೫. ಬಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಅಞ್ಞತರಪುರಿಸವತ್ಥು

ದೀಘಾ ಜಾಗರತೋ ರತ್ತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲಞ್ಚೇವ ಅಞ್ಞತರಞ್ಚ ಪುರಿಸಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಕಿರ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಛಣದಿವಸೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೇತಂ ಏಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ನಾಮ ಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋತಿ. ಉಸ್ಸಾರಣಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪೋಥಿಯಮಾನೋ ಮಹಾಜನೋ ಪಲಾಯನ್ತೋ ಗೀವಂ ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾಪಿ ಓಲೋಕೇತಿಯೇವ. ರಾಜೂನಂ ಕಿರ ಸುದಿನ್ನದಾನಸ್ಸೇತಂ ಫಲಂ. ಅಞ್ಞತರಸ್ಸಾಪಿ ದುಗ್ಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿತಲೇ ಠಿತಾ ಏಕಂ ವಾತಪಾನಕವಾಟಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾವ ಅಪಗಚ್ಛಿ. ರಞ್ಞೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಲಾಹಕನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧತೋ ಪತನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಂ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಿಸ್ಸಾಸಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಹ – ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ತೇ ಮಯಾ ಓಲೋಕಿತಪಾಸಾದೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ಥೇಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ದಸಂ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಸ್ಸಾ ಸಸಾಮಿಕಅಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ‘‘ಸಸಾಮಿಕಾ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ರಞ್ಞಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಏಹಿ, ಭೋ, ರಾಜಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಭರಿಯಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಣಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಮಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಲಂ, ದೇವ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸುಙ್ಕಂ ದದಾಮಿ, ಘರೇಯೇವ ಮೇ ಜೀವಿಕಾ ಹೋತೂ’’ತಿ. ‘‘ತವ ಸುಙ್ಕೇನ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಅಜ್ಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಫಲಕಞ್ಚ ಆವುಧಞ್ಚ ದಾಪೇಸಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಕಞ್ಚಿದೇವಸ್ಸ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಘಾತೇತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ.

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ದೋಸಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕಾಮಪರಿಳಾಹೇ ವಡ್ಢನ್ತೇ ‘‘ಏಕಮಸ್ಸ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ರಾಜಾಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಇತೋ ಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ನದಿಯಾ ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಮಮ ನ್ಹಾನವೇಲಾಯ ಕುಮುದುಪ್ಪಲಾನಿ ಚೇವ ಅರುಣವತೀಮತ್ತಿಕಞ್ಚ ಆಹರ. ಸಚೇ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನಾಗಚ್ಛಸಿ, ಆಣಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೇವಕೋ ಕಿರ ಚತೂಹಿಪಿ ದಾಸೇಹಿ ಪತಿಕಿಟ್ಠತರೋ. ಧನಕ್ಕೀತಾದಯೋ ಹಿ ದಾಸಾ ‘‘ಸೀಸಂ ಮೇ ರುಜ್ಜತಿ, ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ರುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿತುಂ ಲಭನ್ತಿಯೇವ. ಸೇವಕಸ್ಸೇತಂ ನತ್ಥಿ, ಆಣತ್ತಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಮಯಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಕುಮುದುಪ್ಪಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರುಣವತೀಮತ್ತಿಕಾ ನಾಮ ನಾಗಭವನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಹಂ ಕುಹಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ವೇಗೇನ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಮೇ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಉದ್ಧನಮತ್ಥಕೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಯಾವ ಭತ್ತಂ ಓತರತಿ, ತಾವ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಳುಙ್ಕೇನ ಕಞ್ಜಿಕಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಲದ್ಧೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಲ್ಲಮೇವ ಭತ್ತಂ ಪಚ್ಛಿಯಂ ಓಪೀಳೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಯೋಜನಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಕ್ಖನ್ದೋ, ತಸ್ಸ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ಭತ್ತಂ ಪಕ್ಕಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾವ ಥೋಕಂ ಭತ್ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಏಕಂ ಅದ್ಧಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಯಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಥೋಕಂ ಅನುಚ್ಛಿಟ್ಠಂ ಭತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜ ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿ. ಇತರೋಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಭತ್ತಮುಟ್ಠಿಂ ಉದಕೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನದೀಪದೇಸೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ನಾಗಾ ಸುಪಣ್ಣಾ ದೇವತಾ ಚ ವಚನಂ ಮೇ ಸುಣನ್ತು, ರಾಜಾ ಮಯ್ಹಂ ಆಣಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ‘ಕುಮುದುಪ್ಪಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರುಣವತೀಮತ್ತಿಕಂ ಆಹರಾ’ತಿ ಮಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಅದ್ಧಿಕಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಮೇ ಭತ್ತಂ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿಸಂಸಂ, ಉದಕೇ ಮಚ್ಛಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ಸತಾನಿಸಂಸಂ. ಏತ್ತಕಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ದಮ್ಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಕುಮುದುಪ್ಪಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರುಣವತೀಮತ್ತಿಕಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇಸಿ. ತತ್ಥ ಅಧಿವತ್ಥೋ ನಾಗರಾಜಾ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕವೇಸೇನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪುನಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ತಂ ಪತ್ತಿಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ದೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪುನಪಿ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ದೇಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಸೋ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಪತ್ತಿಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಕುಮುದುಪ್ಪಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರುಣವತೀಮತ್ತಿಕಂ ಅದಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಪನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಬಹುಮಾಯಾ, ಸಚೇ ಸೋ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಲಭೇಯ್ಯ, ಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನ ನಿಪ್ಫಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ಮುದ್ದಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ. ಇತರೋಪಿ ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ನ್ಹಾನವೇಲಾಯಮೇವಾಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ದ್ವಾರಪಾಲಂ ಪಕ್ಕೋಸೇತ್ವಾ ‘‘ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿವರಿತುಂ, ರಾಜಾ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಮುದ್ದಿಕಂ ದತ್ವಾ ರಾಜಗೇಹಂ ಆಹರಾಪೇಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ರಾಜದೂತೋ ಅಹಂ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ದ್ವಾರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ನತ್ಥಿ ಮೇ ಇದಾನಿ ಜೀವಿತಂ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಉಪರಿಉಮ್ಮಾರೇ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೂಪರಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋ, ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞೋ ಮಯಾ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಗತಭಾವಂ ಜಾನಾಥ, ರಾಜಾ ಮಂ ಅಕಾರಣೇನ ವಿನಾಸೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿರವಿತ್ವಾ ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ನಾಮ ಮುದುಹದಯಾ, ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮಕಾಸಿ. ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಸತ್ತಾ ಸುಖಿತಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಮ್ಪಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತಕಾಲೇ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ‘‘ಮೇ ಅಞ್ಞಂ ತಾಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ರಞ್ಞೋಪಿ ತಂ ರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಕಾಮಪರಿಳಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ವಿಭಾತಕ್ಖಣೇಯೇವ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಘಾತಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇಯೇವ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಪಕ್ಕುಥಿತಾಯ ಉಕ್ಖಲಿಯಾ ತಣ್ಡುಲಾ ವಿಯ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಂ ಪಚ್ಚಮಾನಾ ತಿಂಸಾಯ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ ಪತ್ವಾ ಅಪರೇಹಿ ತಿಂಸಾಯ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪುನ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತೇ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಂ ಗಾಥಂ ವತ್ತುಕಾಮಾ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಏಕೇಕಂ ಅಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಮೇವ ಪವಿಟ್ಠಾ. ರಾಜಾ ನಿದ್ದಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಭೀತೋ ಉತ್ರಸ್ತಮಾನಸೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ಮೇ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ, ಉದಾಹು ಮೇ ರಜ್ಜಂ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮೀಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಏವ ಪುರೋಹಿತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಯಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಮಹನ್ತಾ ಭೇರವಸದ್ದಾ ಸುತಾ, ‘ರಜ್ಜಸ್ಸ ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಕಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ತ್ವಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪಿತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ತೇ ಸದ್ದಾ ಸುತಾತಿ? ‘‘ಆಚರಿಯ, ದು-ಇತಿ ಸ-ಇತಿ ನ-ಇತಿ ಸೋ-ಇತೀತಿ ಇಮೇ ಸದ್ದೇ ಅಸ್ಸೋಸಿಂ, ಇಮೇಸಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮಹಾಅನ್ಧಕಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಮೇ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಭಾರಿಯಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ತೇ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ಸೋ ದ್ವಿಗುಣಂ ಭೀತೋ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪನ ಪಟಿಘಾತಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಹಂ ತಯೋ ವೇದೇ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಬ್ಬಸತಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ಹತ್ಥಿಸತಂ ಅಸ್ಸಸತಂ ಉಸಭಸತಂ ಧೇನುಸತಂ ಅಜಸತಂ ಉರಬ್ಭಸತಂ ಕುಕ್ಕುಟಸತಂ ಸೂಕರಸತಂ ದಾರಕಸತಂ ದಾರಿಕಾಸತನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕೇಕಂ ಪಾಣಜಾತಿಂ ಸತಂ ಸತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ ಮಿಗಜಾತಿಮೇವ ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಅತ್ತನೋ ಖಾದನೀಯಮೇವ ಗಣ್ಹಾಪೇತೀ’ತಿ ವಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಮನುಸ್ಸೇಪಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮಮ ಜೀವಿತಮೇವ ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಪಾಣೇ ಸೀಘಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಣತ್ತಮನುಸ್ಸಾ ಅಧಿಕತರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಮಹಾಯಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಚ ಚ ಉಸಭಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ವಚ್ಛತರಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ವಚ್ಛತರಿಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ಅಜಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ಉರಬ್ಭಸತಾನಿ ಥೂಣೂಪನೀತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ. ಯೇಪಿಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ದಾಸಾತಿ ವಾ ಪೇಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ವಾ, ತೇಪಿ ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ರುದಮಾನಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೦).

ಮಹಾಜನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಧೀತುಞಾತೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ, ಮಹಾಪಥವೀಉನ್ದ್ರಿಯನಸದ್ದೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಪಾಕತಿಕಾನಿ, ಕಿಲನ್ತರೂಪಾನಿ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಕಿಂ ತುಯ್ಹಂ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ತ್ವಂ ಮಮ ಕಣ್ಣಮೂಲೇನ ಆಸಿವಿಸಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತಂ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಮೇ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಸದ್ದೋ ಸುತೋ, ಸ್ವಾಹಂ ಪುರೋಹಿತಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ತೇ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಸಬ್ಬಸತಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಜೀವಿತಮೇವ ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭೋ’’ತಿ ಇಮೇ ಪಾಣೇ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿನ್ತಿ. ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ, ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲೋಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಭಕ್ಖೋಸಿ, ಅನೇಕಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನವಿಕತಿಕಂ ದೋಣಪಾಕಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಸಿ, ದ್ವೀಸು ರಟ್ಠೇಸು ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಪಞ್ಞಾ ಪನ ತೇ ಮನ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದೇಸಿ, ದೇವೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಹಂ ತಯಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಮರಣೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಜೀವಿತಲಾಭೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಅನ್ಧಬಾಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಪರಿ ದುಕ್ಖಂ ಖಿಪಸಿ, ಧುರವಿಹಾರೇ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಅತೀತಾದೀಸು ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣೋ ಸತ್ಥಾ ವಸತಿ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೋವಾದಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ಸಲ್ಲಹುಕೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಹನ್ದ ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗಚ್ಛಸಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಠಮತರಂ ಆಲಪಿ. ಸೋ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ನಿಸೀದಿ. ತತೋ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞಾ ಕಿರ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಸದ್ದೋ ಸುತೋ. ಅಥ ನಂ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಪುರೋಹಿತೋ ‘ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಸಬ್ಬಸತೇ ಪಾಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತೇನ ಯಞ್ಞೇ ಯಜಿತೇ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಪಾಣೇ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ, ತೇನಾಯಂ ಮಯಾ ಇಧಾನೀತೋ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಸದ್ದೋ ಸುತೋ’’ತಿ? ಸೋ ಅತ್ತನಾ ಸುತನಿಯಾಮೇನೇವ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಂ ಸುತ್ವಾವ ಏಕೋಭಾಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ತಾ ಆಹ – ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಅನ್ತರಾಯೋ ನತ್ಥಿ, ಪಾಪಕಮ್ಮಿನೋ ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಂ ಆವೀಕರೋನ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸೂ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ತೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾಯುಕೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವೀಸತಿಯಾ ಖೀಣಾಸವಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಮಗಮಾಸಿ. ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ದ್ವೇಪಿ ತಯೋಪಿ ಬಹುತರಾಪಿ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕದಾನಂ ಪವತ್ತಯಿಂಸು. ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಸಹಾಯಕಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಬಹುಧನಂ, ತೇನ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವರೂಪೇ ಬುದ್ಧೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೇ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕೋಪಿ ಅವತ್ವಾ ತೇಸು ಏಕೋ ತಾವ ಏವಮಾಹ – ‘‘ತಿಖಿಣಸುರಂ ಪಿವನ್ತಾ ಮಧುರಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಾ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮ, ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಫಲ’’ನ್ತಿ. ಅಪರೋಪಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ದೇವಸಿಕಂ ತಿವಸ್ಸಿಕಗನ್ಧಸಾಲಿಭತ್ತಂ ನಾನಗ್ಗರಸೇಹಿ ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಅಪರೋಪಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಪೂವಖಜ್ಜಕವಿಕತಿಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಅಪರೋಪಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಮಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ‘ಧನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾ ಇತ್ಥೀ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಧನೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಪಾರದಾರಿಕಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇವ ತಸ್ಸ ಕಥಾಯ ಅಟ್ಠಂಸು.

ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಭಿರೂಪಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಧನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಾರದಾರಿಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ತೇ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಿಂಸಾಯ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ ಪತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತಿಂಸಾಯ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಮುಖಂ ಪತ್ವಾ ಏಕೇಕಂ ಗಾಥಂ ವತ್ತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಏಕೇಕಂ ಅಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ, ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಮೇವ ಪವಿಟ್ಠಾ. ‘‘ವದೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಠಮಂ ತೇ ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ನಾಮ ಸುತೋ’’ತಿ? ‘‘ದು-ಇತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇನ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಗಾಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ –

‘‘ದುಜ್ಜೀವಿತಮಜೀವಿಮ್ಹ, ಯೇ ಸನ್ತೇ ನ ದದಮ್ಹಸೇ;

ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಭೋಗೇಸು, ದೀಪಂ ನಾಕಮ್ಹ ಅತ್ತನೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೫೩; ಪೇ. ವ. ೮೦೪);

ಅಥ ರಞ್ಞೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದುತಿಯಸದ್ದೋ ತತಿಯಸದ್ದೋ ಚತುತ್ಥಸದ್ದೋ ಸುತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅವಸೇಸಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ –

‘‘ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ;

ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಮಾನಾನಂ, ಕದಾ ಅನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ನತ್ಥಿ ಅನ್ತೋ ಕುತೋ ಅನ್ತೋ, ನ ಅನ್ತೋ ಪಟಿದಿಸ್ಸತಿ;

ತದಾ ಹಿ ಪಕತಂ ಪಾಪಂ, ಮಮ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಮಾರಿಸಾ.

‘‘ಸೋಹಂ ನೂನ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಯೋನಿಂ ಲದ್ಧಾನ ಮಾನುಸಿಂ;

ವದಞ್ಞೂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕಾಹಾಮಿ ಕುಸಲಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೫೪-೫೬; ಪೇ. ವ. ೮೦೨, ೮೦೩, ೮೦೫) –

ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ವತ್ವಾ ತಾಸಂ ಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಏಕೇಕಂ ಗಾಥಂ ವತ್ತುಕಾಮಾಪಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಏಕಕಮೇವ ಅಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಮೇವ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಆಹ.

ರಞ್ಞಾ ಕಿರ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲೇನ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಸುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಸ್ಸನ್ತಿ ಏವ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ಏಕಂ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ. ರಞ್ಞೋ ತಂ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತಿದಂ ಪಾರದಾರಿಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ, ಏಕಂ ಕಿರ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಿಕಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಏವಮ್ಪಿ ನೇಸಂ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚನಕಾಲೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪರದಾರೇ ಸಿನೇಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದಂ ನ ಲಭಿಂ, ಇದಾನಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರದಾರೇ ಮಾನಸಂ ನ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ರತ್ತಿಯಾ ದೀಘಭಾವೋ ಞಾತೋ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಪುರಿಸೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಲದ್ಧೋ ಮೇ ಬಲವಪ್ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞಾ ತಾವ ಅಜ್ಜ ರತ್ತಿಯಾ ದೀಘಭಾವೋ ಞಾತೋ, ಅಹಂ ಪನ ಹಿಯ್ಯೋ ಸಯಮೇವ ಯೋಜನಸ್ಸ ದೀಘಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಥಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ರತ್ತಿ ದೀಘಾ ಹೋತಿ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಯೋಜನಂ ದೀಘಂ ಹೋತಿ, ಬಾಲಸ್ಸ ಪನ ಸಂಸಾರೋ ದೀಘೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೦. ‘‘ದೀಘಾ ಜಾಗರತೋ ರತ್ತಿ, ದೀಘಂ ಸನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನಂ;

ದೀಘೋ ಬಾಲಾನ ಸಂಸಾರೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ದೀಘಾತಿ ರತ್ತಿ ನಾಮೇಸಾ ತಿಯಾಮಮತ್ತಾವ, ಜಾಗರನ್ತಸ್ಸ ಪನ ದೀಘಾ ಹೋತಿ, ದ್ವಿಗುಣತಿಗುಣಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಖಾಯತಿ. ತಸ್ಸಾ ದೀಘಭಾವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಮಙ್ಕುಣಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಂ ಸೇಮಾನೋ ಮಹಾಕುಸೀತೋಪಿ, ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ಸಯಮಾನೋ ಕಾಮಭೋಗೀಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪನ ಪಧಾನಂ ಪದಹನ್ತೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ಚ, ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಚ, ಆಸನಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಚ, ಸೀಸರೋಗಾದಿಫುಟ್ಠೋ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದನಾದಿಂ ಪತ್ತೋ ವಾ ವೇದನಾಭಿಭೂತೋ ಚ, ರತ್ತಿಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೋ ಅದ್ಧಿಕೋ ಚ ಜಾನಾತಿ. ಯೋಜನನ್ತಿ ಯೋಜನಮ್ಪಿ ಚತುಗಾವುತಮತ್ತಮೇವ, ಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಕಿಲನ್ತಸ್ಸ ದೀಘಂ ಹೋತಿ, ದ್ವಿಗುಣತಿಗುಣಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ. ಸಕಲದಿವಸಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಲನ್ತೋ ಪಟಿಪಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುರತೋ ಗಾಮೋ ಕೀವದೂರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಯೋಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನಾಪಿ ‘‘ಯೋಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪುನ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೋಪಿ ‘‘ಯೋಜನ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಸೋ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಾ ಯೋಜನನ್ತೇವ ವದನ್ತಿ, ದೀಘಂ ವತಿದಂ ಯೋಜನಂ, ಏಕಯೋಜನಂ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಯೋಜನಾನಿ ವಿಯ ಮಞ್ಞೇತಿ. ಬಾಲಾನನ್ತಿ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕತ್ಥಂ ಪನ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಬಾಲಾನಂ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಯಂ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಭೇದಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತಂ ಸಂಸಾರೋ ದೀಘೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಏವ ದೀಘೋ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ, ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨೪). ಬಾಲಾನಂ ಪನ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಅತಿದೀಘೋಯೇವಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ. ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಜಾತಾತಿ.

ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ ತೇ ಸತ್ತೇ ಬನ್ಧನಾ ಮೋಚೇಸಿ. ತತ್ಥ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಸಕಾನಿ ಗೇಹಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಚಿರಂ ಜೀವತು ನೋ, ಅಯ್ಯಾ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಗುಣಕಥಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಅಹೋ ಪಣ್ಡಿತಾ ವತಾಯಂ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಜೀವಿತದಾನಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಇದಾನೇವ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಜೀವಿತದಾನಂ ದೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅದಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸನ್ತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಏಕಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಆಯಾಚಿ – ‘‘ಸಾಮಿ ದೇವರಾಜ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಏಕಸತರಾಜಾನೋ ಏಕಸತಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯೋ, ಸಚಾಹಂ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ, ಏತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತೇನ ಬಲಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಿತರಿ ಕಾಲಕತೇ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ದೇವತಾಯ ಮೇ ಆನುಭಾವೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ತಂ, ಬಲಿಮಸ್ಸಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಂ ರಾಜಾನಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅಪರಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬೇ ರಾಜಾನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀಹಿ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉಗ್ಗಸೇನಸ್ಸ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ನಾಮ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಗರುಗಬ್ಭಾ, ತಂ ಓಹಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಜನಂ ವಿಸಪಾನಕಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಸೋಧಾಪೇಸಿ. ದೇವತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಏತ್ತಕೇ ರಾಜಾನೋ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಹಿತಾ ಇಮೇ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತೇನ ಮಯ್ಹಂ ಬಲಿಂ ಕಾತುಕಾಮೋ, ಸಚೇ ಪನಾಯಂ ಏತೇ ಘಾತೇಸ್ಸತಿ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜವಂಸೋ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ರುಕ್ಖಮೂಲೇಪಿ, ಮೇ ಅಸುಚಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಏತಂ ನಿವಾರೇತು’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ‘‘ನಾಹಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದೇವತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಾಯಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಏವಂ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಾಹಿಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ರಾಜಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪುಞ್ಞೇನ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ವಿಸಿಟ್ಠೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ತೇಹಿಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲೇ ಸಕ್ಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಸು ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಂ ಆಪನ್ನೇಸು ಖತ್ತಿಯವಂಸೋ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ನಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉಪಾಯಂ ಪನ ತೇ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪಾಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ತ್ವಂ ರಞ್ಞೋ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ರತ್ತವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರುಕ್ಖತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಮನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಹಿ. ಅಥ ತಂ ರಾಜಾ ‘ದೇವತಾ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿವತ್ತಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’ನ್ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಯಾಚಿಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ತ್ವಂ ಏಕಸತರಾಜಾನೋ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀಹಿ ಆನೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತೇನ ಬಲಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಸೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ದೇವಿಂ ಓಹಾಯ ಆಗತೋ, ನಾಹಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಬಲಿಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ, ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ತಂ ಆಣಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಸಾ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಜೀವಿತದಾನಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವತಾಯ ಇಮಂ ಉಪಾಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ದೇವತಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ರಾಜಾಪಿ ತಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ರಾಜೂನಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಾನಮೇವ ವನ್ದಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮಯಿ ಸಬ್ಬರಾಜಜೇಟ್ಠಕೇ ಠಿತೇ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಂ ವನ್ದತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಕುಜ್ಝಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ತಯಿ ಪಟಿಬದ್ಧಂ, ಅಯಂ ಪನ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ ಇಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ ದಾಯಕೋ, ಇಮಂ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ತಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ‘‘ಏವಂ, ಭದ್ದೇ, ಏವಂ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿನಾ ಪೂಜೇಸಿ. ಪುನ ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ನ ವನ್ದಸಿ, ಮಯ್ಹಂ ರಜ್ಜಸಿರಿದಾಯಿಕಂ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ದೇವತಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ವನ್ದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತಯಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞೇ ಠತ್ವಾ ರಾಜಾನೋ ಗಹಿತಾ, ನ ದೇವತಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ’’ತಿ. ಪುನಪಿ ತಂ ದೇವತಾ ‘‘ಏವಂ, ಭದ್ದೇ, ಏವಂ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥೇವ ಪೂಜೇಸಿ. ಪುನ ಸಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ ‘ದೇವತಾಯ ಮೇ ಏತ್ತಕಾ ರಾಜಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ’ತಿ ವದೇಸಿ, ಇದಾನಿ ತೇ ದೇವತಾಯ ಉಪರಿ ವಾಮಪಸ್ಸೇ ರುಕ್ಖೋ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢೋ, ಸಾ ತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಕಸ್ಮಾ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಯದಿ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾ’’ತಿ. ಪುನಪಿ ತಂ ದೇವತಾ ‘‘ಏವಂ, ಭದ್ದೇ, ಏವಂ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥೇವ ಪೂಜೇಸಿ.

ಸಾ ಕಥಯಮಾನಾ ಠಿತಾ ರೋದಿ ಚೇವ ಹಸಿ ಚ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ದೇವ ಏವಂ ವದೇಸಿ’’? ‘‘ನ ಮಾದಿಸಿಯೋ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥ ‘‘ನಂ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ರೋದಸಿ ಚೇವ ಹಸಸಿ ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಸುಣಾಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಞ್ಹಿ ಅತೀತೇ ಕುಲಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ಪತಿಕುಲೇ ವಸನ್ತೀ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಂ ಪಾಹುನಕಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತುಕಾಮಾ ‘ಮಂಸಂ ಆಹರಾ’ತಿ ದಾಸಿಯಾ ಕಹಾಪಣಂ ದತ್ವಾ ತಾಯ ಮಂಸಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಆಗತಾಯ ‘ನತ್ಥಿ ಮಂಸ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಗೇಹಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ ಸಯಿತಾಯ ಏಳಿಕಾಯ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸಿಂ. ಸಾಹಂ ಏಕಿಸ್ಸಾಯ ಏಳಿಕಾಯ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ತಸ್ಸಾ ಲೋಮಗಣನಾಯ ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ ಪಾಪುಣಿಂ, ‘ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಂ ಜನಂ ವಧಿತ್ವಾ ಕದಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಸೀ’ತಿ ಏವಮಹಂ ತವ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀ ರೋದಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕಣ್ಠಂ ಛೇತ್ವಾನ, ಲೋಮಗಣನಾಯ ಪಚ್ಚಿಸಂ;

ಬಹೂನಂ ಕಣ್ಠೇ ಛೇತ್ವಾನ, ಕಥಂ ಕಾಹಸಿ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ಅಥ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಹಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘‘ಏತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುತ್ತಾಮ್ಹೀ’ತಿ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ಪುನಪಿ ತಂ ದೇವತಾ ‘‘ಏವಂ, ಭದ್ದೇ, ಏವಂ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿನಾ ಪೂಜೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಅಹೋ ಮೇ ಭಾರಿಯಂ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ಕಿರ ಏಕಂ ಏಳಿಕಂ ವಧಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ತಸ್ಸಾ ಲೋಮಗಣನಾಯ ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ ಪಾಪುಣಿ, ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಜನಂ ವಧಿತ್ವಾ ಕದಾ ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ರಾಜಾನೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮಹಲ್ಲಕತರೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ದಹರದಹರಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಹಿಣಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಇದಾನೇವ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ, ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಜೀವಿತದಾನಂ ದೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅದಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಅಹೋಸಿ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ, ದೇವೀ ಮಲ್ಲಿಕಾ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಅತೀತಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪುನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನಾಮ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕೋ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಹಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸೋಚನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

‘‘ಇಧ ಸೋಚತಿ ಪೇಚ್ಚ ಸೋಚತಿ,

ಪಾಪಕಾರೀ ಉಭಯತ್ಥ ಸೋಚತಿ;

ಸೋ ಸೋಚತಿ ಸೋ ವಿಹಞ್ಞತಿ,

ದಿಸ್ವಾ ಕಮ್ಮಕಿಲಿಟ್ಠಮತ್ತನೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೫);

‘‘ಏವಂ ಚೇ ಸತ್ತಾ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ದುಕ್ಖಾಯಂ ಜಾತಿಸಮ್ಭವೋ;

ನ ಪಾಣೋ ಪಾಣಿನಂ ಹಞ್ಞೇ, ಪಾಣಘಾತೀ ಹಿ ಸೋಚತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೮);

ಅಞ್ಞತರಪುರಿಸವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ಥು

ಚರಞ್ಚೇ ನಾಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾ ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ.

ಥೇರಂ ಕಿರ ರಾಜಗಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಿಪ್ಪಲಿಗುಹಾಯಂ ವಸನ್ತಂ ದ್ವೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಏಕೋ ತೇನ ಕತಂ ಕತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಮುಖೋದಕದನ್ತಕಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಯಾದಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮುಖೋದಕದನ್ತಕಟ್ಠಾನಿ ಮೇ ಪಟಿಯಾದಿತಾನಿ, ಮುಖಂ ಧೋವಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಪಾದಧೋವನನ್ಹಾನಾದಿಕಾಲೇಪಿ ಏವಮೇವ ವದತಿ. ಇತರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಮಯಾ ಕತಂ ಕತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಹೋತು, ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸುಪನ್ತಸ್ಸೇವ ನ್ಹಾನೋದಕಂ ತಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಘಟೇ ಕತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಪೇಸಿ, ಉದಕತಾಪನಭಾಜನೇ ಪನ ನಾಳಿಮತ್ತಂ ಉದಕಂ ಸೇಸೇತ್ವಾ ಉಸುಮಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ ಠಪೇಸಿ. ತಂ ಇತರೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಸುಮಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉದಕಂ ತಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಪಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೋಟ್ಠಕೇ ಉದಕಂ ಠಪಿತಂ, ನ್ಹಾಯಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪಾವಿಸಿ. ಥೇರೋ ಉದಕಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕಹಂ ಉದಕಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ದಹರೋ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಾಜನೇ ಉಳುಙ್ಕಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತುಚ್ಛಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ದುಟ್ಠಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ತುಚ್ಛಭಾಜನಂ ಉದ್ಧನೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಕುಹಿಂ ಗತೋ, ಅಹಂ ‘ಕೋಟ್ಠಕೇ ಉದಕ’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆರೋಚೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಘಟಂ ಆದಾಯ ತಿತ್ಥಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಇತರೋಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಕೋಟ್ಠಕತೋ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಪೇಸಿ.

ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ದಹರೋ ‘ಉದಕಂ ಮೇ ತಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಪಿತಂ, ಏಥ, ಭನ್ತೇ, ನ್ಹಾಯಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಘಟಂ ಆದಾಯ ತಿತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಏಸ ದಹರೋ ಇಮಿನಾ ಕತಂ ವತ್ತಂ ಅತ್ತನಾವ ಕತಂ ವಿಯ ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಓವಾದಮದಾಸಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ‘ಅತ್ತನಾ ಕತಮೇವ ಕತ’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ಅಕತಂ, ತ್ವಂ ಇದಾನೇವ ‘ಕೋಟ್ಠಕೇ ಉದಕಂ ಠಪಿತಂ, ನ್ಹಾಯಥ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಯಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತೇ ಘಟಂ ಆದಾಯ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಚ್ಛಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ನಾಮ ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಥೇರಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ಉದಕಮತ್ತಕಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಂ ಏವಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಪಾವಿಸಿ. ಥೇರೋ ಇತರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಂ ಪದೇಸಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಥೇರೋ ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಅಫಾಸುಕಂ ಜಾತಂ, ವಿಹಾರೇಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವರೂಪಂ ಕಿರ ನಾಮ ಆಹಾರಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇನ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇವ ತಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ. ಥೇರೋಪಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಮಹನ್ತಂ ಸುಖುಮವತ್ಥಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗತದಹರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ರಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಥೇರೋ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ಅಫಾಸುಕಂ ಜಾತ’ನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಹರೇನ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಆಹಾರೋ ಪೇಸಿತೋ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವೋ ಫಾಸುಕಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ವಿಹಾರಂ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಹರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ತಯಾ ಕಿರ ಹಿಯ್ಯೋ, ಇದಂ ನಾಮ ಕತಂ, ಇದಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಉದಕಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಂ ಮುಸಾವಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ ಭತ್ತಮುಟ್ಠಿಯಾ ಭುತ್ತಕಾರಣಾ ಮಂ ‘ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ವದತಿ, ವತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನಂ, ಅಹೋ ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಥೇರೇ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ಸಯಂ ವಿಹಾರೇ ಓಹೀಯಿತ್ವಾ ದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಭಾಜನಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಯಂ ನ ಝಾಯತಿ, ತಂ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪಹರನ್ತೋ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾತೋ. ಸೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಮಹಾಜನೋ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಓವಾದಮತ್ತಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾತೋ’’ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಗಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ರಾಜಗಹತೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಖಮನೀಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಖಮನೀಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಏಕೋ ಪನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಓವಾದಮತ್ತೇನ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಸೋ ಇದಾನೇವ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಜ್ಝತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕುಜ್ಝಿಯೇವ. ನ ಇದಾನೇವ ಕುಟಿಂ ದೂಸೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೂಸೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಿಲಸಕುಣೋ ಕುಲಾವಕಂ ಕತ್ವಾ ವಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಏಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಸೀತೇನ ಕಮ್ಪಮಾನೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಿಙ್ಗಿಲೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಮನುಸ್ಸಸ್ಸೇವ ತೇ ಸೀಸಂ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ವಾನರ;

ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಅಗಾರಂ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೮೧);

ಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮೇ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಅತ್ಥಿ, ಯಾಯ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅಗಾರಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಸಾ ಮೇ ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಕಾಮೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಮನುಸ್ಸಸ್ಸೇವ ಮೇ ಸೀಸಂ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ಸಿಙ್ಗಿಲ;

ಯಾಹು ಸೇಟ್ಠಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಸಾ ಮೇ ಪಞ್ಞಾ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೮೨);

ಅಥ ನಂ ‘‘ಏವರೂಪಸ್ಸ ತವ ಕಥಂ ಘರಾವಾಸೋ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗರಹನ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಿಲೋ ಇಮಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

‘‘ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಲಹುಚಿತ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಿನೋ;

ನಿಚ್ಚಂ ಅದ್ಧುವಸೀಲಸ್ಸ, ಸುಖಭಾವೋ ನ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘ಸೋ ಕರಸ್ಸು ಆನುಭಾವಂ, ವೀತಿವತ್ತಸ್ಸು ಸೀಲಿಯಂ;

ಸೀತವಾತಪರಿತ್ತಾಣಂ, ಕರಸ್ಸು ಕುಟವಂ ಕಪೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೮೩-೮೪);

ಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಂ ಲಹುಚಿತ್ತಂ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಂ ಅದ್ಧುವಸೀಲಂ ಕರೋತಿ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಲಾವಕಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿರಿ. ಸಕುಣೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲಾವಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ಏವ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಕ್ಕಟೋ ಕುಟಿದೂಸಕಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಸಿಙ್ಗಿಲಸಕುಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೋ ಓವಾದಕ್ಖಣೇ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕುಟಿಂ ದೂಸೇಸಿ, ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಏವರೂಪೇನ ಬಾಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಸನತೋ ಏಕಕಸ್ಸೇವ ನಿವಾಸೋ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೧. ‘‘ಚರಞ್ಚೇ ನಾಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸೇಯ್ಯಂ ಸದಿಸಮತ್ತನೋ;

ಏಕಚರಿಯಂ ದಳ್ಹಂ ಕಯಿರಾ, ನತ್ಥಿ ಬಾಲೇ ಸಹಾಯತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಚರನ್ತಿ ಇರಿಯಾಪಥಚಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮನಸಾಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಯ್ಯಂ ಸದಿಸಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಗುಣೇಹಿ ಅಧಿಕತರಂ ವಾ ಸದಿಸಂ ವಾ ನ ಲಭೇಯ್ಯ ಚೇ. ಏಕಚರಿಯನ್ತಿ ಏತೇಸು ಹಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಲಭಮಾನೋ ಸೀಲಾದೀಹಿ ವಡ್ಢತಿ, ಸದಿಸಂ ಲಭಮಾನೋ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಹೀನೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ವಸನ್ತೋ ಏಕತೋ ಸಂಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ ನ ಭಜಿತಬ್ಬೋ ನ ಪಯಿರುಪಾಸಿತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುದ್ದಯಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಕಮ್ಪಾ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೨೧; ಅ. ನಿ. ೩.೨೬). ತಸ್ಮಾ ಸಚೇ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲಾದೀಹಿ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಮ್ಹಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏಕಚರಿಯಂ ದಳ್ಹಂ ಕಯಿರಾ ಏಕೀಭಾವಮೇವ ಥಿರಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕಕೋವ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ನತ್ಥಿ ಬಾಲೇ ಸಹಾಯತಾತಿ ಸಹಾಯತಾ ನಾಮ ಚೂಳಸೀಲಂ ಮಜ್ಝಿಮಸೀಲಂ ಮಹಾಸೀಲಂ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಗುಣಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಗುಣಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ. ಅಯಂ ಸಹಾಯತಾಗುಣೋ ಬಾಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನತ್ಥೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಆಗನ್ತುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಪುತ್ತಾ ಮತ್ಥೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವೋ ಮಹಾಮಚ್ಛರೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸಂ ಞಾತಕೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಮೂಲಸಿರಿಂ ನಾಮ ತೀಸು ವೇಲಾಸು ಏವಂ ಓವದತಿ – ‘‘ಇದಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ‘ಬಹೂ’’’ತಿ ಮಾ ಸಞ್ಞಂ ಕರಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಧನಂ ನ ದಾತಬ್ಬಂ, ನವಂ ಧನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ. ಏಕೇಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಹಾಪಣಂ ವಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಖೀಯತೇವ. ತಸ್ಮಾ –

‘‘ಅಞ್ಜನಾನಂ ಖಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ಉಪಚಿಕಾನಞ್ಚ ಆಚಯಂ;

ಮಧೂನಞ್ಚ ಸಮಾಹಾರಂ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಘರಮಾವಸೇ’’ತಿ.

ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನಿಧಿಯೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಧನನಿಸ್ಸಿತೋ ಮಚ್ಛೇರಮಲಮಲಿನೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ನಗರಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರಗಾಮಕೇ ಚಣ್ಡಾಲಾನಂ ಕುಲಸಹಸ್ಸಂ ಪಟಿವಸತಿ. ತತ್ಥೇಕಿಸ್ಸಾ ಚಣ್ಡಾಲಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ಪುತ್ತಮಸ್ಸ ಮೂಲಸಿರಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಚಣ್ಡಾಲಕುಲಸಹಸ್ಸಂ ಏಕತೋವ ಭತಿಯಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಮಾನಂ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನೇವ ಭತಿಂ ಲಭತಿ, ನ ಯಾಪನಮತ್ತತೋ ಪರಂ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಮ್ಪಿ. ತೇ ‘‘ಮಯಂ ಏತರಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾಪಿ ಪಿಣ್ಡಭತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತರೇ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಯಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಹುತ್ವಾ ಯಾವ ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವಿಸುಂ ಹೋನ್ತಿ, ತಾವ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಮಾತರಂ ನೀಹರಿಂಸು.

ಸಾಪಿ ಯಾವಸ್ಸಾ ಸೋ ಕುಚ್ಛಿಗತೋ, ತಾವ ಯಾಪನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಛೇನ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಾ ಚ ಪಾದಾ ಚ ಅಕ್ಖೀನಿ ಚ ಕಣ್ಣಾ ಚ ನಾಸಾ ಚ ಮುಖಞ್ಚ ಯಥಾಠಾನೇ ನ ಅಹೇಸುಂ. ಸೋ ಏವರೂಪೇನ ಅಙ್ಗವೇಕಲ್ಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋ ವಿಯ ಅತಿವಿರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಂ ಮಾತಾ ನ ಪರಿಚ್ಚಜಿ. ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸಿತಪುತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಿನೇಹೋ ಬಲವಾ ಹೋತಿ. ಸಾ ತಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ಪೋಸಯಮಾನಾ ತಂ ಆದಾಯ ಗತದಿವಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಕತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಗತದಿವಸೇ ಭತಿಂ ಲಭತಿ. ಅಥ ನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ಸಾ ಕಪಾಲಕಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಮಯಂ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಪತ್ತಾ, ಇದಾನಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ತಂ ಪೋಸೇತುಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ಪಟಿಯತ್ತಭತ್ತಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಾಹೀ’’ತಿ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರನ್ತೋ ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿಕಾಲೇ ನಿವುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಸ್ಸರೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ತೀಸು ಪನ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಸು ನ ಕೋಚಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಚತುತ್ಥೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಮೂಲಸಿರಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತಕಾ ದಿಸ್ವಾ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಹದಯಾ ಪರೋದಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುರಿಸಾ ‘‘ನಿಕ್ಖಮ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’’ತಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಖಿಪಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇನ ಪುಟ್ಠೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಥೇರೋ ಮೂಲಸಿರಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿ. ಸತ್ಥಾ ಮೂಲಸಿರಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಪಿತಾ ತೇ ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಸದ್ದಹನ್ತಂ ‘‘ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ತೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನಿಧಿಯೋ ಆಚಿಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಸದ್ದಹಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಸರಣಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೨. ‘‘ಪುತ್ತಾ ಮತ್ಥಿ ಧನಮ್ಮತ್ಥಿ, ಇತಿ ಬಾಲೋ ವಿಹಞ್ಞತಿ;

ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಪುತ್ತಾ ಕುತೋ ಧನ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪುತ್ತಾ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಧನಂ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಇತಿ ಬಾಲೋ ಪುತ್ತತಣ್ಹಾಯ ಚೇವ ಧನತಣ್ಹಾಯ ಚ ಹಞ್ಞತಿ ವಿಹಞ್ಞತಿ ದುಕ್ಖಯತಿ, ‘‘ಪುತ್ತಾ ಮೇ ನಸ್ಸಿಂಸೂ’’ತಿ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ‘‘ನಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ‘‘ನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವಿಹಞ್ಞತಿ. ಧನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ವಿಹಞ್ಞತಿ. ‘‘ಪುತ್ತೇ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ಥಲಜಲಪಥಾದೀಸು ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ವಾಯಮನ್ತೋಪಿ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ‘‘ಧನಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ವಿಹಞ್ಞತೇವ. ಏವಂ ವಿಹಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನತ್ಥಿ ತೇನ ವಿಘಾತೇನ ದುಕ್ಖಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖಿತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನತ್ಥಿ, ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾಹಿ ವೇದನಾಹಿ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಹಿ ವಿಯ ಪರಿಡಯ್ಹಮಾನಸ್ಸ ಛಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಸನ್ಧಿಬನ್ಧನೇಸು, ಭಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟೇಸು ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಇಧಲೋಕಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಪೋಸಿತೋಪಿ ಸಹಾಯಭಾವೇನ ದುಕ್ಖಪರಿತ್ತಾಣಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನತ್ಥಿ. ಕುತೋ ಪುತ್ತಾ ಕುತೋ ಧನಂ ಪುತ್ತಾ ವಾ ಧನಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಿಮೇವ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿನೋಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಧನಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ, ಇದಾನಿ ವಾ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಕುತೋ ಪುತ್ತಾ ಕುತೋ ಧನಂ. ಪುತ್ತಾ ವಾ ಧನಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಿಂ ದುಕ್ಖಂ ಹರಿಂಸು, ಕಿಂ ವಾ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸೂತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಆನನ್ದಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಗಣ್ಠಿಭೇದಕಚೋರವತ್ಥು

ಯೋ ಬಾಲೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗಣ್ಠಿಭೇದಕಚೋರೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಏಕೋ ಅತ್ತನೋ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ತೇಸು ಏಕೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ, ಇತರೋ ಏಕಸ್ಸ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬದ್ಧಂ ಪಞ್ಚಮಾಸಕಮತ್ತಂ ಲಭಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಗೇಹೇ ಪಾಕಭತ್ತಂ ಜಾತಂ, ಇತರಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನ ಪಚ್ಚತಿ. ಅಥ ನಂ ಸಹಾಯಕಚೋರೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪಣ್ಡಯಮಾನೋ ‘‘ತ್ವಂ ಅತಿಪಣ್ಡಿತತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ಪಾಕಭತ್ತಮೂಲಮ್ಪಿ ನ ನಿಪ್ಫಾದೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ಪನ ‘‘ಬಾಲಭಾವೇನೇವ ವತಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಡಿತಭಾವಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇತುಂ ಞಾತೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೩. ‘‘ಯೋ ಬಾಲೋ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲ್ಯಂ, ಪಣ್ಡಿತೋ ವಾಪಿ ತೇನ ಸೋ;

ಬಾಲೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತಮಾನೀ, ಸ ವೇ ‘ಬಾಲೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಬಾಲೋತಿ ಯೋ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಅಪಣ್ಡಿತೋ ಸಮಾನೋ ‘‘ಬಾಲೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲ್ಯಂ ಬಾಲಭಾವಂ ಮಞ್ಞತಿ ಜಾನಾತಿ. ತೇನ ಸೋತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ವಾಪಿ ಹೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಸದಿಸೋ ವಾ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಬಾಲೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಜಾನಮಾನೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ತೇನ ಪಣ್ಡಿತಭಾವತ್ಥಾಯ ಓವದಿಯಮಾನೋ ಅನುಸಾಸಿಯಮಾನೋ ತಂ ಓವಾದಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ವಾ ಹೋತಿ ಪಣ್ಡಿತತರೋ ವಾ. ಸ ವೇ ಬಾಲೋತಿ ಯೋ ಚ ಬಾಲೋ ಸಮಾನೋ ‘‘ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಾ ವಿನಯಧರೋ ವಾ ಧುತಙ್ಗಧರೋ ವಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತಮಾನೀ ಹೋತಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಅಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ನೇವ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತಿ, ಏಕನ್ತಬಾಲಭಾವಮೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸೋ ಗಣ್ಠಿಭೇದಕಚೋರೋ ವಿಯ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸ ವೇ ‘ಬಾಲೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಇತರಸ್ಸ ಞಾತಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾಜನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣೀತಿ.

ಗಣ್ಠಿಭೇದಕಚೋರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಉದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯಾವಜೀವಮ್ಪಿ ಚೇ ಬಾಲೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಮಹಾಥೇರೇಸು ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಮಹಾಥೇರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಖನ್ಧಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜಾನಮಾನಂ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ, ಬುದ್ಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವಿಹಾರೇ ವಸಮಾನೋ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೪. ‘‘ಯಾವಜೀವಮ್ಪಿ ಚೇ ಬಾಲೋ, ಪಣ್ಡಿತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ;

ನ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ದಬ್ಬೀ ಸೂಪರಸಂ ಯಥಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬಾಲೋ ನಾಮೇಸ ಯಾವಜೀವಮ್ಪಿ ಪಣ್ಡಿತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ಏತ್ತಕಂ ಬುದ್ಧವಚನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಚಾರೋ, ಅಯಂ ವಿಹಾರೋ, ಅಯಂ ಆಚಾರೋ, ಅಯಂ ಗೋಚರೋ, ಇದಂ ಸಾವಜ್ಜಂ, ಇದಂ ಅನವಜ್ಜಂ, ಇದಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ದಬ್ಬೀ ಸೂಪರಸಂ ಯಥಾತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ದಬ್ಬೀ ಯಾವ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾಯ ಸೂಪವಿಕತಿಯಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಮಾನಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ಲೋಣಿಕಂ, ಇದಂ ಅಲೋಣಿಕಂ, ಇದಂ ತಿತ್ತಕಂ, ಇದಂ ಖಾರಿಕಂ, ಇದಂ ಕಟುಕಂ, ಇದಂ ಅಮ್ಬಿಲಂ, ಇದಂ ಅನಮ್ಬಿಲಂ, ಇದಂ ಕಸಾವ’’ನ್ತಿ ಸೂಪರಸಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಮೇವ ಬಾಲೋ ಯಾವಜೀವಮ್ಪಿ ಪಣ್ಡಿತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಮಾನೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸೂತಿ.

ಉದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ತಿಂಸಮತ್ತಪಾವೇಯ್ಯಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಚೇ ವಿಞ್ಞೂತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಿಂಸಮತ್ತೇ ಪಾವೇಯ್ಯಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇಸಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ಇತ್ಥಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾನಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕವನಸಣ್ಡೇ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತದಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಹುತ್ವಾ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಾ ಪುನಪಿ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಹೋ ವತಿಮೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಧಮ್ಮೋ ವಿಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮೇ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಸಹಾಯಕಾ ಧುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ತುಣ್ಡಿಲಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೬.೮೮ ಆದಯೋ) ಮಹಾತುಣ್ಡಿಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು, ತೇ ತೇನೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಏತರಹಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸನೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೫. ‘‘ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಚೇ ವಿಞ್ಞೂ, ಪಣ್ಡಿತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ;

ಖಿಪ್ಪಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ಜಿವ್ಹಾ ಸೂಪರಸಂ ಯಥಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ವಿಞ್ಞೂ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ. ತತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಅನುಪಹತಜಿವ್ಹಾಪಸಾದೋ ಪುರಿಸೋ ರಸವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏವ ಲೋಣಿಕಾದಿಭೇದಂ ರಸಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ವಿಜಾನಾತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ತಿಂಸಮತ್ತಪಾವೇಯ್ಯಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಚರನ್ತಿ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿವತ್ಥು ಉದಾನೇ (ಉದಾ. ೪೩) ಆಗತಮೇವ.

ತದಾ ಹಿ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇತುಕಾಮೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಓಗಾಹಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತನಕಾಲೇ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋವ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧ, ತ್ವಂ ಮನುಸ್ಸದಲಿದ್ದೋ ಮನುಸ್ಸವರಾಕೋ, ಅಹಂ ತೇ ಅಪರಿಯನ್ತಂ ಧನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಬುದ್ಧೋ ನ ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಧಮ್ಮೋ, ಸಙ್ಘೋ ನ ಸಙ್ಘೋ, ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ಅಲಂ ಮೇ ಧಮ್ಮೇನ, ಅಲಂ ಮೇ ಸಙ್ಘೇನಾ’ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ. ಅನ್ಧಬಾಲ, ಅಹಿರಿಕ ತ್ವಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಯುತ್ತರೂಪೋ, ತ್ವಂ ಮಂ ‘‘ದುಗ್ಗತೋ ದಲಿದ್ದೋ ಕಪಣೋ’’ತಿ ವದೇಸಿ, ನೇವಾಹಂ ದುಗ್ಗತೋ, ನ ದಲಿದ್ದೋ, ಸುಖಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಮಹದ್ಧನೋ –

‘‘ಸದ್ಧಾಧನಂ ಸೀಲಧನಂ, ಹಿರೀ ಓತ್ತಪ್ಪಿಯಂ ಧನಂ;

ಸುತಧನಞ್ಚ ಚಾಗೋ ಚ, ಪಞ್ಞಾ ವೇ ಸತ್ತಮಂ ಧನಂ.

‘‘ಯಸ್ಸ ಏತೇ ಧನಾ ಅತ್ಥಿ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ;

‘ಅದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ತಂ ಆಹು, ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೭.೫-೬) –

ಇಮಾನಿ ಮೇ ಸತ್ತವಿಧಅರಿಯಧನಾನಿ ಸನ್ತಿ, ಯೇಸಞ್ಹಿ ಇಮಾನಿ ಸತ್ತ ಧನಾನಿ ಸನ್ತಿ, ನ ತೇ ಬುದ್ಧೇಹಿ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಹಿ ವಾ ‘‘ದಲಿದ್ದಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಓಹಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಚನಪಟಿವಚನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ನ ಖೋ, ಸಕ್ಕ, ಸಕ್ಕಾ ತಾದಿಸಾನಂ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿಂ ‘ಬುದ್ಧೋ ನ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಧಮ್ಮೋ ನ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ ವಾ, ‘ಸಙ್ಘೋ ನ ಸಙ್ಘೋ’ತಿ ವಾ ಕಥಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋಪಿ ಖೋ ಕುಟ್ಠಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ನಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಂ ಗಾವೀ ತರುಣವಚ್ಛಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಏಕಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಕುಲಪುತ್ತಂ, ಬಾಹಿಯಂ ದಾರುಚೀರಿಯಂ, ತಮ್ಬದಾಠಿಕಚೋರಘಾತಕಂ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಅನೇಕಸತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಗಾವೀ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ನಗರಸೋಭಿನಿಂ ಗಣಿಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇತ್ವಾ ದಿವಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಏವಂ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಾ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ನೇಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ತೇಹಿ ಮಾರಿಯಮಾನಾ ‘‘ಅಹಂ ಯಕ್ಖಿನೀ ಹುತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಂ ಏತೇ ಮಾರೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ತೇ ಮಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮೇ ಮಾರೇಸಿ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಕುಟ್ಠಿಭಾವಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಞ್ಚ ತಗರಸಿಖಿಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಅಪಸಬ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇದಾನಿ ಕುಟ್ಠಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಕಟುಕವಿಪಾಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೬. ‘‘ಚರನ್ತಿ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಅಮಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನಾ;

ಕರೋನ್ತಾ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಯಂ ಹೋತಿ ಕಟುಕಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಚರನ್ತೀತಿ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಅಕುಸಲಮೇವ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಬಾಲಾತಿ ಇಧಲೋಕತ್ಥಞ್ಚ ಪರಲೋಕತ್ಥಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತಾ ಇಧ ಬಾಲಾ ನಾಮ. ದುಮ್ಮೇಧಾತಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ. ಅಮಿತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಅಮಿತ್ತಭೂತೇನ ವಿಯ ವೇರಿನಾ ಹುತ್ವಾ. ಕಟುಕಪ್ಫಲನ್ತಿ ತಿಖಿಣಫಲಂ ದುಕ್ಖಫಲನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಕುಟ್ಠಿವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕಸ್ಸಕವತ್ಥು

ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಧೂತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕಸ್ಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಂ ಖೇತ್ತಂ ಕಸತಿ. ಚೋರಾ ಉದಕನಿದ್ಧಮನೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಡ್ಢಕುಲೇ ಉಮಙ್ಗಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕನಿದ್ಧಮನೇನೇವ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಏಕೋ ಚೋರೋ ತೇ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯ ಕತ್ವಾ ತಂ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಣ್ಡಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಓವಟ್ಟಿಕತೋ ಪತಮಾನಂ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಕಸ್ಸಕಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಪಧಾರಯಮಾನೋ ಇದಂ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಅಯಂ ಕಸ್ಸಕೋ ಪಾತೋವ ಕಸಿತುಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಭಣ್ಡಸಾಮಿಕಾ ಚೋರಾನಂ ಅನುಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓವಟ್ಟಿಕತೋ ಪತಮಾನಂ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಏತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಸಕ್ಖೀ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋಪಿಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಕಸ್ಸಕೋ ಪಾತೋವ ಕಸಿತುಂ ಗತೋ. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ಕಸ್ಸಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಕಸಿತುಂ ಆರಭಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾವ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಾಯ ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸ, ಆನನ್ದ, ಆಸೀವಿಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ಘೋರವಿಸೋ’’ತಿ.

ಕಸ್ಸಕೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ವೇಲಾಯ ವಾ ಅವೇಲಾಯ ವಾ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಆಸೀವಿಸೋ ಕಿರೇತ್ಥ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಏತ್ತಕಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ‘‘ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಪತೋದಲಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಗತೋ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸತ್ಥಾರಾ ಕಥಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ನಿವತ್ತೋ, ಅಬ್ಯತ್ತತಾಯ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ಕಸಿತುಂ ಆರಭಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಗೇಹೇ ಚೋರೇಹಿ ಕತಕಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಪದಾನುಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಂ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚೋರೇಹಿ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಭಾಜಿತಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಸ್ಸಕಸ್ಸ ಪದವಲಞ್ಜಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ತೇ ತಸ್ಸ ಪದಾನುಸಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಂಸುಂ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ಥವಿಕಂ ಆದಾಯ ‘‘ತ್ವಂ ಗೇಹಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಮಾನೋ ವಿಯ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಧಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ತಂ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಸಾಹಿ ತಾಳೇನ್ತಾ ಆಘಾತನಂ ನಯಿಂಸು. ಸೋ ಕಸಾಹಿ ತಾಳಿಯಮಾನೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಾನನ್ದ, ಆಸೀವಿಸೋತಿ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಭಗವಾ ಘೋರವಿಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ರಾಜಪುರಿಸಾ ‘‘ತ್ವಂ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ – ‘‘ರಾಜಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಮಾನೋ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ, ದೇವ, ಚೋರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಸನತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಣೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಕ್ಖಿಂ ಅಪದಿಸತಿ, ನ ಯುತ್ತಂ ಏತಸ್ಸ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತುಂ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಕಚ್ಚಿ ತುಮ್ಹೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಕಸ್ಸ ಕಸನಟ್ಠಾನಂ ಗತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ವೋ ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ಕಿಂ ಅವೋಚುತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಇದಂ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಚಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಂ ಅಪದಿಸಂ ನಾಕರಿಸ್ಸ, ನ ಜೀವಿತಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪನ ಕಥಿತಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತೇನ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ವಾ ಗತೋ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ನಾಮ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪಂ ಹೋತಿ, ತಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೭. ‘‘ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಧು, ಯಂ ಕತ್ವಾ ಅನುತಪ್ಪತಿ;

ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸುಮುಖೋ ರೋದಂ, ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯಂ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನಸಮತ್ಥಂ ದುಕ್ಖುದ್ರಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಾನುಸ್ಸರಿತಕ್ಖಣೇ ಅನುತಪ್ಪತಿ ಅನುಸೋಚತಿ, ತಂ ಕತಂ ನ ಸಾಧು ನ ಸುನ್ದರಂ ನಿರತ್ಥಕಂ. ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸುಮುಖೋತಿ ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸೂಹಿ ತಿನ್ತಮುಖೋ ರೋದನ್ತೋ ವಿಪಾಕಂ ಅನುಭೋತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಕಸ್ಸಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ, ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಕಸ್ಸಕವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸುಮನಮಾಲಾಕಾರವತ್ಥು

ತಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಧೂತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುಮನಂ ನಾಮ ಮಾಲಾಕಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ದೇವಸಿಕಂ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಾಜಾನಂ ಪಾತೋವ ಅಟ್ಠಹಿ ಸುಮನಪುಪ್ಫನಾಳೀಹಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ಲಭತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತೇ ಭಗವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಹತಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಮಹತಿಯಾ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಏಕದಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ಚೀವರೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ವಿಯ ಚರತಿ ತಿಂಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ, ಏಕದಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸು ವಿಯ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ಸರೀರತೋ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಮಹತಿಯಾ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಾಲಾಕಾರೋ ಭಗವತೋ ರತನಗ್ಘಿಯಸದಿಸಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಅಸೀತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಸರೀರಸೋಭಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸತ್ಥು ಅಧಿಕಾರಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಾನಿ ರಞ್ಞೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಉಪಟ್ಠಾನಪುಪ್ಫಾನಿ, ರಾಜಾ ಇಮಾನಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಮಂ ಬನ್ಧಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ರಟ್ಠತೋ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ಘಾತೇತು ವಾ ಬನ್ಧಾಪೇತು ವಾ ರಟ್ಠತೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತು ವಾ, ಸೋ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ದದಮಾನೋಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಜೀವಿತಮತ್ತಂ ಧನಂ ದದೇಯ್ಯ, ಸತ್ಥುಪೂಜಾ ಪನ ಮೇ ಅನೇಕಾಸು ಕಪ್ಪಕೋಟೀಸು ಅಲಂ ಹಿತಾಯ ಚೇವ ಸುಖಾಯ ಚಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜಿ.

ಸೋ ‘‘ಯಾವ ಮೇ ಪಸನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪತಿಕುಟತಿ, ತಂ ತಾವದೇವ ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಉದಗ್ಗುದಗ್ಗೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಕಥಂ? ಪಠಮಂ ತಾವ ದ್ವೇವ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಖಿಪಿ, ತಾ ಉಪರಿಮತ್ಥಕೇ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಅಪರಾ ದ್ವೇ ಮುಟ್ಠಿಯೋ ಖಿಪಿ, ತಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಪಸ್ಸೇನ ಮಾಲಾಪಟಚ್ಛನ್ನೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಅಪರಾ ದ್ವೇ ಮುಟ್ಠಿಯೋ ಖಿಪಿ, ತಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಅಟ್ಠಂಸು. ಅಪರಾ ದ್ವೇ ಮುಟ್ಠಿಯೋ ಖಿಪಿ, ತಾ ವಾಮಹತ್ಥಪಸ್ಸೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏವಂ ಅಟ್ಠ ನಾಳಿಯೋ ಅಟ್ಠ ಮುಟ್ಠಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ತಥಾಗತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಪುರತೋ ಗಮನದ್ವಾರಮತ್ತಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಪುಪ್ಫಾನಂ ವಣ್ಟಾನಿ ಅನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ, ಪತ್ತಾನಿ ಬಹಿಮುಖಾನಿ. ಭಗವಾ ರಜತಪತ್ತಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿಪಿ ಸಚಿತ್ತಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ ವಿಯ ಅಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪತಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಠಿತಠಿತಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಸತ್ಥು ಸರೀರತೋ ಸತಸಹಸ್ಸವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ರಂಸಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಚ ವಾಮತೋ ಚ ಸೀಸಮತ್ಥಕತೋ ಚ ನಿರನ್ತರಂ ನಿಕ್ಖನ್ತರಂಸೀಸು ಏಕಾಪಿ ಸಮ್ಮುಖಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇನೇವ ಅಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತರುಣತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಮಾಣಾ ಹುತ್ವಾ ಪುರತೋ ಏವ ಧಾವನ್ತಿ. ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭಿ. ಅನ್ತೋನಗರೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋ, ಬಹಿನಗರೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋತಿ ಅಟ್ಠಾರಸಸು ಕೋಟೀಸು ಏಕೋಪಿ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಪುರತೋವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೇ ನಗರೇ ಭೇರಿಚರಣಮಗ್ಗೇನೇವ ಅಚರಿ. ಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಪರಿಪೂರಿ.

ಸೋ ಥೋಕಞ್ಞೇವ ತಥಾಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾರಸೇ ನಿಮುಗ್ಗೋ ವಿಯ ಬುದ್ಧರಸ್ಮೀನಂ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತುಚ್ಛಪಚ್ಛಿಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭರಿಯಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಹಂ ಪುಪ್ಫಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮೇ ಪೂಜಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ರಞ್ಞೋ ದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ಘಾತೇತು ವಾ ರಟ್ಠತೋ ವಾ ನೀಹರತು, ಅಹಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇಸಿಂ, ಸಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಟ್ಠ ಮುಟ್ಠಿಯೋವ ಅಹೇಸುಂ, ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ಪೂಜಾ ಜಾತಾ. ಮಹಾಜನೋ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಚರತಿ, ಯೋ ಏಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಸದ್ದೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಸೋ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅನ್ಧಬಾಲತಾಯ ಏವರೂಪೇ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇ ಪಸಾದಂ ನಾಮ ಅಜನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಚಣ್ಡಾ, ಸಕಿಂ ಕುದ್ಧಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಚ್ಛೇದನೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಯಾ ಕತಕಮ್ಮೇನ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಪುತ್ತೇ ಆದಾಯ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಆಹ – ‘‘ಮಮ ಸಾಮಿಕೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ಘರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘ಕಹಂ ಪುಪ್ಫಾನೀ’ತಿ ಮಯಾ ಪುಟ್ಠೋ ಇದಂ ನಾಮ ವದೇಸಿ, ಅಹಂ ತಂ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ‘ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಚಣ್ಡಾ, ಸಕಿಂ ಕುದ್ಧಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಚ್ಛೇದನೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಯಾ ಕತಕಮ್ಮೇನ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥೋ ಸಿಯಾ’ತಿ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಇಧಾಗತಾ, ತೇನ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸುಕತಂ ವಾ ಹೋತು, ದುಕ್ಕಟಂ ವಾ, ತಸ್ಸೇವೇತಂ, ಮಯಾ ತಸ್ಸ ಛಡ್ಡಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ ಅನ್ಧಬಾಲಾ, ಏವರೂಪೇ ಗುಣೇ ಪಸಾದಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಕುದ್ಧೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಮಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಾನಪುಪ್ಫೇಹಿ ತೇನ ಪೂಜಾ ಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಭದ್ದಕಂ ತೇ ಕತಂ ತಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿಯಾ, ಮಮ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಾಕಾರಸ್ಸ ಅಹಂ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ವಿಚರಿ.

ಸತ್ಥಾ ರಞ್ಞೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಂ ಞತ್ವಾ ಭೇರಿಚರಣವೀಥಿಯಾ ನಗರಂ ಚರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಘರದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ರಾಜಙ್ಗಣೇಯೇವ ನಿಸೀದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸೀಘಂ ಮಣ್ಡಪಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ನಿಸೀದಿ ಸತ್ಥಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗೇಹಂ ನ ಪಾವಿಸಿ?

ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯಂ, ಮಹಾಜನೋ ಮಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯ, ಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಪನ ಮಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಹಾಜನೋ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಗುಣವನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಗುಣಂ ಬುದ್ಧಾ ಏವ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಅವಸೇಸಜನೋ ಗುಣವನ್ತಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಮಚ್ಛರಾಯತಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಪುಪ್ಫಪಟಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಮಹಾಜನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರೇಸಿ. ರಾಜಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಣೀತೇನಾಹಾರೇನ ಪರಿವಿಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚತೂಹಿ ಪುಪ್ಫಪಟೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಮಹಾಜನೇನ ಪರಿವುತೋ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ ಮಾಲಾಕಾರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಆಹರಿತಪುಪ್ಫೇಹಿ ಕಿನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಾಲಾಕಾರೋ ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ಘಾತೇತು ವಾ ರಟ್ಠತೋ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತೂತಿ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಪೂಜೇಸಿಂ ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಹತ್ಥೀ ಚ ಅಸ್ಸೇ ಚ ದಾಸೇ ಚ ದಾಸಿಯೋ ಚ ಮಹಾಪಸಾಧನಾನಿ ಚ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ರಾಜಕುಲತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಅಟ್ಠ ನಾರಿಯೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಗಾಮವರೇ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಂ ನಾಮ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಾತೋವ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಹನಾದಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚೇವ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಕೋ ನು ಖೋ ಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ’’ತಿ? ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ಮಾಲಾಕಾರೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಮಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ, ಅಯಞ್ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಏವಂ ಮಯಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ –

‘‘ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ;

ಠತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು, ಫಲಂ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮುನೋ;

ಪಚ್ಛಾ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸುಮನೋ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. –

ಆಹ. ಸತ್ಥು ಪನ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪವಿಸನಕಾಲೇ ತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಪತಿಂಸು. ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ಧರಮಾನಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಂ ನಾಮ ಲಭತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ಗಮನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಗಮನೇನ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪಂ ನ ಹೋತಿ, ಅನುಸ್ಸರಿತಾನುಸ್ಸರಿತಕ್ಖಣೇ ಸೋಮನಸ್ಸಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೮. ‘‘ತಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಧು, ಯಂ ಕತ್ವಾ ನಾನುತಪ್ಪತಿ;

ಯಸ್ಸ ಪತೀತೋ ಸುಮನೋ, ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸೇವತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತೀನಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತನಸಮತ್ಥಂ ಸುಖುದ್ರಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಾನುತಪ್ಪತಿ, ಅಥ ಖೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಯೇವ ಅನುಸ್ಸರಿತಾನುಸ್ಸರಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪೀತಿವೇಗೇನ ಪತೀತೋ ಸೋಮನಸ್ಸವೇಗೇನ ಚ ಸುಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಆಯತಿಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಧು ಭದ್ದಕನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸುಮನಮಾಲಾಕಾರವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣತ್ಥೇರೀವತ್ಥು

ಮಧುವಾ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣತ್ಥೇರಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕುರುಮಾನಾ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ನೀಲುಪ್ಪಲಗಬ್ಭಸಮಾನವಣ್ಣತಾಯ ಚಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಅಥಸ್ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜಾನೋ ಚ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು – ‘‘ಧೀತರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇತೂ’’ತಿ. ಅಪಹಿಣನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ತತೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉಪಾಯಂ ಪನೇಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕತ್ತಾ ತಂ ವಚನಂ ಸೀಸೇ ಆಸಿತ್ತಂ ಸತಪಾಕತೇಲಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಿತರಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸ್ಸಯಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾಯ ಏವ ಉಪೋಸಥಾಗಾರೇ ಕಾಲವಾರೋ ಪಾಪುಣಿ. ಸಾ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೀಪಸಿಖಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಠಿತಾವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ತೇಜೋಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಚೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾಹಿ ಚ.

ಸಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ಧವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ತದಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಸಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಮಾತುಲಪುತ್ತೋ ಪನಸ್ಸಾ ನನ್ದಮಾಣವೋ ನಾಮ ಗಿಹಿಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಿಯಾ ಆಗಮನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಅನ್ಧವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕುಟಿಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚಕೇ ನಿಲೀನೋ ಥೇರಿಯಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟಿಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತಾಯ ಬಹಿ ಆತಪತೋ ಆಗತತ್ತಾ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಅವಿಗತೇಯೇವ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚಕತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ‘‘ಮಾ ನಸ್ಸಿ ಬಾಲ, ಮಾ ನಸ್ಸಿ ಬಾಲಾ’’ತಿ ಥೇರಿಯಾ ವಾರಿಯಮಾನೋಯೇವ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪತ್ಥಿತಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಗುಣಂ ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ವಿಯ ಮಹಾಪಥವೀ ದ್ವೇಧಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಏವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಥೇರೀಪಿ ತಮತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖೂನೀ ಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಧುಸಕ್ಖರಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ದೇವ ಮಧುರರಸಂ ಖಾದಮಾನೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ತುಟ್ಠಹಟ್ಠೋ ಉದಗ್ಗುದಗ್ಗೋ ವಿಯ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೯. ‘‘ಮಧುವಾ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋ, ಯಾವ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ;

ಯದಾ ಚ ಪಚ್ಚತಿ ಪಾಪಂ, ಬಾಲೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಧುವಾತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಹಿ ಪಾಪಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಧು ವಿಯ ಮಧುರರಸಂ ವಿಯ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಇತಿ ನಂ ಸೋ ಮಧುಂವ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಾವಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ. ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತಿ, ತಾವ ನಂ ಏವಂ ಮಞ್ಞತಿ. ಯದಾ ಚಾತಿ ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಯಿರಮಾನಸ್ಸ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ನಿರಯಾದೀಸು ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಪಾಪಂ ಪಚ್ಚತಿ, ಅಥ ಸೋ ಬಾಲೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು.