೧. ಞಾಆತಿಕಲಹವೂಪಸಮನವತ್ಥು

ಸುಸುಖಂ ವತಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರನ್ತೋ ಕಲಹವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಞಾತಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾಕಿಯಕೋಲಿಯಾ ಕಿರ ಕಪಿಲವತ್ಥುನಗರಸ್ಸ ಚ ಕೋಲಿಯನಗರಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ರೋಹಿಣಿಂ ನಾಮ ನದಿಂ ಏಕೇನೇವ ಆವರಣೇನ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಸಸ್ಸಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಥ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಮಾಸೇ ಸಸ್ಸೇಸು ಮಿಲಾಯನ್ತೇಸು ಉಭಯನಗರವಾಸಿಕಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಕಾರಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ತತ್ಥ ಕೋಲಿಯನಗರವಾಸಿನೋ ಆಹಂಸು – ‘‘ಇದಂ ಉದಕಂ ಉಭಯತೋ ಹರಿಯಮಾನಂ ನೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಹೋಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸಸ್ಸಂ ಏಕಉದಕೇನೇವ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಉದಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ಇತರೇಪಿ ಆಹಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇಸು ಕೋಟ್ಠಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಮಯಂ ರತ್ತಸುವಣ್ಣನೀಲಮಣಿಕಾಳಕಹಾಪಣೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಪಸಿಬ್ಬಕಾದಿಹತ್ಥಾ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಘರದ್ವಾರೇ ವಿಚರಿತುಂ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸಂ ಏಕಉದಕೇನೇವ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಉದಕಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ನ ಮಯಂ ದಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಮಯಮ್ಪಿ ನ ದಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಂ ಕಥಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಏಕೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಏಕಸ್ಸ ಪಹಾರಂ ಅದಾಸಿ, ಸೋಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಲಾನಂ ಜಾತಿಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕಲಹಂ ವಡ್ಢಯಿಂಸು.

ಕೋಲಿಯಕಮ್ಮಕಾರಾ ವದನ್ತಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುವಾಸಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಜ್ಜಥ, ಯೇ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದಯೋ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸಿಂಸು, ಏತೇಸಂ ಹತ್ಥಿನೋ ಚೇವ ಅಸ್ಸಾ ಚ ಫಲಕಾವುಧಾನಿ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಾಕಿಯಕಮ್ಮಕಾರಾಪಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇದಾನಿ ಕುಟ್ಠಿನೋ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಜ್ಜಥ, ಯೇ ಅನಾಥಾ ನಿಗ್ಗತಿಕಾ ತಿರಚ್ಛಾನಾ ವಿಯ ಕೋಲರುಕ್ಖೇ ವಸಿಂಸು, ಏತೇಸಂ ಹತ್ಥಿನೋ ಚ ಅಸ್ಸಾ ಚ ಫಲಕಾವುಧಾನಿ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮೇ ನಿಯುತ್ತಾನಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಕಥಯಿಂಸು, ಅಮಚ್ಚಾ ರಾಜಕುಲಾನಂ ಕಥೇಸುಂ. ತತೋ ಸಾಕಿಯಾ ‘‘ಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸಿತಕಾನಂ ಥಾಮಞ್ಚ ಬಲಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯುದ್ಧಸಜ್ಜಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಕೋಲಿಯಾಪಿ ‘‘ಕೋಲರುಕ್ಖವಾಸೀನಂ ಥಾಮಞ್ಚ ಬಲಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯುದ್ಧಸಜ್ಜಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಞಾತಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ಇಮೇ ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ರೋಹಿಣಿನದಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ. ಞಾತಕಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಆವುಧಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವನ್ದಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಕಲಹೋ ನಾಮೇಸ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ದಾನಿ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ತೇ ‘‘ಉಪರಾಜಾ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಸೇನಾಪತಿ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಯಾವ ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಉದಕಕಲಹೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಉದಕಂ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಖತ್ತಿಯಾ ಕಿಂ ಅಗ್ಘನ್ತಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಖತ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಅನಗ್ಘಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತತಂ ಉದಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನಗ್ಘೇ ಖತ್ತಿಯೇ ನಾಸೇತು’’ನ್ತಿ. ತೇ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ತೇ ಸತ್ಥಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾರಾಜಾ ಏವರೂಪಂ ಕರೋಥ, ಮಯಿ ಅಸನ್ತೇ ಅಜ್ಜ ಲೋಹಿತನದೀ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಅಯುತ್ತಂ ವೋ ಕತಂ, ತುಮ್ಹೇ ಪಞ್ಚಹಿ ವೇರೇಹಿ ಸವೇರಾ ವಿಹರಥ, ಅಹಂ ಅವೇರೋ ವಿಹರಾಮಿ. ತುಮ್ಹೇ ಕಿಲೇಸಾತುರಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಥ, ಅಹಂ ಅನಾತುರೋ. ತುಮ್ಹೇ ಕಾಮಗುಣಪರಿಯೇಸನುಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಥ, ಅಹಂ ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕೋ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೯೭. ‘‘ಸುಸುಖಂ ವತ ಜೀವಾಮ, ವೇರಿನೇಸು ಅವೇರಿನೋ,

ವೇರಿನೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವಿಹರಾಮ ಅವೇರಿನೋ.

೧೯೮. ‘‘ಸುಸುಖಂ ವತ ಜೀವಾಮ, ಆತುರೇಸು ಅನಾತುರಾ;

ಆತುರೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವಿಹರಾಮ ಅನಾತುರಾ.

೧೯೯. ‘‘ಸುಸುಖಂ ವತ ಜೀವಾಮ, ಉಸ್ಸುಕೇಸು ಅನುಸ್ಸುಕಾ;

ಉಸ್ಸುಕೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವಿಹರಾಮ ಅನುಸ್ಸುಕಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸುಸುಖನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸುಖಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇ ಗಿಹಿನೋ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದಿವಸೇನ, ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾ ಪನ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಖೇನ ಜೀವಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಮಯಮೇವ ಸುಸುಖಂ ವತ ಜೀವಾಮ, ಯೇ ಮಯಂ ಪಞ್ಚಹಿ ವೇರೀಹಿ ವೇರಿನೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಅವೇರಿನೋ, ಕಿಲೇಸಾತುರೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ಅನಾತುರಾ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಪರಿಯೇಸನೇ ಉಸ್ಸುಕೇಸು ತಾಯ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನುಸ್ಸುಕಾತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಞಾತಿಕಲಹವೂಪಸಮನವತ್ಥು ಪಠಮಂ.