೭. ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸಾಮಣೇರವತ್ಥು

ಸನ್ತಂ ತಸ್ಸ ಮನಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧುಪಸಮ್ಪದೋ ‘‘ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ತಸ್ಸ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ತಿಚೀವರಞ್ಚೇವ ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ವಸ್ಸಂ ವಾಸಿತಾ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ವಿಹಾರೇ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಇಮಂ ಲಾಭಂ ಲಭನ್ತಿ, ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಉಪಾಸಕ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನತ್ಥಿ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಾಮಣೇರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ಕೇಸೇ ತೇಮೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಥೇರೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಮಣೇರಂ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾಮಣೇರೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥ ನಂ ಉಪಟ್ಠಾನವೇಲಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಾಮಣೇರ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಮ ವಸನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಸ, ದುಕ್ಖಂ ತೇ ಆಗನ್ತುಕಟ್ಠಾನೇ ಬಹಿ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಿಪನ್ನಮತ್ತೋವ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ಸಾಮಣೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತತಿಯೋ ದಿವಸೋ ಏಕಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ‘ಸಚೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಥೇರೋ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಮಞ್ಚಕಸಮೀಪೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಥೇರೋ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಸಾಮಣೇರಂ ನಿಕ್ಖಮಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಚಕಪಸ್ಸೇ ಠಪಿತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೀಜನಿಪತ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗೇನ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಟಸಾರಕಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಬೀಜನಿಂ ಉದ್ಧಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ಸಾಮಣೇರ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ ಆಹ, ಬೀಜನಿಪತ್ತದಣ್ಡಕೋ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಹಞ್ಞಿ, ತಾವದೇವ ಅಕ್ಖಿ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಕ್ಖಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ವತ್ತಕರಣಕಾಲೇ ಚ ಪನ ‘‘ಅಕ್ಖಿ ಮೇ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಅಕ್ಖಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಮುಟ್ಠಿಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಂ ಆದಾಯ ವಚ್ಚಕುಟಿಞ್ಚ ಮುಖಧೋವನಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಧೋವನೋದಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿ. ಸೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದದಮಾನೋ ಏಕೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ಅದಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಹ – ‘‘ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ ವತಾಯಂ ಸಾಮಣೇರೋ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಜಾನಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ‘‘ನ ಏವಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ಏಕೋ ಪನ ಮೇ ಹತ್ಥೋ ನ ತುಚ್ಛೋತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ? ಸೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸುತ್ವಾವ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಯಾ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಹಿ ಮೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ನಾಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ, ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕದಾರಕಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಆಹ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತದತ್ಥಾಯ ಕಥೇಸಿಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೇನ ಮಯಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ನೇವೇತ್ಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ. ವಟ್ಟಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನೇವ ನಾರೋಚಿತ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಸಾಮಣೇರೇನ ಅಸ್ಸಾಸಿಯಮಾನೋಪಿ ಅನಸ್ಸಾಸಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಯಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸಮ್ಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಖಮನೀಯಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖು, ಕಿಞ್ಚಿ ಅತಿರೇಕಂ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಆಹ – ‘‘ಖಮನೀಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತಿರೇಕಂ ಅಫಾಸುಕಂ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ದಹರಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞೋ ಅತಿರೇಕಗುಣೋ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಇಮಿನಾ ಕತಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ. ಸೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಖಮಾಪಿಯಮಾನೋ ಮಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ನೇವೇತ್ಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ. ವಟ್ಟಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’ತಿ, ಇತಿ ಮಂ ಅಸ್ಸಾಸೇಸಿಯೇವ, ಮಯಿ ನೇವ ಕೋಪಂ, ನ ದೋಸಮಕಾಸಿ, ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವರೂಪೋ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಖೀಣಾಸವಾ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕುಪ್ಪನ್ತಿ, ನ ದುಸ್ಸನ್ತಿ, ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸನ್ತಮಾನಸಾವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೬. ‘‘ಸನ್ತಂ ತಸ್ಸ ಮನಂ ಹೋತಿ, ಸನ್ತಾ ವಾಚಾ ಚ ಕಮ್ಮ ಚ;

ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ, ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ತಂ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಮನಂ ಸನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ ಉಪಸನ್ತಂ ನಿಬ್ಬುತಂ. ತಥಾ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ವಾಚಾ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನಯೇನ ಹೇತುನಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ. ಉಪಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ರಾಗಾದೀನಂ ಉಪಸಮೇನ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ. ತಾದಿನೋತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೇಸಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸಾಮಣೇರವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.