೨. ದೇವೋರೋಹಣವತ್ಥು

ಯೇ ಝಾನಪಸುತಾ ಧೀರಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಬಹೂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾ ಪನ ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ಪರಿಸ್ಸಯಮೋಚನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಪಮಾದೇನ ಗಲಿತಾನಂ ಆಭರಣಾದೀನಂ ರಕ್ಖಣತ್ಥಞ್ಚ ಜಾಲಕರಣ್ಡಕಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳಿ. ಅಥೇಕೋ ರತ್ತಚನ್ದನರುಕ್ಖೋ ಗಙ್ಗಾಯ ಉಪರಿತೀರೇ ಜಾತೋ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಧೋತಮೂಲೋ ಪತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಸಾಣೇಸು ಸಂಭಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಪ್ಪಕಿರಿ. ತತೋ ಏಕಾ ಘಟಪ್ಪಮಾಣಾ ಘಟಿಕಾ ಪಾಸಾಣೇಹಿ ಘಂಸಿಯಮಾನಾ ಉದಕಊಮೀಹಿ ಪೋಥಿಯಮಾನಾ ಮಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಾ ಸೇವಾಲಪರಿಯೋನದ್ಧಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಜಾಲೇ ಲಗ್ಗಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ರುಕ್ಖಘಟಿಕಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರಣತ್ಥಂ ವಾಸಿಕಣ್ಣೇನ ತಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ತಾವದೇವ ಅಲತ್ತಕವಣ್ಣಂ ರತ್ತಚನ್ದನಂ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ನೇವ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ನ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಮಜ್ಝತ್ತಧಾತುಕೋ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ರತ್ತಚನ್ದನಂ ಬಹು, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಿನಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ‘ಮಯಂ ಅರಹನ್ತೋ ಮಯಂ ಅರಹನ್ತೋ’ತಿ ವತ್ತಾರೋ ಬಹೂ, ಅಹಂ ಏಕಂ ಅರಹನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಗೇಹೇ ಭಮಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಕಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇಳುಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಮತ್ತೇ ಆಕಾಸೇ ಓಲಮ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ಅರಹಾ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೂ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ. ಯೋ ತಂ ಗಹೇಸ್ಸತಿ, ತಂ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಸರಣಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪತ್ತಂ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ವೇಳುಪರಮ್ಪರಾಯ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅರಹಾ, ಸೋ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಆಹ.

ಛ ಸತ್ಥಾರೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಛಟ್ಠೇ ದಿವಸೇ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಸೇಟ್ಠಿಂ ಏವಂ ವದೇಥ – ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋಯಂ, ಮಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಆಕಾಸೇನಾಗಮನಂ ಕರಿ, ದೇಹಿ ಕಿರ ಮೇ ತಂ ಪತ್ತ’’’ನ್ತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ತಥಾ ವದಿಂಸು. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋವ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ ಆಹ. ನಾಟಪುತ್ತೋ ಸಯಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಂ ಹತ್ಥಞ್ಚ ಪಾದಞ್ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತುಕಾಮೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಮಂ, ‘ಆಚರಿಯ, ಕಿಂ ಕರೋಥ, ದಾರುಮಯಪತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಅರಹತ್ತಗುಣಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಾ ದಸ್ಸಯಿತ್ಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂ ಹತ್ಥೇಸು ಚ ಪಾದೇಸು ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ, ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಮಯ್ಹಂ ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ನಾನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಮಾ ತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಮಮ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತನಂ ರುಚ್ಚಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾವ ಗಣ್ಹಥಾತಿ. ತತೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪೇಥ ಅಪೇಥಾ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಹತ್ಥಞ್ಚ ಪಾದಞ್ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥ ನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕರೋಥ, ಛವಸ್ಸ ಲಾಮಕಸ್ಸ ದಾರುಮಯಪತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಗುಣೇನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತೇನ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ತಂ ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಸುಂ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ – ‘‘ಇಮೇ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಉಪ್ಪತಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇತಿ. ಏವಂ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಛ ದಿವಸಾನಿ ವಾಯಮಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ಪತ್ತಂ ನ ಲಭಿಂಸುಯೇವ.

ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಚ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಚ ‘‘ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಠತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನಕಾಲೇ ಧುತ್ತಕಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುಬ್ಬೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ ಲೋಕೇ ‘ಮಯಂ ಅರಹನ್ತಮ್ಹಾ’ತಿ ವಿಚರಿಂಸು., ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪನ ಅಜ್ಜ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಪತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ಅರಹಾ ಅತ್ಥಿ, ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೂ’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ, ಏಕೋಪಿ ‘ಅಹಂ ಅರಹಾ’ತಿ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ನತ್ಥಿ. ಅಜ್ಜ ನೋ ಲೋಕೇ ಅರಹನ್ತಾನಂ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ಞಾತೋ’’ತಿ. ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜಂ ಆಹ – ‘‘ಸುತಂ ತೇ, ಆವುಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಇಮೇಸಂ ವಚನಂ, ಇಮೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ವಿಯ ವದನ್ತಿ. ತ್ವಞ್ಚ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಗಚ್ಛ ತಂ ಪತ್ತಂ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ಆವುಸೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ತ್ವಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ, ತ್ವಂ ಏತಂ ಗಣ್ಹಾಹಿ, ತಯಿ ಪನ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಅಹಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ‘‘ಗಣ್ಹಾವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ತಿಗಾವುತಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಂ ಪಾದನ್ತೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ತುಲಪಿಚು ವಿಯ ಆಕಾಸೇ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುಪರಿಯಾಯಿ. ಸೋ ತಿಗಾವುತಪಮಾಣಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಪಿಧಾನಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ನಗರವಾಸಿನೋ ‘‘ಪಾಸಾಣೋ ನೋ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಭೀತಾ ಸುಪ್ಪಾದೀನಿ ಮತ್ಥಕೇ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಲೀಯಿಂಸು. ಸತ್ತಮೇ ವಾರೇ ಥೇರೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜ, ತವ ಪಾಸಾಣಂ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹ, ಮಾ ನೋ ಸಬ್ಬೇ ನಾಸಯೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಪಾಸಾಣಂ ಪಾದನ್ತೇನ ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಥೇರೋ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹಮತ್ಥಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಓತರಥ ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಕಾಸತೋ ಓತಿಣ್ಣಂ ಥೇರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಓತಾರಾಪೇತ್ವಾ ಚತುಮಧುರಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಯೇ ಅರಞ್ಞಗತಾ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತಾ ವಾ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ನಾದ್ದಸಂಸು. ತೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉನ್ನಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಕಸ್ಸೇಸೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಚನ್ದನಪತ್ತೋ ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಸೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಭಾರದ್ವಾಜಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತಯಾ ಏವಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತೇ, ಭಾರದ್ವಾಜ, ಏವಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಥೇರಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ತಂ ಪತ್ತಂ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಭೇದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಞ್ಜನಪಿಸನತ್ಥಾಯ ದಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಚೂಳವ. ೨೫೨) ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ.

ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ತಂ ಪತ್ತಂ ಭೇದಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಸಮಣೋಪಿ ಗೋತಮೋ ತಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೇವ. ಇದಾನಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಓಕಾಸೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ನಗರವೀಥೀಸು ಆರೋಚೇನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು ‘‘ಮಯಂ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ರಕ್ಖನ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ದಾರುಮಯಪತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಯಿಮ್ಹಾ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಪತ್ತಕಮತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಡಿತತಾಯ ಪತ್ತಂ ಭೇದಾಪೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಮಯಂ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

ರಾಜಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕಿಂ ಇದಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಥಾತಿ? ‘‘ತೇಸು ಕರೋನ್ತೇಸು ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ನನು ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ. ನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ತನೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿಂ, ತಂ ಮಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಮೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾಮಿ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಜಿತೇ ಉಯ್ಯಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಹಾಜನೋ ಅಮ್ಬಾದೀನಿ ಖಾದೇಯ್ಯ, ಕಿಮಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದಣ್ಡೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ದಣ್ಡೋ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಯಥಾ ತವ ತಿಯೋಜನಸತಿಕೇ ರಜ್ಜೇ ಆಣಾ ಪವತ್ತತಿ, ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಅಮ್ಬಾದೀನಿ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ದಣ್ಡೋ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಮಮಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇ ಆಣಾ ಪವತ್ತತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತಿಕ್ಕಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಹಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯ’’ನ್ತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಮ್ಹಾ ನಟ್ಠಾ, ಸಮಣೇನ ಕಿರ ಗೋತಮೇನ ಸಾವಕಾನಂಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ನ ಅತ್ತನೋ. ಸಯಮೇವ ಕಿರ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತಯಿಂಸು.

ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕದಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಇತೋ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತ್ಥ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಏವಂ ದೂರಟ್ಠಾನಂ ಅಪದಿಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಮಹಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಟ್ಠಾನಂ, ಅಪಿಚ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪಾತನತ್ಥಾಯಪಿ ದೂರಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಪದಿಸೀ’’ತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಕಿರ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ತಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮ, ಮಹಾಜನೋ ಅಮ್ಹೇ ದಿಸ್ವಾ ‘ಕಿಂ ಇದ’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ವಕ್ಖಾಮ ‘ಮಯಂ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವದಿಮ್ಹಾ. ಸೋ ಪಲಾಯತಿ, ಮಯಮಸ್ಸ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಾಮಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ವಸನ್ತಿ. ವಸಿತಟ್ಠಾನೇ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತರಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ‘‘ಕಿಮಿದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಚಿನ್ತಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಮಹಾಜನೋಪಿ ‘‘ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನುಬನ್ಧಿ.

ಸತ್ಥಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಖದಿರಥಮ್ಭೇಹಿ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲೇಹಿ ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಸೀದಿಂಸು. ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಮಣ್ಡಪೋ ಕಾರಿತೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಣ್ಡಪಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಣ್ಡಪಕಾರಕೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಕೋ, ದೇವರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಣ್ಡಮ್ಬರುಕ್ಖಮೂಲೇ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘‘ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಕಿರ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಾನೇ ಅನ್ತಮಸೋ ತದಹುಜಾತಮ್ಪಿ ಅಮ್ಬಪೋತಕಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಖಿಪಾಪೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ರಞ್ಞೋಪಿ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಕಣ್ಡೋ ನಾಮ ಏಕಂ ಪಿಙ್ಗಲಕಿಪಿಲ್ಲಿಕೇಹಿ ಕತಪತ್ತಪುಟಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಮಹನ್ತಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗನ್ಧರಸಲೋಭೇನ ಸಮ್ಪತನ್ತೇ ವಾಯಸೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಇಮಂ ಅಮ್ಬಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಟ್ಠ ವಾ ಸೋಳಸ ವಾ ಕಹಾಪಣೇ ದದೇಯ್ಯ, ತಂ ಮೇ ಏಕತ್ತಭಾವೇಪಿ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಯಾ ನಾಲಂ. ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ಸತ್ಥು ಇಮಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅವಸ್ಸಂ ತಂ ಮೇ ದೀಘಕಾಲಂ ಹಿತಾವಹಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಸತ್ಥು ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ಚತುಮಹಾರಾಜದತ್ತಿಯಂ ಪತ್ತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಥೇರೋ ಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಥೇರೋ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪಾನಕಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಮ್ಬಪಾನಕಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಕಣ್ಡಂ ಆಹ – ‘‘ಇಮಂ ಅಮ್ಬಟ್ಠಿಂ ಇಧೇವ ಪಂಸುಂ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ರೋಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಹತ್ಥಂ ಧೋವಿ. ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತಮತ್ತೇಯೇವ ನಙ್ಗಲಸೀಸಮತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಪಣ್ಣಾಸಹತ್ಥೋ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಏಕೇಕಾ, ಉದ್ಧಂ ಏಕಾತಿ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸಾಖಾ ಪಣ್ಣಾಸಹತ್ಥಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ತಾವದೇವ ಪುಪ್ಫಫಲಸಞ್ಛನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪರಿಪಕ್ಕಅಮ್ಬಪಿಣ್ಡಿಧರೋ ಅಹೋಸಿ. ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದನ್ತಾ ಏವ ಆಗಮಿಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಏವರೂಪೋ ಕಿರ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ ಉಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ನಂ ಕೋಚಿ ಛಿನ್ದೀ’’ತಿ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಪನ ಕಣ್ಡೇನ ರೋಪಿತತ್ತಾ ಕಣ್ಡಮ್ಬರುಕ್ಖೋತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಧುತ್ತಕಾಪಿ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ‘‘ಹರೇ ದುಟ್ಠತಿತ್ಥಿಯಾ ‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಕಣ್ಡಮ್ಬರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ತದಹುಜಾತಾಪಿ ಅಮ್ಬಪೋತಕಾ ಉಪ್ಪಾಟಾಪಿತಾ, ಕಣ್ಡಮ್ಬೋ ನಾಮ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಅಮ್ಬಟ್ಠೀಹಿ ಪಹರಿಂಸು.

ಸಕ್ಕೋ ವಾತವಲಾಹಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಮಣ್ಡಪಂ ವಾತೇಹಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕಾರಭೂಮಿಯಂ ಖಿಪಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸೂರಿಯಮ್ಪಿ ದೇವಪುತ್ತಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ನಿಕಡ್ಢನ್ತೋ ತಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಪುನ ವಾತವಲಾಹಕಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ವಾತಮಣ್ಡಲಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಯಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೋ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪಗ್ಘರಿತಸೇದಸರೀರೇ ರಜೋವಟ್ಟಿಯಾ ಓಕಿರಿ. ತೇ ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಸದಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ. ವಸ್ಸವಲಾಹಕಮ್ಪಿ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಮಹನ್ತಾನಿ ಬಿನ್ದೂನಿ ಪಾತೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಕಾಯೋ ಕಬರಗಾವಿಸದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ನಿಗಣ್ಠಾ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇನೇವ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಏವಂ ಪಲಾಯನ್ತೇಸು ಪುರಾಣಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಏಕೋ ಕಸ್ಸಕೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ಅಯ್ಯಾನಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣವೇಲಾ, ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೋಣೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಆಭತಂ ಯಾಗುಕುಟಞ್ಚೇವ ಯೋತ್ತಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುರಾಣಂ ತಥಾ ಪಲಾಯನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ‘ಅಯ್ಯಾನಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಕಿಂ ತೇ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ, ಇಮಂ ಕುಟಞ್ಚ ಯೋತ್ತಞ್ಚ ದೇಹೀತಿ. ಸೋ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ಕುಟಞ್ಚ ಯೋತ್ತಞ್ಚ ಆದಾಯ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟಂ ಯೋತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಥೇತ್ವಾ ರಹದೇ ಪತಿತ್ವಾ ಉದಕಪುಬ್ಬುಳೇ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಸಕ್ಕೋ ಆಕಾಸೇ ರತನಚಙ್ಕಮಂ ಮಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಏಕಾ ಕೋಟಿ ಪಾಚೀನಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಅಹೋಸಿ, ಏಕಾ ಪಚ್ಛಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ. ಸತ್ಥಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಛತ್ತಿಂಸಯೋಜನಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯ ‘‘ಇದಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣವೇಲಾ’’ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಮುಖೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಘರಣೀ ನಾಮ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೀ ಏಕಾ ಅನಾಗಾಮಿಉಪಾಸಿಕಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಾದಿಸಾಯ ಧೀತರಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಲಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಘರಣೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭೇ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಉದಕಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಸಕುಣಿಕಾ ವಿಯ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾಚೀನಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಥಾ ಪಚ್ಛಿಮಉತ್ತರದಕ್ಖಿಣಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ, ತಥಾ ಮಜ್ಝೇ’’. ಮಹಾಜನೋ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಾ ಏಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಘರಣೀ ನಾಮೇಸಾ, ಅಯಂ ತಾವ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆನುಭಾವೋ, ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೋ ಪನ ಕೀದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ತಿತ್ಥಿಯಾ ತುಮ್ಹೇ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ತೇ ಘರಣೀ ಏವರೂಪಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವಂ, ನ ಪನಾಯಂ ತವತ್ಥಾಯ ಬದ್ಧೋ ಮಾಲಾಪುಟೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಸಾ ‘‘ನ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಅನುಜಾನಾತಿ, ಅದ್ಧಾ ಮಯಾ ಉತ್ತರಿತರಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಏವಮೇವ ತೇಸಂ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಛತ್ತಿಂಸಯೋಜನಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಅಪರೇಪಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಥಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಠಿತಾವ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಂಸು. ತೇಸು ಕಿರ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ಮಾದಿಸೇ ಅನಾಗಾಮಿಉಪಾಸಕೇ ಪುತ್ತೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸತ್ಥು ಕಿಲಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಮೇಘಗಜ್ಜಿತಸದಿಸೇನ ಸದ್ದೇನ ಬ್ರಹ್ಮಅಪ್ಫೋಟನಂ ನಾಮ ಅಪ್ಫೋಟೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇಸೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಬ್ರಹ್ಮಅಪ್ಫೋಟನಸದ್ದೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘‘ಗಹಪತಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ತಾವ ಏಸೋ ಆನುಭಾವೋ, ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೋ ಕೀದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಮ್ಹೇ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ತೇ ಆನುಭಾವ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಂ ನಾನುಜಾನಿ.

ಅಥೇಕಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಪ್ಪತ್ತಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಾ ಚೀರಸಾಮಣೇರೀ ಕಿರ ನಾಮ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಚೀರೇ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಿನೇರುಞ್ಚ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಞ್ಚ ಹಿಮವನ್ತಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಹಂ ಹಂಸಸಕುಣೀ ವಿಯ ತತೋ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಸಜ್ಜಮಾನಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಹಾಜನೋ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಕಾ ಏಸಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘ಚೀರಸಾಮಣೇರೀ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಾಯ ತಾವ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಅಯಮಾನುಭಾವೋ, ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೋ ಕೀದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ತುಮ್ಹೇ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಇತೋ ಪರಂ ಏವರೂಪಾನಿ ವಚನಾನಿ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಭಗವಾ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ತೇ ಆನುಭಾವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಂ ನಾನುಜಾನಿ. ಅಥೇಕೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಪ್ಪತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಚುನ್ದಸಾಮಣೇರೋ ನಾಮ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭಗವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ ಧಜಭೂತಂ ಮಹಾಜಮ್ಬುರುಕ್ಖಂ ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಮಹಾಜಮ್ಬುಪೇಸಿಯೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಪರಿಸಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಕುಸುಮಾನಿ ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ತೇ ಆನುಭಾವ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ.

ಅಥ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಥೇರೀ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮನ್ತಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಪರಿಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆವಟ್ಟತೋ ಛತ್ತಿಂಸಯೋಜನಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ತೇ ಆನುಭಾವ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ದನ್ತನ್ತರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಾಸಸಾಸಪಬೀಜಂ ವಿಯ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಕಟಸಾರಕಂ ವಿಯ ಸಂವೇಲ್ಲಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲನ್ತರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾಪಥವಿಂ ಕುಲಾಲಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಪಥವೋಜಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ವಾಮಹತ್ಥೇ ಪಥವಿಂ ಕತ್ವಾ ಇಮೇ ಸತ್ತೇ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಿನೇರುಂ ಛತ್ತದಣ್ಡಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸುಪರಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಛತ್ತಹತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಏಕಹತ್ಥೇನಾದಾಯ ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ತೇ ಆನುಭಾವ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸಪಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಂ ನಾನುಜಾನಿ. ಸೋ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸತ್ಥಾ ಮಯಾ ಉತ್ತರಿತರಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ತವತ್ಥಾಯ ಬದ್ಧೋ ಬಾಲಾಪುಟೋ. ಅಹಞ್ಹಿ ಅಸಮಧುರೋ, ಮಮ ಧುರಂ ಅಞ್ಞೋ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ, ಯಂ ಇದಾನಿ ಮಮ ಧುರಂ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಹೇತುಕತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲೇಪಿ ಮಮ ಧುರಂ ಅಞ್ಞೋ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಥೇರೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಗರು ಧುರಂ, ಯತೋ ಗಮ್ಭೀರವತ್ತನೀ;

ತದಾಸ್ಸು ಕಣ್ಹಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸು ತಂ ವಹತೇ ಧುರ’’ನ್ತಿ. –

ಇದಂ ಕಣ್ಹಉಸಭಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧.೨೯) ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಪುನ ತಮೇವ ವತ್ಥುಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಮನುಞ್ಞಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ನಾಮನುಞ್ಞಂ ಕುದಾಚನಂ;

ಮನುಞ್ಞಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ, ಗರುಂ ಭಾರಂ ಉದದ್ಧರಿ;

ಧನಞ್ಚ ನಂ ಅಲಾಭೇಸಿ, ತೇನ ಚತ್ತಮನೋ ಅಹೂ’’ತಿ. –

ಇದಂ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ರತನಚಙ್ಕಮಂ ಅಭಿರುಹಿ, ಪುರತೋ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾ ಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ ತಥಾ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಉತ್ತರತೋ ಚ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಚ. ಉಜುಕಂ ಪನ ಚತುವೀಸತಿಯೋಜನಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಭಗವಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ.

ತಂ ಪಾಳಿತೋ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೧೬) – ಕತಮಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇ ಞಾಣಂ? ಇಧಂ ತಥಾಗತೋ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋತಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಸಾವಕೇಹಿ, ಉಪರಿಮಕಾಯತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪವತ್ತತಿ, ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯತೋ ಉದಕಧಾರಾ ಪವತ್ತತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಮಕಾಯತೋ ಉದಕಧಾರಾ ಪವತ್ತತಿ. ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯತೋ, ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯತೋ; ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯತೋ, ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯತೋ; ದಕ್ಖಿಣಅಕ್ಖಿತೋ, ವಾಮಅಕ್ಖಿತೋ; ವಾಮಅಕ್ಖಿತೋ, ದಕ್ಖಿಣಅಕ್ಖಿತೋ; ದಕ್ಖಿಣಕಣ್ಣಸೋತತೋ, ವಾಮಕಣ್ಣಸೋತತೋ; ವಾಮಕಣ್ಣಸೋತತೋ, ದಕ್ಖಿಣಕಣ್ಣಸೋತತೋ; ದಕ್ಖಿಣನಾಸಿಕಾಸೋತತೋ, ವಾಮನಾಸಿಕಾಸೋತತೋ; ವಾಮನಾಸಿಕಾಸೋತತೋ, ದಕ್ಖಿಣನಾಸಿಕಾಸೋತತೋ; ದಕ್ಖಿಣಅಂಸಕೂಟತೋ, ವಾಮಅಂಸಕೂಟತೋ; ವಾಮಅಂಸಕೂಟತೋ, ದಕ್ಖಿಣಅಂಸಕೂಟತೋ; ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತೋ, ವಾಮಹತ್ಥತೋ; ವಾಮಹತ್ಥತೋ, ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತೋ; ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸತೋ, ವಾಮಪಸ್ಸತೋ; ವಾಮಪಸ್ಸತೋ, ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸತೋ; ದಕ್ಖಿಣಪಾದತೋ, ವಾಮಪಾದತೋ; ವಾಮಪಾದತೋ, ದಕ್ಖಿಣಪಾದತೋ; ಅಙ್ಗುಲಙ್ಗುಲೇಹಿ, ಅಙ್ಗುಲನ್ತರಿಕಾಹಿ; ಅಙ್ಗುಲನ್ತರಿಕಾಹಿ, ಅಙ್ಗುಲಙ್ಗುಲೇಹಿ; ಏಕೇಕಲೋಮಕೂಪತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪವತ್ತತಿ, ಏಕೇಕಲೋಮತೋ ಉದಕಧಾರಾ ಪವತ್ತತಿ. ಏಕೇಕಲೋಮತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪವತ್ತತಿ, ಏಕೇಕಲೋಮಕೂಪತೋ ಉದಕಧಾರಾ ಪವತ್ತತಿ ಛನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ನೀಲಾನಂ ಪೀತಕಾನಂ ಲೋಹಿತಕಾನಂ ಓದಾತಾನಂ ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಾನಂ ಪಭಸ್ಸರಾನಂ. ಭಗವಾ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಬುದ್ಧನಿಮ್ಮಿತೋ ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ವಾ ಕಪ್ಪೇತಿ…ಪೇ… ನಿಮ್ಮಿತೋ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಭಗವಾ ಚಙ್ಕಮತಿ ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ವಾ. ಇದಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇ ಞಾಣನ್ತಿ.

ಇದಂ ಪನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಭಗವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ತೇಜೋಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಉಪರಿಮಕಾಯತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪವತ್ತತಿ, ಆಪೋಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯತೋ ಉದಕಧಾರಾ ಪವತ್ತತಿ. ನ ಪನ ಉದಕಧಾರಾಯ ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪವತ್ತತಿ, ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನತೋ ಉದಕಧಾರಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯತೋ ಉಪರಿಮಕಾಯತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಪನೇತ್ಥ ಉದಕಧಾರಾಯ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ, ತಥಾ ಉದಕಧಾರಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೇನ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಚೇತಂ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಪತತಿ. ‘‘ಛನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ಘಟೇಹಿ ಆಸಿಞ್ಚಮಾನಂ ವಿಲೀನಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಯನ್ತನಾಲಿಕತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುವಣ್ಣರಸಧಾರಾ ವಿಯ ಚ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭತೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಆಹಚ್ಚ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಮೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭಂ ವಙ್ಕಗೋಪಾನಸಿಕಂ ವಿಯ ಬೋಧಿಘರಂ ಅಹೋಸಿ ಏಕಾಲೋಕಂ.

ತಂದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇನ್ತೋ ಚ ಜನಂ ನಿರಸ್ಸಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸವಾರಂ ದೇತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಹಾಜನೋ ಸಾಧುಕಾರಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಪವತ್ತನಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ತಾವಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ವಸೇನ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಏವಂ ಲಹುಕಪರಿವತ್ತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಂ. ಯೋ ಯೋ ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪಾಟಿಹೀರೇ ಪಸನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನೇವ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕಥೇಸಿ, ಪಾಟಿಹೀರಞ್ಚ ಅಕಾಸಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ಪಾಟಿಹೀರೇ ಚ ಕರಿಯಮಾನೇ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಅತ್ತನೋ ಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧಂ ಮಾಪೇಸಿ. ತೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ಸತ್ಥಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಭಗವತೋ ಚಙ್ಕಮನಕಾಲೇ ನಿಮ್ಮಿತೋ ಠಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ನಿಮ್ಮಿತಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನಕಾಲೇ ಭಗವಾ ಠಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಮ್ಮಿತೋ ಚಙ್ಕಮತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ವೀಸತಿಯಾ ಪಾಣಕೋಟೀನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪಾಟಿಹೀರಂ ಕರೋನ್ತೋವ ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಅತೀತಬುದ್ಧಾ ಇದಂ ಪಾಟಿಹೀರಂ ಕತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತು ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ದೇಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯುಗನ್ಧರಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಿನೇರುಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇಸಿ. ಏವಂ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಟ್ಠಾನೇ ತಯೋ ಪದವಾರಾ ಅಹೇಸುಂ, ದ್ವೇ ಪಾದಛಿದ್ದಾನಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮೀತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಾದುಕ್ಖಿಪನಕಾಲೇಯೇವ ಪಬ್ಬತಾ ಪಾದಮೂಲಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ಸತ್ಥಾರಾ ಅಕ್ಕಮನಕಾಲೇ ತೇ ಪಬ್ಬತಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಯ ಮಞ್ಞೇ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಉಪೇಸ್ಸತಿ, ಬಹೂನಞ್ಚ ದೇವತಾನಂ ಉಪಕಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥರಿ ಪನೇತ್ಥ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಉಪಗತೇ ಅಞ್ಞಾ ದೇವತಾ ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಠಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಪನ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾ ದೀಘತೋ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾ, ಪುಥುಲತೋ ಪನ್ನರಸಯೋಜನಾ, ಸತ್ಥರಿ ನಿಸಿನ್ನೇಪಿ ತುಚ್ಛಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಸಿಲಾಸನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಯಮಾನಂ ಖಿಪಿ. ಸಕ್ಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಚೀವರಂ ತಾವ ಪಟಿಚ್ಛಾದಯಮಾನಂ ಖಿಪಿ, ಸಯಂ ಪನ ಪರಿತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ನೀಚಪೀಠಕಂ ಮಹಾಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ವಿಯ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಂ ಅನ್ತೋಚೀವರಭೋಗೇಯೇವ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಾಜನೋಪಿ ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಾದ್ದಸ, ಚನ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಜನೋ –

‘‘ಗತೋ ನು ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ವಾ, ಕೇಲಾಸಂ ವಾ ಯುಗನ್ಧರಂ;

ನ ನೋ ದಕ್ಖೇಮು ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ನರಾಸಭ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದನ್ತೋ ಪರಿದೇವಿ. ಅಪರೇ ‘‘ಸತ್ಥಾ ನಾಮ ಪವಿವೇಕರತೋ, ಸೋ ‘ಏವರೂಪಾಯ ಮೇ ಪರಿಸಾಯ ಏವರೂಪಂ ಪಾಟಿಹೀರಂ ಕತ’ನ್ತಿ ಲಜ್ಜಾಯ ಅಞ್ಞಂ ರಟ್ಠಂ ವಾ ಜನಪದಂ ವಾ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ದಾನಿ ತಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

‘‘ಪವಿವೇಕರತೋ ಧೀರೋ, ನಿಮಂ ಲೋಕಂ ಪುನೇಹಿತಿ;

ನ ನೋ ದಕ್ಖೇಮು ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ನರಾಸಭ’’ನ್ತಿ.

ತೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ಸೋ ಸಯಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ‘‘ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಗುಣಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ‘‘ಅನುರುದ್ಧಂ ಪುಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಥೇರಂ ತಥಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಯಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತು ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ದೇಸೇತುಂ ಗತೋತಿ. ‘‘ಕದಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ತಯೋ ಮಾಸೇ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಪವಾರಣದಿವಸೇ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿಂಸು. ಆಕಾಸಮೇವ ಕಿರ ನೇಸಂ ಛದನಂ ಅಹೋಸಿ. ತಾಯ ಚ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಸರೀರನಿಘಂಸೋ ನಾಮ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿ, ಪಥವೀ ವಿವರಂ ಅದಾಸಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧಮೇವ ಭೂಮಿತಲಂ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪಠಮಮೇವ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಂ ಅವೋಚ – ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ತ್ವಂ ಏತಿಸ್ಸಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಆಹಾರಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ತೇಮಾಸಂ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಸಾಯ ಯಾಪನಂ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಖಾದನೀಯಂ ತಮ್ಬುಲತೇಲಗನ್ಧಮಾಲಾಪಿಲನ್ಧನಾನಿ ಚ ಅದಾಸಿ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆಗತಾಗತೇಹಿ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹೇ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸತ್ಥಾರಮ್ಪಿ ಮಾತು ಅಭಿಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಯಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಂ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಾವತಿಂಸೇ ಯದಾ ಬುದ್ಧೋ, ಸಿಲಾಯಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ;

ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಮೂಲಮ್ಹಿ, ವಿಹಾಸಿ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋ.

‘‘ದಸಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು, ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾನ ದೇವತಾ;

ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ವಸನ್ತಂ ನಾಗಮುದ್ಧನಿ.

‘‘ನ ಕೋಚಿ ದೇವೋ ವಣ್ಣೇನ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಿರೋಚತಿ;

ಸಬ್ಬೇ ದೇವೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ವಿರೋಚತೀ’’ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೩೧೭-೩೧೯);

ಏವಂ ಸಬ್ಬಾ ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಾಯ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಮಾತಾ ತುಸಿತವಿಮಾನತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿ. ಇನ್ದಕೋಪಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇಯೇವ ನಿಸೀದಿ, ಅಙ್ಕುರೋ ವಾಮಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಮಹೇಸಕ್ಖಾಸು ದೇವತಾಸು ಸನ್ನಿಪತನ್ತೀಸು ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇ ಠಾನೇ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿ, ಇನ್ದಕೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಂ ಞಾಪೇತುಕಾಮೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಙ್ಕುರ, ತಯಾ ದೀಘಮನ್ತರೇ ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣಕಾಲೇ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಉದ್ಧನಪನ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ಇದಾನಿ ಮಮ ಸಮಾಗಮಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇ ಠಾನೇ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಓಲೋಕೇತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಅಙ್ಕುರಞ್ಚಾಪಿ ಇನ್ದಕಂ;

ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೋ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ.

‘‘ಮಹಾದಾನಂ ತಯಾ ದಿನ್ನಂ, ಅಙ್ಕುರ ದೀಘಮನ್ತರೇ;

ಅತಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೋಸಿ, ಆಗಚ್ಛ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೩೨೧-೩೨೨);

ಸೋ ಸದ್ಧೋ ಪಥವೀತಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ನಂ ಸಾ ಪರಿಸಾ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ –

‘‘ಚೋದಿತೋ ಭಾವಿತತ್ತೇನ, ಅಙ್ಕುರೋ ಏತಮಬ್ರವಿ;

ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ತೇನ ದಾನೇನ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇನ ಸುಞ್ಞತಂ.

‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಇನ್ದಕೋ ಯಕ್ಖೋ, ದಜ್ಜಾ ದಾನಂ ಪರಿತ್ತಕಂ;

ಅತಿರೋಚತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ, ಚನ್ದೋ ತಾರಾಗಣೇ ಯಥಾ’’ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೩೨೩-೩೨೪);

ತತ್ಥ ದಜ್ಜಾತಿ ದತ್ವಾ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ಇನ್ದಕಂ ಆಹ – ‘‘ಇನ್ದಕ, ತ್ವಂ ಮಮ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಕಸ್ಮಾ ಅನಪಗನ್ತ್ವಾವ ನಿಸೀದಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸುಖೇತ್ತೇ ಅಪ್ಪಕಬೀಜಂ ವಪನಕಸ್ಸಕೋ ವಿಯ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಮ್ಪದಂ ಅಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಪಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ಉಜ್ಜಙ್ಗಲೇ ಯಥಾ ಖೇತ್ತೇ, ಬೀಜಂ ಬಹುಮ್ಪಿ ರೋಪಿತಂ;

ನ ಫಲಂ ವಿಪುಲಂ ಹೋತಿ, ನಪಿ ತೋಸೇತಿ ಕಸ್ಸಕಂ.

‘‘ತಥೇವ ದಾನಂ ಬಹುಕಂ, ದುಸ್ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಂ;

ನ ಫಲಂ ವಿಪುಲಂ ಹೋತಿ, ನಪಿ ತೋಸೇತಿ ದಾಯಕಂ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದಕೇ ಖೇತ್ತೇ, ಬೀಜಂ ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ರೋಪಿತಂ;

ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಪವೇಚ್ಛನ್ತೇ, ಫಲಂ ತೋಸೇತಿ ಕಸ್ಸಕಂ.

‘‘ತಥೇವ ಸೀಲವನ್ತೇಸು, ಗುಣವನ್ತೇಸು ತಾದಿಸು;

ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ಕತಂ ಕಾರಂ, ಪುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೩೨೫-೩೨೮);

ಕಿಂ ಪನೇತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಆಭತಂ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಂ ದಾಪೇಸಿ. ತದಾ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ಅಙ್ಕುರೇನ ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಉದ್ಧನಪನ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನದಾನತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ ಜಾತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಅಙ್ಕುರ, ದಾನಂ ನಾಮ ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ತಂ ಸುಖೇತ್ತೇಸು ವುತ್ತಬೀಜಂ ವಿಯ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ. ತ್ವಂ ಪನ ನ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ, ತೇನ ತೇ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ –

‘‘ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ…ಪೇ….

‘‘ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾನಂ ಸುಗತಪ್ಪಸತ್ಥಂ,

ಯೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ ಇಧ ಜೀವಲೋಕೇ;

ಏತೇಸು ದಿನ್ನಾನಿ ಮಹಪ್ಫಲಾನಿ,

ಬೀಜಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಯಥಾ ಸುಖೇತ್ತೇ’’ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೩೨೯-೩೩೦) –

ವತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ರಾಗದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೀತರಾಗೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ.

‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ದೋಸದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೀತದೋಸೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ.

‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ಮೋಹದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೀತಮೋಹೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ.

‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ಇಚ್ಛಾದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವಿಗತಿಚ್ಛೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಅಙ್ಕುರೋ ಚ ಇನ್ದಕೋ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ದೇವಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಾತರಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಏವಂ ತಯೋ ಮಾಸೇ ನಿರನ್ತರಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ಕಥೇಸಿ. ಕಥೇನ್ತೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ‘‘ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಾ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’’ತಿ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಾಲಮಾಳಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ವತ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ, ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಏತ್ತಕೋ ನಾಮ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತೋ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾಚೇಹೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರೇ ಕಿರ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರಂ ಏವಮಾಹ. ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತೇ ಸತ್ಥರಿ ದೇವಲೋಕೇ ವಿಹರನ್ತೇಯೇವ ಸತ್ತಪಕರಣಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ.

ತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಖುದ್ದಕವಗ್ಗುಲಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಭಾರೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ತೇ ‘‘ಇಮೇ ಖನ್ಧಾ ನಾಮ, ಇಮಾ ಧಾತುಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಗಹಣಮತ್ತೇನೇವ ತತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಲಘರೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಪಸಾದಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸತ್ತಪಕರಣಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇನೇವ ನೀಹಾರೇನ ತಂ ತೇಮಾಸಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಹಾಮಾಯಾಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ಸಾಪಿ ಖೋ ಛತ್ತಿಂಸಯೋಜನಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಪರಿಸಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಹಾಪವಾರಣಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ ಸತ್ಥು, ಓರೋಹಣದಿವಸಂ ಸಞ್ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಹಿ ಮಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧಾವುಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಗ್ಗೋ ಸಿನೇರುಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಂ ಅಭಿರುಹನ್ತಂ ಪರಿಸಾ ಪಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಮಣಿರತನೇನ ಆವುತಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸುತ್ತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪೋವ ಸಿನೇರುಮಜ್ಝೇನ ಅಭಿರುಹಿ. ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ನಂ ‘‘ಏಕಯೋಜನಂ ಅಭಿರುಳ್ಹೋ, ದ್ವಿಯೋಜನಂ ಅಭಿರುಳ್ಹೋ’’ತಿ ಓಲೋಕಯಿಂಸು. ಥೇರೋಪಿ ಸತ್ಥು ಪಾದೇ ಸೀಸೇನ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪರಿಸಾ ತುಮ್ಹೇ ದಿಸ್ವಾವ ಗನ್ತುಕಾಮಾ, ಕದಾ ಓರೋಹಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಪನ ತೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತೋ’’ತಿ. ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಹಂ ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಓತರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛನ್ತು, ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರಂ ತಿಂಸಯೋಜನಾನಿ, ಏತ್ತಕೇ ಮಗ್ಗೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಉಪೋಸಥಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಧುರವಿಹಾರಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ತೇಸಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಕ್ಕೋ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ಮಣಿಮಯಂ ರಜತಮಯನ್ತಿ ತೀಣಿ ಸೋಪಾನಾನಿ ಮಾಪೇಸಿ. ತೇಸಂ ಪಾದಾ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸೀಸಾನಿ ಸಿನೇರುಮುದ್ಧನಿ. ತೇಸು ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ಸೋಪಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ವಾಮಪಸ್ಸೇ ರಜತಮಯಂ ಸೋಪಾನಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ಮಜ್ಝೇ ಮಣಿಮಯಂ ಸೋಪಾನಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಸಿನೇರುಮುದ್ಧನಿ ಠತ್ವಾ ದೇವೋರೋಹಣಸಮಯೇ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಏಕಙ್ಗಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಧೋ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಯಾವ ಅವೀಚಿತೋ ಏಕಙ್ಗಣಂ ಅಹೋಸಿ. ದಿಸಾವಿದಿಸಾ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಅನೇಕಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏಕಙ್ಗಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಸ್ಸಿಂಸು, ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ದೇವೇ ಪಸ್ಸಿಂಸು, ಸಬ್ಬೇ ಸಮ್ಮುಖಾವ ಪಸ್ಸಿಂಸು.

ಭಗವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಬುದ್ಧಸಿರಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಛತ್ತಿಂಸಯೋಜನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಏಕೋಪಿ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸುವಣ್ಣಸೋಪಾನೇನ ದೇವಾ ಓತರಿಂಸು, ರಜತಸೋಪಾನೇನ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಓತರಿಂಸು, ಮಣಿಸೋಪಾನೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಓತರಿ. ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಗನ್ಧಬ್ಬದೇವಪುತ್ತೋ ಬೇಲುವಪಣ್ಡುವೀಣಂ ಆದಾಯ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗನ್ಧಬ್ಬಮಧುರದಿಬ್ಬವೀಣಾಯ ಸದ್ದೇನ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ಓತರಿ, ಮಾತಲಿ, ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ವಾಮಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಮಾಲಾಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಓತರಿ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಛತ್ತಂ ಧಾರೇಸಿ, ಸುಯಾಮೋ ವಾಲಬೀಜನಿಂ ಧಾರೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ತಥಾರೂಪಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಓತರನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ –

‘‘ನ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ, ನ ಸುತೋ ಉದ ಕಸ್ಸಚಿ;

ಏವಂ ವಗ್ಗುವದೋ ಸತ್ಥಾ, ತುಸಿತಾ ಗಣಿಮಾಗತೋ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೯೬೧; ಮಹಾನಿ. ೧೯೦) –

ಆದೀಹಿ ಅತ್ತನೋ ತುಟ್ಠಿಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಹಯನ್ತಿ, ಪತ್ಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವರೂಪೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಬುದ್ಧಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೮೧. ‘‘ಯೇ ಝಾನಪಸುತಾ ಧೀರಾ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೂಪಸಮೇ ರತಾ;

ದೇವಾಪಿ ತೇಸಂ ಪಿಹಯನ್ತಿ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಸತೀಮತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೇ ಝಾನಪಸುತಾತಿ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಂ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನನ್ತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಝಾನೇಸು ಆವಜ್ಜನಸಮಾಪಜ್ಜನಅಧಿಟ್ಠಾನವುಟ್ಠಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇಹಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೂಪಸಮೇ ರತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮನ್ತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮನಿಬ್ಬಾನರತಿಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದೇವಾಪೀತಿ ದೇವಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ತೇಸಂ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಸತೀಮತನ್ತಿ ಏವರೂಪಗುಣಾನಂ ತೇಸಂ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ. ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಇಚ್ಛಮಾನಾ ಪಿಹಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತಿಂಸಮತ್ತಾನಂ ಪಾಣಕೋಟೀನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಅವಿಜಹಿತಮೇವ ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಓತರಣಂ. ತತ್ಥ ಪನ ದಕ್ಖಿಣಪಾದಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಚಲಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾದೀನಂ ವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ತಥಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದೀನಂ ವಿಸಯೇ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನವಿಸಯೇ ಸೇಸಮಹಾಸಾವಕಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಸಯೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಯೇವ. ಸೋ ಪಾಚೀನದಿಸಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕಙ್ಗಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಟ್ಠಸು ದಿಸಾಸು ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಉದ್ಧಂ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೂಮಟ್ಠಾ ಚ ಯಕ್ಖನಾಗಸುಪಣ್ಣಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಾ ನತ್ಥಿ, ಏತ್ಥೇವ ಉಪಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಕಿಲಮತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇಸ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ, ಯೇ ಚ ಸೇಖಾ ಪುಥೂ ಇಧ;

ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ, ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೪; ಚೂಳನಿ. ಅಜಿತಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭) –

ಇಮಂ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ಸುತ್ವಾ ‘ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಸೇಖಾಸೇಖಾನಂ ಆಗಮನಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛತೀ’ತಿ ಪಞ್ಹೇ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ, ಖನ್ಧಾದೀಸು ಪನ ಕತರೇನ ನು ಖೋ ಮುಖೇನ ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮಮ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ ಕಙ್ಖತಿ, ಸೋ ಮಯಾ ನಯೇ ಅದಿನ್ನೇ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ನಯಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭೂತಮಿದಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಮನುಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಮ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ಖನ್ಧವಸೇನ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಸಹ ನಯದಾನೇನ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ನಯಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನನಯೇ ಠತ್ವಾ ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ. ಠಪೇತ್ವಾ ಕಿರ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಞ್ಞೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತೇನೇವ ಕಿರ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಕಲಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಬಿನ್ದೂನಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತಾನಿ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಭೂಮಿಯಂ, ಏತ್ತಕಾನಿ ಪಬ್ಬತೇ’ತಿ ಗಣೇತ್ವಾ ಲೇಖಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ನಂ ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಗಣೇತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪಮಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಗಙ್ಗಾಯ ವಾಲುಕಾ ಖೀಯೇ, ಉದಕಂ ಖೀಯೇ ಮಹಣ್ಣವೇ;

ಮಹಿಯಾ ಮತ್ತಿಕಾ ಖೀಯೇ, ನ ಖೀಯೇ ಮಮ ಬುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ.

ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚೇ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಲೋಕನಾಥ, ಮಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಏಕಂ ವಾ ವಾಲುಕಂ ಏಕಂ ವಾ ಉದಕಬಿನ್ದುಂ ಏಕಂ ವಾ ಪಂಸುಖಣ್ಡಂ ಅಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಾನಂ ಸತೇನ ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನವಾ ಸತಸಹಸ್ಸೇನ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ಗಙ್ಗಾಯ ವಾಲುಕಾದೀಸು ಏಕೇಕಂ ಏಕಮನ್ತೇ ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಖಿಪ್ಪತರಂ ಗಙ್ಗಾದೀಸು ವಾಲುಕಾದಯೋ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ನ ತ್ವೇವ ಮಮ ಪಞ್ಹಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ. ಏವಂ ಮಹಾಪಞ್ಞೋಪಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ವಾ ಕೋಟಿಂ ವಾ ಅದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನನಯೇ ಠತ್ವಾವ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಯಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಜನೋ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿ, ತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏಕಕೋವ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ಇದಾನೇವ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯಂ ಪಞ್ಹಂ ಮಹಾಜನೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅನೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತುಂ –

‘‘ಪರೋಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಸಮಾಗತಾನಂ,

ಕನ್ದೇಯ್ಯುಂ ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪಞ್ಞಾ;

ಏಕೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ಪುರಿಸೋ ಸಪಞ್ಞೋ,

ಯೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿಜಾನಾತಿ ಅತ್ಥ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೯೯) –

ಇಮಂ ಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇಸೀತಿ.

ದೇವೋರೋಹಣವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.