೩. ಅಡ್ಢವಗ್ಗೋ

[೩೭೧] ೧. ದೀಘೀತಿಕೋಸಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ತೇ ರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಮ್ಬಕೇ ಭಣ್ಡನಕಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಜೇತವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಮಾಪನಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ತೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ಓರಸಾ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ ಪುತ್ತಾ ನಾಮ, ಪುತ್ತೇಹಿ ಚ ಪಿತರಾ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಮಮ ಓವಾದಂ ನ ಕರಿತ್ಥ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಘಾತೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಚೋರೇಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ಹತ್ಥಪಥಂ ಆಗತೇ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ನ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನ ಮಾರಯಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಜಾತಕೇ ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ. ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ದೀಘಾವುಕುಮಾರೋ ಅರಞ್ಞೇ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಕೇ ನಿಪನ್ನಂ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾನಂ ಚೂಳಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾಪಿತುಘಾತಕಂ ಚೋರಂ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಿಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಜೀವಿತಂ ಚಜನ್ತೋಪಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ನ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ಇಮಂ ತಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೦. ‘‘ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ತೇ ರಾಜ, ಆಗತಸ್ಸ ವಸೇ ಮಮ;

ಅತ್ಥಿ ನು ಕೋಚಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೋ ತಂ ದುಕ್ಖಾ ಪಮೋಚಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಸೇ ಮಮಾತಿ ಮಮ ವಸಂ ಆಗತಸ್ಸ. ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಕಾರಣಂ.

ತತೋ ರಾಜಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೧. ‘‘ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ತಾತ, ಆಗತಸ್ಸ ವಸೇ ತವ;

ನತ್ಥಿ ನೋ ಕೋಚಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೋ ಮಂ ದುಕ್ಖಾ ಪಮೋಚಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ಥಂ, ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೋ ಮಂ ಏತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಾ ಪಮೋಚಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅವಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೧೨. ‘‘ನಾಞ್ಞಂ ಸುಚರಿತಂ ರಾಜ, ನಾಞ್ಞಂ ರಾಜ ಸುಭಾಸಿತಂ;

ತಾಯತೇ ಮರಣಕಾಲೇ, ಏವಮೇವಿತರಂ ಧನಂ.

೧೧೩. ‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ ಅವಧಿ ಮಂ, ಅಜಿನಿ ಮಂ ಅಹಾಸಿ ಮೇ;

ಯೇ ಚ ತಂ ಉಪನಯ್ಹನ್ತಿ, ವೇರಂ ತೇಸಂ ನ ಸಮ್ಮತಿ.

೧೧೪. ‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ ಅವಧಿ ಮಂ, ಅಜಿನಿ ಮಂ ಅಹಾಸಿ ಮೇ;

ಯೇ ಚ ತಂ ನುಪನಯ್ಹನ್ತಿ, ವೇರಂ ತೇಸೂಪಸಮ್ಮತಿ.

೧೧೫. ‘‘ನ ಹಿ ವೇರೇನ ವೇರಾನಿ, ಸಮ್ಮನ್ತೀಧ ಕುದಾಚನಂ;

ಅವೇರೇನ ಚ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಞ್ಞಂ ಸುಚರಿತನ್ತಿ ನಾಞ್ಞಂ ಸುಚರಿತಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಚರಿತಂ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧ ‘‘ಸುಚರಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ‘‘ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಏವಮೇವಾತಿ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಓವಾದಾನುಸಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸುಚರಿತಸುಭಾಸಿತಾ ಮರಣಕಾಲೇ ತಾಯಿತುಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಏತಂ ಇತರಂ ಧನಂ, ತಂ ಏವಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಹೋತಿ, ತ್ವಞ್ಹಿ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಧನಂ ದದನ್ತೋ ಜೀವಿತಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇತಂ ‘‘ಧನತೋ ಸುಚರಿತಸುಭಾಸಿತಮೇವ ಉತ್ತರಿತರ’’ನ್ತಿ.

ಸೇಸಗಾಥಾಸುಪಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಪುರಿಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಅಕ್ಕೋಸಿ, ಅಯಂ ಮಂ ಪಹರಿ, ಅಯಂ ಮಂ ಅಜಿನಿ, ಅಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಅಹಾಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ವೇರಂ ಉಪನಯ್ಹನ್ತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಹದಯೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವೇರಂ ನ ಉಪಸಮ್ಮತಿ. ಯೇ ಚ ಪನೇತಂ ನ ಉಪನಯ್ಹನ್ತಿ ಹದಯೇ ನ ಠಪೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ವೇರಾನಿ ಹಿ ನ ಕದಾಚಿ ವೇರೇನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ಅವೇರೇನೇವ ಪನ ಸಮ್ಮನ್ತಿ. ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋತಿ ಏಸೋ ಪೋರಾಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತೋ ಸಭಾವೋತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯಿ ನ ದುಬ್ಭಾಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಮಂ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಸಿಂ ಠಪೇಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ‘‘ನಾಹಂ ತಯಿ ದುಬ್ಭಾಮೀ’’ತಿ ಸಪಥಂ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭಣೇ, ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ದೀಘಾವುಕುಮಾರೋ ನಾಮ, ಇಮಿನಾ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನಂ, ನ ಲಬ್ಭಾ ಇಮಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ದತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಕೇ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಭೋಪಿ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಾರಾಜಕುಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ದೀಘಾವುಕುಮಾರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ದೀಘೀತಿಕೋಸಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೭೨] ೨. ಮಿಗಪೋತಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಗಾರಾ ಪಚ್ಚುಪೇತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮಹಲ್ಲಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರೇಕಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸಾಮಣೇರೋ ತಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಫಾಸುಕೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಮರಣಸ್ಸತಿಭಾವನಾಯ ಪರಿಬಾಹಿರೋ ಏಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಏತಸ್ಮಿಂ ಮತೇ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠವಾಸೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಯಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞೇ ಏಕಂ ಮತಮಾತಿಕಂ ಮಿಗಪೋತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಂ ಆನೇತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ದತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ. ಮಿಗಪೋತಕೋ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ. ತಾಪಸೋ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಹರತಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಮಿಗಪೋತಕೋ ಬಹುಂ ತಿಣಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಜೀರಕೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತಾಪಸೋ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಮತೋ’’ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಲೋಕಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ತಾಪಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಂವೇಜೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೬. ‘‘ಅಗಾರಾ ಪಚ್ಚುಪೇತಸ್ಸ, ಅನಗಾರಸ್ಸ ತೇ ಸತೋ;

ಸಮಣಸ್ಸ ನ ತಂ ಸಾಧು, ಯಂ ಪೇತಮನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೭. ‘‘ಸಂವಾಸೇನ ಹವೇ ಸಕ್ಕ, ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಮಿಗಸ್ಸ ವಾ;

ಹದಯೇ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ನ ತಂ ಸಕ್ಕಾ ಅಸೋಚಿತು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ತಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ತಂ ಮನುಸ್ಸಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಸೋಚಿತುಂ, ಸೋಚಾಮಿಯೇವಾಹನ್ತಿ.

ತತೋ ಸಕ್ಕೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೧೮. ‘‘ಮತಂ ಮರಿಸ್ಸಂ ರೋದನ್ತಿ, ಯೇ ರುದನ್ತಿ ಲಪನ್ತಿ ಚ;

ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಸಿ ಮಾ ರೋದಿ, ರೋದಿತಂ ಮೋಘಮಾಹು ಸನ್ತೋ.

೧೧೯. ‘‘ರೋದಿತೇನ ಹವೇ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಮತೋ ಪೇತೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ;

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ರೋದಾಮ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಞಾತಕೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೋ ಇದಾನಿ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ತಂ. ಲಪನ್ತಿ ಚಾತಿ ವಿಲಪನ್ತಿ ಚ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇ ಲೋಕೇ ಮತಞ್ಚ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಞ್ಚ ರೋದನ್ತಿ, ತೇ ರುದನ್ತಿ ಚೇವ ವಿಲಪನ್ತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಅಸ್ಸುಪಚ್ಛಿಜ್ಜನದಿವಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸದಾಪಿ ಮತಾನಞ್ಚ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಸಿ ಮಾ ರೋದಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ರೋದಿತಂ ಮೋಘಮಾಹು ಸನ್ತೋತಿ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾ ರೋದಿತಂ ‘‘ಮೋಘ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಮತೋ ಪೇತೋತಿ ಯೋ ಏಸ ಮತೋ ಪೇತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯದಿ ಸೋ ರೋದಿತೇನ ಸಮುಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ನಿಕ್ಕಮ್ಮಾ ಅಚ್ಛಾಮ, ಸಬ್ಬೇವ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಞಾತಕೇ ರೋದಾಮ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ರೋದಿತಕಾರಣಾ ನ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ರೋದಿತಸ್ಸ ಮೋಘಭಾವಂ ಸಾಧೇತಿ.

ಏವಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ತಾಪಸೋ ‘‘ನಿರತ್ಥಕಂ ರೋದಿತ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೨೦. ‘‘ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ;

ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ.

೧೨೧. ‘‘ಅಬ್ಬಹಿ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ಯಮಾಸಿ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ;

ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ಪುತ್ತಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ.

೧೨೨. ‘‘ಸೋಹಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋಸ್ಮಿ, ವೀತಸೋಕೋ ಅನಾವಿಲೋ;

ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾನ ವಾಸವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಮಾಸೀತಿ ಯಂ ಮೇ ಆಸಿ. ಹದಯಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಹದಯೇ ನಿಸ್ಸಿತಂ. ಅಪಾನುದೀತಿ ನೀಹರಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಾಪಸಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಧಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ತಾಪಸೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಿಗೋ ಸಾಮಣೇರೋ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಿಗಪೋತಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೭೩] ೩. ಮೂಸಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕುಹಿಂ ಗತಾ ಕತ್ಥ ಗತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಥುಸಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೪.೧೪೯ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥಾ ತಥೇವ ರಾಜಾನಂ ಸಕಿಂ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳಮಾನಂ ಸಕಿಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಞ್ಞೋ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬಂ ಆಸಙ್ಕಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೂಮಕಾಲೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತೂ’ತಿ ಏಕಮನ್ತೇ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಯವಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅನುಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಪುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾವಸೇನ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತಮಸ್ಸ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಉಪಮಂ ಉಪಧಾರೇತುಂ ಆರಭಿ. ತದಾ ಪನಸ್ಸ ಏಕೋ ಅಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ವಣೋ ಉಟ್ಠಹಿ, ತಂ ವಣಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಗೇಹೇಯೇವ ಕರಿಂಸು. ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಏಕೋ ಉದಪಾನೋ ಅತ್ಥಿ. ಅಥೇಕಾ ಮೂಸಿಕಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೇ ವಣಂ ಖಾದತಿ, ಅಸ್ಸೋ ವಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮೂಸಿಕಂ ಖಾದಿತುಂ ಆಗತಂ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉದಪಾನೇ ಪಾತೇಸಿ. ಅಸ್ಸಗೋಪಕಾ ಮೂಸಿಕಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಮೂಸಿಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಣಂ ಖಾದತಿ, ಇದಾನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಗತಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಅಜಾನನ್ತಾ ‘ಕಹಂ ಮೂಸಿಕಾ ಗತಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಮೂಸಿಕಾಯ ಪನ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉದಪಾನೇ ಖಿತ್ತಭಾವಂ ಅಹಮೇವ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಕಾರಣಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಅಪರಂ ಉಪಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತಮೇವ ಅಸ್ಸಂ ಪರುಳ್ಹವಣಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಯವವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಯವಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತಿಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಮುಖಂ ಪವೇಸೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಮೇವ ಕಾರಣಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ತತಿಯಗಾಥಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನೇವ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸಾಯಂ ನ್ಹಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಾವ ಧುರಸೋಪಾನಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ತವ ನಿವಸನಪಾಸಾದಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಯಾವ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ತತೋ ಯಾವ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ.

ಸೋ ಕುಮಾರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತಸ್ಸೇಕೋ ಪುತ್ತೋ ಜಾಯಿ. ಸೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ರಜ್ಜಲೋಭೇನ ‘‘ಪಿತರಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಆಹ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ತರುಣೋ, ಅಹಂ ಏತಸ್ಸ ಧೂಮಕಾಲಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ, ತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ಲದ್ಧೇನಪಿ ರಜ್ಜೇನ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ತೇ ಆಹಂಸು ‘‘ದೇವ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋರತ್ತಂ ಕಾತುಂ, ತವ ಪಿತರಂ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ರಞ್ಞೋ ಸಾಯಂ ನ್ಹಾನಪೋಕ್ಖರಣೀಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ನಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸಾಯಂ ಮೂಸಿಕಂ ನಾಮ ದಾಸಿಂ ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಪಿಟ್ಠಿಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಏಹಿ, ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಪಿಟ್ಠಿಂ ಸೋಧೇನ್ತೀ ಕುಮಾರಂ ಪಸ್ಸಿ. ಕುಮಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಾಕಟಭಾವಭಯೇನ ತಂ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಪಾತೇಸಿ. ರಾಜಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೇಸಜನೋ ‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೂಸಿಕಾ ದಾಸೀ ನ ಪುನಾಗಚ್ಛತಿ, ಕುಹಿಂ ಗತಾ ಕತ್ಥ ಗತಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ –

೧೨೩. ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತಾ ಕತ್ಥ ಗತಾ, ಇತಿ ಲಾಲಪ್ಪತೀ ಜನೋ;

ಅಹಮೇವೇಕೋ ಜಾನಾಮಿ, ಉದಪಾನೇ ಮೂಸಿಕಾ ಹತಾ’’ತಿ. –

ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಭಣನ್ತೋ ಪೋಕ್ಖರಣೀತೀರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಕುಹಿಂ ಗತಾ ಕತ್ಥ ಗತಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನಿ. ಇತಿ ಲಾಲಪ್ಪತೀತಿ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ. ಇತಿ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ‘‘ಅಜಾನನ್ತೋ ಜನೋ ಮೂಸಿಕಾ ದಾಸೀ ಕುಹಿಂ ಗತಾತಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ, ರಾಜಕುಮಾರೇನ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮೂಸಿಕಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಪಾತಿತಭಾವಂ ಅಹಮೇವ ಏಕೋ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ.

ಕುಮಾರೋ ‘‘ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತರಾ ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇ ಸತ್ತಟ್ಠದಿವಸಚ್ಚಯೇನ ಪುನ ತಂ ಆಹಂಸು ‘‘ದೇವ, ಸಚೇ ರಾಜಾ ಜಾನೇಯ್ಯ, ನ ತುಣ್ಹೀ ಭವೇಯ್ಯ, ತಕ್ಕಗಾಹೇನ ಪನ ತೇನ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಾರೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಖಗ್ಗಹತ್ಥೋ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಹರಣೋಕಾಸಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ರಾಜಾ –

೧೨೪. ‘‘ಯಞ್ಚೇತಂ ಇತಿ ಚೀತಿ ಚ, ಗದ್ರಭೋವ ನಿವತ್ತಸಿ;

ಉದಪಾನೇ ಮೂಸಿಕಂ ಹನ್ತ್ವಾ, ಯವಂ ಭಕ್ಖೇತುಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. –

ದುತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಗಾಥಾ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇತಿ ಚೀತಿ ಚ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಹರಣೋಕಾಸಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಗದ್ರಭೋವ ನಿವತ್ತಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಜಾನಾಮಿ ‘ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಮೂಸಿಕಂ ದಾಸಿಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಮಂ ಯವರಾಜಾನಂ ಭಕ್ಖೇತುಂ ಮಾರೇತುಂ ಇಚ್ಛಸೀ’’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ.

ಕುಮಾರೋ ‘‘ದಿಟ್ಠೋಮ್ಹಿ ಪಿತರಾ’’ತಿ ಉತ್ರಸ್ತೋ ಪಲಾಯಿ. ಸೋ ಪುನ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ದಬ್ಬಿಯಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ದೀಘದಣ್ಡಕಂ ದಬ್ಬಿಪಹರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಲುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾ –

೧೨೫. ‘‘ದಹರೋ ಚಾಸಿ ದುಮ್ಮೇಧ, ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಸುಸು;

ದೀಘಞ್ಚೇತಂ ಸಮಾಸಜ್ಜ, ನ ತೇ ದಸ್ಸಾಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. –

ತತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಸೋಪಾನಪಾದಮತ್ಥಕಂ ಅಭಿರುಹಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಕೋತಿ ಪಠಮವಯೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಉಪೇತೋ, ಪಠಮವಯೇ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಸೂತಿ ತರುಣೋ. ದೀಘನ್ತಿ ದೀಘದಣ್ಡಕಂ ದಬ್ಬಿಪಹರಣಂ. ಸಮಾಸಜ್ಜಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ಓಲುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಮ್ಪಿ ಗಾಥಾ ‘‘ದುಮ್ಮೇಧ, ಅತ್ತನೋ ವಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ನ ತೇ ದಾನಿ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾರೇತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸೂಲೇಯೇವ ಆವುಣಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಕುಮಾರಂ ಸನ್ತಜ್ಜಯಮಾನಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ.

ಸೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಜೀವಿತಂ ಮೇ ದೇಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ರಾಜಾ ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಹಿ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಲಙ್ಕತರಾಜಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಮಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೨೬. ‘‘ನಾನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನೇನ, ನಾಙ್ಗಪುತ್ತಪಿನೇನ ವಾ;

ಪುತ್ತೇನ ಹಿ ಪತ್ಥಯಿತೋ, ಸಿಲೋಕೇಹಿ ಪಮೋಚಿತೋ.

೧೨೭. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸುತಮಧೀಯೇಥ, ಹೀನಮುಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝಿಮಂ;

ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಪಯೋಜಯೇ;

ಹೋತಿ ತಾದಿಸಕೋ ಕಾಲೋ, ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನೇನಾತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನಂ ವುಚ್ಚತಿ ದಿಬ್ಬವಿಮಾನಂ, ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನಮ್ಪಿ ನ ಆರುಳ್ಹೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನೇನಾಪಿ ಅಜ್ಜ ಮರಣತೋ ನ ಪಮೋಚಿತೋಮ್ಹಿ. ನಾಙ್ಗಪುತ್ತಪಿನೇನ ವಾತಿ ಅಙ್ಗಸರಿಕ್ಖಕೇನ ವಾ ಪುತ್ತಪಿನೇನಪಿ ನ ಪಮೋಚಿತೋ. ಪುತ್ತೇನ ಹಿ ಪತ್ಥಯಿತೋತಿ ಅಹಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇನೇವ ಅಜ್ಜ ಮಾರೇತುಂ ಪತ್ಥಿತೋ. ಸಿಲೋಕೇಹಿ ಪಮೋಚಿತೋತಿ ಸೋಹಂ ಆಚರಿಯೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪಮೋಚಿತೋ.

ಸುತನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಂ. ಅಧೀಯೇಥಾತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಹೀನಮುಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝಿಮನ್ತಿ ಹೀನಂ ವಾ ಹೋತು ಉತ್ತಮಂ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ಅಧೀಯಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ನ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಪಯೋಜಯೇತಿ ಹೀನಂ ಮನ್ತಂ ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ವಾ ನ ಪಯೋಜಯೇ, ಉತ್ತಮಮೇವ ಪಯೋಜಯೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಹೋಸಧಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಕಮ್ಮಕರಣಂ ವಿಯ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸೋಪಿ ಕಾಲೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪರಭಾಗೇ ರಞ್ಞೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕುಮಾರೋ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮೂಸಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೭೪] ೪. ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಸಾ ಭಿಕ್ಖು, ಇತ್ಥೀ ನ ಇದಾನೇವ ತುಯ್ಹಂ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸಿನಾ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಏಕೋ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಧನುಕಮ್ಮೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದಿಸಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕೋ ವಾರಣೋ ಏಕಂ ಪದೇಸಂ ಸುಞ್ಞಮಕಾಸಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ನ ಕೋಚಿ ಉಸ್ಸಹಿ. ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾರೇನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಭರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಟವಿಮಜ್ಝೇ ವಾರಣೋ ಉಟ್ಠಹಿ, ಸೋ ತಂ ಕುಮ್ಭೇ ಸರೇನ ವಿಜ್ಝಿ. ಸರೋ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ವಾರಣೋ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ, ಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಖೇಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುರತೋ ಅಞ್ಞಂ ಅಟವಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತ್ಥಾಪಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಚೋರಾ ಮಗ್ಗಂ ಹನನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸೋ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ವಾರಿಯಮಾನೋ ಅಭಿರುಯ್ಹ ತೇಸಂ ಚೋರಾನಂ ಮಿಗೇ ವಧಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ಮಂಸಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿ.

ತದಾ ತಂ ಚೋರಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾಯ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರಿಂಸು. ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಕುಸಲೋ, ಸೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾವ ‘‘ಉತ್ತಮಪುರಿಸೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಉಟ್ಠಹಿತುಂ ನಾದಾಸಿ. ಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತೋ ‘‘ಗಚ್ಛ ‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಮಂಸಸೂಲಂ ದೇಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಭರಿಯಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಕಿರ ಮಂಸಸೂಲಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ಅನಗ್ಘೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಮಂಸಸೂಲಂ ದಾಪೇಸಿ. ಚೋರಾ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕಿರ ಪಕ್ಕಂ ಖಾದಿತ’’ನ್ತಿ ಅಪಕ್ಕಮಂಸಸೂಲಂ ಅದಂಸು. ಧನುಗ್ಗಹೋ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಭಾವೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಪಕ್ಕಮಂಸಸೂಲಂ ದದನ್ತೀ’’ತಿ ಚೋರಾನಂ ಕುಜ್ಝಿ. ಚೋರಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಮೇವೇಕೋ ಪುರಿಸೋ, ಮಯಂ ಇತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಧನುಗ್ಗಹೋ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಜನೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಕಣ್ಡೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಾತೇಸಿ. ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಕಣ್ಡಂ ನಾಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಕಣ್ಡನಾಳಿಯಂ ಸಮಪಣ್ಣಾಸಯೇವ ಕಣ್ಡಾನಿ. ತೇಸು ಏಕೇನ ವಾರಣಂ ವಿಜ್ಝಿ, ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಕಣ್ಡೇಹಿ ಚೋರೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭರಿಯಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಅಸಿಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ. ಸಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೇ ಲೋಭಂ ಕತ್ವಾ ಚೋರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಥರುಂ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಧಾರಂ ಠಪೇಸಿ. ಚೋರೋ ಥರುದಣ್ಡಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಸಿಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಧನುಗ್ಗಹಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿ.

ಸೋ ತಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜಾತಿಗೋತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ‘‘ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯಸ್ಸ ಧೀತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ. ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಮಂ ಅದಾಸಿ, ಸಾಹಂ ತಯಿ ಸಿನೇಹಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲದತ್ತಿಯಂ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರಾಪೇಸಿನ್ತಿ. ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ಕುಲದತ್ತಿಯಂ ತಾವೇಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರೇಸಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನೇಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಮ್ಪಿ ಏವಮೇವಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಕುನ್ನದಿಂ ಉತ್ತಾನತಲಂ ತಙ್ಖಣೋದಕಪೂರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇಮಿಸ್ಸಂ ನದಿಯಂ ಸುಸುಮಾರಾ ಕಕ್ಖಳಾ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬಂ ಆಭರಣಭಣ್ಡಂ ಮಮ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪರತೀರಂ ನೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಭರಣಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತರನ್ತೋ ವಿಯ ಪರತೀರಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ಮಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವಿಯ ಗಚ್ಛಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸಿ, ಏಹಿ ಮಮ್ಪಿ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೀ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೮. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಮಾದಾಯ, ಪಾರಂ ತಿಣ್ಣೋಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛ ಲಹುಂ ಖಿಪ್ಪಂ, ಮಮ್ಪಿ ತಾರೇಹಿ ದಾನಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಲಹುಂ ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಲಹುಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛ, ಖಿಪ್ಪಂ ಮಮ್ಪಿ ತಾರೇಹಿ ದಾನಿ ಇತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚೋರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪರತೀರೇ ಠಿತೋಯೇವ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೯. ‘‘ಅಸನ್ಥುತಂ ಮಂ ಚಿರಸನ್ಥುತೇನ, ನಿಮೀನಿ ಭೋತೀ ಅಧುವಂ ಧುವೇನ;

ಮಯಾಪಿ ಭೋತೀ ನಿಮಿನೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಂ, ಇತೋ ಅಹಂ ದೂರತರಂ ಗಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ.

ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ –

ಚೋರೋ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಅಹಂ ದೂರತರಂ ಗಮಿಸ್ಸಂ, ತಿಟ್ಠ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಿರವನ್ತಿಯಾವ ಆಭರಣಭಣ್ಡಿಕಂ ಆದಾಯ ಪಲಾತೋ. ತತೋ ಸಾ ಬಾಲಾ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ಏವರೂಪಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಾ ಅನಾಥಾ ಹುತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಂ ಏಳಗಲಾಗುಮ್ಬಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ರೋದಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಹತಂ ಸಾಮಿಕಾ ಚ ಜಾರಾ ಚ ಪರಿಹೀನಂ ರೋದಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತಲಿಞ್ಚ ಪಞ್ಚಸಿಖಞ್ಚ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಮಾತಲಿ, ತ್ವಂ ಮಚ್ಛೋ ಭವ, ಪಞ್ಚಸಿಖ ತ್ವಂ ಸಕುಣೋ ಭವ, ಅಹಂ ಪನ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಹುತ್ವಾ ಮುಖೇನ ಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಮಯಿ ತತ್ಥ ಗತೇ ಉದಕತೋ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಮಮ ಪುರತೋ ಪತ, ಅಥಾಹಂ ಮುಖೇನ ಗಹಿತಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಂ ಗಹೇತುಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತ್ವಂ, ಪಞ್ಚಸಿಖ, ತಂ ಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತ, ತ್ವಂ ಮಾತಲಿ, ಉದಕೇ ಪತಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ, ಮಾತಲಿ, ಮಚ್ಛೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಸಕುಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಹುತ್ವಾ ಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಮುಖೇನಾದಾಯ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಚ್ಛೋ ಉದಕಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪತಿ. ಸೋ ಮುಖೇನ ಗಹಿತಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಮಚ್ಛೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತಿ, ಸಕುಣೋ ಮಂಸಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿ, ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಉಭೋಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಏಳಗಲಾಗುಮ್ಬಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ದುಮ್ಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಹತೋ ನೇವ ಮಂಸಂ, ನ ಮಚ್ಛಂ ಲಭೀ’’ತಿ ಕುಟಂ ಭಿನ್ದನ್ತೀ ವಿಯ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೦. ‘‘ಕಾಯಂ ಏಳಗಲಾಗುಮ್ಬೇ, ಕರೋತಿ ಅಹುಹಾಸಿಯಂ;

ನಯೀಧ ನಚ್ಚಗೀತಂ ವಾ, ತಾಳಂ ವಾ ಸುಸಮಾಹಿತಂ;

ಅನಮ್ಹಿಕಾಲೇ ಸುಸೋಣಿ, ಕಿನ್ನು ಜಗ್ಘಸಿ ಸೋಭನೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಯನ್ತಿ ಕಾ ಅಯಂ. ಏಳಗಲಾಗುಮ್ಬೇತಿ ಕಮ್ಬೋಜಿಗುಮ್ಬೇ. ಅಹುಹಾಸಿಯನ್ತಿ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಮಹಾಹಸಿತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕಾ ಏಸಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಗುಮ್ಬೇ ಕರೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನಯೀಧ ನಚ್ಚಗೀತಂ ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಸ್ಸಚಿ ನಚ್ಚನ್ತಸ್ಸ ನಚ್ಚಂ ವಾ ಗಾಯನ್ತಸ್ಸ ಗೀತಂ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಸುಸಮಾಹಿತೇ ಕತ್ವಾ ವಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ಹತ್ಥತಾಳಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತ್ವಂ ಹಸೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಅನಮ್ಹಿಕಾಲೇತಿ ರೋದನಕಾಲೇ. ಸುಸೋಣೀತಿ ಸುನ್ದರಸೋಣಿ. ಕಿಂ ನು ಜಗ್ಘಸೀತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂ ರೋದಿತುಂ ಯುತ್ತಕಾಲೇ ಅರೋದಮಾನಾವ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಸಿ. ಸೋಭನೇತಿ ತಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಆಲಪತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೧. ‘‘ಸಿಙ್ಗಾಲ ಬಾಲ ದುಮ್ಮೇಧ, ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋಸಿ ಜಮ್ಬುಕ;

ಜೀನೋ ಮಚ್ಛಞ್ಚ ಪೇಸಿಞ್ಚ, ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಜೀನೋತಿ ಜಾನಿಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಪೇಸಿನ್ತಿ ಮಂಸಪೇಸಿಂ. ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸೀತಿ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಪರಾಜಿತೋ ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸಿ ಸೋಚಸಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ.

ತತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೨. ‘‘ಸುದಸ್ಸಂ ವಜ್ಜಮಞ್ಞೇಸಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ದುದ್ದಸಂ;

ಜೀನಾ ಪತಿಞ್ಚ ಜಾರಞ್ಚ, ಮಞ್ಞೇ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಝಾಯಸೀತಿ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಅಹಂ ತಾವ ಮಮ ಗೋಚರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ಹತಾ ತಂಮುಹುತ್ತದಿಟ್ಠಕೇ ಚೋರೇ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ತಞ್ಚ ಜಾರಂ ಕುಲದತ್ತಿಯಞ್ಚ ಪತಿಂ ಜೀನಾ, ಮಂ ಉಪಾದಾಯ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಕಪಣತರಾ ಹುತ್ವಾ ಝಾಯಸಿ ರೋದಸಿ ಪರಿದೇವಸೀತಿ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೩. ‘‘ಏವಮೇತಂ ಮಿಗರಾಜ, ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ ಜಮ್ಬುಕ;

ಸಾ ನೂನಾಹಂ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭತ್ತು ಹೇಸ್ಸಂ ವಸಾನುಗಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನೂನಾತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸಾ ಅಹಂ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಅಞ್ಞಂ ಭತ್ತಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಏಕಂಸೇನೇವ ತಸ್ಸ ಭತ್ತು ವಸಾನುಗಾ ವಸವತ್ತಿನೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ಅನಾಚಾರಾಯ ದುಸ್ಸೀಲಾಯ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೪. ‘‘ಯೋ ಹರೇ ಮತ್ತಿಕಂ ಥಾಲಂ, ಕಂಸಥಾಲಮ್ಪಿ ಸೋ ಹರೇ;

ಕತಂಯೇವ ತಯಾ ಪಾಪಂ, ಪುನಪೇವಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅನಾಚಾರೇ ಕಿಂ ಕಥೇಸಿ, ಯೋ ಮತ್ತಿಕಂ ಥಾಲಂ ಹರತಿ, ಸುವಣ್ಣಥಾಲರಜತಥಾಲಾದಿಪ್ಪಭೇದಂ ಕಂಸಥಾಲಮ್ಪಿ ಸೋ ಹರತೇವ, ಇದಞ್ಚ ತಯಾ ಪಾಪಂ ಕತಮೇವ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತವ ಸದ್ಧಾತುಂ, ಸಾ ತ್ವಂ ಪುನಪಿ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿಯೇವಾತಿ. ಏವಂ ಸೋ ತಂ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ತದಾ ಧನುಗ್ಗಹೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೩೭೫] ೫. ಕಪೋತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಖೋಮ್ಹೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಲೋಲವತ್ಥು ಅನೇಕಸೋ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ತಂ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಲೋಲೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಲೋಲೋಸಿ, ಲೋಲತಾಯ ಪನ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಹಾನಸೇ ನೀಳಪಚ್ಛಿಯಂ ವಸತಿ. ಅಥೇಕೋ ಕಾಕೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಲುದ್ಧೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮೇತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬಹುಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ನೀಳಪಚ್ಛಿಯಂಯೇವ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾರಾವತೇನ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಗೋಚರಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ಅಜೀರಕೇನ ನಿಪನ್ನೋಮ್ಹಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ‘‘ಗತೋ ಮೇ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಕಣ್ಟಕೋ, ಇದಾನಿ ಯಥಾರುಚಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೫. ‘‘ಇದಾನಿ ಖೋಮ್ಹಿ ಸುಖಿತೋ ಅರೋಗೋ, ನಿಕ್ಕಣ್ಟಕೋ ನಿಪ್ಪತಿತೋ ಕಪೋತೋ;

ಕಾಹಾಮಿ ದಾನೀ ಹದಯಸ್ಸ ತುಟ್ಠಿಂ, ತಥಾ ಹಿ ಮಂ ಮಂಸಸಾಕಂ ಬಲೇತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿಪ್ಪತಿತೋತಿ ನಿಗ್ಗತೋ. ಕಪೋತೋತಿ ಪಾರಾವತೋ. ಕಾಹಾಮಿ ದಾನೀತಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ದಾನಿ. ತಥಾ ಹಿ ಮಂ ಮಂಸಸಾಕಂ ಬಲೇತೀತಿ ತಥಾ ಹಿ ಮಂಸಞ್ಚ ಅವಸೇಸಂ ಸಾಕಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ ಬಲಂ ಕರೋತಿ, ಉಟ್ಠೇಹಿ ಖಾದಾತಿ ವದಮಾನಂ ವಿಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಮಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ಭತ್ತಕಾರಕೇ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಮಹಾನಸಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಸರೀರತೋ ಸೇದಂ ಪವಾಹೇನ್ತೇ ಪಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಸಕರೋಟಿಯಂ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿರಿ ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಭತ್ತಕಾರಕೋ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪತ್ತಾನಿ ಲುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಸಿಙ್ಗೀವೇರಞ್ಚ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೇ ಚ ಪಿಸಿತ್ವಾ ಲಸುಣಂ ಪೂತಿತಕ್ಕೇನ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಕಠಲಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಕೇನ ತಸ್ಸ ಗೀವಾಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನೀಳಪಚ್ಛಿಯಂಯೇವ ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಪಾರಾವತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಾ ಏಸಾ ಬಲಾಕಾ ಮಮ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಯಂ ನಿಪನ್ನಾ, ಚಣ್ಡೋ ಹಿ ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಘಾತೇಯ್ಯಾಪಿ ನ’’ನ್ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೬. ‘‘ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ, ಚೋರೀ ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾ;

ಓರಂ ಬಲಾಕೇ ಆಗಚ್ಛ, ಚಣ್ಡೋ ಮೇ ವಾಯಸೋ ಸಖಾ’’ತಿ.

ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩.೭೦) ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕಾಕೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೭. ‘‘ಅಲಞ್ಹಿ ತೇ ಜಗ್ಘಿತಾಯೇ, ಮಮಂ ದಿಸ್ವಾನ ಏದಿಸಂ;

ವಿಲೂನಂ ಸೂದಪುತ್ತೇನ, ಪಿಟ್ಠಮಣ್ಡೇನ ಮಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಜಗ್ಘಿತಾಯೇತಿ ಹಸಿತುಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇದಾನಿ ಮಂ ಏದಿಸಂ ಏವಂ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತವ ಅಲಂ ಹಸಿತುಂ, ಮಾ ಏದಿಸೇ ಕಾಲೇ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಕರೋಹೀತಿ.

ಸೋ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತೋವ ಪುನ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೮. ‘‘ಸುನ್ಹಾತೋ ಸುವಿಲಿತ್ತೋಸಿ, ಅನ್ನಪಾನೇನ ತಪ್ಪಿತೋ;

ಕಣ್ಠೇ ಚ ತೇ ವೇಳುರಿಯೋ, ಅಗಮಾ ನು ಕಜಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಣ್ಠೇ ಚ ತೇ ವೇಳುರಿಯೋತಿ ಅಯಂ ತೇ ವೇಳುರಿಯಮಣಿಪಿ ಕಣ್ಠೇ ಪಿಳನ್ಧೋ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತಂ ನ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ಕಪಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಕಜಙ್ಗಲನ್ತಿ ಇಧ ಬಾರಾಣಸೀಯೇವ ‘‘ಕಜಙ್ಗಲಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಇತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಚ್ಚಿ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಗತೋಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ತತೋ ಕಾಕೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೯. ‘‘ಮಾ ತೇ ಮಿತ್ತೋ ಅಮಿತ್ತೋ ವಾ, ಅಗಮಾಸಿ ಕಜಙ್ಗಲಂ;

ಪಿಞ್ಛಾನಿ ತತ್ಥ ಲಾಯಿತ್ವಾ, ಕಣ್ಠೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ ವಟ್ಟನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಿಞ್ಛಾನೀತಿ ಪತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ಲಾಯಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ. ವಟ್ಟನನ್ತಿ ಕಠಲಿಕಂ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾರಾವತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೦. ‘‘ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮ, ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ;

ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ, ಸುಭುಞ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀತಿ ಪುನಪಿ ಏವರೂಪಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ. ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ತೇ ಸೀಲನ್ತಿ.

ಇತಿ ನಂ ಸೋ ಓವದಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ಕಾಕೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ಕಾಕೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಕಪೋತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಕಪೋತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

ಅಡ್ಢವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ಜಾತಕುದ್ದಾನಂ –

ಮಣಿಕುಣ್ಡಲ ಸುಜಾತಾ, ವೇನಸಾಖಞ್ಚ ಓರಗಂ;

ಘಟಂ ಕೋರಣ್ಡಿ ಲಟುಕಿ, ಧಮ್ಮಪಾಲಂ ಮಿಗಂ ತಥಾ.

ಸುಯೋನನ್ದೀ ವಣ್ಣಾರೋಹ, ಸೀಲಂ ಹಿರೀ ಖಜ್ಜೋಪನಂ;

ಅಹಿ ಗುಮ್ಬಿಯ ಸಾಳಿಯಂ, ತಚಸಾರಂ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಂ.

ಪಲಾಸಞ್ಚೇವ ದೀಘಿತಿ, ಮಿಗಪೋತಕ ಮೂಸಿಕಂ;