೭. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಚರನ್ತಿ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿವತ್ಥು ಉದಾನೇ (ಉದಾ. ೪೩) ಆಗತಮೇವ.

ತದಾ ಹಿ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇತುಕಾಮೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಓಗಾಹಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತನಕಾಲೇ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋವ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧ, ತ್ವಂ ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋ ಮನುಸ್ಸವರಾಕೋ, ಅಹಂ ತೇ ಅಪರಿಯನ್ತಂ ಧನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಬುದ್ಧೋ ನ ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಧಮ್ಮೋ, ಸಙ್ಘೋ ನ ಸಙ್ಘೋ, ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ಅಲಂ ಮೇ ಧಮ್ಮೇನ, ಅಲಂ ಮೇ ಸಙ್ಘೇನಾ’ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ. ಅನ್ಧಬಾಲ, ಅಹಿರಿಕ ತ್ವಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಯುತ್ತರೂಪೋ, ತ್ವಂ ಮಂ ‘‘ದುಗ್ಗತೋ ದಲಿದ್ದೋ ಕಪಣೋ’’ತಿ ವದೇಸಿ, ನೇವಾಹಂ ದುಗ್ಗತೋ, ನ ದಲಿದ್ದೋ, ಸುಖಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಮಹದ್ಧನೋ –

‘‘ಸದ್ಧಾಧನಂ ಸೀಲಧನಂ, ಹಿರೀ ಓತ್ತಪ್ಪಿಯಂ ಧನಂ;

ಸುತಧನಞ್ಚ ಚಾಗೋ ಚ, ಪಞ್ಞಾ ವೇ ಸತ್ತಮಂ ಧನಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಏತೇ ಧನಾ ಅತ್ಥಿ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ;

‘ಅದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ತಂ ಆಹು, ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೭.೫-೬) –

ಇಮಾನಿ ಮೇ ಸತ್ತವಿಧಅರಿಯಧನಾನಿ ಸನ್ತಿ, ಯೇಸಞ್ಹಿ ಇಮಾನಿ ಸತ್ತ ಧನಾನಿ ಸನ್ತಿ, ನ ತೇ ಬುದ್ಧೇಹಿ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಹಿ ವಾ ‘‘ದಲಿದ್ದಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಓಹಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಚನಪಟಿವಚನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಖೋ, ಸಕ್ಕ, ಸಕ್ಕಾ ತಾದಿಸಾನಂ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿಂ ‘ಬುದ್ಧೋ ನ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಧಮ್ಮೋ ನ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಸಙ್ಘೋ ನ ಸಙ್ಘೋ’ತಿ ವಾ ಕಥಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋಪಿ ಖೋ ಕುಟ್ಠಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ನಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಂ ಗಾವೀ ತರುಣವಚ್ಛಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಏಕಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಕುಲಪುತ್ತಂ, ಬಾಹಿಯಂ ದಾರುಚೀರಿಯಂ, ತಮ್ಬದಾಠಿಕಚೋರಘಾತಕಂ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಅನೇಕಸತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಗಾವೀ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ನಗರಸೋಭಿನಿಂ ಗಣಿಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇತ್ವಾ ದಿವಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಏವಂ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಾ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ತೇಹಿ ಮಾರಿಯಮಾನಾ ‘‘ಅಹಂ ಯಕ್ಖಿನೀ ಹುತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಂ ಏತೇ ಮಾರೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ತೇ ಮಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮೇ ಮಾರೇಸಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಕುಟ್ಠಿಭಾವಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಞ್ಚ ತಗರಸಿಖಿಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಅಪಸಬ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇದಾನಿ ಕುಟ್ಠಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಕಟುಕವಿಪಾಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೬. ‘‘ಚರನ್ತಿ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಅಮಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನಾ;

ಕರೋನ್ತಾ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಯಂ ಹೋತಿ ಕಟುಕಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಚರನ್ತೀತಿ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಅಕುಸಲಮೇವ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಬಾಲಾತಿ ಇಧಲೋಕತ್ಥಞ್ಚ ಪರಲೋಕತ್ಥಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತಾ ಇಧ ಬಾಲಾ ನಾಮ. ದುಮ್ಮೇಧಾತಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ. ಅಮಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಮಿತ್ತಭೂತೇನ ವಿಯ ವೇರಿನಾ ಹುತ್ವಾ. ಕಟುಕಪ್ಫಲನ್ತಿ ತಿಖಿಣಫಲಂ ದುಕ್ಖಫಲನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.