೪. ದುತಿಯವೇದನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೩. ಚತುತ್ಥೇ ದುಕ್ಖತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಸುಖವೇದನಾ ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖವಸೇನ ದುಕ್ಖಾತಿ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ. ಸಲ್ಲತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ದುನ್ನೀಹರಣಟ್ಠೇನ ಅನ್ತೋತುದನಟ್ಠೇನ ಪೀಳನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಭಾವೇನ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ಉದಯಬ್ಬಯವನ್ತತೋ ತಾವಕಾಲಿಕತೋ ನಿಚ್ಚಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ, ಅನಿಚ್ಚದಸ್ಸನತೋ ಪನ ಸಾತಿಸಯಂ ವಿರಾಗನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖದಸ್ಸನನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸುಖಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ದುಕ್ಖತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಸಲ್ಲತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ವಾ ಯತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಸುಖಾಭಿನಿವೇಸಿನೋ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬೇದಜನನತ್ಥಂ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನಸ್ಸಾ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತಾಯ ದುಕ್ಖಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯದನಿಚ್ಚಂ, ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖತಾಯ ‘‘ಸುಖಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ದುಕ್ಖತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸುಖಾಪಿ ತಾವ ಏದಿಸೀ, ದುಕ್ಖಾ ನು ಖೋ ಕೀದಿಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾನಂ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖತಾಯ ‘‘ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಸಲ್ಲತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಹ, ಇತರಾ ಪನ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖತಾಯ ಏವ ದುಕ್ಖಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ಅವೋಚ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸುಖಾ ವೇದನಾ ದುಕ್ಖತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತೇನ ರಾಗಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತನೂಪಾಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸುಖವೇದನಾಯ ಹಿ ರಾಗಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ‘‘ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಸಲ್ಲತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತೇನ ದೋಸಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತನೂಪಾಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಹಿ ಪಟಿಘಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ. ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಮೋಹಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಘಾತನೂಪಾಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾಯ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅನುಸೇತಿ.

ತಥಾ ಪಠಮೇನ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ ತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸಾದಹೇತುಕತ್ತಾ, ದುತಿಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಹಾನಂ. ಯಥಾಭೂತಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಅಪರಿಜಾನನ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರನ್ತಿ. ತತಿಯೇನ ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸಾಭಾವತೋ ಅವಿಜ್ಜಾನಿಮಿತ್ತತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ, ಅವಿಜ್ಜಾನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಪಠಮೇನ ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ, ದುತಿಯೇನ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ, ತತಿಯೇನ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ. ಪಠಮೇನ ವಾ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಪರಿಞ್ಞಾ, ದುತಿಯೇನ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಪರಿಞ್ಞಾ, ತತಿಯೇನ ಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣಪರಿಞ್ಞಾ. ವಿರತ್ತೇಸು ಹಿ ತದಾರಮ್ಮಣಧಮ್ಮೇಸು ಆರಮ್ಮಣಾನಿಪಿ ವಿರತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಪಠಮೇನ ವಾ ರಾಗಪ್ಪಹಾನಪರಿಕಿತ್ತನೇನ ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತವಿಮೋಕ್ಖೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ, ದುತಿಯೇನ ದೋಸಪ್ಪಹಾನಪರಿಕಿತ್ತನೇನ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅನಿಮಿತ್ತವಿಮೋಕ್ಖೋ, ತತಿಯೇನ ಮೋಹಪ್ಪಹಾನಪರಿಕಿತ್ತನೇನ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸುಞ್ಞತವಿಮೋಕ್ಖೋ ದೀಪಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯತೋತಿ ಯದಾ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಅರಿಯೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕಾ ಠಿತೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ. ಸಮ್ಮದ್ದಸೋತಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ವೇದನಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ವಾ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅವಿಪರೀತದಸ್ಸಾವೀ. ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹನ್ತಿ ವೇದನಾಮೂಲಕಂ ತಣ್ಹಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿ, ಅನವಸೇಸತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿ. ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಸವಿಧಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಪರಿವತ್ತಯಿ, ನಿಮ್ಮೂಲಮಕಾಸಿ. ಸಮ್ಮಾತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ. ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಮಾನಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯಾ, ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಾ ವಾ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಮಾನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯೋ. ತೇನ ದಿಟ್ಠೋ ಪನ ಸೋ ತಾವದೇವ ಪಹೀಯತಿ ದಿಟ್ಠವಿಸೇನ ದಿಟ್ಠಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ವಿಯ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೋ. ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಮಾನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪಹೀನತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಕೋಟಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅನ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಅನ್ತಿಮಸಮುಸ್ಸಯಮತ್ತಾವಸೇಸಂ ದುಕ್ಖಮಕಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಯೋತಿ ಯೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ. ಅದ್ದಾತಿ ಅದ್ದಸ, ಸುಖವೇದನಂ ದುಕ್ಖತೋ ಪಸ್ಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖವೇದನಾ ಹಿ ವಿಸಮಿಸ್ಸಂ ವಿಯ ಭೋಜನಂ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಅಸ್ಸಾದಂ ದದಮಾನಾ ವಿಪರಿಣಾಮಕಾಲೇ ದುಕ್ಖಾಯೇವಾತಿ. ದುಕ್ಖಮದ್ದಕ್ಖಿ ಸಲ್ಲತೋತಿ ಯಥಾ ಸಲ್ಲಂ ಸರೀರಂ ಅನುಪವಿಸನ್ತಮ್ಪಿ ಪವಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಉದ್ಧರಿಯಮಾನಮ್ಪಿ ಪೀಳಮೇವ ಜನೇತಿ, ಏವಂ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಠಿತಿಪ್ಪತ್ತಾಪಿ ಭಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ವಿಬಾಧತಿಯೇವಾತಿ ತಂ ಸಲ್ಲತೋ ವಿಪಸ್ಸೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಅದ್ದಕ್ಖಿ ನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋತಿ ಸುಖದುಕ್ಖತೋ ಸನ್ತಸಭಾವತಾಯ ಸನ್ತತರಜಾತಿಕಮ್ಪಿ ನಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿಕತಾಯ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸಿ.

ಸ ವೇ ಸಮ್ಮದ್ದಸೋತಿ ಸೋ ಏವಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವೇದನಾನಂ ಸಮ್ಮದೇವ ದುಕ್ಖಾದಿತೋ ದಸ್ಸಾವೀ. ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ. ತತ್ಥಾತಿ ವೇದನಾಯಂ. ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿವಸೇನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಾ ಸುಖಾದೀನಿ ದುಕ್ಖಾದಿತೋ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವೇದನಾಯ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಯಂಸದ್ದೇ ಹಿ ವುತ್ತೇ ತಂಸದ್ದೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಯತೋತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಂಯತೋ ಯತತ್ತೋ, ಯತತಿ ಪದಹತೀತಿ ವಾ ಯತೋ, ಆಯತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಿತೋತಿ ವೇದನಾಮುಖೇನ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಛಟ್ಠಾಭಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಯೋಸಿತೋ ಕತಕಿಚ್ಚೋ. ಸನ್ತೋತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತೋ. ಯೋಗಾತಿಗೋತಿ ಕಾಮಯೋಗಾದಿಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಯೋಗಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಉಭಯಹಿತಮುನನತೋ ಮುನೀತಿ.

ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.