೧೦. ಮಾರಧೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫೯. ದಸಮಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಸತ್ಥಾ ಸೇಕ್ಖಬಹುಲಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇತುಂ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ ಮಾರಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನಂ. ಆದಿಚ್ಚೋವ ಯಥಾ ಆದಿಚ್ಚೋ ಅಬ್ಭಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆನುಭಾವೇನ ತೇಜಸಾತಿ ತೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಭಂ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಕ್ಕಮಾನೋ ಸಬ್ಬಂ ಆಕಾಸಗತಂ ತಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ವಿರೋಚತಿ, ಓಭಾಸತಿ, ತಪತಿ; ಏವಮೇವ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಬ್ಬುಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತೋ ಮಾರಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವಿರೋಚತೀತಿ.

ಅಸೇಕ್ಖೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಸು ಜಾತಾತಿ ಸೇಕ್ಖಾ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಏತೇತಿ ವಾ ಸೇಕ್ಖಾ, ಅಪರಿಯೋಸಿತಸಿಕ್ಖತ್ತಾ ಸಯಮೇವ ಸಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ವಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲತ್ತಯಧಮ್ಮಾ ಚ. ಅಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ ಪನ ಉಪರಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾಭಾವೇನ ನ ಸೇಕ್ಖಾತಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ. ಯತ್ಥ ಹಿ ಸೇಕ್ಖಭಾವಾಸಙ್ಕಾ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥಾಯಂ ಪಟಿಸೇಧೋತಿ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇಸು ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಅಸೇಕ್ಖಭಾವಾನಾಪತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪಕ್ಖಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭಾವಮ್ಪಿ ಅನುಪಗಮನತೋ ಸಾತಿಸಯಂ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಾ, ಅಟ್ಠಸುಪಿ ಮಗ್ಗಫಲೇಸು ವಿಜ್ಜನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾ ಚತುಮಗ್ಗಹೇಟ್ಠಿಮಫಲತ್ತಯಧಮ್ಮಾ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಫಲಧಮ್ಮಾಪಿ ‘‘ತಾಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಜಾತಾ’’ತಿ ಚ, ತಂಸಿಕ್ಖಾಸಮಙ್ಗಿನೋ ಅರಹತೋ ಇತರೇಸಂ ವಿಯ ಸೇಕ್ಖತ್ತೇ ಸತಿ ‘‘ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಏತೇ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾ ಸೀಲಂ ಏತೇಸ’’ನ್ತಿ ಚ ಸೇಕ್ಖಾತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಸಿಯುನ್ತಿ ತದಾಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಅಸೇಕ್ಖಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸೇಕ್ಖಭಾವಪ್ಪಟಿಸೇಧಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ನ ಸಿಕ್ಖಾಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಸಿಕ್ಖಾಫಲಭಾವೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಾ ನ ಸಿಕ್ಖಾವಚನಂ ಅರಹನ್ತಿ, ನಾಪಿ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಸೇಕ್ಖವಚನಂ, ನ ಚ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖನಸೀಲಾ. ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಸು ಜಾತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಅತ್ಥೇಹಿ ಅಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲೇಸು ಪನ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗವಿಪಸ್ಸನಾದೀನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವತೋ ಸಿಕ್ಖಾಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾವಚನಂ ಅರಹನ್ತಿ, ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಚ ಸೇಕ್ಖವಚನಂ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಾ ಚ ಸಿಕ್ಖನಸೀಲಾ. ಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಅತ್ಥೇಹಿ ಸೇಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿಯೇವ.

ಅಥ ವಾ ಸೇಕ್ಖಾತಿ ಅಪರಿಯೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾನಂ ವಚನನ್ತಿ, ಅಸೇಕ್ಖಾತಿ ಪದಂ ಪರಿಯೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾನಂ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ನ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಅಸೇಕ್ಖಭಾವಾಪತ್ತಿ. ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಚ ಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮೇಸು ಏವ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅಸೇಕ್ಖತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಾ. ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಚ ಅತ್ಥೇಹಿ ಸೇಕ್ಖಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಆಪನ್ನಾತಿ ಚೇ? ತಂ ನ, ಸದಿಸೇಸು ತಬ್ಬೋಹಾರತೋ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗತೋ ಹಿ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿಞ್ಞಾದಿಕಿಚ್ಚಕರಣಂ ವಿಪಾಕಭಾವಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಏವ ಸೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಫಲಭಾವಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಕುಸಲಸುಖತೋ ಚ ವಿಪಾಕಸುಖಂ ಸನ್ತತರತಾಯ ಪಣೀತತರನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಾವ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ತೇ ಪನ ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಖನ್ಧವಸೇನ ಇಧ ತಿಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಅಸೇಕ್ಖೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋ. ಖನ್ಧಸದ್ದೋ ಪನ ರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ರುಳ್ಹಿಯಂ ಗುಣೇತಿ ಬಹೂಸು ಅತ್ಥೇಸು ದಿಟ್ಠಪ್ಪಯೋಗೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೫೧; ೬.೩೭) ರಾಸಿಮ್ಹಿ ಆಗತೋ. ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಹನ್ತಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೪೧) ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ. ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಸ. ೬೩, ೬೫) ರುಳ್ಹಿಯಂ. ‘‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಅರಿಯೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತೀಹಿ ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ ವಿಸಾಖ, ಖನ್ಧೇಹಿ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೪೬೨) ಗುಣೇ. ಇಧಾಪಿ ಗುಣೇಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಅಸೇಕ್ಖೇನ ಸೀಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಗುಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ. ಸಮಾದಹತಿ ಏತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ಸಮಾದಹತಿ, ಸಮಾಧಾನಮೇವ ವಾತಿ ಸಮಾಧಿ. ಪಕಾರೇಹಿ ಜಾನಾತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ. ಸೀಲಮೇವ ಖನ್ಧೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಫಲಭೂತಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಚ ಸಭಾವೇನೇವ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮ, ತಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೋ. ತದುಪಕಾರಕತೋ ಪನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸಮ್ಮಾಸತಿಯೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಥಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ. ತದುಪಕಾರಕತೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲಧಮ್ಮಾ ತೀಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಸ್ಸ ಏತೇ ಸುಭಾವಿತಾತಿ ಯೇನ ಅರಹತಾ ಏತೇ ಸೀಲಾದಯೋ ಅಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾ ಸುಭಾವಿತಾ ಸುಟ್ಠು ವಡ್ಢಿತಾ, ಸೋ ಆದಿಚ್ಚೋವ ವಿರೋಚತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚೇತೇ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಚ ಸದ್ದೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ಪಠಮಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಂ, ಪರಿಯೋಸಾನಸುತ್ತೇ ವಿವಟ್ಟಂ, ಇತರೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ.

ದಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.