೩೦. ಚನ್ದಾಭತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಚನ್ದಂ ವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚನ್ದಾಭತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬೀ ಕಥಾ – ಅತೀತೇ ಏಕೋ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸೀ ವಾಣಿಜೋ ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದನಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹೂನಿ ವತ್ಥಾಭರಣಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿವಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟವಿಯಂ ಗೋಪಾಲದಾರಕೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಪಬ್ಬತಪಾದಕಮ್ಮಿಕೋ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಭರಿಯಾಯ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತಾನಂ ವಾ ಕಿಂನಾಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಪನಸ್ಸ ಠಾನೇ ಗೇಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ದಿನ್ನಸಞ್ಞಾಯ ಸುಖಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಾ ಓರುಯ್ಹ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕನಾಮೇ’’ತಿ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಸಾ ‘‘ಏಕೋ ನೋ ಞಾತಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸಹಾಯೋ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅರಞ್ಞಂ ಗತೋ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅಸುಕೋ ನಾಮ, ಮಮ ಧೀತಾ ಅಸುಕಾ ನಾಮ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಾಮಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೋವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ನೇಸಂ ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ದದೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಹಾಯಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಅಟವಿತೋ ಆಗತಕಾಲೇ ಇದಂ ವತ್ಥಾಭರಣಂ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಉಳಾರಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ಸಾಮಿ, ಇಮಿನಾ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕರಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಾಯಂ ಸಯನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಚರನ್ತೇನ ತೇ ಕಿಂ ಬಹುಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ರತ್ತಸಾಖಾ ಪನ ಮೇ ಬಹೂ ರುಕ್ಖಾ ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ‘‘ಬಹೂ ರುಕ್ಖಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಬಹೂ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸೇಹೀತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರತ್ತಚನ್ದನರುಕ್ಖೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಮಮ ಗೇಹಂ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಚ ಮೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ರತ್ತಸಾಖರುಕ್ಖೇ ಏವ ಆಹರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ರತ್ತಚನ್ದನಮೇವ ಆಹರತಿ, ಸೋಪಿಸ್ಸ ಬಹುಧನಂ ದೇತಿ.

ತತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಕಞ್ಚನಥೂಪೇ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಬಹುಂ ಚನ್ದನಂ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಸಹಾಯಕೋ ವಾಣಿಜೋ ಬಹುಂ ಚನ್ದನಂ ಪಿಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಾತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಯಾವ ಭತ್ತಂ ಪಚತಿ, ತಾವ ಚೇತಿಯಕರಣಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದನಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀ ಸಹಾಯಕೋ ಚೇತಿಯಕುಚ್ಛಿಯಂ ಚನ್ದನೇನ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಅಕಾಸಿ. ಏತ್ತಕಮೇವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ.

ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ತತ್ಥ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲತೋ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸದಿಸಾ ಪಭಾ ಉಟ್ಠಹಿ, ತೇನಸ್ಸ ಚನ್ದಾಭೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ಚೇತಿಯೇ ಕಿರಸ್ಸ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಕರಣನಿಸ್ಸನ್ದೋ ಏಸ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲೋಕಂ ಖಾದಿತು’’ನ್ತಿ. ತಂ ಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಇಮಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸತಿ, ಸೋ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಚರಿಂಸು. ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ದದಮಾನಾ ಏವ ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಹತ್ಥೇನ ಫುಸಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ. ತೇ ಏವಂ ಅನುವಿಚರನ್ತಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ನಗರಸ್ಸ ಚ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸಾವತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಕೋಟಿಮತ್ತಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಗನ್ಧಮಾಲವತ್ಥಭೇಸಜ್ಜಾದಿಹತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯಾತಿ. ಏಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚನ್ದಾಭಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆನುಭಾವಸದಿಸೋ ಆನುಭಾವೋ ನತ್ಥಿ. ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಸರೀರಂ ಫುಸನ್ತಾ ಇದಂ ನಾಮ ಲಭನ್ತಿ, ಏಥ ಪಸ್ಸಥ ನನ್ತಿ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚನ್ದಾಭಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೋ ಆನುಭಾವೋ ನಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾಯೇವ ಮಹಾನುಭಾವೋತಿ. ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದಾಭಸ್ಸ ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಸತ್ಥು ಆನುಭಾವಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇಯೇವ ಚನ್ದಾಭಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಅಙ್ಗಾರಪಚ್ಛಿಯಂ ಕಾಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಮನ್ತಂ ನಯಿಂಸು, ಆಭಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಪುನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು, ಆಭಾ ತಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯಮಾನಂ ಆಭಂ ದಿಸ್ವಾ ಚನ್ದಾಭೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಆಭಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಮನ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಆಭಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಮನ್ತಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ಆಮ, ಜಾನಾಮೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ಮೇ ದೇಥಾತಿ. ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ದಾತುನ್ತಿ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಹ – ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಮನ್ತೇ ಗಹಿತೇ ಅಹಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ಥೇವ ಹೋಥ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಮನ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಇದಂ ಮನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಗಹಿತೋ ತೇ ಮನ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ನ ತಾವ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತಕಾಲೇ ‘‘ಯಾಥ ತುಮ್ಹೇ, ಇದಾನಾಹಂ ಅನಾಗಮನಧಮ್ಮೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭೂತಂ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಖೀಣಾಸವೋ ಇದಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಚನ್ದಾಭೋ, ಭೂತಮೇವೇಸ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೧೩. ‘‘ಚನ್ದಂವ ವಿಮಲಂ ಸುದ್ಧಂ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾವಿಲಂ;

ನನ್ದೀಭವಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಿಮಲನ್ತಿ ಅಬ್ಭಾದಿಮಲರಹಿತಂ. ಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ವಿಪ್ಪಸನ್ನನ್ತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ. ಅನಾವಿಲನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾವಿಲತ್ತರಹಿತಂ. ನನ್ದೀಭವಪರಿಕ್ಖೀಣನ್ತಿ ತೀಸು ಭವೇಸು ಪರಿಕ್ಖೀಣತಣ್ಹಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಚನ್ದಾಭತ್ಥೇರವತ್ಥು ತಿಂಸತಿಮಂ.