೮. ಸಙ್ಘಭೇದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಏಕಧಮ್ಮೋತಿ ಕತರೋಯಂ ಸುತ್ತನಿಕ್ಖೇಪೋ? ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ – ದೇವದತ್ತೋ ಹಿ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ದುಗ್ಗಹಣಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿತರಂ ರಾಜಾನಂ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಂ ತೇನ ಮಾರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಅಭಿಮಾರೇ ಪಯೋಜೇತ್ವಾಪಿ ಸಿಲಾಪವಿಜ್ಝನೇನ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾಪಿ ನ ತಾವತಾ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ, ನಾಳಾಗಿರಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪನ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಥ ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮ ಪಾಪಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಕಾಸಿ, ಮಹಾಘೋಸೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಅತ್ತನಾ ದೀಯಮಾನಾನಿ ಪಞ್ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಸತಾನಿ ಪಚ್ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ನಾಗಮಾಸಿ. ನಾಗರಾಪಿ ಕುಲಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ಕಟಚ್ಛುಭತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ನಾದಂಸು. ಸೋ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಕೋಹಞ್ಞೇನ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ‘‘ಅಲಂ, ದೇವದತ್ತ, ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೦೯; ಚೂಳವ. ೩೪೩) ಭಗವತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಬಾಲಂ ಲೂಖಪ್ಪಸನ್ನಂ ಜನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕೇ ಸಲಾಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾವ ತೇ ಆದಾಯ ಗಯಾಸೀಸಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಸತ್ಥು ಆಣಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ತೇ ಅರಿಯಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಆನಯಿಂಸು. ಯೇ ಪನಸ್ಸ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ರೋಚೇತ್ವಾ ತಥೇವ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಠಿತಾ ಸಙ್ಘೇ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇ ಭಿನ್ನೇ ಚ ಸಮನುಞ್ಞಾ ಅಹೇಸುಂ, ತೇಸಂ ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಹೋಸಿ.

ದೇವದತ್ತೋಪಿ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ರೋಗಾಭಿಭೂತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ ಮರಣಕಾಲೇ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಚಕಸಿವಿಕಾಯ ನೀಯಮಾನೋ ಜೇತವನಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರೇ ಠಪಿತೋ ಪಥವಿಯಾ ವಿವರೇ ದಿನ್ನೇ ಪತಿತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಯೋಜನಸತಿಕೋ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಹೋಸಿ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯೋ ತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪರಿಮಾಣೇಹಿ ಅಯಸೂಲೇಹಿ ವಿನಿವಿದ್ಧೋ. ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕಾನಿ ಚ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಕುಲಸತಾನಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠಿತಾನಿ ಸಹ ಬನ್ಧವೇಹಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೇನ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದನ್ತೇನ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಭೇದೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ತಪ್ಪಕ್ಖಿಕಾನಞ್ಚ ತಥಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಙ್ಘಭೇದೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸೇಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಧಮ್ಮೋತಿ ಏಕೋ ಅಕುಸಲೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಧಮ್ಮೋ. ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ಥ ಭೇದಸಂವತ್ತನಿಕೇಸು ಭಣ್ಡನಾದೀಸು ಸಙ್ಘೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸುಪಿ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀಸು ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥೂಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದೀಪನವಸೇನ ವೋಹರನ್ತೇಸುಪಿ ತತ್ಥ ರುಚಿಜನನತ್ಥಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇನ್ತೇಸುಪಿ ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಸಲಾಕಾಯ ಗಾಹಿತಾಯಪಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಲಾಕಾಯ ಪನ ಗಾಹಿತಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಾ ವಾ ಯದಾ ಆವೇಣಿಕಂ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತದಾ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಕತೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ? ಕಮ್ಮಂ, ಉದ್ದೇಸೋ, ವೋಹಾರೋ, ಅನುಸ್ಸಾವನಾ, ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೋತಿ ಇಮೇಸು ಹಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭೇದಕಾರಣೇಸು ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸೋ ವಾ ಪಮಾಣಂ, ವೋಹಾರಾನುಸ್ಸಾವನಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಾ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ.

ಬಹುಜನಾಹಿತಾಯಾತಿಆದೀಸು ೦.ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಝಾನಮಗ್ಗಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ಅಹಿತಾಯ, ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ಅಸುಖಾಯ, ಅಪಾಯೂಪಪತ್ತಿಹೇತುಭಾವೇನ ಅನತ್ಥಾಯ. ಅಕುಸಲಧಮ್ಮವಸೇನ ವಾ ಅಹಿತಾಯ, ಹಿತಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವಾ ಸುಗತಿಯಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಸು ಉಕ್ಕಟ್ಠಪುಗ್ಗಲನಿದ್ದೇಸೋ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಬಹುಜನಾಹಿತಾಯಾತಿ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಮಹತೋ ಸತ್ತಕಾಯಸ್ಸ ಅಹಿತತ್ಥಾಯ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಅನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸುಖಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಅಸುಖತ್ಥಾಯ, ದುವಿಧದುಕ್ಖತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನತ್ಥಾಯಾತಿ ಪರಮತ್ಥಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಯ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಪರಮತ್ಥೋ, ತತೋ ಉತ್ತರಿಂ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ. ಅಹಿತಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಯ. ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಮಗ್ಗತೋ ಹಿ ಉತ್ತರಿಂ ಹಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ದುಕ್ಖಾಯಾತಿ ಅರಿಯಸುಖವಿರಾಧನೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತಾಯ. ಯೇ ಹಿ ಅರಿಯಸುಖತೋ ವಿರದ್ಧಾ ತಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಅಭಬ್ಬಾ, ತೇ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಿ, ಅರಿಯಸುಖತೋ ಚ ಉತ್ತರಿಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ ಚೇವ ಆಯತಿಞ್ಚ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೫; ಅ. ನಿ. ೫.೨೭).

ಇದಾನಿ ‘‘ಸಙ್ಘಭೇದೋ’’ತಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಹಿತಾದೀನಂ ಏಕನ್ತಹೇತುಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಘೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿನ್ನೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಿನ್ನೇತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ ಯಥಾ ‘‘ಅಧನಾನಂ ಧನೇ ಅನನುಪ್ಪದೀಯಮಾನೇ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೯೧), ಭೇದಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಣ್ಡನಾನೀತಿ ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ತಪ್ಪಕ್ಖಿಕಾನಞ್ಚ ‘‘ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ನೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವದನಾನಿ. ಭಣ್ಡನಞ್ಹಿ ಕಲಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ. ಪರಿಭಾಸಾತಿ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ವೋ ಅನತ್ಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭಯುಪ್ಪಾದನವಸೇನ ತಜ್ಜನಾ. ಪರಿಕ್ಖೇಪಾತಿ ಜಾತಿಆದಿವಸೇನ ಪರಿತೋ ಖೇಪಾ, ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಖುಂಸನವಮ್ಭನಾ. ಪರಿಚ್ಚಜನಾತಿ ಉಕ್ಖೇಪನಿಯಕಮ್ಮಕರಣಾದಿವಸೇನ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಭೇದೇ, ತನ್ನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ ಭಣ್ಡನಾದಿಕೇ. ಅಪ್ಪಸನ್ನಾತಿ ರತನತ್ತಯಗುಣಾನಂ ಅನಭಿಞ್ಞಾ. ನ ಪಸೀದನ್ತೀತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಚಾರಿನೋ ಸಮಚಾರಿನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯ್ವಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಸಾದನಾಕಾರೋ, ತಥಾ ನ ಪಸೀದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಸೋತಬ್ಬಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ತಥಾ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಸತ್ಥರಿ ಚ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಅವಿರುಳ್ಹಸದ್ಧಾನಂ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ.

ಗಾಥಾಯಂ ಆಪಾಯಿಕೋತಿಆದೀಸು ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಾರಹತಾಯ ಆಪಾಯಿಕೋ. ತತ್ಥಪಿ ಅವೀಚಿಸಙ್ಖಾತೇ ಮಹಾನಿರಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ನೇರಯಿಕೋ. ಏಕಂ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ. ಸಙ್ಘಭೇದಸಙ್ಖಾತೇ ವಗ್ಗೇ ರತೋತಿ ವಗ್ಗರತೋ. ಅಧಮ್ಮಿಯತಾಯ ಅಧಮ್ಮೋ. ಭೇದಕರವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸಙ್ಖಾತೇ ಏವ ಚ ಅಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋತಿ ಅಧಮ್ಮಟ್ಠೋ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ಪಧಂಸತೀತಿ ಯೋಗಕ್ಖೇಮತೋ ಹಿತತೋ ಪಧಂಸತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಚತೂಹಿ ವಾ ಯೋಗೇಹಿ ಅನುಪದ್ದುತತ್ತಾ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ತತೋ ಪನಸ್ಸ ಧಂಸನೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞತೋ ಸಂಹತಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಘಂ, ತತೋ ಏವ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿವಿಧಾನಯೋಗೇನ ಸಮಗ್ಗಂ ಸಹಿತಂ. ಭೇತ್ವಾನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಸಙ್ಘಭೇದೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ. ಸೋ ಪನೇತ್ಥ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋವ. ನಿರಯಮ್ಹೀತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಮ್ಹಿ.

ಅಟ್ಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.