೫. ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತೋ

೧. ಮಣಿಕುಣ್ಡಲವಗ್ಗೋ

[೩೫೧] ೧. ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಸಾಧಕಂ ಪದುಟ್ಠಾಮಚ್ಚಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಇಧ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ಪದುಟ್ಠಾಮಚ್ಚೋ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಕಾಸಿರಜ್ಜಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾನಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ, ಚೋರರಞ್ಞೋ ಸರೀರೇ ಡಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧. ‘‘ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚ, ಪುತ್ತೇ ಚ ದಾರೇ ಚ ತಥೇವ ಜೀನೋ;

ಸಬ್ಬೇಸು ಭೋಗೇಸು ಅಸೇಸಕೇಸು, ಕಸ್ಮಾ ನ ಸನ್ತಪ್ಪಸಿ ಸೋಕಕಾಲೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಂ ರಥಞ್ಚ ಅಸ್ಸಞ್ಚ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾನಿ ಚ ಜೀನೋ, ‘‘ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸೇ ಚ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಸೇಸಕೇಸೂತಿ ನಿಸ್ಸೇಸಕೇಸು.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮಚ್ಚಂ ವಿಜಹನ್ತಿ ಭೋಗಾ, ಮಚ್ಚೋ ವಾ ತೇ ಪುಬ್ಬತರಂ ಜಹಾತಿ;

ಅಸಸ್ಸತಾ ಭೋಗಿನೋ ಕಾಮಕಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋಚಾಮಹಂ ಸೋಕಕಾಲೇ.

೩. ‘‘ಉದೇತಿ ಆಪೂರತಿ ವೇತಿ ಚನ್ದೋ, ಅತ್ಥಂ ತಪೇತ್ವಾನ ಪಲೇತಿ ಸೂರಿಯೋ;

ವಿದಿತಾ ಮಯಾ ಸತ್ತುಕ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋಚಾಮಹಂ ಸೋಕಕಾಲೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇವ ಮಚ್ಚನ್ತಿ ಮಚ್ಚಂ ವಾ ಭೋಗಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಪಠಮತರಞ್ಞೇವ ವಿಜಹನ್ತಿ, ಮಚ್ಚೋ ವಾ ತೇ ಭೋಗೇ ಪುಬ್ಬತರಂ ಜಹಾತಿ. ಕಾಮಕಾಮೀತಿ ಚೋರರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಅಮ್ಭೋ, ಕಾಮೇ ಕಾಮಯಮಾನ ಕಾಮಕಾಮಿ ಭೋಗಿನೋ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಸಸ್ಸತಾ, ಭೋಗೇಸು ವಾ ನಟ್ಠೇಸು ಜೀವಮಾನಾವ ಅಭೋಗಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಭೋಗೇ ವಾ ಪಹಾಯ ಸಯಂ ನಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸೋಕಕಾಲೇಪಿ ನ ಸೋಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿದಿತಾ ಮಯಾ ಸತ್ತುಕ ಲೋಕಧಮ್ಮಾತಿ ಚೋರರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಅಮ್ಭೋ, ಸತ್ತುಕ, ಮಯಾ ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಯಸೋ ಅಯಸೋತಿಆದಯೋ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ವಿದಿತಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಚನ್ದೋ ಉದೇತಿ ಚ ಪೂರತಿ ಚ ಪುನ ಚ ಖೀಯತಿ, ಯಥಾ ಚ ಸೂರಿಯೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ಮಹನ್ತಂ ಆಲೋಕಂ ತಪೇತ್ವಾನ ಪುನ ಸಾಯಂ ಅತ್ಥಂ ಪಲೇತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಭೋಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಸೋಕೇನ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಚೋರಂ ಗರಹನ್ತೋ ಆಹ –

೪. ‘‘ಅಲಸೋ ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗೀ ನ ಸಾಧು, ಅಸಞ್ಞತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನ ಸಾಧು;

ರಾಜಾ ನ ಸಾಧು ಅನಿಸಮ್ಮಕಾರೀ, ಯೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕೋಧನೋ ತಂ ನ ಸಾಧು.

೫. ‘‘ನಿಸಮ್ಮ ಖತ್ತಿಯೋ ಕಯಿರಾ, ನಾನಿಸಮ್ಮ ದಿಸಮ್ಪತಿ;

ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋ ರಾಜ, ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ಇಮಾ ಪನ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾಯೇವ. ಚೋರರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜನಪದಮೇವ ಗತೋ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೋಸಲರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ.

[೩೫೨] ೨. ಸುಜಾತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಿಂ ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮತಪಿತಿಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪಿತರಿ ಮತೇ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ವಿಚರತಿ, ಸೋಕಂ ವಿನೋದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಕ, ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆವುಸೋ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಿತರಿ ಕಾಲಕತೇ ನ ಸೋಚಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಸುಜಾತಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾಮಹೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಪಿತು ಕಾಲಕಿರಿಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋಕಸಮಪ್ಪಿತೋ ಆಳಾಹನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಳಾಹನತೋ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆರಾಮೇ ಮತ್ತಿಕಾಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ತಾನಿ ತತ್ಥ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಗತಗತವೇಲಾಯ ಥೂಪಂ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಆವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಪರಿದೇವತಿ, ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ವಿಚಾರೇತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಮತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಚರತಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಏತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏಕೇನ ನಂ ಉಪಾಯೇನ ನಿಸ್ಸೋಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹಿಗಾಮೇ ಏಕಂ ಮತಗೋಣಂ ದಿಸ್ವಾ ತಿಣಞ್ಚ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಖಾದ, ಖಾದ, ಪಿವ, ಪಿವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಗತಾಗತಾ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ಸುಜಾತ, ಕಿಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋಸಿ, ಮತಗೋಣಸ್ಸ ತಿಣೋದಕಂ ದೇಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿವದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಜಾತೋ, ಮತಗೋಣಸ್ಸ ತಿಣೋದಕಂ ದೇತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪಿತುಸೋಕೋ ಅಪಗತೋ, ಪುತ್ತಸೋಕೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಸೋ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನನು ತ್ವಂ, ತಾತ ಸುಜಾತ, ಪಣ್ಡಿತೋಸಿ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ಮತಗೋಣಸ್ಸ ತಿಣೋದಕಂ ದೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೬. ‘‘ಕಿಂ ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವ, ಲಾಯಿತ್ವಾ ಹರಿತಂ ತಿಣಂ;

ಖಾದ ಖಾದಾತಿ ಲಪಸಿ, ಗತಸತ್ತಂ ಜರಗ್ಗವಂ.

೭. ‘‘ನ ಹಿ ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ, ಮತೋ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ;

ತ್ವಞ್ಚ ತುಚ್ಛಂ ವಿಲಪಸಿ, ಯಥಾ ತಂ ದುಮ್ಮತೀ ತಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ತರಮಾನೋವಾತಿ ತುರಿತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ. ಲಾಯಿತ್ವಾತಿ ಲುನಿತ್ವಾ. ಲಪಸೀತಿ ವಿಲಪಸಿ. ಗತಸತ್ತಂ ಜರಗ್ಗವನ್ತಿ ವಿಗತಜೀವಿತಂ ಜಿಣ್ಣಗೋಣಂ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯಥಾ ದುಮ್ಮತಿ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋ ವಿಲಪೇಯ್ಯ, ತಥಾ ತ್ವಂ ತುಚ್ಛಂ ವಿಲಪಸೀತಿ.

ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೮. ‘‘ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ ಸೀಸಂ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ವಾಲಧಿ;

ಸೋತಾ ತಥೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಮಞ್ಞೇ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ.

೯. ‘‘ನೇವಯ್ಯಕಸ್ಸ ಸೀಸಞ್ಚ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ದಿಸ್ಸರೇ;

ರುದಂ ಮತ್ತಿಕಥೂಪಸ್ಮಿಂ, ನನು ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಠಿತಂ, ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಮಞ್ಞೇತಿ ಏತೇಸಂ ಸೀಸಾದೀನಂ ತಥೇವ ಠಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ. ನೇವಯ್ಯಕಸ್ಸ ಸೀಸಞ್ಚಾತಿ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಪನ ಸೀಸಞ್ಚ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ‘‘ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ನನು ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತೀತಿ ಅಹಂ ತಾವ ಸೀಸಾದೀನಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವಂ ಕರೋಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸಸಿ, ಝಾಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿದೇವಸಿ. ಇತಿ ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ನನು ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತಿ. ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಸಙ್ಖಾರಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಕಿಚ್ಚಂ ಜಾನಾತಿ, ಮಮ ಸಞ್ಞಾಪನತ್ಥಾಯ ಏತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ಸುಜಾತಪಣ್ಡಿತ, ‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’ತಿ ಮೇ ಞಾತಾ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಸೋಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಿತುಸೋಕಹರಣಕಪುತ್ತೇನ ನಾಮ ತಾದಿಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ –

೧೦. ‘‘ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ;

ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ.

೧೧. ‘‘ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ಯಮಾಸಿ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ;

ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ಪಿತುಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ.

೧೨. ‘‘ಸೋಹಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋಸ್ಮಿ, ವೀತಸೋಕೋ ಅನಾವಿಲೋ;

ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾನ ಮಾಣವ.

೧೩. ‘‘ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ;

ವಿನಿವತ್ತೇನ್ತಿ ಸೋಕಮ್ಹಾ, ಸುಜಾತೋ ಪಿತರಂ ಯಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇತಿ ನಿಬ್ಬಾಪಯಿ. ದರನ್ತಿ ಸೋಕದರಥಂ. ಸುಜಾತೋ ಪಿತರಂ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಸುಜಾತೋ ಮಂ ಪಿತರಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞತಾಯ ಸೋಕಮ್ಹಾ ವಿನಿವತ್ತಯಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಸೋಕಮ್ಹಾ ವಿನಿವತ್ತಯನ್ತೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ಸುಜಾತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಸುಜಾತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ.

[೩೫೩] ೩. ವೇನಸಾಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಯಿದಂ ನಿಚ್ಚಂ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಭಗ್ಗೇಸು ಸಂಸುಮಾರಗಿರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭೇಸಕಳಾವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಉದೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸುಮಾರಗಿರೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕಂ ಪರಿಯೋದಾತಸಿಪ್ಪಂ ವಡ್ಢಕಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ರಾಜೂಹಿ ಅಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಕನದಂ ನಾಮ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ವಡ್ಢಕೀ ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ರಞ್ಞೋ ಏವರೂಪಂ ಪಾಸಾದಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಮಚ್ಛರಾಯನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟಾಪೇಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಂ ಉಪ್ಪಾಟಿತಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ ಕಿರ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ವಡ್ಢಕಿನೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟಾಪೇಸಿ, ಅಹೋ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋವ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಖತ್ತಿಯಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟಾಪೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಂಸೇನ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಖತ್ತಿಯಮಾಣವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವಾ ಚ ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಕುಮಾರೋ ನಾಮ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಪನ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾವಸೇನ ತಸ್ಸ ಕಕ್ಖಳಫರುಸಸಾಹಸಿಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ, ಫರುಸೇನ ನಾಮ ಲದ್ಧಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಅಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಸ್ಸರಿಯೇ ವಿನಟ್ಠೇ ಭಿನ್ನನಾವೋ ವಿಯ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾ ಏವರೂಪೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ತಂ ಓವದನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೪. ‘‘ನಯಿದಂ ನಿಚ್ಚಂ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಖೇಮಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ಸುಖತಾ ಚ ಕಾಯೇ;

ಅತ್ಥಚ್ಚಯೇ ಮಾ ಅಹು ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೋ, ಭಿನ್ನಪ್ಲವೋ ಸಾಗರಸ್ಸೇವ ಮಜ್ಝೇ.

೧೫. ‘‘ಯಾನಿ ಕರೋತಿ ಪುರಿಸೋ, ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತಿ;

ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಪಾಪಕಾರೀ ಚ ಪಾಪಕಂ;

ಯಾದಿಸಂ ವಪತೇ ಬೀಜಂ, ತಾದಿಸಂ ಹರತೇ ಫಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಖತಾ ಚ ಕಾಯೇತಿ ತಾತ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಯದೇತಂ ಖೇಮಂ ವಾ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ವಾ ಯಾ ವಾ ಏಸಾ ಸುಖತಾ ಕಾಯೇ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಮೇವ ನ ಭವತಿ, ಇದಂ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಂ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಧಮ್ಮಂ. ಅತ್ಥಚ್ಚಯೇತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಅನಿಚ್ಚತಾವಸೇನ ಇಸ್ಸರಿಯೇ ವಿಗತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇ ಯಥಾ ನಾಮ ಭಿನ್ನಪ್ಲವೋ ಭಿನ್ನನಾವೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಸಾಗರಮಜ್ಝೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮಾ ಅಹು ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೋ. ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ವಿನ್ದನ್ತೋ ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತಿ ನಾಮ.

ಸೋ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ ನಾಮ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ. ಸೋ ಯಸಲೋಭೇನ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಿನಾ ರಞ್ಞಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸಬ್ಬೇ ರಾಜಾನೋ ಗಾಹಾಪೇಯ್ಯಂ, ಏವಮೇಸ ಏಕರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಪುರೋಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಗಾಹಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ನಗರಂ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಗಣ್ಹಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ‘‘ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗಮಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಗರಂ ಪಟಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಪರೇಹಿ ಅಪ್ಪಧಂಸಿಯಂ ಅಕಾಸಿ.

ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಗಙ್ಗಾನದೀತೀರೇ ಮಹತೋ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸಯನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಸಹಸ್ಸರಾಜಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಯುಜ್ಝಮಾನೋಪಿ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪುರೋಹಿತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಯಂ ಏತ್ತಕೇಹಿ ರಾಜೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾಪಿ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸಹಸ್ಸರಾಜೂನಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಧುರಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಅಧಿವತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತವಟ್ಟೀಹಿ ರುಕ್ಖಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲೋಹಿತಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕಾನಿ ಕರೋಮ, ಏವಂ ನೋ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ಮಹಾಬಲೇ ಮಲ್ಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಮೇಕಂ ರಾಜಾನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಪೀಳನೇನ ವಿಸಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಆದಾಯ ಕಳೇವರಾನಿ ಗಙ್ಗಾಯಂ ಪವಾಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬಲಿಭೇರಿಂ ಆಕೋಟಾಪೇತ್ವಾ ಯುದ್ಧಾಯ ಗತೋ.

ಅಥಸ್ಸ ಅಟ್ಟಾಲಕತೋ ಏಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಕ್ಖಿಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ಅಥಸ್ಸ ಮಹತೀ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ಉತ್ತಾನಕೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕೋ ಗಿಜ್ಝೋ ಏಕಂ ತಿಖಿಣಕೋಟಿಕಂ ಅಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಅಟ್ಠಿಕೋಟಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ವಾಮಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಅಯಸೂಲಂ ವಿಯ ಪತಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖಿಂ ಭಿನ್ದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಬೀಜಾನುರೂಪಂ ಫಲಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ವಿಪಾಕಂ ಅನುಭೋನ್ತೀ’ತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಇದಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಥೇಸಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಲಪನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೬. ‘‘ಇದಂ ತದಾಚರಿಯವಚೋ, ಪಾರಾಸರಿಯೋ ಯದಬ್ರವಿ;

‘ಮಾ ಸು ತ್ವಂ ಅಕರಿ ಪಾಪಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಪಚ್ಛಾ ಕತಂ ತಪೇ’.

೧೭. ‘‘ಅಯಮೇವ ಸೋ ಪಿಙ್ಗಿಯ ವೇನಸಾಖೋ, ಯಮ್ಹಿ ಘಾತಯಿಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ;

ಅಲಙ್ಕತೇ ಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತೇ, ತಮೇವ ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಗತಂ ಮಮ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಇದಂ ತದಾಚರಿಯವಚೋತಿ ಇದಂ ತಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನಂ. ಪಾರಾಸರಿಯೋತಿ ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ಕಿತ್ತೇತಿ. ಪಚ್ಛಾ ಕತನ್ತಿ ಯಂ ಪಾಪಂ ತಯಾ ಕತಂ, ಪಚ್ಛಾ ತಂ ತಪೇಯ್ಯ ಕಿಲಮೇಯ್ಯ, ತಂ ಮಾ ಕರೀತಿ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ, ಅಹಂ ಪನಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಕರಿನ್ತಿ. ಅಯಮೇವಾತಿ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಲಪತಿ. ವೇನಸಾಖೋತಿ ಪತ್ಥಟಸಾಖೋ. ಯಮ್ಹಿ ಘಾತಯಿನ್ತಿ ಯಮ್ಹಿ ರುಕ್ಖೇ ಖತ್ತಿಯಸಹಸ್ಸಂ ಮಾರೇಸಿಂ. ಅಲಙ್ಕತೇ ಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತೇತಿ ರಾಜಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತೇ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತೇ ತೇ ಖತ್ತಿಯೇ ಯತ್ಥಾಹಂ ಘಾತೇಸಿಂ, ಅಯಮೇವ ಸೋ ರುಕ್ಖೋ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿತ್ತಾಣಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತಮೇವ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಂ ಮಯಾ ಪರೇಸಂ ಅಕ್ಖಿಉಪ್ಪಾಟನದುಕ್ಖಂ ಕತಂ, ಇದಂ ಮೇ ತಥೇವ ಪಟಿಆಗತಂ, ಇದಾನಿ ನೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿದೇವತಿ.

ಸೋ ಏವಂ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ –

೧೮. ‘‘ಸಾಮಾ ಚ ಖೋ ಚನ್ದನಲಿತ್ತಗತ್ತಾ, ಲಟ್ಠೀವ ಸೋಭಞ್ಜನಕಸ್ಸ ಉಗ್ಗತಾ;

ಅದಿಸ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಉಬ್ಬರಿಂ, ತಂ ಮೇ ಇತೋ ದುಕ್ಖತರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ –

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಮ ಭರಿಯಾ ಸುವಣ್ಣಸಾಮಾ ಉಬ್ಬರೀ ಯಥಾ ನಾಮ ಸಿಗ್ಗುರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಜು ಉಗ್ಗತಾ ಸಾಖಾ ಮನ್ದಮಾಲುತೇರಿತಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಸೋಭತಿ, ಏವಂ ಇತ್ಥಿವಿಲಾಸಂ ಕುರುಮಾನಾ ಸೋಭತಿ, ತಮಹಂ ಇದಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಂ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಉಬ್ಬರಿಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಕಾಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಮೇ ತಸ್ಸಾ ಅದಸ್ಸನಂ ಇತೋ ಮರಣದುಕ್ಖತೋಪಿ ದುಕ್ಖತರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಸೋ ಏವಂ ವಿಲಪನ್ತೋವ ಮರಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನ ನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಲುದ್ಧೋ ಪುರೋಹಿತೋ ಪರಿತ್ತಾಣಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿ, ನ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಮತಮತ್ತೇಯೇವ ಬಲಕಾಯೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಿಙ್ಗಿಯೋ ದೇವದತ್ತೋ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ವೇನಸಾಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ.

[೩೫೪] ೪. ಉರಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉರಗೋವ ತಚಂ ಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮತಪುತ್ತಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಪನ ಮತಭರಿಯಮತಪಿತಿಕವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ. ಇಧಾಪಿ ತಥೇವ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಮತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋಚಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ಭಿಜ್ಜತಿ, ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ನಸ್ಸತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕುಲೇ, ನಾಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಗಾಮೇ, ಅಥ ಖೋ ಅಪರಿಮಾಣೇಸು ಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ತೀಸು ಭವೇಸು ಅಮರಣಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಬ್ಭಾವೇನೇವ ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಏಕಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ಸಸ್ಸತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಮರಣಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮಾ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಪುತ್ತೇ ಮತೇ ‘ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮತಂ, ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಟ್ಠ’ನ್ತಿ ನ ಸೋಚಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದ್ವಾರಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕಸಿಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಚ ಧೀತಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾನಕುಲತೋ ಕುಮಾರಿಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಇತಿ ತೇ ದಾಸಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಛ ಜನಾ ಅಹೇಸುಂ – ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಭರಿಯಾ, ಪುತ್ತೋ, ಧೀತಾ, ಸುಣಿಸಾ, ದಾಸೀತಿ. ತೇ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಪಿಯಸಂವಾಸಾ ಅಹೇಸುಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಸಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಏವಂ ಓವಾದಂ ದೇತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಯಥಾಲದ್ಧನಿಯಾಮೇನೇವ ದಾನಂ ದೇಥ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮರಣಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಥ, ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಂ ಧುವಂ, ಜೀವಿತಂ ಅದ್ಧುವಂ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಖಯವಯಧಮ್ಮಿನೋವ, ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಓವಾದಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸತಿ. ಪುತ್ತೋ ಕಚವರಂ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಝಾಪೇತಿ. ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ಆಸೀವಿಸೋ ಅತ್ಥಿ. ಧೂಮೋ ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪಹರಿ. ಸೋ ಕುದ್ಧೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಭಯ’’ನ್ತಿ ಚತಸ್ಸೋ ದಾಠಾ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇನ್ತೋ ತಂ ಡಂಸಿ, ಸೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪತಿತೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೋಣೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನೇವ ರೋದಿ ನ ಪರಿದೇವಿ – ‘‘ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮಂ ಪನ ಭಿನ್ನಂ, ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮತಂ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಮರಣನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಭಾವಮೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಸಿ. ಸೋ ಖೇತ್ತಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏಕಂ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಂ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇನ ಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭತ್ತಂ ಅನಾಹರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸೇವಾಹಾರಂ ಆಹರೇಯ್ಯಾಥ, ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಏಕಿಕಾವ ದಾಸೀ ಆಹಾರಂ ಆಹರತಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಜನಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಹತ್ಥಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ತಥೇವ ಕಥೇಸಿ. ಕೇನ ತೇ, ತಾತ, ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ದಿನ್ನನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ಅಯ್ಯೇತಿ. ಸಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಮತೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಕಮ್ಪನಮತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ನಾಹೋಸಿ. ಏವಂ ಸುಭಾವಿತಚಿತ್ತಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಹತ್ಥಾ ದಾಸಿಂ ಪನ ಆಹಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಖೇತ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಏಕಸ್ಸಪಿ ರೋದಿತಂ ವಾ ಪರಿದೇವಿತಂ ವಾ ನಾಹೋಸಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಪನ್ನಛಾಯಾಯಮೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿ. ಭುತ್ತಾವಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಾರೂನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಂ ಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಝಾಪೇಸುಂ. ಏಕಸ್ಸ ಚ ಏಕಬಿನ್ದುಪಿ ಅಸ್ಸು ನಾಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸುಭಾವಿತಮರಣಸ್ಸತಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮಂ ಠಾನಾ ಚಾವೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಗುಣತೇಜೇನ ಉಣ್ಹಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಏತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಏತೇಸಂ ನಿವೇಸನಂ ಸತ್ತರತನಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವೇಗೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಳಾಹನಪಸ್ಸೇ ಠಿತೋ ‘‘ತಾತ, ಕಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಝಾಪೇಮ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ತುಮ್ಹೇ ಮನುಸ್ಸಂ ಝಾಪೇಸ್ಸಥ, ಏಕಂ ಪನ ಮಿಗಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪಚಥ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ‘‘ನತ್ಥೇತಂ ಸಾಮಿ, ಮನುಸ್ಸಮೇವ ಝಾಪೇಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ವೇರಿಮನುಸ್ಸೋ ವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಓರಸಪುತ್ತೋ ನೋ ಸಾಮಿ, ನ ವೇರಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ವೋ ಅಪ್ಪಿಯಪುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತಿವಿಯ ಪಿಯಪುತ್ತೋ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯. ‘‘ಉರಗೋವ ತಚಂ ಜಿಣ್ಣಂ, ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಸಂ ತನುಂ;

ಏವಂ ಸರೀರೇ ನಿಬ್ಭೋಗೇ, ಪೇತೇ ಕಾಲಕತೇ ಸತಿ.

೨೦. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಂ ತನುನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ. ನಿಬ್ಭೋಗೇತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಭೋಗರಹಿತೇ. ಪೇತೇತಿ ಪರಲೋಕಂ ಪಟಿಗತೇ. ಕಾಲಕತೇತಿ ಕತಕಾಲೇ, ಮತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಾಮಿ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಉರಗೋ ಜಿಣ್ಣತಚಂ ನಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯರಹಿತೇ ಸರೀರೇ ಏವಂ ನಿಬ್ಭೋಗೇ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮೇ ಪುತ್ತೇ ಪೇತೇ ಪುನ ಪಟಿಗತೇ ಮರಣಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೇ ಸತಿ ಕೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ವಾ ಪರಿದೇವೇನ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಯಥಾ ಸೂಲೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಡಯ್ಹಮಾನೋ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ. ಯಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಗತಿ, ತಂ ಸೋ ಗತೋತಿ.

ಸಕ್ಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತಪುತ್ತೋ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪಿತಾ ತಾವ ಪುರಿಸಭಾವೇನ ಮಾ ರೋದತು, ಮಾತು ಹದಯಂ ಪನ ಮುದುಕಂ ಹೋತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸಾ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೨೧. ‘‘ಅನವ್ಹಿತೋ ತತೋ ಆಗಾ, ಅನನುಞ್ಞಾತೋ ಇತೋ ಗತೋ;

ಯಥಾಗತೋ ತಥಾ ಗತೋ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ.

೨೨. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

ತತ್ಥ ಅನವ್ಹಿತೋತಿ ಅಯಂ ತಾತ ಮಯಾ ಪರಲೋಕತೋ ಅನವ್ಹಿತೋ ಅಯಾಚಿತೋ. ಆಗಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಆಗತೋ. ಇತೋತಿ ಇತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಮಯಾ ಅನನುಞ್ಞಾತೋವ ಗತೋ. ಯಥಾಗತೋತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋವ ರುಚಿಯಾ ಆಗತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ತಥೇವ ಗತೋ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಇತೋ ಗಮನೇ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ. ಡಯ್ಹಮಾನೋತಿ ಗಾಥಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸಕ್ಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಗಿನಿಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭಾತಾ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಭಗಿನಿಯೋ ನಾಮ ಭಾತೂಸು ಸಿನೇಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸಾ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೨೩. ‘‘ಸಚೇ ರೋದೇ ಕಿಸಾ ಅಸ್ಸಂ, ತಸ್ಸಾ ಮೇ ಕಿಂ ಫಲಂ ಸಿಯಾ;

ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾನಂ, ಭಿಯ್ಯೋ ನೋ ಅರತೀ ಸಿಯಾ.

೨೪. ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

ತತ್ಥ ಸಚೇತಿ ಯದಿ ಅಹಂ ಭಾತರಿ ಮತೇ ರೋದೇಯ್ಯಂ, ಕಿಸಸರೀರಾ ಅಸ್ಸಂ. ಭಾತು ಪನ ಮೇ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಸಾ ಮೇತಿ ತಸ್ಸಾ ಮಯ್ಹಂ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಕಿಂ ಫಲಂ ಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಮಯ್ಹಂ ಅವುದ್ಧಿ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾನನ್ತಿ ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹದಾನಂ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಭಿಯ್ಯೋ ನೋತಿ ಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತೀ ಚ ಮಿತ್ತಾ ಚ ಸುಹದಯಾ ಚ, ತೇಸಂ ಅಧಿಕತರಾ ಅರತಿ ಸಿಯಾ.

ಸಕ್ಕೋ ಭಗಿನಿಯಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪತಿ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಪತಿಮ್ಹಿ ಮತೇ ವಿಧವಾ ಹೋನ್ತಿ ಅನಾಥಾ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ. ಸಾಪಿಸ್ಸ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೨೫. ‘‘ಯಥಾಪಿ ದಾರಕೋ ಚನ್ದಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಮನುರೋದತಿ;

ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ.

೨೬. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಲಬ್ಭನೀಯಾಲಬ್ಭನೀಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಬಾಲದಾರಕೋ ಮಾತು ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಂ ಪುಣ್ಣಂ ಚನ್ದಂ ಆಕಾಸೇ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಚನ್ದಂ ಮೇ ದೇಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಚನ್ದಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರೋದತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಏವಂನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಮೇವ ಏತಂ ತಸ್ಸ ರುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ಯೋ ಪೇತಂ ಕಾಲಕತಂ ಅನುಸೋಚತಿ. ಇತೋಪಿ ಚ ಬಾಲತರಂ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸೋ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಚನ್ದಂ ಅನುರೋದತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಪತಿ ಮತೋ ಏತರಹಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಸೂಲೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಡಯ್ಹಮಾನೋಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾತೀತಿ.

ಸಕ್ಕೋ ಭರಿಯಾಯ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದಾಸಿಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನನು ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸುಮುತ್ತಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ. ‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ, ನ ಏತಂ ಏತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮೇ ಅಯ್ಯಪುತ್ತೋ, ಉರೇ ಸಂವಡ್ಢಿತಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸೀ’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸಾಪಿಸ್ಸ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೨೭. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಉದಕಕುಮ್ಭೋ, ಭಿನ್ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ;

ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ.

೨೮. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ನಾಮ ಉದಕಕುಮ್ಭೋ ಉಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನೋ ಪತಿತ್ವಾ ಸತ್ತಧಾ ಭಿನ್ನೋ ಪುನ ತಾನಿ ಕಪಾಲಾನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ಏತಮನುಸೋಚನಂ ಏವಂನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ, ಮತಸ್ಸ ಪುನ ಜೀವಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಮತೋ ವಾ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಭಿನ್ನಂ ಕುಮ್ಭಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಾಲಕತೋ ಪನ ಇದ್ಧಿಬಲೇನಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಪಾಕತಿತಂ ಕಾತುನ್ತಿ. ಇತರಾ ಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ.

ಸಕ್ಕೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇಹಿ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಭಾವಿತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥ, ಅಹಂ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಅಹಂ ವೋ ಗೇಹೇ ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ದಾನಂ ದೇಥ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಅಪರಿಮಿತಧನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ತದಾ ದಾಸೀ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ಅಹೋಸಿ, ಧೀತಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಪುತ್ತೋ ರಾಹುಲೋ, ಮಾತಾ ಖೇಮಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ.

ಉರಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ.

[೩೫೫] ೫. ಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಞ್ಞೇ ಸೋಚನ್ತಿ ರೋದನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ. ಇಧ ಪನ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಪರಿಭೇದಕಾನಂ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪವೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮೋಚಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅನತ್ಥೋ ಕಿರ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅನತ್ಥೇನ ಪನ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಆಗತೋ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ತ್ವಞ್ಞೇವ ಅನತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಹರಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಆಹರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಘಟಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಏಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ದುಬ್ಭಿ. ಸೋ ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞತ್ವಾ ರಟ್ಠಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ತದಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಧಙ್ಕರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಹಿ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ, ಧಙ್ಕಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಡಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಾದಾಸಫುಲ್ಲಪದುಮಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮುಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೯. ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಸೋಚನ್ತಿ ರೋದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ಜನಾ;

ಪಸನ್ನಮುಖವಣ್ಣೋಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಘಟ ನ ಸೋಚಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇತಿ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಮನುಸ್ಸಾ.

ಅಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಸೋಚನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೦. ‘‘ನಾಬ್ಭತೀತಹರೋ ಸೋಕೋ, ನಾನಾಗತಸುಖಾವಹೋ;

ತಸ್ಮಾ ಧಙ್ಕ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ನತ್ಥಿ ಸೋಕೇ ದುತೀಯತಾ.

೩೧. ‘‘ಸೋಚಂ ಪಣ್ಡು ಕಿಸೋ ಹೋತಿ, ಭತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ನ ರುಚ್ಚತಿ;

ಅಮಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಲ್ಲವಿದ್ಧಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋ.

೩೨. ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ;

ಠಿತಂ ಮಂ ನಾಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ದಿಟ್ಠಪದೋ ಅಹಂ.

೩೩. ‘‘ಯಸ್ಸತ್ತಾ ನಾಲಮೇಕೋವ, ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರೋ;

ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಥವೀ ತಸ್ಸ, ನ ಸುಖಂ ಆವಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಬ್ಭತೀತಹರೋತಿ ನಾಬ್ಭತೀತಾಹಾರೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸೋಕೋ ನಾಮ ಅಬ್ಭತೀತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ಅತ್ಥಙ್ಗತಂ ಪುನ ನಾಹರತಿ. ದುತೀಯತಾತಿ ಸಹಾಯತಾ. ಅತೀತಾಹರಣೇನ ವಾ ಅನಾಗತಾಹರಣೇನ ವಾ ಸೋಕೋ ನಾಮ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಹಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ನ ಸೋಚಾಮೀತಿ ವದತಿ. ಸೋಚನ್ತಿ ಸೋಚನ್ತೋ. ಸಲ್ಲವಿದ್ಧಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋತಿ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧಸ್ಸ ತೇನೇವ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘‘ದಿಟ್ಠಾ ವತ ನೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಅಮಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಠಿತಂ ಮಂ ನಾಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಮ ಧಙ್ಕರಾಜ, ಏತೇಸು ಗಾಮಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ಮಂ ಪಣ್ಡುಕಿಸಭಾವಾದಿಕಂ ಸೋಕಮೂಲಕಂ ಬ್ಯಸನಂ ನ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ದಿಟ್ಠಪದೋತಿ ಯಥಾ ತಂ ಬ್ಯಸನಂ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಮಯಾ ಝಾನಪದಂ ದಿಟ್ಠಂ. ‘‘ಅಟ್ಠಲೋಕಧಮ್ಮಪದ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ನ ಮತ್ತಂ ನಾಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ. ಪರಿಯೋಸಾನಗಾಥಾಯ ಇಚ್ಛಿತಪತ್ಥಿತತ್ಥೇನ ಝಾನಸುಖಸಙ್ಖಾತಂ ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಂ ಆಹರತೀತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞಸಹಾಯೇ ಅತ್ತಾವ ಏಕೋ ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರೋ ನಾಲಂ, ಸಬ್ಬಂ ಝಾನಸುಖಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಮರಸಂ ಆಹರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಥವೀ ನ ಸುಖಂ ಆವಹಿಸ್ಸತಿ. ಕಾಮಾತುರಸ್ಸ ಹಿ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯೋ ಪನ ಕಿಲೇಸದರಥರಹಿತಂ ಝಾನಸುಖಂ ಆಹರಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಸೋ ರಾಜಾ ಸುಖೀ ಹೋತೀತಿ. ಯೋ ಪನೇತಾಯ ಗಾಥಾಯ ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾ ನಾಲಮೇಕೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ.

ಇತಿ ಧಙ್ಕೋ ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ರಜ್ಜಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಪಟಿನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಧಙ್ಕರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಘಟರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ.

ಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ.

[೩೫೬] ೬. ಕೋರಣ್ಡಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏಕೋ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಆಗತಾಗತಾನಂ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಮಿಗಲುದ್ದಕಮಚ್ಛಬನ್ಧಾದೀನಂ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಞ್ಞೇವ ‘‘ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸೀಲಂ ದೇತಿ. ತೇ ಥೇರೇ ಗರುಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ನ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ನ ರಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಏತೇಸಂ ಅರುಚಿಯಾ ಸೀಲಂ ದೇಥ, ಏತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಥಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವರೂಪಾನಂ ಸೀಲಂ ಮಾ ಅದತ್ಥಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಞ್ಞೇವ ಸೀಲಂ ದೇತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಅಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸೀಲಂ ದೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಕೋರಣ್ಡಿಯೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತದಾ ಸೋ ಆಚರಿಯೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಕೇವಟ್ಟಾದೀನಂ ಅಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ‘‘ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸೀಲಂ ದೇತಿ. ತೇ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ನ ರಕ್ಖನ್ತಿ ಆಚರಿಯೋ ತಮತ್ಥಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಏತೇಸಂ ಅರುಚಿಯಾ ಸೀಲಂ ದೇಥ, ತಸ್ಮಾ ಭಿನ್ದನ್ತಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ದದೇಯ್ಯಾಥ, ಮಾ ಅಯಾಚನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಸೀಲಂ ದೇತಿಯೇವ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕಸ್ಮಾ ಗಾಮಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಚನಕತ್ಥಾಯ ಆಚರಿಯಂ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು. ಸೋ ಕೋರಣ್ಡಿಯಮಾಣವಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಹಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಂ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಮಾಣವೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಚನಕಾನಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಿನ್ನಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಕನ್ದರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಅಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸೀಲಂ ದೇತಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಥಾ ಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ದೇತಿ, ತಥಾ ನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಸು ಮಾಣವೇಸು ಸುಖನಿಸಿನ್ನೇಸು ಉಟ್ಠಾಯ ಮಹನ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಸೇಲಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕನ್ದರಾಯಂ ಖಿಪಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಖಿಪಿಯೇವ. ಅಥ ನಂ ತೇ ಮಾಣವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಆಚರಿಯ, ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ, ತೇ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಆಚರಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೪. ‘‘ಏಕೋ ಅರಞ್ಞೇ ಗಿರಿಕನ್ದರಾಯಂ, ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿಲಂ ಪವೇಚ್ಛಸಿ;

ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸನ್ತರಮಾನರೂಪೋ, ಕೋರಣ್ಡಿಯ ಕೋ ನು ತವ ಯಿಧತ್ಥೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕೋ ನು ತವ ಯಿಧತ್ಥೋತಿ ಕೋ ನು ತವ ಇಧ ಕನ್ದರಾಯಂ ಸಿಲಾಖಿಪನೇನ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಪಬೋಧೇತುಕಾಮೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೫. ‘‘ಅಹಞ್ಹಿಮಂ ಸಾಗರಸೇವಿತನ್ತಂ, ಸಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಯಥಾಪಿ ಪಾಣಿ;

ವಿಕಿರಿಯ ಸಾನೂನಿ ಚ ಪಬ್ಬತಾನಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಲಂ ದರಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಞ್ಹಿಮನ್ತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ಇಮಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ. ಸಾಗರಸೇವಿತನ್ತನ್ತಿ ಸಾಗರೇಹಿ ಸೇವಿತಂ ಚಾತುರನ್ತಂ. ಯಥಾಪಿ ಪಾಣೀತಿ ಹತ್ಥತಲಂ ವಿಯ ಸಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ವಿಕಿರಿಯಾತಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ. ಸಾನೂನಿ ಚ ಪಬ್ಬತಾನಿ ಚಾತಿ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೇ ಚ ಸಿಲಾಪಬ್ಬತೇ ಚ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬. ‘‘ನಯಿಮಂ ಮಹಿಂ ಅರಹತಿ ಪಾಣಿಕಪ್ಪಂ, ಸಮಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರಣಾಯ ಮೇಕೋ;

ಮಞ್ಞಾಮಿಮಞ್ಞೇವ ದರಿಂ ಜಿಗೀಸಂ, ಕೋರಣ್ಡಿಯ ಹಾಹಸಿ ಜೀವಲೋಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಕರಣಾಯ ಮೇಕೋತಿ ಕರಣಾಯ ಏಕೋ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಮಞ್ಞಾಮಿಮಞ್ಞೇವ ದರಿಂ ಜಿಗೀಸನ್ತಿ ಅಹಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ ತಿಟ್ಠತು ಪಥವೀ, ಇಮಞ್ಞೇವ ಏಕಂ ದರಿಂ ಜಿಗೀಸಂ ಪೂರಣತ್ಥಾಯ ವಾಯಮನ್ತೋ ಸಿಲಾ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಉಪಾಯಂ ವಿಚಿನನ್ತೋವ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಜೀವಲೋಕಂ ಹಾಹಸಿ ಜಹಿಸ್ಸಸಿ, ಮರಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾಣವೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೭. ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಭೂತಧರಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಮಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರಣಾಯ ಮೇಕೋ;

ಏವಮೇವ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸೇ, ನಾನಾದಿಟ್ಠಿಕೇ ನಾನಯಿಸ್ಸಸಿ ತೇ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ಅಯಂ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಇಮಂ ಭೂತಧರಂ ಪಥವಿಂ ಸಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ನ ಸಮತ್ಥೋ, ಏವಮೇವ ತ್ವಂ ಇಮೇ ದುಸ್ಸೀಲಮನುಸ್ಸೇ ನಾನಾದಿಟ್ಠಿಕೇ ನಾನಯಿಸ್ಸಸಿ, ತೇ ಏವಂ ‘‘ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ನ ಆನಯಿಸ್ಸಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾಯೇವ ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ‘‘ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಗರಹನ್ತಿ. ಸಂಸಾರಮೋಚಕಾದಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಕುಸಲಸಞ್ಞಿನೋ, ತೇ ತ್ವಂ ಕಥಂ ಆನಯಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಸೀಲಂ ಅದತ್ವಾ ಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ದೇಹೀತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಯುತ್ತಂ ವದತಿ ಕೋರಣ್ಡಿಯೋ, ಇದಾನಿ ನ ಏವರೂಪಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿರದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೮. ‘‘ಸಂಖಿತ್ತರೂಪೇನ ಭವಂ ಮಮತ್ಥಂ, ಅಕ್ಖಾಸಿ ಕೋರಣ್ಡಿಯ ಏವಮೇತಂ;