೭. ಅರಹನ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಜೀವಕಪಞ್ಹವತ್ಥು

ಗತದ್ಧಿನೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೀವಕಮ್ಬವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಜೀವಕೇನ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಜೀವಕವತ್ಥು ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ.

ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ದೇವದತ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ವಧಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿಲಂ ಪವಿಜ್ಝಿ. ತಂ ದ್ವೇ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ತತೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗತಾ ಪಪಟಿಕಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಭುಸಾ ವೇದನಾ ಪವತ್ತಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಮದ್ದಕುಚ್ಛಿಂ ನಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತತೋಪಿ ಜೀವಕಮ್ಬವನಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ತತ್ಥ ಮಂ ನೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಆದಾಯ ಜೀವಕಮ್ಬವನಂ ಅಗಮಂಸು. ಜೀವಕೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಣಪಟಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ತಿಖಿಣಭೇಸಜ್ಜಂ ದತ್ವಾ ವಣಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಏಕಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಾ ಬದ್ಧನಿಯಾಮೇನೇವ ತಿಟ್ಠತೂ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರಪಿದಹನವೇಲಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವಾರಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಮಯಾ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಯ್ವಾಹಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದೇ ತಿಖಿಣಭೇಸಜ್ಜಂ ದತ್ವಾ ವಣಂ ಬನ್ಧಿಂ, ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಮೋಚನವೇಲಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಮುಚ್ಚಮಾನೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಭಗವತೋ ಸರೀರೇ ಪರಿಳಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಜೀವಕೋ ಸಾಯಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವಾರಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ, ‘ಅಯಂ ವಣಸ್ಸ ಮೋಚನವೇಲಾ’ತಿ ಪನ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಮೋಚೇಸಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಮೋಚೇಸಿ, ವಣೋ ರುಕ್ಖತೋ ಛಲ್ಲಿ ವಿಯ ಅಪಗತೋ. ಜೀವಕೋ ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ವೇಗೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸರೀರೇ ವೋ ಪರಿಳಾಹೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಜೀವಕ, ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ಸಬ್ಬಪರಿಳಾಹೋ ವೂಪಸನ್ತೋ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೦. ‘‘ಗತದ್ಧಿನೋ ವಿಸೋಕಸ್ಸ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಧಿ;

ಸಬ್ಬಗನ್ಥಪ್ಪಹೀನಸ್ಸ, ಪರಿಳಾಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಗತದ್ಧಿನೋತಿ ಗತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕನ್ತಾರದ್ಧಾ ವಟ್ಟದ್ಧಾತಿ ದ್ವೇ ಅದ್ಧಾ ನಾಮ. ತೇಸು ಕನ್ತಾರಪಟಿಪನ್ನೋ ಯಾವ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ಅದ್ಧಿಕೋಯೇವ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪತ್ತೇ ಗತದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಯಾವ ವಟ್ಟೇ ವಸನ್ತಿ, ತಾವ ಅದ್ಧಿಕಾ ಏವ. ಕಸ್ಮಾ? ವಟ್ಟಸ್ಸ ಅಖೇಪಿತತ್ತಾ. ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋಪಿ ಅದ್ಧಿಕಾ ಏವ, ವಟ್ಟಂ ಪನ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಗತದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಗತದ್ಧಿನೋ. ವಿಸೋಕಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಕಸ್ಸ ಸೋಕಸ್ಸ ವಿಗತತ್ತಾ ವಿಸೋಕಸ್ಸ. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಖನ್ಧಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಗನ್ಥಪ್ಪಹೀನಸ್ಸಾತಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಗನ್ಥಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾಗನ್ಥಪ್ಪಹೀನಸ್ಸ. ಪರಿಳಾಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ದುವಿಧೋ ಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಯಿಕೋ ಚೇತಸಿಕೋ ಚಾತಿ. ತೇಸು ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೀತುಣ್ಹಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಕಾಯಿಕಪರಿಳಾಹೋ ಅನಿಬ್ಬುತೋವ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಜೀವಕೋ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಧಮ್ಮರಾಜತಾಯ ದೇಸನಾವಿಧಿಕುಸಲತಾಯ ಚೇತಸಿಕಪರಿಳಾಹವಸೇನ ದೇಸನಂ ವಿನಿವತ್ತೇನ್ತೋ, ‘‘ಜೀವಕ, ಪರಮತ್ಥೇನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪರಿಳಾಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಜೀವಕಪಞ್ಹವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಉಯ್ಯುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹೇ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ‘‘ಅದ್ಧಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ವತ್ತಂ ಕಿರೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮಾನಂ ‘‘ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಪಚನಚೀವರರಜನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಖಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಅದ್ಧಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚಾಪನಂ. ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇಸು ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋಪಿ ಚೀವರಾನಿ ಧೋವಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು ‘‘ಥೇರೋ ಕಸ್ಮಾ ಚೀವರಾನಿ ಧೋವತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯೇ ಥೇರಸ್ಸ ನ ಞಾತಕಾ, ತೇ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ, ಯೇ ನ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ, ತೇ ಞಾತಕಾ. ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮ್ಮಾನಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಏತ್ತಕಂ ಉಪಕಾರಂ ಪಹಾಯ ಏಸ ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ? ಸಚೇಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮಾಪಮಾದಕನ್ದರತೋ ಪರಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಯಂ ಕನ್ದರಂ ಪತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ನಿವತ್ತಥ, ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತಂ ‘‘ಮಾಪಮಾದಕನ್ದರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಸತ್ಥಾಪಿ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಸನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಙ್ಗಲಾಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಹಾರಂ ತುಚ್ಛಂ ಕಾತುಂ, ಕಂ ನು ಖೋ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ –‘‘ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಹೇತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಞಾತಕಾ ಚ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಚ, ಕಸ್ಸಪಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಕಸ್ಸಪ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿಹಾರಂ ತುಚ್ಛಂ ಕಾತುಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಙ್ಗಲಾಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಿವತ್ತಸ್ಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಥೇರೋ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ನಿವತ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಜ್ಝಾಯಿಂಸು ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ವೋ, ಆವುಸೋ, ನನು ಇದಾನೇವ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ ‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಕಸ್ಮಾ ಚೀವರಾನಿ ಧೋವತಿ, ನ ಏಸೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಯಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಜಾತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಆಹ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸಪಂ ‘ಕುಲೇಸು ಚ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಚ ಲಗ್ಗೋ’ತಿ ವದೇಥ, ಸೋ ‘ಮಮ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ನಿವತ್ತೋ. ಏಸೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪತ್ಥನಂ ಕರೋನ್ತೋಯೇವ ‘ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಲಗ್ಗೋ ಚನ್ದೂಪಮೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ನತ್ಥೇತಸ್ಸ ಕುಲೇ ವಾ ಪಚ್ಚಯೇ ವಾ ಲಗ್ಗೋ, ಅಹಂ ಚನ್ದೋಪಮಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚೇವ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೪೬) ಅರಿಯವಂಸಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚ ಕಥೇನ್ತೋ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕದಾ ಪನ ಥೇರೇನ ಪತ್ಥನಾ ಠಪಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೋತುಕಾಮಾತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪದುಮುತ್ತರಪಾದಮೂಲೇ ತೇನ ಠಪಿತಪತ್ಥನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಥೇರಪಾಳಿಯಂ (ಥೇರಗಾ. ೧೦೫೪ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಇಮಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ಚನ್ದೋಪಮಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚೇವ ಅರಿಯವಂಸಪ್ಪಟಿಪದಞ್ಚ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸಿಂ, ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೇಸು ವಾ ಕುಲೇಸು ವಾ ವಿಹಾರೇಸು ವಾ ಪರಿವೇಣೇಸು ವಾ ಲಗ್ಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಲ್ಲಲೇ ಓತರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಾಜಹಂಸೋ ವಿಯ ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಗ್ಗೋಯೇವ ಮಮ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೧. ‘‘ಉಯ್ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಸತೀಮನ್ತೋ, ನ ನಿಕೇತೇ ರಮನ್ತಿ ತೇ;

ಹಂಸಾವ ಪಲ್ಲಲಂ ಹಿತ್ವಾ, ಓಕಮೋಕಂ ಜಹನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಯ್ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಸತೀಮನ್ತೋತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇಸು ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾದೀಸು ಆವಜ್ಜನಸಮಾಪಜ್ಜನವುಟ್ಠಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಹಿ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಘಟೇನ್ತಿ. ನ ನಿಕೇತೇ ರಮನ್ತಿ ತೇತಿ ತೇಸಂ ಆಲಯೇ ರತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಹಂಸಾವಾತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪಲ್ಲಲೇ ಸಕುಣಾ ಅತ್ತನೋ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ‘‘ಮಮ ಉದಕಂ, ಮಮ ಪದುಮಂ, ಮಮ ಉಪ್ಪಲಂ, ಮಮ ಕಣ್ಣಿಕಾ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಞ್ಚಿ ಆಲಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಾವ ತಂ ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಕೀಳಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೀಣಾಸವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಹರನ್ತಾಪಿ ಕುಲಾದೀಸು ಅಲಗ್ಗಾ ಏವ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಗಮನಸಮಯೇಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಮಮ ವಿಹಾರೋ, ಮಮ ಪರಿವೇಣಂ, ಮಮೂಪಟ್ಠಾಕಾ’’ತಿ ಅನಾಲಯಾ ಅನುಪೇಕ್ಖಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಓಕಮೋಕನ್ತಿ ಆಲಯಾಲಯಂ, ಸಬ್ಬಾಲಯೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಬೇಲಟ್ಠಸೀಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯೇಸಂ ಸನ್ನಿಚಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಬೇಲಟ್ಠಸೀಸಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಏಕಂ ವೀಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಅಪರಂ ವೀಥಿಂ ಚರಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಂ ಕೂರಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಹರಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಬದ್ಧಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪರಿಯೇಸನಂ ನಾಮ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಕತಿಪಾಹಂ ಝಾನಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಆಹಾರೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಞತ್ವಾ ಉಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಆಯತಿಂ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಪರಿವಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾಪಿ ಥೇರೇನ ಪನ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ದೋಸಾಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೨. ‘‘ಯೇಸಂ ಸನ್ನಿಚಯೋ ನತ್ಥಿ, ಯೇ ಪರಿಞ್ಞಾತಭೋಜನಾ;

ಸುಞ್ಞತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಚ, ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಯೇಸಂ ಗೋಚರೋ;

ಆಕಾಸೇವ ಸಕುನ್ತಾನಂ, ಗತಿ ತೇಸಂ ದುರನ್ನಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಚಯೋತಿ ದ್ವೇ ಸನ್ನಿಚಯಾ – ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಚಯೋ ಚ, ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಚಯೋ ಚ. ತೇಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಚಯೋ ನಾಮ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಚಯೋ ನಾಮ. ತತ್ಥ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕಂ ಗುಳಪಿಣ್ಡಂ, ಚತುಭಾಗಮತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಂ, ಏಕಞ್ಚ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಚಯೋ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಹೋತಿ. ಯೇಸಂ ಅಯಂ ದುವಿಧೋಪಿ ಸನ್ನಿಚಯೋ ನತ್ಥಿ. ಪರಿಞ್ಞಾತಭೋಜನಾತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತಭೋಜನಾ. ಯಾಗುಆದೀನಞ್ಹಿ ಯಾಗುಭಾವಾದಿಜಾನನಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ, ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಪನ ಭೋಜನಸ್ಸ ಪರಿಜಾನನಂ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ, ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇ ಛನ್ದರಾಗಅಪಕಡ್ಢನಞಾಣಂ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ. ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಯೇ ಪರಿಞ್ಞಾತಭೋಜನಾ. ಸುಞ್ಞತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತವಿಮೋಕ್ಖೋಪಿ ಗಹಿತೋಯೇವ. ತೀಣಿಪಿ ಚೇತಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞತೋ, ತೇಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ತಥಾ ರಾಗಾದಿನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನಿಮಿತ್ತಂ, ತೇಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ರಾಗಾದಿಪಣಿಧೀನಂ ಪನ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ, ತೇಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಾನಂ ಅಯಂ ತಿವಿಧೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಯೇಸಂ ಗೋಚರೋ. ಗತಿ ತೇಸಂ ದುರನ್ನಯಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಆಕಾಸೇನ ಗತಾನಂ ಸಕುಣಾನಂ ಪದನಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನ ಗತಿ ದುರನ್ನಯಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ಏವಮೇವ ಯೇಸಂ ಅಯಂ ದುವಿಧೋ ಸನ್ನಿಚಯೋ ನತ್ಥಿ, ಇಮಾಹಿ ಚ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತಭೋಜನಾ, ಯೇಸಞ್ಚ ಅಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಗೋಚರೋ, ತೇಸಂ ತಯೋ ಭವಾ, ಚತಸ್ಸೋ ಯೋನಿಯೋ, ಪಞ್ಚ ಗತಿಯೋ, ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ, ನವ ಸತ್ತಾವಾಸಾತಿ ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಗತಾತಿ ಗಮನಸ್ಸ ಅಪಞ್ಞಾಯನತೋ ಗತಿ ದುರನ್ನಯಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಬೇಲಟ್ಠಸೀಸತ್ಥೇರವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯಸ್ಸಾಸವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಥೇರೋ ಜಿಣ್ಣಚೀವರೋ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀಸು ಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸತಿ. ತಸ್ಸ ಇತೋ ತತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಜಾಲಿನೀ ನಾಮ ದೇವಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಥೇರಂ ಚೋಳಕಾನಿ ಪರಿಯೇಸಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ತೇರಸಹತ್ಥಾಯತಾನಿ ಚತುಹತ್ಥವಿತ್ಥತಾನಿ ತೀಣಿ ದಿಬ್ಬದುಸ್ಸಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಾನಿ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಥೇರೋ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚೋಳಕಾನಿ ಪರಿಯೇಸಮಾನಸ್ಸ ಪುರತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇ ಯಥಾ ನೇಸಂ ದಸನ್ತಮತ್ತಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ಠಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಚೋಳಕಪರಿಯೇಸಮಾನಂ ಚರನ್ತೋ ನೇಸಂ ದಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಮಾನೋ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ದಿಬ್ಬದುಸ್ಸಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಂಸುಕೂಲಂ ವತ ಇದ’’ನ್ತಿ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚೀವರಕರಣದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾಪಿ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಚೀವರಂ ಸಿಬ್ಬೇತುಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಮಜ್ಝೇ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಗ್ಗೇ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸುತ್ತಂ ವಟ್ಟೇಸಿ, ಸತ್ಥಾ ಸೂಚಿಪಾಸಕೇ ಆವುಣಿ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಯೇನ ಯೇನ ಅತ್ಥೋ, ತಂ ತಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ವಿಚರಿ.

ದೇವಧೀತಾಪಿ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋನ್ತಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ನೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಪರಿವುತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೇ ನಿಸೀದಿ, ಯಾಗುಆದೀನಿ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖಂ ಸಮಾದಪೇಸಿ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋಪಿ ಅನ್ತರಾಭತ್ತೇ ಮಹಾಜಮ್ಬುಪೇಸಿಂ ಆಹರಿ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ ಖಾದಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ಚೀವರಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಭೂಮಿಪರಿಭಣ್ಡಮಕಾಸಿ, ಭೂಮಿ ಅಲತ್ತಕರಸರಞ್ಜಿತಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಾವಸೇಸಾನಂ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಭತ್ತಾನಂ ಮಹಾರಾಸಿ ಅಹೋಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು ‘‘ಏತ್ತಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಿಂ ಏವಂಬಹುಕೇಹಿ ಯಾಗುಆದೀಹಿ, ನನು ನಾಮ ಪಮಾಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಞಾತಕಾ ಚ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯುಂ, ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಞಾತಿಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಬಹುಭಾವಂ ಞಾಪೇತುಕಾಮೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ, ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಇದಂ ಅನುರುದ್ಧೇನ ಆಹರಾಪಿತ’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಏವರೂಪಂ ವದೇತಿ. ನ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಾ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೩. ‘‘ಯಸ್ಸಾಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ಆಹಾರೇ ಚ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ;

ಸುಞ್ಞತೋ ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಚ, ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಯಸ್ಸ ಗೋಚರೋ;

ಆಕಾಸೇವ ಸಕುನ್ತಾನಂ, ಪದಂ ತಸ್ಸ ದುರನ್ನಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾಸವಾತಿ ಯಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ. ಆಹಾರೇ ಚ ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಆಹಾರಸ್ಮಿಞ್ಚ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೇಹಿ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ. ಪದಂ ತಸ್ಸ ದುರನ್ನಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಆಕಾಸೇ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಸಕುಣಾನಂ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗತಾ, ಇದಂ ಠಾನಂ ಉರೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗತಾ, ಇದಂ ಸೀಸೇನ, ಇದಂ ಪಕ್ಖೇಹೀ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುಂ, ಏವಮೇವ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ನಿರಯಪದೇನ ವಾ ಗತೋ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಪದೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿ ಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಭಗವಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಾಸಾವಕಪರಿವುತೋ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರೋ ಅವನ್ತೀಸು ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ದೂರತೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಥೇರಾ ನಿಸೀದನ್ತಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆಸನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ದ್ವೀಹಿ ದೇವಲೋಕೇಹಿ ದೇವಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಮ, ಅಯ್ಯೋ, ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸಾಧು ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸಚೇ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ. ಥೇರೋಪಿ ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು ವತ ಮೇ, ಅಯ್ಯೋ, ಆಗತೋ, ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಆಗಮನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ‘‘ಸಕ್ಕೋ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತಿ, ಅವಸೇಸಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಏವರೂಪಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕರಿತ್ವಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಸಾಧು ವತ ಮೇ, ಅಯ್ಯೋ, ಆಗತೋ, ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಆಗಮನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೇನ ಸದಿಸಾ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇವಾನಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಪಿಯಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೪. ‘‘ಯಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮಥಙ್ಗತಾನಿ,

ಅಸ್ಸಾ ಯಥಾ ಸಾರಥಿನಾ ಸುದನ್ತಾ;

ಪಹೀನಮಾನಸ್ಸ ಅನಾಸವಸ್ಸ,

ದೇವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ ತಾದಿನೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಛೇಕೇನ ಸಾರಥಿನಾ ಸುದನ್ತಾ ಅಸ್ಸಾ ವಿಯ ಛ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಮಥಂ ದನ್ತಭಾವಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಂ ಗತಾನಿ, ತಸ್ಸ ನವವಿಧಂ ಮಾನಂ ಪಹಾಯ ಠಿತತ್ತಾ ಪಹೀನಮಾನಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ಆಸವಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನಾಸವಸ್ಸ. ತಾದಿನೋತಿ ತಾದಿಭಾವಸಣ್ಠಿತಸ್ಸ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ದೇವಾಪಿ ಪಿಹಯನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ದಸ್ಸನಞ್ಚ ಆಗಮನಞ್ಚ ಪತ್ಥೇನ್ತಿಯೇವಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಪಥವಿಸಮೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ ಭಗವನ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಂ ಅನುಗಚ್ಛಿಂಸು. ಥೇರೋ ಚ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಾಪೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಅಪಾಕಟೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಮ್ಪಿ ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಕಥೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಥೇರೋ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ತಂ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಮಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಥೇರೇ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿ. ಥೇರಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸರೀರಂ ಫುಸಿ, ತೇನಾಪಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿಯೇವ. ಸೋ ‘‘ದಾನಿ ಥೇರೋ ವಿಹಾರೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋಮ್ಹೀತಿ ಕಣ್ಣಸಕ್ಖಲಿಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಪಹರಿತ್ವಾ ಅಖಮಾಪೇತ್ವಾವ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಥೇರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಚ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಚ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಗ್ಗಜೇಟ್ಠಭಾತರಾ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪಹಟಭಾವಂ ಸತ್ಥಾ ನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೀಹನಾದಂ ಪನ ನದಾಪೇತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪರಿಸಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಕುಞ್ಚಿಕಹತ್ಥಾ ಪರಿವೇಣದ್ವಾರಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕಮಥಾಯಸ್ಮನ್ತೋ, ಅಭಿಕ್ಕಮಥಾಯಸ್ಮನ್ತೋ, ಇದಾನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೧೧) ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಸುಂ. ಥೇರೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ‘‘ನಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಮಯಾ ಪಹಟೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ನೂನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿ ಅನುಪಟ್ಠಿತಾ ಅಸ್ಸ, ಸೋ ಇಧ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಆಸಜ್ಜ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಥವಿಯಂ ಸುಚಿಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಅಸುಚಿಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಥವೀಸಮಚಿತ್ತತಞ್ಚ ಆಪೋತೇಜೋವಾಯೋ ರಜೋಹರಣಚಣ್ಡಾಲಕುಮಾರಕಉಸಭಛಿನ್ನವಿಸಾಣಸಮಚಿತ್ತತಞ್ಚ ಅಹಿಕುಣಪಾದೀಹಿ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇನ ಅಟ್ಟಿಯನಞ್ಚ ಮೇದಕಥಾಲಿಕಾ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಪರಿಹರಣಞ್ಚ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಇಮಾಹಿ ಚ ಪನ ನವಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಥೇರೇ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತೇ ನವಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿ. ರಜೋಹರಣಚಣ್ಡಾಲಕುಮಾರಕಮೇದಕಥಾಲಿಕೋ ಪಮಾನಂ ಪನ ಆಹರಣಕಾಲೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ.

ಥೇರೇ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಕಲಸರೀರೇ ಡಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸೋ ತಾವದೇವ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನದೋಸಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮ ಇಮಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ, ಯಾವಸ್ಸ ಸತ್ತಧಾ ಮುದ್ಧಾ ನ ಫಲತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ಖಮಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ, ಖಮತು ಚ ಮೇ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ, ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಯಿಂಸು ‘‘ಪಸ್ಸಥ ದಾನಾವುಸೋ, ಥೇರಸ್ಸ ಅನೋಪಮಗುಣಂ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಮುಸಾವಾದೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪರಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕೋಪಂ ವಾ ದೋಸಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಖಮಾಪೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಸದಿಸಾನಂ ಕೋಪಂ ವಾ ದೋಸಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ, ಮಹಾಪಥವೀಸದಿಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇನ್ದಖೀಲಸದಿಸಂ ಪಸನ್ನಉದಕರಹದಸದಿಸಞ್ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೫. ‘‘ಪಥವಿಸಮೋ ನೋ ವಿರುಜ್ಝತಿ,

ಇನ್ದಖಿಲುಪಮೋ ತಾದಿ ಸುಬ್ಬತೋ;

ರಹದೋವ ಅಪೇತಕದ್ದಮೋ,

ಸಂಸಾರಾ ನ ಭವನ್ತಿ ತಾದಿನೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ನಾಮ ಪಥವಿಯಂ ಸುಚೀನಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಅಸುಚೀನಿ ಮುತ್ತಕರೀಸಾದೀನಿಪಿ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಯಥಾ ನಾಮ ನಗರದ್ವಾರೇ ನಿಖಾತಂ ಇನ್ದಖೀಲಂ ದಾರಕಾದಯೋ ಓಮುತ್ತೇನ್ತಿಪಿ ಊಹದನ್ತಿಪಿ, ಅಪರೇ ಪನ ತಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕರೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪಥವಿಯಾ ಇನ್ದಖೀಲಸ್ಸ ಚ ನೇವ ಅನುರೋಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ವಿರೋಧೋ; ಏವಮೇವ ಯ್ವಾಯಂ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಟ್ಠಹಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪಿಯಭಾವೇನ ತಾದಿ, ವತಾನಂ ಸುನ್ದರತಾಯ ಸುಬ್ಬತೋ. ಸೋ ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಕ್ಕರೋನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪನ ನ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚ ಅಸಕ್ಕಾರಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೇಸು ನೇವ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ನೋ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಅಥ ಖೋ ಪಥವಿಸಮೋ ಚ ಇನ್ದಖಿಲುಪಮೋ ಏವ ಚ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ಅಪಗತಕದ್ದಮೋ ರಹದೋ ಪಸನ್ನೋದಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಪಗತಕಿಲೇಸತಾಯ ರಾಗಕದ್ದಮಾದೀಹಿ ಅಕದ್ದಮೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋವ ಹೋತಿ. ತಾದಿನೋತಿ ತಸ್ಸ ಪನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸುಗತಿದುಗ್ಗತೀಸು ಸಂಸರಣವಸೇನ ಸಂಸಾರಾ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ನವ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸಾಮಣೇರವತ್ಥು

ಸನ್ತಂ ತಸ್ಸ ಮನಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧುಪಸಮ್ಪದೋ ‘‘ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ತಸ್ಸ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ತಿಚೀವರಞ್ಚೇವ ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ವಸ್ಸಂ ವಾಸಿತಾ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ವಿಹಾರೇ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಇಮಂ ಲಾಭಂ ಲಭನ್ತಿ, ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಉಪಾಸಕ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನತ್ಥಿ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಾಮಣೇರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ಕೇಸೇ ತೇಮೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಥೇರೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಮಣೇರಂ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾಮಣೇರೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥ ನಂ ಉಪಟ್ಠಾನವೇಲಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಾಮಣೇರ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಮ ವಸನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಸ, ದುಕ್ಖಂ ತೇ ಆಗನ್ತುಕಟ್ಠಾನೇ ಬಹಿ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ನಿಪನ್ನಮತ್ತೋವ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ಸಾಮಣೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತತಿಯೋ ದಿವಸೋ ಏಕಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ‘ಸಚೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಥೇರೋ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಮಞ್ಚಕಸಮೀಪೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಥೇರೋ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಸಾಮಣೇರಂ ನಿಕ್ಖಮಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಚಕಪಸ್ಸೇ ಠಪಿತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೀಜನಿಪತ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗೇನ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಟಸಾರಕಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಬೀಜನಿಂ ಉದ್ಧಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ಸಾಮಣೇರ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ ಆಹ, ಬೀಜನಿಪತ್ತದಣ್ಡಕೋ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಹಞ್ಞಿ, ತಾವದೇವ ಅಕ್ಖಿ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಕ್ಖಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ವತ್ತಕರಣಕಾಲೇ ಚ ಪನ ‘‘ಅಕ್ಖಿ ಮೇ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಅಕ್ಖಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಮುಟ್ಠಿಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಂ ಆದಾಯ ವಚ್ಚಕುಟಿಞ್ಚ ಮುಖಧೋವನಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಧೋವನೋದಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿ. ಸೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದದಮಾನೋ ಏಕೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ಅದಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಹ – ‘‘ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ ವತಾಯಂ ಸಾಮಣೇರೋ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಜಾನಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ‘‘ನ ಏವಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ಏಕೋ ಪನ ಮೇ ಹತ್ಥೋ ನ ತುಚ್ಛೋತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ? ಸೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸುತ್ವಾವ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಯಾ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಹಿ ಮೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ನಾಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ, ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕದಾರಕಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಆಹ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತದತ್ಥಾಯ ಕಥೇಸಿಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೇನ ಮಯಾ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ನೇವೇತ್ಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ. ವಟ್ಟಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ರಕ್ಖನ್ತೇನೇವ ನಾರೋಚಿತ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಸಾಮಣೇರೇನ ಅಸ್ಸಾಸಿಯಮಾನೋಪಿ ಅನಸ್ಸಾಸಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಯಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸಮ್ಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಖಮನೀಯಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖು, ಕಿಞ್ಚಿ ಅತಿರೇಕಂ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಆಹ – ‘‘ಖಮನೀಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತಿರೇಕಂ ಅಫಾಸುಕಂ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ದಹರಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞೋ ಅತಿರೇಕಗುಣೋ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಇಮಿನಾ ಕತಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ. ಸೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಖಮಾಪಿಯಮಾನೋ ಮಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ನೇವೇತ್ಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ. ವಟ್ಟಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’ತಿ, ಇತಿ ಮಂ ಅಸ್ಸಾಸೇಸಿಯೇವ, ಮಯಿ ನೇವ ಕೋಪಂ, ನ ದೋಸಮಕಾಸಿ, ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವರೂಪೋ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಖೀಣಾಸವಾ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕುಪ್ಪನ್ತಿ, ನ ದುಸ್ಸನ್ತಿ, ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸನ್ತಮಾನಸಾವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೬. ‘‘ಸನ್ತಂ ತಸ್ಸ ಮನಂ ಹೋತಿ, ಸನ್ತಾ ವಾಚಾ ಚ ಕಮ್ಮ ಚ;

ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ, ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸನ್ತಂ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಮನಂ ಸನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ ಉಪಸನ್ತಂ ನಿಬ್ಬುತಂ. ತಥಾ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ವಾಚಾ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನಯೇನ ಹೇತುನಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ. ಉಪಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ರಾಗಾದೀನಂ ಉಪಸಮೇನ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ. ತಾದಿನೋತಿ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೇಸಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸಾಮಣೇರವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಸ್ಸದ್ಧೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಆರಞ್ಞಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಸ್ಸೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸದ್ದಹಸಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವಿತಂ ಬಹುಲೀಕತಂ ಅಮತೋಗಧಂ ಹೋತಿ ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೫೧೪) ಏವಂ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆರಬ್ಭ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ಥ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಯೇಸಞ್ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಅಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅವಿದಿತಂ ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ ಅಫಸ್ಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಯ, ತೇ ತತ್ಥ ಪರೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಅಮತಪರಿಯೋಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೫೧೪) ಏವಂ ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಮಿಚ್ಛಾಗಹಣಂ ನೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನ ಸದ್ದಹತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದೇಥ. ಅಹಞ್ಹಿ ‘ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಭಾವೇತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಅವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ಸದ್ದಹಸಿ ತ್ವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂ. ಸೋ ‘ಏವಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ಥಿ ನಾಮಾತಿ ನ ಸದ್ದಹಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಕಥೇಸಿ. ನ ದಿನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಕತಸ್ಸ ವಾ ಫಲಂ ವಿಪಾಕಂ ನ ಸದ್ದಹತಿ, ನಾಪಿ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಗುಣಂ ನ ಸದ್ದಹತಿ. ಏಸೋ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧೇಸು ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮೇಸು ಪರೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅನುಪವಜ್ಜೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೭. ‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಕತಞ್ಞೂ ಚ, ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದೋ ಚ ಯೋ ನರೋ,

ಹತಾವಕಾಸೋ ವನ್ತಾಸೋ, ಸ ವೇ ಉತ್ತಮಪೋರಿಸೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸಥೋ – ಅತ್ತನೋ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣಂ ಪರೇಸಂ ಕಥಾಯ ನ ಸದ್ದಹತೀತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ. ಅಕತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಕತಞ್ಞೂ, ಸಚ್ಛಿಕತನಿಬ್ಬಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಟ್ಟಸನ್ಧಿಂ, ಸಂಸಾರಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದೋ. ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಬೀಜಸ್ಸ ಖೀಣತ್ತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನಾವಕಾಸೋ ಹತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಹತಾವಕಾಸೋ. ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ,ಸಬ್ಬಾ ಆಸಾ ಇಮಿನಾ ವನ್ತಾತಿ ವನ್ತಾಸೋ. ಸೋ ಏವರೂಪೋ ನರೋ. ಪಟಿವಿದ್ಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮತಾಯ ಪುರಿಸೇಸು ಉತ್ತಮಭಾವಂ ಪತ್ತೋತಿ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋತಿ.

ಗಾಥಾವಸಾನೇ ತೇ ಆರಞ್ಞಕಾ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸೇಸಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಗಾಮೇ ವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸತ್ತಾಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸೂಪಚಾಲಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಭಗಿನಿಯೋ, ಚುನ್ದೋ ಉಪಸೇನೋತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಚ ಭಾತರೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ರೇವತಕುಮಾರೋ ಏಕೋವ ಗೇಹೇ ಅವಸಿಟ್ಠೋ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಭಗಿನಿಯೋ ದ್ವೇ ಚ ಭಾತರೋ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ರೇವತೋ ಏಕೋವ ಅವಸೇಸೋ. ಸಚೇ ಇಮಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ನೋ ಧನಂ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಕುಲವಂಸೋ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ನಂ ಘರಾವಾಸೇನ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಚೇ, ಆವುಸೋ, ರೇವತೋ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಆಗತಮತ್ತಮೇವ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಾಥ, ಮಮ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಕಿಂ ತೇಹಿ ಆಪುಚ್ಛಿತೇಹಿ, ಅಹಮೇವ ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚಾ’’ತಿ. ಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ರೇವತಕುಮಾರಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಮೇವ ಘರಬನ್ಧನೇನ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾ ಸಮಾನಜಾತಿಕೇ ಕುಲೇ ದಾರಿಕಂ ವಾರೇತ್ವಾ ದಿವಸಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆದಾಯ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಞಾತಿಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಕತಮಙ್ಗಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಞಾತಕೇಸು ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಉದಕಪಾತಿಯಂ ಹತ್ಥೇ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ವತ್ವಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ವುಡ್ಢಿಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಞಾತಕಾ ‘‘ತವ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸ, ಅಯ್ಯಿಕಾ ವಿಯ ಚಿರಂ ಜೀವ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರೇವತಕುಮಾರೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕತರಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಯ್ಯಿಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹಂಸು, ‘‘ತಾತ, ಕಿಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ ಇಮಂ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಂ ಖಣ್ಡದನ್ತಂ ಪಲಿತಕೇಸಂ ವಲಿತ್ತಚಂ ತಿಲಕಾಹತಗತ್ತಂ ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕಂ, ಏಸಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅಯ್ಯಿಕಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಜೀವಿಸ್ಸತಿ, ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮ ಸರೀರಂ ಜರಾಯ ಇಮಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಮೇ ಭಾತರಾ ಉಪತಿಸ್ಸೇನ ದಿಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಯಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಞಾತಕಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಯಾನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಸೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಠಪೇಥ ತಾವ ಯಾನಂ, ಓತರಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಾನಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗುಮ್ಬೇ ಥೋಕಂ ಪಪಞ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಪುನಪಿ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನೇವ ಅಪದೇಸೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿ, ಪುನಪಿ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾನಾನಿ ವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಾತಿದಳ್ಹಂ ಆರಕ್ಖಂ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ಪುನಪಿ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನೇವ ಅಪದೇಸೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪಾಜೇನ್ತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯಂ ಪಚ್ಛತೋ ಸಣಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಗುಮ್ಬಾಭಿಮುಖೋ ಅಹೋಸಿ. ಞಾತಕಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಯಾನಂ ಪಾಜೇನ್ತಾ ಗಮಿಂಸು. ಸೋಪಿ ತತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ, ಮಯಂ ತೇ ರಾಜಪುತ್ತಭಾವಂ ವಾ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತಭಾವಂ ವಾ ನ ಜಾನಾಮ, ಕಥಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ನ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಾವುಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ ಉಪತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಏಸ ಉಪತಿಸ್ಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಭದ್ದನ್ತಾ ಮಮ ಭಾತರಂ ‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಾ ‘ಉಪತಿಸ್ಸೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಹಿ, ಭಾತರಾ ತೇ ಅನುಞ್ಞಾತಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಥೇರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ‘ಆರಞ್ಞಿಕಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕಿರ ರೇವತೋ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು, ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇಹಿ ತಾವ, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಗನ್ತುಂ ನ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಪುನ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇಹಿ ತಾವ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮಯಮ್ಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನೇವ ಗನ್ತುಂ ಅದಾಸಿ.

ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಞಾತಕಾ ಮಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತತೋ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕೇ ಠಾನೇ ಖದಿರವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಯೇವ ತೇಮಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಥೇರೋಪಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುನ ತತ್ಥ ಗಮನತ್ಥಾಯ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಥೋಕಂ ಗತಕಾಲೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ದ್ವೇಧಾಪಥೇ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ರೇವತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮನಮಗ್ಗೇಸು ಅಯಂ ಪರಿಹಾರಪಥೋ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕೋ ಮನುಸ್ಸಾವಾಸೋ, ಅಯಂ ಉಜುಮಗ್ಗೋ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕೋ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ, ಕತರೇನ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಸೀವಲಿ, ಪನ, ಆನನ್ದ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ, ಸೀವಲಿ, ಆಗತೋ, ಉಜುಮಗ್ಗಮೇವ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಉಜುಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಜನಾನಂ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಾನಟ್ಠಾನಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ, ಸೀವಲಿ, ಆಗತೋ, ಉಜುಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥರಿ ಪನ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ದೇವತಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಯೋಜನೇ ವಿಹಾರೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕಯೋಜನತೋ ಉದ್ಧಂ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ಪಾತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ದಿಬ್ಬಯಾಗುಆದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ನೋ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರೋ ಕಹಂ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವಿಚರನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಹಟಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ. ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಸಪರಿವಾರೋ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕಂ ಕನ್ತಾರಂ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ಅನುಭವಮಾನೋವ ಆಗಮಾಸಿ. ರೇವತತ್ಥೇರೋಪಿ ಸತ್ಥು ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಚಙ್ಕಮನಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಸತಾನಿ ಚ ಮಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಾಸಮತ್ತಮೇವ ವಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ವಸಮಾನೋಪಿ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸೇವ ಪುಞ್ಞಂ ಅನುಭವಿ.

ತತ್ಥ ಪನ ದ್ವೇ ಮಹಲ್ಲಕಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಖದಿರವನಂ ಪವಿಸನಕಾಲೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಏತ್ತಕಂ ನವಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ, ಸತ್ಥಾ ‘ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಮುಖೋಲೋಕನಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ನವಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಮಾಸಮತ್ತಂ ವಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಯಥಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ತೇಲನಾಳಿಞ್ಚ ಉದಕತುಮ್ಬಞ್ಚ ಉಪಾಹನಾನಿ ಚ ಪಮುಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ವಿಹಾರೂಪಚಾರತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ಇದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಅಥ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಮಯಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಪಮುಟ್ಠಂ, ಮಯಾಪಿ ಪಮುಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಖದಿರರುಕ್ಖಕಣ್ಟಕೇಹಿ ವಿಜ್ಝಮಾನಾ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖದಿರರುಕ್ಖೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಆದಾಯ ಪುನ ಮಾಸಮತ್ತೇನೇವ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಪಟಿಗನ್ತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಅಥ ತೇ ಮಹಲ್ಲಕಭಿಕ್ಖೂ ಪಾತೋವ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತದಾಯಿಕಾಯ ವಿಸಾಖಾಯ ಘರಂ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ವಿಸಾಖಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಉಪಾಸಿಕೇತಿ, ರಮಣೀಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕುತೋ ತಸ್ಸ ರಮಣೀಯತಾ ಸೇತಕಣ್ಟಕಖದಿರರುಕ್ಖಗಹನಂ ಪೇತಾನಂ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಸದಿಸಂ ಉಪಾಸಿಕೇ’’ತಿ. ಅಥಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಮಿಂಸು. ಉಪಾಸಿಕಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ತಥೇವ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಪಾಸಿಕೇ ವಣ್ಣೇತುಂ, ಸುಧಮ್ಮದೇವಸಭಾಸದಿಸಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ವಿಯ ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಠಮಂ ಆಗತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಞ್ಞಥಾ ವದಿಂಸು, ಇಮೇ ಅಞ್ಞಥಾ ವದನ್ತಿ, ಪಠಮಂ ಆಗತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಲೇ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಕಾಲೇ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಡಿತಭಾವೇನ ಏತಮತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ಮುಹುತ್ತಂಯೇವ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕಚ್ಚೇ ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ‘ಖದಿರಗಹನಂ ಅರಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ‘ರಮಣೀಯ’ನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ? ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪಾಸಿಕೇ ಗಾಮೋ ವಾ ಹೋತು ಅರಞ್ಞಂ ವಾ, ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ರಮಣೀಯಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೮. ‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ;

ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅರಹನ್ತೋ ಗಾಮನ್ತೇ ಕಾಯವಿವೇಕಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕಂ ಪನ ಲಭನ್ತೇವ. ತೇಸಞ್ಹಿ ದಿಬ್ಬಪಟಿಭಾಗಾನಿಪಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಚಿತ್ತಂ ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಗಾಮೋ ವಾ ಹೋತು ಅರಞ್ಞಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ, ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಸೋ ಭೂಮಿಪದೇಸೋ ರಮಣೀಯೋ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸೀವಲಿತ್ಥೇರೋ ಸತ್ತದಿವಸಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಿ, ಕೇನ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿ, ಕೇನ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಜಾತೋ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಆಹ –

ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪಿತು ನಗರಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಾಗರಾನಂ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದಾನೇ ಸಹಾಯಕಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನದಾನತೋ ಅತಿರೇಕತರಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ದಾನಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ದಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಅಧಿಕತರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಸಿ, ನೇವ ರಾಜಾ ನಾಗರೇ ಪರಾಜೇತುಂ ಸಕ್ಖಿ, ನ ನಾಗರಾ ರಾಜಾನಂ. ನಾಗರಾ ಛಟ್ಠೇ ವಾರೇ ‘‘ಸ್ವೇ ದಾನಿ ಯಥಾ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಇದಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ವತ್ತುಂ, ಏವಂ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ದಾನಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ್ಥ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಅಲ್ಲಮಧುಮೇವ ನ ಅದ್ದಸಂಸು. ಪಕ್ಕಮಧು ಪನ ಬಹುಂ ಅತ್ಥಿ. ತೇ ಅಲ್ಲಮಧುಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಚತ್ತಾರಿ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ಜನಪದಮನುಸ್ಸೋ ಗಾಮಭೋಜಕಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮಧುಪಟಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಖಾದಣ್ಡಕೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಮಧುಪಟಲಂ ಆದಾಯ ‘‘ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಧುಅತ್ಥಾಯ ಗತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ವಿಕ್ಕಿಣಿಯಂ ಮಧು’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ವಿಕ್ಕಿಣಿಯಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಹನ್ದ, ಇಮಂ ಕಹಾಪಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಮಧುಪಟಲಂ ಪಾದಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಗ್ಘತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಕಹಾಪಣಂ ದೇತಿ. ಬಹುಕಹಾಪಣಕೋ ಮಞ್ಞೇ, ಮಯಾ ವಡ್ಢೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ನ ದೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ತೇನ ಹಿ ದ್ವೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವೀಹಿಪಿ ನ ದೇಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ ತಾವ ವಡ್ಢೇಸಿ, ಯಾವ ಸೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇದಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಉಪನೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ, ಉದಾಹು ಕಹಾಪಣಾನಂ ಠಪನೋಕಾಸಂ ನ ಲಭಸಿ, ಪಾದಮ್ಪಿ ನ ಅಗ್ಘನಕಂ ಮಧುಂ ‘ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’ತಿ ವದಸಿ, ‘ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’’ನ್ತಿ? ‘ಜಾನಾಮಹಂ, ಭೋ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನೇವಂ ವದಾಮೀ’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸೀಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಸಮಣಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಸಜ್ಜಿತಂ, ತತ್ರೇಕಂ ಅಲ್ಲಮಧುಮೇವ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ, ಸನ್ತೇ, ನಾಹಂ ಮೂಲೇನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ದಾನೇ ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾಗರಾನಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ನಾಗರಾ ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಬಲವಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಧು, ಪತ್ತಿಕೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು, ತೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಮಹತಿಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಧುಪಟಲಂ ಪೀಳಾಪೇಸುಂ. ತೇನೇವ ಮನುಸ್ಸೇನ ಪಣ್ಣಾಕಾರತ್ಥಾಯ ದಧಿವಾರಕೋಪಿ ಆಹಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ತಮ್ಪಿ ದಧಿಂ ಪಾತಿಯಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ತೇನ ಮಧುನಾ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಯಾವದತ್ಥಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಿ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಅಹೋಸಿಯೇವ. ‘‘ಏವಂ ಥೋಕಂ ಮಧು ಕಥಂ ತಾವ ಬಹೂನಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ ನ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಪಾಪುಣಿ. ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ ನ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬೋ. ಚತ್ತಾರಿ ಹಿ ‘‘ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೭೭) ವುತ್ತಾನಿ. ತಾನಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಉಮ್ಮಾದಸ್ಸೇವ ಭಾಗೀ ಹೋತೀತಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಏತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಸಂಸರನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ‘‘ಏಕಂ ನಗರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇಸಿ, ನಾಗರಾನಞ್ಚ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ರಜ್ಜಂ ವಾ ಮೇ ದೇನ್ತು ಯುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ನೇವ ರಜ್ಜಂ ದಸ್ಸಾಮ, ನ ಯುದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಚೂಳದ್ವಾರೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಾರೂದಕಾದೀನಿ ಆಹರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ.

ಇತರೋಪಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾದ್ವಾರಾನಿ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ನಗರಂ ಉಪರುನ್ಧಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ದೇವೀ’’ತಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಬಾಲೋ ಮಮ ಪುತ್ತೋ, ಗಚ್ಛಥ, ತಸ್ಸ ‘ಚೂಳದ್ವಾರಾನಿಪಿ ಪಿಧಾಯ ನಗರಂ ಉಪರುನ್ಧತೂ’ತಿ ವದೇಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ಮಾತು ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ನಾಗರಾಪಿ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಾನಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಯಾವಾಯಂ ಪಥವೀ ಯೋಜನಮತ್ತಂ ಉಸ್ಸನ್ನಾ, ತಾವ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಚೂಳದ್ವಾರಾನಂ ಪಿದಹಿತತ್ತಾ ತತೋ ಚುತೋ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಯೋನಿಮುಖೇ ತಿರಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀವಲಿ, ತದಾ ನಗರಂ ಉಪರುನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಹಿತಕಮ್ಮೇನ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಚೂಳದ್ವಾರಾನಂ ಪಿದಹಿತತ್ತಾ ತತೋ ಚುತೋ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಿ. ನವಮಧುನೋ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಜಾತೋತಿ.

ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಅಹೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಲಾಭೋ, ಅಹೋ ಪುಞ್ಞಂ, ಯೇನ ಏಕಕೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಪಞ್ಚಕೂಟಾಗಾರಸತಾದೀನಿ ಕತಾನೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನೇವ ಪುಞ್ಞಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಪಾಪಂ, ಉಭಯಮಸ್ಸ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯೋಧ ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪಾಪಞ್ಚ, ಉಭೋ ಸಙ್ಗಮುಪಚ್ಚಗಾ;

ಅಸೋಕಂ ವಿರಜಂ ಸುದ್ಧಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೧೨);

ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಅಞ್ಞತರಇತ್ಥಿವತ್ಥು

ರಮಣೀಯಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಜಿಣ್ಣಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಏಕಾ ನಗರಸೋಭಿನೀ ಇತ್ಥೀ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ನಾಗಚ್ಛಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರಮಾನಾ ತಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಞ್ಚ ಪುರಿಸೋ ಏವ, ಇಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಮೋಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಿ, ಕೇಸೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಬನ್ಧತಿ, ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹಸತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇದ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾ ನು ಖೋ ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅನಾಚಾರಕಿರಿಯಂ, ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಸಂವೇಗುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಕಾಮಗವೇಸಕಾನಂ ಅರಮಣಟ್ಠಾನಮೇವ ವೀತರಾಗಾನಂ ರಮಣಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೯. ‘‘ರಮಣೀಯಾನಿ ಅರಞ್ಞಾನಿ, ಯತ್ಥ ನ ರಮತೀ ಜನೋ;

ವೀತರಾಗಾ ರಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ತೇ ಕಾಮಗವೇಸಿನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞಾನೀತಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತತರುವನಸಣ್ಡಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾನಿ ವಿಮಲಸಲಿಲಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಅರಞ್ಞಾನಿ ನಾಮ ರಮಣೀಯಾನಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ಅರಞ್ಞೇಸು ವಿಕಸಿತೇಸು ಪದುಮವನೇಸು ಗಾಮಮಕ್ಖಿಕಾ ವಿಯ ಕಾಮಗವೇಸಕೋ ಜನೋ ನ ರಮತಿ. ವೀತರಾಗಾತಿ ವಿಗತರಾಗಾ ಪನ ಖೀಣಾಸವಾ ನಾಮ ಭಮರಮಧುಕರಾ ವಿಯ ಪದುಮವನೇಸು ತಥಾರೂಪೇಸು ಅರಞ್ಞೇಸು ರಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ನ ತೇ ಕಾಮಪವೇಸಿನೋ, ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಕಾಮಗವೇಸಿನೋ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಥೇರೋ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸೀತಿ.

ಅಞ್ಞತರಇತ್ಥಿವತ್ಥು ದಸಮಂ.

ಅರಹನ್ತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಮೋ ವಗ್ಗೋ.