೯. ಪಞ್ಚಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ನತ್ಥಿ ರಾಗಸಮೋ ಅಗ್ಗೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಉಪಾಸಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ‘‘ಅಯಂ ಖತ್ತಿಯೋ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಅಯಂ ಅಡ್ಢೋ, ಅಯಂ ದುಗ್ಗತೋ, ಇಮಸ್ಸ ಉಳಾರಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಸ ನೋ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಗಾರವಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ದೇಸೇತಿ. ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ತೇಸಂ ಏಕೋ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ನಿದ್ದಾಯಿ, ಏಕೋ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಭೂಮಿಂ ಲಿಖನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಏಕೋ ಏಕಂ ರುಕ್ಖಂ ಚಾಲೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಏಕೋ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಏಕೋ ಪನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಬೀಜಯಮಾನೋ ತೇಸಂ ಆಕಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮೇಸಂ ಮಹಾಮೇಘಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜನ್ತಾ ವಿಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥ, ಏತೇ ಪನ ತುಮ್ಹೇಸುಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ತ್ವಂ ಏತೇ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಏತೇಸು ಹಿ ಯೋ ಏಸ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಏಸ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಸಪ್ಪಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಭೋಗೇಸು ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿ, ಇದಾನಿಪಿಸ್ಸ ನಿದ್ದಾಯ ತಿತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ನಾಸ್ಸ ಕಣ್ಣಂ ಮಮ ಸದ್ದೋ ಪವಿಸತೀತಿ. ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕಥೇಥ, ಉದಾಹು ಅನ್ತರನ್ತರಾತಿ. ಆನನ್ದ, ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಲೇನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ, ಕಾಲೇನ ದೇವತ್ತಂ, ಕಾಲೇನ ನಾಗತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನೇಸ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಾಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ನಿದ್ದಾಯ ಅತಿತ್ತೋಯೇವ. ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಭೂಮಿಂ ಲಿಖನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಖಣಿ, ಇದಾನಿಪಿ ಭೂಮಿಂ ಖಣನ್ತೋವ ಮಮ ಸದ್ದಂ ನ ಸುಣಾತಿ. ಏಸ ರುಕ್ಖಂ ಚಾಲೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋಪಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಕ್ಕಟಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಇದಾನಿಪಿ ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ರುಕ್ಖಂ ಚಾಲೇತಿಯೇವ, ನಾಸ್ಸ ಕಣ್ಣಂ ಮಮ ಸದ್ದೋ ಪವಿಸತಿ. ಏಸ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಪಾಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಆಕಾಸಮೇವ ಉಲ್ಲೋಕೇತಿ, ನಾಸ್ಸ ಕಣ್ಣಂ ಮಮ ಸದ್ದೋ ಪವಿಸತಿ. ಏಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋ ಪನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಮನ್ತಜ್ಝಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಇದಾನಿಪಿ ಮನ್ತಂ ಸಂಸನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಾತೀತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಛವಿಆದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಇಮೇ ತುಮ್ಹೇಸುಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇಸು ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಸುಣನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆನನ್ದ, ಮಮ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸ್ಸವನೀಯೋತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದುಸ್ಸವನೀಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆನನ್ದ, ಬುದ್ಧೋತಿ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ಸಙ್ಘೋತಿ ವಾ ಪದಂ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ಅನೇಕೇಸುಪಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂಯೇವ ಸುಣನ್ತಾ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸುರಾಪಾನಕೇಳಿಮಣ್ಡಲಾದೀಸು ಗಾಯನ್ತಾ ನಚ್ಚನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪನೇತೇ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ?

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ರಾಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೋಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮೋಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಣ್ಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ರಾಗಗ್ಗಿಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಛಾರಿಕಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸತ್ತೇ ದಹತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸತ್ತಸೂರಿಯಪಾತುಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕಪ್ಪವಿನಾಸಕೋ ಅಗ್ಗಿಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾವ ಲೋಕಂ ದಹತಿ, ಸೋ ಪನ ಅಗ್ಗಿ ಕದಾಚಿಯೇವ ದಹತಿ. ರಾಗಗ್ಗಿನೋ ಅದಹನಕಾಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗಸಮೋ ವಾ ಅಗ್ಗಿ ದೋಸಸಮೋ ವಾ ಗಹೋ ಮೋಹಸಮಂ ವಾ ಜಾಲಂ ತಣ್ಹಾಸಮಾ ವಾ ನದೀ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫೧. ‘‘ನತ್ಥಿ ರಾಗಸಮೋ ಅಗ್ಗಿ, ನತ್ಥಿ ದೋಸಸಮೋ ಗಹೋ;

ನತ್ಥಿ ಮೋಹಸಮಂ ಜಾಲಂ, ನತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾಸಮಾ ನದೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರಾಗಸಮೋತಿ ಧೂಮಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಯೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಝಾಪನವಸೇನ ರಾಗೇನ ಸಮೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ದೋಸಸಮೋತಿ ಯಕ್ಖಗಹಅಜಗರಗಹಕುಮ್ಭಿಲಗಹಾದಯೋ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ದೋಸಗಹೋ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕನ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದೋಸೇನ ಸಮೋ ಗಹೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಮೋಹಸಮನ್ತಿ ಓನನ್ಧನಪರಿಯೋನನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಪನ ಮೋಹಸಮಂ ಜಾಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಣ್ಹಾಸಮಾತಿ ಗಙ್ಗಾದೀನಂ ನದೀನಂ ಪುಣ್ಣಕಾಲೋಪಿ ಊನಕಾಲೋಪಿ ಸುಕ್ಖಕಾಲೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ಪನ ಪುಣ್ಣಕಾಲೋ ವಾ ಸುಕ್ಖಕಾಲೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಊನಾವ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ದುಪ್ಪೂರಣಟ್ಠೇನ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮಾ ನದೀ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಉಪಾಸಕವತ್ಥು ನವಮಂ.