೬. ಪಸೇನದಿಕೋಸಲವತ್ಥು

ಆರೋಗ್ಯಪರಮಾ ಲಾಭಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ರಾಜಾ ತಣ್ಡುಲದೋಣಸ್ಸ ಓದನಂ ತದುಪಿಯೇನ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಭುಞ್ಜತಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಭತ್ತಸಮ್ಮದಂ ಅವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತತಿ, ನಿದ್ದಾಯ ಅಭಿಭೂಯಮಾನೋಪಿ ಉಜುಕಂ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾವ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಭುತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮೇ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿಬಹುಭೋಜನಂ ಏವಂ ದುಕ್ಖಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಮಿದ್ಧೀ ಯದಾ ಹೋತಿ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಚ,

ನಿದ್ದಾಯಿತಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಸಾಯೀ;

ಮಹಾವರಾಹೋವ ನಿವಾಪಪುಟ್ಠೋ,

ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೨೫); –

ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಓವದಿತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ನಾಮ ಮತ್ತಾಯ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಮತ್ತಭೋಜಿನೋ ಹಿ ಸುಖಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಉತ್ತರಿ ಓವದನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಮನುಜಸ್ಸ ಸದಾ ಸತೀಮತೋ,

ಮತ್ತಂ ಜಾನತೋ ಲದ್ಧಭೋಜನೇ;

ತನುಕಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ವೇದನಾ,

ಸಣಿಕಂ ಜೀರತಿ ಆಯುಪಾಲಯ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೪);

ರಾಜಾ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಸಮೀಪೇ ಠಿತಂ ಪನ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ, ಸುದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಮಾಣವಂ ‘‘ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ರಞ್ಞೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಓಸಾನಪಿಣ್ಡಕಾಲೇ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ, ರಾಜಾ ಅತ್ಥಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಯಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡೇ ಸಿತ್ಥಗಣನಾಯ ರಞ್ಞೋ ಭತ್ತಪಚನಕಾಲೇ ತತ್ತಕೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಹರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಾಯಮ್ಪಿ ಪಾತೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಓಸಾನಪಿಣ್ಡಕಾಲೇ ತಂ ಗಾಥಂ ಉದಾಹರಿತ್ವಾ ತೇನ ಛಡ್ಡಿತಪಿಣ್ಡೇ ಸಿತ್ಥಗಣನಾಯ ತಣ್ಡುಲೇ ಹಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ತಸ್ಸ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ನಾಳಿಕೋದನಪರಮತಾಯ ಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸುಖಪ್ಪತ್ತೋ ತನುಸರೀರೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಸುಖಂ ಜಾತಂ, ಮಿಗಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನಸಮತ್ಥೋ ಜಾತೋಮ್ಹಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ, ಇದಾನಿ ವಜೀರಕುಮಾರಿಂ ನಾಮ ಧೀತರಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಸೋ ಗಾಮೋ ತಸ್ಸಾಯೇವ ನ್ಹಾನಚುಣ್ಣಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನೋ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಗ್ಗಹೋ ವೂಪಸನ್ತೋ, ಇಮಿನಾಪಿ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಸುಖಮೇವ ಜಾತಂ. ಕುಲಸನ್ತಕಂ ರಾಜಮಣಿರತನಂ ನೋ ಗೇಹೇ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ನಟ್ಠಂ, ತಮ್ಪಿ ಇದಾನಿ ಹತ್ಥಪತ್ತಂ ಆಗತಂ, ಇಮಿನಾಪಿ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಸುಖಮೇವ ಜಾತಂ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಞಾತಿಧೀತಾಪಿ ನೋ ಗೇಹೇ ಕತಾ, ಇಮಿನಾಪಿ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಸುಖಮೇವ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆರೋಗ್ಯಂ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಮೋ ಲಾಭೋ, ಯಥಾಲದ್ಧೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಭಾವಸದಿಸಮ್ಪಿ ಧನಂ, ವಿಸ್ಸಾಸಸದಿಸೋ ಚ ಪರಮಾ ಞಾತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸದಿಸಞ್ಚ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೦೪. ‘‘ಆರೋಗ್ಯಪರಮಾ ಲಾಭಾ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಪರಮಂ ಧನಂ;

ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ಞಾತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಆರೋಗ್ಯಪರಮಾ ಲಾಭಾತಿ ಅರೋಗಭಾವಪರಮಾ ಲಾಭಾ. ರೋಗಿನೋ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಲಾಭಾ ಅಲಾಭಾಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಅರೋಗಸ್ಸ ಸಬ್ಬಲಾಭಾ ಆಗತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆರೋಗ್ಯಪರಮಾ ಲಾಭಾ’’ತಿ. ಸನ್ತುಟ್ಠಿಪರಮಂ ಧನನ್ತಿ ಗಿಹಿನೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ, ತೇನೇವ ತುಸ್ಸನಭಾವೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೀ ನಾಮ ಸೇಸಧನೇಹಿ ಪರಮಂ ಧನಂ. ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ಞಾತೀತಿ ಮಾತಾ ವಾ ಹೋತು ಪಿತಾ ವಾ, ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಞ್ಞಾತಕೋವ. ಯೇನ ಅಞ್ಞಾತಕೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅಸಮ್ಬನ್ಧೋಪಿ ಪರಮೋ ಉತ್ತಮೋ ಞಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ಞಾತೀ’’ತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಸದಿಸಂ ಪನ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತೇನೇವಾಹ – ನಿಬ್ಬಾನಪರಮಂ ಸುಖನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಪಸೇನದಿಕೋಸಲವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.