೪. ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಅಯಂ ವೋಹಾರಕಥಾ. ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹಿ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾ ದೇಸನಾ ಸಮ್ಮುತಿದೇಸನಾ ಚ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸತ್ತೋ, ಇತ್ಥೀ, ಪುರಿಸೋ, ಖತ್ತಿಯೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ದೇವೋ, ಮಾರೋ’’ತಿ ಏವರೂಪಾ ಸಮ್ಮುತಿದೇಸನಾ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ, ಅನತ್ತಾ, ಖನ್ಧಾ, ಧಾತು, ಆಯತನಾ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ಏವರೂಪಾ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾ. ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಯೇ ಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಸೇಸಮಧಿಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾ, ನೇಸಂ ಸಮ್ಮುತಿದೇಸನಂ ದೇಸೇತಿ. ಯೇ ಪನ ಪರಮತ್ಥವಸೇನ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಸೇಸಮಧಿಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾ, ತೇಸಂ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಂ ದೇಸೇತಿ.

ತತ್ಥಾಯಂ ಉಪಮಾ – ಯಥಾ ಹಿ ದೇಸಭಾಸಾಕುಸಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಕೋ ಆಚರಿಯೋ ಯೇ ದಮಿಳಭಾಸಾಯ ವುತ್ತೇ ಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದಮಿಳಭಾಸಾಯ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಯೇ ಅನ್ಧಕಭಾಸಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾಯ, ತೇಸಂ ತಾಯ ತಾಯ ಭಾಸಾಯ. ಏವಂ ತೇ ಮಾಣವಕಾ ಛೇಕಂ ಬ್ಯತ್ತಂ ಆಚರಿಯಮಾಗಮ್ಮ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಆಚರಿಯೋ ವಿಯ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ತಯೋ ವೇದಾ ವಿಯ ಕಥೇತಬ್ಬಭಾವೇ ಠಿತಾನಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ, ದೇಸಭಾಸಾಕೋಸಲ್ಲಮಿವ ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥಕೋಸಲ್ಲಂ, ನಾನಾದೇಸಭಾಸಾ ಮಾಣವಕಾ ವಿಯ ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಸಮತ್ಥಾ ವೇನೇಯ್ಯಾ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ದಮಿಳಭಾಸಾದಿಆಚಿಕ್ಖನಂ ವಿಯ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥವಸೇನ ದೇಸನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆಹ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ದುವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಕ್ಖಾಸಿ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವದತಂ ವರೋ;

ಸಮ್ಮುತಿಂ ಪರಮತ್ಥಞ್ಚ, ತತಿಯಂ ನೂಪಲಬ್ಭತಿ.

‘‘ಸಙ್ಕೇತವಚನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಕಾರಣಾ;

ಪರಮತ್ಥವಚನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಭೂತಕಾರಣಾ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ವೋಹಾರಕುಸಲಸ್ಸ, ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ;

ಸಮ್ಮುತಿಂ ವೋಹರನ್ತಸ್ಸ, ಮುಸಾವಾದೋ ನ ಜಾಯತೀ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ – ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪದೀಪನತ್ಥಂ, ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದೀಪನತ್ಥಂ, ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರದೀಪನತ್ಥಂ,, ಆನನ್ತರಿಯದೀಪನತ್ಥಂ, ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರದೀಪನತ್ಥಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದೀಪನತ್ಥಂ, ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿದೀಪನತ್ಥಂ, ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ, ಚಾತಿ. ‘‘ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಿ ಹಿರಿಯನ್ತಿ ಓತ್ತಪ್ಪನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಜನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ – ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಿ ಹಿರಿಯನ್ತಿ ಓತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಇತ್ಥೀ ಹಿರಿಯತಿ ಓತ್ತಪ್ಪತಿ, ಪುರಿಸೋ, ಖತ್ತಿಯೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ದೇವೋ, ಮಾರೋ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಜಾನಾತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪದೀಪನತ್ಥಂ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

‘‘ಖನ್ಧಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದೀಪನತ್ಥಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

‘‘ವೇಳುವನಾದಯೋ ಮಹಾವಿಹಾರಾ ಖನ್ಧೇಹಿ ಕಾರಾಪಿತಾ, ಧಾತೂಹಿ ಆಯತನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಥಾ ‘‘ಖನ್ಧಾ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ, ಪಿತರಂ, ಅರಹನ್ತಂ, ರುಹಿರುಪ್ಪಾದಕಮ್ಮಂ, ಸಙ್ಘಭೇದಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಖನ್ಧಾ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಖನ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರದೀಪನತ್ಥಂ ಆನನ್ತರಿಯದೀಪನತ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರದೀಪನತ್ಥಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದೀಪನತ್ಥಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

‘‘ಖನ್ಧಾ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಜನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಖನ್ಧಾ ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಜಾನಾತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿದೀಪನತ್ಥಂ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಞ್ಚ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ನ ಪಜಹನ್ತಿ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಯ ಲೋಕನಿರುತ್ತಿಯಾ ಲೋಕಾಭಿಲಾಪೇ ಠಿತಾಯೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಪ್ಪಹಾನತ್ಥಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಸೋ ಇಧಾಪಿ ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ದೇಸೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಏಕಸತ್ತಸ್ಸ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಂ. ಯದಿಪಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಯತ್ಥ ಪನ ಸತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾವನಂ ಸಂಸರಣಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೋತಿ ಅಟ್ಠಿಭಾಗೋ. ‘‘ಅಟ್ಠಿಖಲೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜೋತಿ ಅಟ್ಠಿಸಮೂಹೋ. ಅಟ್ಠಿರಾಸೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮೂಹೋ ಕಙ್ಕಲೋ ನಾಮ, ತತೋ ಉಪರಿ ಯಾವ ತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಞ್ಜೋ, ತತೋ ಉಪರಿ ರಾಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸಮೂಹಸ್ಸೇವ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ವೇಪುಲ್ಲಸ್ಸೇವ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಆಹಟತ್ತಾ.

ಸಚೇ ಸಂಹಾರಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಪ್ಪಕಿರಣವಸೇನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇತಾ ಕೋಚಿ ಯದಿ ಸಿಯಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ವದತಿ. ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ನ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ತಥಾ ಕೇನಚಿ ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ತಂ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಂ ಅನ್ತರಧಾನಾಭಾವೇನ ಪೂತಿಭೂತಂ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಞ್ಚ ಅಹುತ್ವಾ ಸಚೇ ನ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನೇವ ವದತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಏಕಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾವನ್ತಸ್ಸ ಸಂಸರನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇಹಿ ಯತ್ತಕೋಯಂ ವೇಪುಲ್ಲಪಬ್ಬತೋ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ತಂ ಸಚೇ ಅವಿನಸ್ಸನ್ತಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ. ಅಯಞ್ಚ ನಯೋ ನಿಬ್ಬುತಪ್ಪದೀಪೇ ವಿಯ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವೇ ಕಳೇವರನಿಕ್ಖೇಪರಹಿತೇ ಓಪಪಾತಿಕತ್ತಭಾವೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅನಟ್ಠಿಕೇ ಚ ಖುದ್ದಕತ್ತಭಾವೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಇಮಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ಆಹಟತ್ತಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಯದಿ ಸಿಯಾ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೋ, ತೇನಾಪಿ ಸಹೇವ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಪರಿಮಾಣೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ನಯಿದಮೇವಂ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸೇವ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ವುತ್ತತಾ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಮಹೇಸಿನಾತಿ ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಏಸತಿ ಗವೇಸತೀತಿ ಮಹೇಸೀ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ‘‘ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಮಹೇಸಿನಾ’’ತಿ ಚ ಭಗವಾ ‘‘ದಸಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ವೇಪುಲ್ಲೋತಿ ರಾಜಗಹಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಪಬ್ಬತೇಸು ವಿಪುಲಭಾವತೋ ವೇಪುಲ್ಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ. ತತೋ ಏವ ಮಹಾ, ಠಿತದಿಸಾಭಾಗವಸೇನ ಉತ್ತರೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಸ. ಗಿರಿಬ್ಬಜೇತಿ ಗಿರಿಬ್ಬಜಪುರನಾಮಕಸ್ಸ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಭಗವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇನಾಪಿ ಕಾಲೇನ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನಭವಮೂಲಸ್ಸ ಅಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಯಮೀದಿಸೀ ಕಟಸಿವಡ್ಢನಾ’’ತಿ ವಟ್ಟೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇಸಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಅನನುಬೋಧಾ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಏವಂ ಕಟಸಿವಡ್ಢನಾ, ತಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ದಿಟ್ಠವತೋ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯತೋ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಯತೋತಿ ಯದಾ. ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅರಣೀಯತೋ ಅರಿಯಾನಿ, ಅವಿತಥಭಾವೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಚಾತಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಅರಿಯಭಾವಕರಾನಿ ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಅರಿಯೇಹಿ ವಾ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಅಥ ವಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಸದೇವಕೇನ ಹಿ ಲೋಕೇನ ಸರಣನ್ತಿ ಅರಣೀಯತೋ ಅರಿಯೋ ಭಗವಾ, ತೇನ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ಞಾಯೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ದುಕ್ಖನ್ತಿಆದಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಸರೂಪದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ಅನೇಕೂಪದ್ದವಾಧಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಕುಚ್ಛಿತಭಾವತೋ ಬಾಲಜನಪರಿಕಪ್ಪಿತಧುವಸುಭಸುಖತ್ತವಿರಹೇನ ತುಚ್ಛಭಾವತೋ ಚ ದುಕ್ಖಂ. ದುಕ್ಖಂ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದೋ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ. ದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ ಏತೇನ ಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ, ಏತ್ಥ ವಾತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಆರಕತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅರಣೀಯತೋ ಚ ಅರಿಯೋ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ. ಮಾರೇನ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಿಕೇಹಿ ಮಗ್ಗೀಯತಿ, ಸಯಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗತೀತಿ ಮಗ್ಗೋ. ತತೋ ಏವ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪಸಮಂ ನಿರೋಧಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮೀ. ಯತೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮಂ, ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸೋ ಏವಂ ಚತುಸಚ್ಚದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತವಾರಪರಮಂಯೇವ ಭವಾದೀಸು ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ. ಏಕಬೀಜೀ, ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ತಿಕ್ಖಮಜ್ಝಿಮಮುದುಭಾವೇನ ತಯೋ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ. ತೇಸು ಸಬ್ಬಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನಿದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮಂ, ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾನಾ’’ತಿ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ ಪರಿಯೋಸಾನಕರೋ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ನಿರವಸೇಸಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖೇಪನಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲೇನೇವ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ.

ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.