೧೧. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಕಪುತ್ತಕಾಲವತ್ಥು

ಪಥಬ್ಯಾ ಏಕರಜ್ಜೇನಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಾಲಂ ನಾಮ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ, ನ ಗೇಹಂ ಆಗತಕಾಲೇ ದಟ್ಠುಂ, ನ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ, ನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಪಿತರಾ ‘‘ಮಾ ಏವಂ, ತಾತ, ಕರೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಸುಣಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಏವರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಅವೀಚಿಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಲೋಕೇ ಧನದಾನೇನ ಅಭಿಜ್ಜನಕಸತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಧನೇನ ನಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಹಿ, ಕಹಾಪಣಸತಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ದಸ್ಸಥ, ತಾತಾತಿ. ದಸ್ಸಾಮಿ, ಪುತ್ತಾತಿ. ಸೋ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ಪನಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸಯಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಘಮಸ್ಸ ಯಾಗುಆದೀನಿ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಹಾಪಣೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹಟಾಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಪೀಳಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಕಹಾಪಣಭಣ್ಡಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾವ ಆಹಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ.

ಅಥ ನಂ ಪುನದಿವಸೇ ಸೇಟ್ಠಿ, ‘‘ತಾತ, ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋಪಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಠತ್ವಾವ ಏಕಮೇವ ಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಪದಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉಪರಿಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಠತ್ವಾ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇವ. ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸುಣನ್ತೋವ ಕಿರ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಾತಿ ನಾಮ. ಏವಞ್ಚ ಕಿರ ಸುಣನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದಯೋ ದೇತಿ. ಸೋಪಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸುಣಾತಿ, ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ. ಸೋ ‘‘ಉಪರಿಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠತ್ವಾ ಸುಣನ್ತೋವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಕಾರೋ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸಪಿ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಪಿತಾ ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಹಾಪಣೇ ನ ದದೇಯ್ಯ, ಕಹಾಪಣಕಾರಣಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪೋಸಥಿಕಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನಸ್ಸ ಹಿಯ್ಯೋವ ಕಹಾಪಣಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಉಪೋಸಥಿಕಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಾಗುಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸಪಿ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿ, ಖಾದನೀಯಂ ಖಾದಿ, ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ಥು ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಮಯಾ ತೇ ‘ಸಹಸ್ಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಹಿತೋ. ಇದಂ ತೇ ಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಕಹಾಪಣೇ ದಿಯ್ಯಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ಲಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ ಕಹಾಪಣೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಗಣ್ಹ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಕಾರೋ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯಾ ಏಸ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ‘ಕಹಾಪಣಸತಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪೇಸಿತೋ. ಪುನದಿವಸೇ ಕಹಾಪಣೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ದಿಯ್ಯಮಾನೇಪಿ ಕಹಾಪಣೇ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಅಜ್ಜ ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿತೋಪಿ ದೇವಲೋಕಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಮೇವ ವರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೮. ‘‘ಪಥಬ್ಯಾ ಏಕರಜ್ಜೇನ, ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಗಮನೇನ ವಾ;

ಸಬ್ಬಲೋಕಾಧಿಪಚ್ಚೇನ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಥಬ್ಯಾ ಏಕರಜ್ಜೇನಾತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜೇನ. ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಗಮನೇನ ವಾತಿ ಛಬ್ಬೀಸತಿವಿಧಸ್ಸ ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮನೇನ. ಸಬ್ಬಲೋಕಾಧಿಪಚ್ಚೇನಾತಿ ನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏತ್ತಕೇ ಲೋಕೇ ನಾಗಸುಪಣ್ಣವೇಮಾನಿಕಪೇತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಆಧಿಪಚ್ಚೇನ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವರನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾಪಿ ನಿರಯಾದೀಹಿ ಅಮುತ್ತೋವ ಹೋತಿ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪನ ಪಿಹಿತಾಪಾಯದ್ವಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲೋಪಿ ಅಟ್ಠಮೇ ಭವೇ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಮೇವ ವರಂ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಕಪುತ್ತಕಾಲವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ.

ಲೋಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತೇರಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.