂಲೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಯ ಅಚಲಂ. ಬಲವಭಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಪವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಏತೇ ಕಾಮಾ ನಾಮ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಸ್ಸ ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯಾದಿಕಸ್ಸ ಚೇವ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕಮ್ಮಕರಣಛನವುತಿರೋಗವಸಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ ಚ ಭಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಬಲವಭಯನ್ತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ಚೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ಚ ಪವುತ್ತಂ ಕಥಿತಂ, ದೀಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಭಯಞ್ಚ ಮೇತನ್ತಿ ಭಯಞ್ಚ ಮಯಾ ಏತಂ ತಿಮೂಲಂ ಪವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಞ್ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋಯೇವ.

ರಜೋ ಚ ಧೂಮೋ ಚಾತಿ ರಜಧೂಮಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ರಜೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಧೂಮೋ’’ತಿ ಚ ಮಯಾ ಪಕಾಸಿತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಸುನ್ಹಾತಸ್ಸ ಸುವಿಲಿತ್ತಾಲಙ್ಕತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಸುಖುಮರಜಂ ಪತಿತಂ, ತಂ ಸರೀರಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಸೋಭಾರಹಿತಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಚ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಲೋಕೇ ಪಞ್ಞಾತಾಪಿ ಸಕಿಂ ಕಾಮರಜಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪತಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗುಣವಣ್ಣಗುಣಸೋಭಾಗುಣಸುದ್ಧೀನಂ ಉಪಹತತ್ತಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಸೋಭಾರಹಿತಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಧೂಮೇನ ಪಹಟಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾಪಿ ಭಿತ್ತಿ ಕಾಳವಣ್ಣಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅತಿಪರಿಸುದ್ಧಞ್ಞಾಣಾಪಿ ಕಾಮಧೂಮೇನ ಪಹಟಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗುಣವಿನಾಸಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ಕಾಳಕಾವ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ಇತಿ ರಜಧೂಮಸರಿಕ್ಖತಾಯ ಏತೇ ಕಾಮಾ ‘‘ರಜೋ ಚ ಧೂಮೋ ಚಾ’’ತಿ ಮಯಾ ತುಯ್ಹಂ ಪಕಾಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಕಾಮೇ ಹಿತ್ವಾ ತುವಂ ಪಬ್ಬಜ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾತಿ ರಾಜಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಬದ್ಧಭಾವಂ ಕಥೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫. ‘‘ಗಧಿತೋ ಚ ರತ್ತೋ ಚ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತೋ ಚ, ಕಾಮೇಸ್ವಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಿಂಸರೂಪಂ;

ತಂ ನುಸ್ಸಹೇ ಜೀವಿಕತ್ಥೋ ಪಹಾತುಂ, ಕಾಹಾಮಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಅನಪ್ಪಕಾನೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಗಧಿತೋತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಕಾಯಗನ್ಥೇನ ಬದ್ಧೋ. ರತ್ತೋತಿ ಪಕತಿಜಹಾಪನೇನ ರಾಗೇನ ರತ್ತೋ. ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಮುಚ್ಛಿತೋ. ಕಾಮೇಸ್ವಹನ್ತಿ ದುವಿಧೇಸುಪಿ ಕಾಮೇಸು ಅಹಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ದರೀಮುಖಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಆಲಪತಿ. ಭಿಂಸರೂಪನ್ತಿ ಬಲವರೂಪಂ. ತಂ ನುಸ್ಸಹೇತಿ ತಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಕಾಮಂ ನ ಉಸ್ಸಹಾಮಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಜೀವಿಕತ್ಥೋ ಪಹಾತುನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಜೀವಿಕಾಯ ಅತ್ಥಿಕೋ ಅಹಂ ತಂ ಕಾಮಂ ಪಹಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ವದತಿ. ಕಾಹಾಮಿ ಪುಞ್ಞಾನೀತಿ ಇದಾನಿ ದಾನಸೀಲಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಅನಪ್ಪಕಾನಿ ಬಹೂನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಏವಂ ಕಿಲೇಸಕಾಮೋ ನಾಮೇಸ ಸಕಿಂ ಅಲ್ಲೀನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣೇ ಕಥಿತೇಪಿ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಯೋಯಂ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭವೇನ ಞಾಣೇನ ಬುದ್ಧಕರಧಮ್ಮೇ ವಿಚಿನನ್ತೋ ತತಿಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮಿಂ ದಿಸ್ವಾ –

‘‘ಇಮಂ ತ್ವಂ ತತಿಯಂ ತಾವ, ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾದಿಯ;

ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಾರಮಿತಂ ಗಚ್ಛ, ಯದಿ ಬೋಧಿಂ ಪತ್ತುಮಿಚ್ಛಸಿ.

‘‘ಯಥಾ ಅನ್ದುಘರೇ ಪುರಿಸೋ, ಚಿರವುತ್ಥೋ ದುಖಟ್ಟಿತೋ;

ನ ತತ್ಥ ರಾಗಂ ಜನೇತಿ, ಮುತ್ತಿಂಯೇವ ಗವೇಸತಿ.

‘‘ತಥೇವ ತ್ವಂ ಸಬ್ಬಭವೇ, ಪಸ್ಸ ಅನ್ದುಘರೇ ವಿಯ;

ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ, ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. –

ಏವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಗುಣಂ ಪರಿಕಿತ್ತೇಸಿ, ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲೇಸೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಮಣೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ನಾಹಂ ಕಿಲೇಸೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಮಣೋ ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ವದತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಲೋಕೇ ಅಟ್ಠ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾ ನಾಮ. ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ ‘‘ಅಟ್ಠ ಪುಗ್ಗಲಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಕಾಮುಮ್ಮತ್ತಕೋ ಲೋಭವಸಂ ಗತೋ, ಕೋಧುಮ್ಮತ್ತಕೋ ದೋಸವಸಂ ಗತೋ, ದಿಟ್ಠುಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸವಸಂ ಗತೋ, ಮೋಹುಮ್ಮತ್ತಕೋ ಅಞ್ಞಾಣವಸಂ ಗತೋ, ಯಕ್ಖುಮ್ಮತ್ತಕೋ ಯಕ್ಖವಸಂ ಗತೋ, ಪಿತ್ತುಮ್ಮತ್ತಕೋ ಪಿತ್ತವಸಂ ಗತೋ, ಸುರುಮ್ಮತ್ತಕೋ ಪಾನವಸಂ ಗತೋ, ಬ್ಯಸನುಮ್ಮತ್ತಕೋ ಸೋಕವಸಂ ಗತೋ’’ತಿ. ಇಮೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಉಮ್ಮತ್ತಕೇಸು ಮಹಾಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಾತಕೇ ಕಾಮುಮ್ಮತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಲೋಭವಸಂ ಗತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ.

ಏವಂ ಅನತ್ಥಕಾರಕಂ ಪನ ಇಮಂ ಗುಣಪರಿಧಂಸಕಂ ಲೋಭಜಾತಂ ಕಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಪರಿಮುಞ್ಚಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ? ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಅನೇಕಾನಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏಕತೋ ಬನ್ಧಿತಭಾವೇನ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಂ ವಸೇನ ಪಜಹನ್ತಿ. ತೇನೇವ ದರೀಮುಖಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಓವದನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಆಹ.

೧೬. ‘‘ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೋ, ಓವಜ್ಜಮಾನೋ ನ ಕರೋತಿ ಸಾಸನಂ;

ಇದಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ ಇತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ.

೧೭. ‘‘ಸೋ ಘೋರರೂಪಂ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ, ಸುಭಾಸುಭಂ ಮುತ್ತಕರೀಸಪೂರಂ;

ಸತ್ತಾ ಸಕಾಯೇ ನ ಜಹನ್ತಿ ಗಿದ್ಧಾ, ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಮೇಸು ಅವೀತರಾಗಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಕಾಮಸ್ಸಾತಿ ವುಡ್ಢಿಕಾಮಸ್ಸ. ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೋತಿ ಹಿತೇನ ಮುದುಚಿತ್ತೇನ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಸ್ಸ. ಓವಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಓವದಿಯಮಾನೋ. ಇದಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಗಹಿತಂ ಅಸೇಯ್ಯಂ ಅನುತ್ತಮಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ, ತಂ ಇದಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ ಇತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಮನ್ದೋತಿ ಸೋ ಅಞ್ಞಾಣಪುಗ್ಗಲೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಾಸಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಂ ಉಪೇತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಘೋರರೂಪನ್ತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಮನ್ದೋ ತಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಉಪೇನ್ತೋ ಘೋರರೂಪಂ ದಾರುಣಜಾತಿಕಂ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ ನಾಮ. ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ ಹಿ ನಿರಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ ಇಧ ‘‘ನಿರಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ‘‘ಚತುಕುಟ್ಟಿಕನಿರಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಚತುಕುಟ್ಟಿಕನಿರಯೋ ನಾಮ ಕತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮೇವ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಪರಾಪರಂ ಆಧಾವನಪರಿಧಾವನಂ ಹೋತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ಚತುಕುಟ್ಟಿಕನಿರಯೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪನ ನವ ವಾ ದಸ ವಾ ಮಾಸೇ ಚತೂಹಿಪಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಧಾವಿತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅತಿಸಮ್ಬಾಧೇ ಓಕಾಸೇ ಚತುಕೋಟೇನ ಚತುಸಙ್ಕುಟಿತೇನೇವ ಹುತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಏಸ ‘‘ಚತುಕುಟ್ಟಿಕನಿರಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸುಭಾಸುಭನ್ತಿ ಸುಭಾನಂ ಅಸುಭಂ. ಸುಭಾನಞ್ಹಿ ಸಂಸಾರಭೀರುಕಾನಂ ಯೋಗಾವಚರಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ ಏಕನ್ತಂ ಅಸುಭಸಮ್ಮತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಜಞ್ಞಂ ಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಂ, ಅಸುಚಿಂ ಸುಚಿಸಮ್ಮತಂ;

ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರಂ, ಜಞ್ಞರೂಪಂ ಅಪಸ್ಸತೋ.

‘‘ಧಿರತ್ಥುಮಂ ಆತುರಂ ಪೂತಿಕಾಯಂ, ಜೇಗುಚ್ಛಿಯಂ ಅಸ್ಸುಚಿಂ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ;

ಯತ್ಥಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಜಾ, ಹಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೩.೧೨೮-೧೨೯);

ಸತ್ತಾತಿ ಆಸತ್ತಾ ವಿಸತ್ತಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ ಸಕಾಯೇ ನ ಜಹನ್ತೀತಿ ತಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ. ಗಿದ್ಧಾತಿ ಗಧಿತಾ. ಯೇ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೇ ಕಾಮೇಸು ಅವೀತರಾಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಏತಂ ಗಬ್ಭವಾಸಂ ನ ಜಹನ್ತೀತಿ.

ಏವಂ ದರೀಮುಖಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಗಬ್ಭಓಕ್ಕನ್ತಿಮೂಲಕಞ್ಚ, ಪರಿಹಾರಮೂಲಕಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಮೂಲಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದಿಯಡ್ಢಗಾಥಮಾಹ.

೧೮. ‘‘ಮೀಳ್ಹೇನ ಲಿತ್ತಾ ರುಹಿರೇನ ಮಕ್ಖಿತಾ, ಸೇಮ್ಹೇನ ಲಿತ್ತಾ ಉಪನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ;

ಯಂ ಯಞ್ಹಿ ಕಾಯೇನ ಫುಸನ್ತಿ ತಾವದೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಸಾತಂ ದುಖಮೇವ ಕೇವಲಂ.

೧೯. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ವದಾಮಿ ನ ಹಿ ಅಞ್ಞತೋ ಸವಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಬಹುಕಂ ಸರಾಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮೀಳ್ಹೇನ ಲಿತ್ತಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ ನ ಚತುಜ್ಜಾತಿಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಸುರಭಿಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಪುರಾಣಗೂಥೇನ ಪನ ಮಕ್ಖಿತಾ ಪಲಿಬುದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ರುಹಿರೇನ ಮಕ್ಖಿತಾತಿ ರತ್ತಲೋಹಿತಚನ್ದನಾನುಲಿತ್ತಾಪಿ ಚ ಹುತ್ವಾ ನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ರತ್ತಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ಸೇಮ್ಹೇನ ಲಿತ್ತಾತಿ ನ ಚಾಪಿ ಸೇತಚನ್ದನವಿಲಿತ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಬಹಲಪಿಚ್ಛಿಲಸೇಮ್ಹಲಿತ್ತಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಏತಾ ಅಸುಚಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ. ತಾವದೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಸಮಯೇ ಏವಂ ಮೀಳ್ಹಾದಿಲಿತ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ ಯಂ ಯಂ ನಿಕ್ಖಮನಮಗ್ಗಪದೇಸಂ ವಾ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಫುಸನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಸಾತಂ ಅಮಧುರಂ ಕೇವಲಂ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ದುಕ್ಖಮೇವ ಫುಸನ್ತಿ, ಸುಖಂ ನಾಮ ತೇಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನತ್ಥೀತಿ.

ದಿಸ್ವಾ ವದಾಮಿ ನ ಹಿ ಅಞ್ಞತೋ ಸವನ್ತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಏತ್ತಕಂ ವದನ್ತೋ ನ ಅಞ್ಞತೋ ಸವಂ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ನ ವದಾಮಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣೇನ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಬಹುಕನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಸಙ್ಖಾತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಬಹುಕಂ ಸರಾಮಿ, ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಸರಾಮೀತಿ.

ಇದಾನಿ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ರಾಜಾನಂ ಸುಭಾಸಿತಕಥಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓಸಾನೇ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಚಿತ್ರಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಸುಭಾಸಿತಾಹಿ, ದರೀಮುಖೋ ನಿಜ್ಝಾಪಯಿ ಸುಮೇಧ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಿತ್ರಾಹೀತಿ ಅನೇಕತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಹಿ. ಸುಭಾಸಿತಾಹೀತಿ ಸುಕಥಿತಾಹಿ. ದರೀಮುಖೋ ನಿಜ್ಝಾಪಯಿ ಸುಮೇಧನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ದರೀಮುಖಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ತಂ ಸುಮೇಧಂ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಜಾನನಸಮತ್ಥಂ ರಾಜಾನಂ ನಿಜ್ಝಾಪೇಸಿ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ, ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಕಾಮೇಸು ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜ ವಾ ಮಾ ವಾ, ಮಯಾ ಪನ ತುಯ್ಹಂ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಕಥಿತೋ, ತ್ವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಾಜಹಂಸೋ ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಮೇವ ಗತೋ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ತಸ್ಮಿಂ ದಸ್ಸನವಿಸಯೇ ಅತೀತೇ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರೋದನ್ತಸ್ಸ ಪರಿದೇವನ್ತಸ್ಸ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ತದಾ ರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ದರೀಮುಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೭೯] ೪. ನೇರುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಕೋಲಾ ಕಾಕಸಙ್ಘಾ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸಾಪೇಸುಂ, ಅತಿವಿಯ ಚಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು. ಅಥೇಕೇ ಸಸ್ಸತವಾದಾ ಆಗಮಂಸು. ತೇ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಾದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಸ್ಸತವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು. ತತೋ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ ಆಗಮಂಸು ತೇ ಸಸ್ಸತವಾದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಚ್ಛೇದವಾದಮೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಅಥಞ್ಞೇ ಅಚೇಲಕಾ ಆಗಮಿಂಸು. ತೇ ಉಚ್ಛೇದವಾದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಚೇಲಕವಾದಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ಗುಣಾಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ದುಕ್ಖೇನ ವಸಿತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ‘‘ಕಹಂ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸುಖಂ ವುತ್ಥೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಗುಣಾಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ದುಕ್ಖಂ ವುತ್ಥೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪಿ ಗುಣಾಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ವಸಿಂಸು, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾಗುಣಂ ಅಜಾನನಟ್ಠಾನೇ ಕಸ್ಮಾ ವಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುವಣ್ಣಹಂಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾಪಿಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ. ತೇ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತೇ ವಸನ್ತಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಸಯಂಜಾತಸಾಲಿಂ ಖಾದನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ತತ್ಥ ಚರಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ನೇರುಂ ನಾಮ ಕಞ್ಚನಪಬ್ಬತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತಂ ಪನ ಪಬ್ಬತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತಾ ಸಕುಣಸಙ್ಘಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ಚ ಗೋಚರಭೂಮಿಯಂ ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಬ್ಬತಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ತಸ್ಸೋಭಾಸೇನ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಭಾತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೦. ‘‘ಕಾಕೋಲಾ ಕಾಕಸಙ್ಘಾ ಚ, ಮಯಞ್ಚ ಪತತಂ ವರಾ;

ಸಬ್ಬೇವ ಸದಿಸಾ ಹೋಮ, ಇಮಂ ಆಗಮ್ಮ ಪಬ್ಬತಂ.

೨೧. ‘‘ಇಧ ಸೀಹಾ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಚ, ಸಿಙ್ಗಾಲಾ ಚ ಮಿಗಾಧಮಾ;

ಸಬ್ಬೇವ ಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಕೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಕೋಲಾತಿ ವನಕಾಕಾ. ಕಾಕಸಙ್ಘಾತಿ ಪಕತಿಕಾಕಸಙ್ಘಾ ಚ. ಪತತಂ ವರಾತಿ ಪಕ್ಖೀನಂ ಸೇಟ್ಠಾ. ಸದಿಸಾ ಹೋಮಾತಿ ಸದಿಸವಣ್ಣಾ ಹೋಮ.

ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨. ‘‘ಇಮಂ ನೇರೂತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬತುತ್ತಮಂ;

ಇಧ ವಣ್ಣೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ವಸನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಇಧ ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನೇರುಪಬ್ಬತೇ ಓಭಾಸೇನ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೩. ‘‘ಅಮಾನನಾ ಯತ್ಥ ಸಿಯಾ, ಅನ್ತಾನಂ ವಾ ವಿಮಾನನಾ;

ಹೀನಸಮ್ಮಾನನಾ ವಾಪಿ, ನ ತತ್ಥ ವಿಸತಿಂವಸೇ.

೨೪. ‘‘ಯತ್ಥಾಲಸೋ ಚ ದಕ್ಖೋ ಚ, ಸೂರೋ ಭೀರು ಚ ಪೂಜಿಯಾ;

ನ ತತ್ಥ ಸನ್ತೋ ವಸನ್ತಿ, ಅವಿಸೇಸಕರೇ ನರೇ.

೨೫. ‘‘ನಾಯಂ ನೇರು ವಿಭಜತಿ, ಹೀನಉಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝಿಮೇ;

ಅವಿಸೇಸಕರೋ ನೇರು, ಹನ್ದ ನೇರುಂ ಜಹಾಮಸೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಯತ್ಥ ಸನ್ತಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಮಾನನಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅಮಾನನಾ ಅವಮಞ್ಞನಾ ಚ ಅವಮಾನವಸೇನ ವಿಮಾನನಾ ವಾ ಹೀನಾನಂ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಸಮ್ಮಾನನಾ ಸಿಯಾ, ತತ್ಥ ನಿವಾಸೇ ನ ವಸೇಯ್ಯ. ಪೂಜಿಯಾತಿ ಏತೇ ಏತ್ಥ ಏಕಸದಿಸಾಯ ಪೂಜಾಯ ಪೂಜನೀಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮಕಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಲಭನ್ತಿ. ಹೀನಉಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝಿಮೇತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಪ್ಪದೇಸಸೀಲಾಚಾರಞಾಣಾದೀಹಿ ಹೀನೇ ಚ ಮಜ್ಝಿಮೇ ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ಚ ಅಯಂ ನ ವಿಭಜತಿ. ಹನ್ದಾತಿ ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಜಹಾಮಸೇತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಹಂಸಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಮೇವ ಗತಾ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ಕನಿಟ್ಠಹಂಸೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಜೇಟ್ಠಕಹಂಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ನೇರುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೩೮೦] ೫. ಆಸಙ್ಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಆಸಾವತೀ ನಾಮ ಲತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಇನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೮.೬೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇಧ ಪನ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪಿತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ತುಯ್ಹಂ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಸೇನಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಮಹನ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿಗಾಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಕೋ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ತೋ ತಾವತಿಂಸಭವನತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪದುಮಸರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ದಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೇಸಪದುಮೇಸು ಪುರಾಣಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಪತನ್ತೇಸುಪಿ ತಂ ಮಹಾಕುಚ್ಛಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೇವ. ತಾಪಸೋ ನಹಾಯಿತುಂ ಪದುಮಸರಂ ಗತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ಪದುಮೇಸು ಪತನ್ತೇಸುಪಿ ಇದಂ ಮಹಾಕುಚ್ಛಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉದಕಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಓತರನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪದುಮಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಂ ದಾರಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಧೀತುಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸಿ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮಾನುಸಕವಣ್ಣಂ, ಅಪತ್ತಾ ದೇವವಣ್ಣಂ. ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ತಂ ದಾರಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಏಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಲದ್ಧನಿಯಾಮಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಭೋಜನವಿಧಾನಂ, ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಫಲಿಕಪಾಸಾದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಸಯನದಿಬ್ಬವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರದಿಬ್ಬನ್ನಪಾನಾನಿ ಮಾಪೇಸಿ.

ಸೋ ಪಾಸಾದೋ ತಸ್ಸಾ ಅಭಿರುಹನಕಾಲೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಅಭಿರುಳ್ಹಕಾಲೇ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕುರುಮಾನಾ ಪಾಸಾದೇ ವಸತಿ. ತಮೇಕೋ ವನಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ವೋ ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಧೀತಾ ಮೇ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಮಯಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ಏಕಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಧೀತಾ ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೇನ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ವನಚರಕಂ ಮಗ್ಗದೇಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ವನಚರಕಂ ಆದಾಯ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಮಲಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತರಂ ಅಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪದುಮೇ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಆನೀತಭಾವೇನ ತಸ್ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಆಸಙ್ಕಾತಿ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ರಾಜಾನಂ ‘‘ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಉಜುಕಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಾಯ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ನಾಮಂ ಜಾನನ್ತೋ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಥಿತೇ ಞಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ತೇ ನ ಕಥೇಮಿ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ನಾಮಂ ಜಾನನ್ತೋವ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಕಿನ್ನಾಮಾ ನು ಖೋ ಏಸಾ’’ತಿ ನಾಮಂ ಉಪಧಾರೇತಿ. ಸೋ ಯಾನಿ ದುಜ್ಜಾನಾನಿ ನಾಮಾನಿ, ತಾನಿ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಾ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನ ಏವಂನಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ರಞ್ಞೋ ಚ ನಾಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಸಂವಚ್ಛರೋ ಅತೀತೋ. ತದಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಮನುಸ್ಸೇ ಸೀಹಾದಯೋ ವಾಳಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ದೀಘಜಾತಿಕಪರಿಪನ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಮಕ್ಖಿಕಪರಿಪನ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಸೀತೇನ ಕಿಲಮಿತ್ವಾ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮರನ್ತಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಏತಾಯಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಆಸಙ್ಕಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಫಲಿಕವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ತವ ನಾಮಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ತ್ವಂ ಹಿಮವನ್ತೇಯೇವ ವಸ, ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಾದಿಸಂ ಇತ್ಥಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಮಮ ವಚನಂ ಸುಣಾಹಿ, ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕೇ ಚಿತ್ತಲತಾವನೇ ಆಸಾವತೀ ನಾಮ ಲತಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ಫಲಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದಿಬ್ಬಪಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ತಂ ಏಕವಾರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಸಯನೇ ಸಯನ್ತಿ, ಸಾ ಪನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇನ ಫಲತಿ, ಸುರಾಸೋಣ್ಡಾ ದೇವಪುತ್ತಾ ‘ಇತೋ ಫಲಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ದಿಬ್ಬಪಾನಪಿಪಾಸಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಲತಂ ‘ಅರೋಗಾ ನು ಖೋ’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಏಕಸಂವಚ್ಛರೇನೇವ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ, ಆಸಾಫಲವತೀ ನಾಮ ಸುಖಾ, ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೬. ‘‘ಆಸಾವತೀ ನಾಮ ಲತಾ, ಜಾತಾ ಚಿತ್ತಲತಾವನೇ;

ತಸ್ಸಾ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇನ, ಏಕಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತೇ ಫಲಂ.

೨೭. ‘‘ತಂ ದೇವಾ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ, ತಾವ ದೂರಫಲಂ ಸತಿಂ;

ಆಸೀಸೇವ ತುವಂ ರಾಜ, ಆಸಾ ಫಲವತೀ ಸುಖಾ.

೨೮. ‘‘ಆಸೀಸತೇವ ಸೋ ಪಕ್ಖೀ, ಆಸೀಸತೇವ ಸೋ ದಿಜೋ;

ತಸ್ಸ ಚಾಸಾ ಸಮಿಜ್ಝತಿ, ತಾವ ದೂರಗತಾ ಸತೀ;