೧೪. ಚಿತ್ತಗಹಪತಿವತ್ಥು

ಅಸನ್ತಂ ಭಾವನಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುಧಮ್ಮತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡನಗರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತೋ ನಾಮ ಗಹಪತಿ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರಂ ನಾಮ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಅಚಲಸದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಅಮ್ಬಾಟಕವನಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಸಙ್ಘಾರಾಮಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ‘‘ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಹಿ ಆಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿವಟದ್ವಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ಸುಧಮ್ಮತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ನೇವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಂ ಅಗಮಂಸು. ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ತೇಸಂ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಥೋಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಅದ್ಧಾನೇನ ಆಗತಾಮ್ಹಾ ಕಿಲನ್ತರೂಪಾ. ಅಪಿಚ ಥೋಕಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸ್ವೇ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಮ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನೇವಾಸಿಕಂ ಸುಧಮ್ಮತ್ಥೇರಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸ್ವೇ ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಪಚ್ಛಾ ನಿಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ಏವ. ಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನೇ ಮಹಾದಾನಂ ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸುಧಮ್ಮತ್ಥೇರೋಪಿ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇಯೇವ ‘‘ಕೀದಿಸೋ ನು ಖೋ ಗಹಪತಿನಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಸಕ್ಕಾರೋ ಸಜ್ಜಿತೋ, ಸ್ವೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸೋ ಗಹಪತಿನಾ ‘‘ನಿಸೀದಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ನಾಹಂ ನಿಸೀದಾಮಿ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಪಟಿಯಾದಿತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಹಪತಿಂ ಜಾತಿಯಾ ಘಟ್ಟೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಉಳಾರೋ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಕ್ಕಾರೋ, ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಏಕಞ್ಞೇವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ತಿಲಸಂಗುಳಿಕಾ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಹಪತಿನಾ ಕಾಕೋಪಮಾಯ ಅಪಸಾದಿತೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಆವಾಸೋ, ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಯಾವತತಿಯಂ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಚ ಅತ್ತನಾ ಚ ವುತ್ತವಚನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಯಾ ಉಪಾಸಕೋ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಹೀನೇನ ಖುಂಸಿತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸೇವ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಚಿತ್ತಗಹಪತಿಂ ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಗಹಪತಿ, ಮಯ್ಹಮೇವ ಸೋ ದೋಸೋ, ಖಮಾಹಿ ಮೇ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ನಾಹಂ ಖಮಾಮೀ’’ತಿ ತೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಮಙ್ಕುಭೂತೋ ತಂ ಖಮಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಪುನದೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಸ್ಸ ಉಪಾಸಕೋ ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ‘‘ಮಾನಥದ್ಧೋ ಏಸ, ತಿಂಸಯೋಜನಂ ತಾವ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಖಮನೂಪಾಯಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನಾಗತಕಾಲೇ ನಿಹತಮಾನಸ್ಸ ಅನುದೂತಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಾಸಕಂ ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೇನ ನಾಮ ‘ಮಯ್ಹಂ ವಿಹಾರೋ, ಮಯ್ಹಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ, ಮಯ್ಹಂ ಉಪಾಸಕೋ, ಮಯ್ಹಂ ಉಪಾಸಿಕಾ’ತಿ ಮಾನಂ ವಾ ಇಸ್ಸಂ ವಾ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಇಚ್ಛಾಮಾನಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೭೩. ‘‘ಅಸನ್ತಂ ಭಾವನಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪುರೇಕ್ಖಾರಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸು;

ಆವಾಸೇಸು ಇಸ್ಸರಿಯಂ, ಪೂಜಾ ಪರಕುಲೇಸು ಚ.

೭೪. ‘‘ಮಮೇವ ಕತ ಮಞ್ಞನ್ತು, ಗಿಹೀ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಉಭೋ.

ಮಮೇವಾತಿವಸಾ ಅಸ್ಸು, ಕಿಚ್ಚಾಕಿಚ್ಚೇಸು ಕಿಸ್ಮಿಚಿ;

ಇತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಇಚ್ಛಾ ಮಾನೋ ಚ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸನ್ತನ್ತಿ ಯೋ ಬಾಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಸಮ್ಭಾವನಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂ’ತಿ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಪಾಪಿಚ್ಛತಾನಿದ್ದೇಸೇ (ವಿಭ. ೮೫೧) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಬಾಲೋ ‘‘ಅಸದ್ಧೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅಪ್ಪವಿವಿತ್ತೋ ಕುಸೀತೋ ಅನುಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಅಸಮಾಹಿತೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಅಖೀಣಾಸವೋವ ಸಮಾನೋ ‘ಅಹೋ ವತ ಮಂ ಜನೋ ಅಯಂ ಸದ್ಧೋ, ಸೀಲವಾ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ, ಪವಿವಿತ್ತೋ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ, ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ, ಸಮಾಹಿತೋ, ಪಞ್ಞವಾ, ಖೀಣಾಸವೋ’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಸನ್ತಸಮ್ಭಾವನಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಪುರೇಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಪರಿವಾರಂ. ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಂ ಸಕಲವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪುರೇಕ್ಖಾರಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಇಚ್ಛತಿ. ಆವಾಸೇಸೂತಿ ಸಙ್ಘಿಕೇಸು ಚ ಆವಾಸೇಸು ಯಾನಿ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಪಣೀತಸೇನಾಸನಾನಿ, ತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾದೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇಧ ವಸಥಾ’’ತಿ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ಸಯಮ್ಪಿ ವರತರಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪಲಿಬೋಧೇನ್ತೋ, ಸೇಸಾನಂ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾನಿ ಲಾಮಕಸೇನಾಸನಾನಿ ಚೇವ ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಚ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇಧ ವಸಥಾ’’ತಿ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ಆವಾಸೇಸು ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಪೂಜಾ ಪರಕುಲೇಸು ಚಾತಿ ನೇವ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ನ ಞಾತಕಾನಂ ಪರೇಸುಯೇವ ಕುಲೇಸು ‘‘ಅಹೋ ವತಿಮೇ ಮಯ್ಹಮೇವ ದದೇಯ್ಯುಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಚತುಪ್ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪೂಜಂ ಇಚ್ಛತಿ.

ಮಮೇವ ಕತ ಮಞ್ಞನ್ತೂತಿ ಯಸ್ಸ ಚ ಬಾಲಸ್ಸ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಹಾರೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದಿಕರಣವಸೇನ ಕತಂ ನವಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಥೇರೇನ ಕತನ್ತಿ ಏವಂ ಗಿಹೀ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ಉಭೋಪಿ ಮಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಮಞ್ಞನ್ತೂ’’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಮಮೇವಾತಿವಸಾ ಅಸ್ಸೂತಿ ‘‘ಗಿಹೀ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಮೇವ ವಸೇ ವತ್ತನ್ತು, ಸಕಟಗೋಣವಾಸಿಫರಸುಆದೀನಿ ವಾ ಲದ್ಧಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತು, ಅನ್ತಮಸೋ ಯಾಗುಮತ್ತಮ್ಪಿ ತಾಪೇತ್ವಾ ಪಿವನಾದೀನಿ ವಾ, ಏವರೂಪೇಸು ಕಿಚ್ಚಾಕಿಚ್ಚೇಸು ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತೇಸು ಕರಣೀಯೇಸು ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಏಕಕಿಚ್ಚೇಪಿ ಮಮೇವ ವಸೇ ವತ್ತನ್ತು, ಮಮೇವ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಬಾಲಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಬಾಲಸ್ಸ ಸಾ ಚ ಇಚ್ಛಾ ಅಯಞ್ಚ ಏವರೂಪೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ನೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಕೇವಲಂ ಪನಸ್ಸ ಚನ್ದೋದಯೇ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉದಕಂ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ತಣ್ಹಾ ಚೇವ ನವವಿಧಮಾನೋ ಚ ವಡ್ಢತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸುಧಮ್ಮತ್ಥೇರೋಪಿ ಇಮಂ ಓವಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಅನುದೂತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಕರಿತ್ವಾ ಉಪಾಸಕಂ ಖಮಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಉಪಾಸಕೇನ ‘‘ಖಮಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಖಮಥ ಮೇ’’ತಿ ಪಟಿಖಮಾಪಿತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನೇ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಉಪಾಸಕೋಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಂ, ಅದಿಸ್ವಾ ಏವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಮೇ ದಟ್ಠುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಿಲತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತವತ್ಥಚ್ಛಾದನಾದೀಹಿ ಪರಿಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತು, ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಹಿ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸಙ್ಘಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಾಸಕಾನಮ್ಪಿ ಉಪಾಸಿಕಾನಮ್ಪಿ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚ ಉಪಾಸಕಾ ಚ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಚ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಞ್ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಚಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಜನಸಹಸ್ಸಾನಂ ಯಥಾ ತಿಂಸಯೋಜನೇ ಮಗ್ಗೇ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇಕಲ್ಲಂ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಸಂವಿದಹಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ದೇವತಾ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಭತ್ತಪಾನಕಾದೀಹಿ ತಂ ಮಹಾಜನಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು, ಕಸ್ಸಚಿ ಕೇನಚಿ ವೇಕಲ್ಲಂ ನ ಹೋತಿ. ಏವಂ ದೇವತಾಹಿ ಉಪಟ್ಠಿಯಮಾನೋ ದೇವಸಿಕಂ ಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಾಸೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಾಪುಣಿ, ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಯಥಾಪೂರಿತಾನೇವ ಅಹೇಸುಂ. ದೇವತಾಹಿ ಚೇವ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಚ ಅಭಿಹಟಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಅಜ್ಜ ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ವನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವನ್ದನಕಾಲೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಂ ವನ್ದನಕಾಲೇ ರಾಜಮಾನೇನ ಅಟ್ಠಕರೀಸಮತ್ತೇ ಪದೇಸೇ ಜಣ್ಣುಕಮತ್ತೇನ ಓಧಿನಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಂ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಂ ಘನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ನಗರವಾಸಿನೋ ‘‘ಏವಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಕಿರ ಚಿತ್ತೋ ನಾಮ ಗಹಪತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪಂ ಕಿರ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಮ್ಪಿ ತಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಂ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಅಟ್ಠಂಸು. ವಿಹಾರಸಮೀಪೇ ಆಗತಕಾಲೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಪಠಮಂ ಆಗಮಿಂಸು. ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ‘‘ಅಮ್ಮಾ, ತುಮ್ಹೇ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಠಿತಾ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ ಇತೋ ವಾ ಏತ್ತೋ ವಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಬುದ್ಧವೀಥಿಯಾ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ನಿಚ್ಚಲಾವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಮಹನ್ತಂ ಬುದ್ಧವೀಥಿಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಪತ್ತೇನ ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಓಲೋಕಿತೋಲೋಕಿತಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಪಿ. ‘‘ಏಸೋ ಕಿರ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾನಂ ಬುದ್ಧರಸ್ಮೀನಂ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಸತ್ಥು ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವನ್ದಿ. ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪುಪ್ಫವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ಸಾಧುಕಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಯಿಂಸು. ಸೋ ಏಕಮಾಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿ, ವಸಮಾನೋ ಚ ಸಕಲಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ವಿಹಾರೇಯೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೇಪಿ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಯೇವ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸಕಟೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನಾಹೋಸಿ, ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಆಭತಪಣ್ಣಾಕಾರೇನೇವ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಾಸಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಹೋಸಿಂ. ಇಧೇವ ಮೇ ಮಾಸೋ ವೀತಿವತ್ತೋ, ಮಯಾ ಆಭತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭಾಮಿ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಆಭತಪಣ್ಣಾಕಾರೇನೇವ ದಾನಂ ಅದಾಸಿಂ, ಸೋಹಂ ಸಚೇಪಿ ಇಧ ಸಂವಚ್ಛರಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ನೇವ ಮಮ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದಾತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಹಂ ಸಕಟಾನಿ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ಪಟಿಸಾಮನಟ್ಠಾನಂ ಮೇ ಆರೋಚಾಪೇಥಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಏಕಂ ಪದೇಸಂ ತುಚ್ಛಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿ (ಮಹಾವ. ೨೯೫) ಕಿರ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಅನುಞ್ಞಾತಾ. ಉಪಾಸಕೋಪಿ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೇಹಿ ತೀಹಿ ಜನಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತುಚ್ಛಸಕಟೇಹಿ ಪುನ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಉಟ್ಠಾಯ, ‘‘ಅಯ್ಯ, ತಯಾ ತುಚ್ಛಸಕಟೇಹಿ ಗಮನಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರಯಿಂಸು. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಆಭತಪಣ್ಣಾಕಾರೇನೇವ ಮಹಾಜನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಮಾಸೇನ ಆಗತೋ, ಇಧಾಪಿ ಮಾಸಮೇವ ವುಟ್ಠೋ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅಭಿಹಟಪಣ್ಣಾಕಾರೇನೇವ ಮಹಾವದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಇದಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ತುಚ್ಛಾನಿ ಕತ್ವಾ ಮಾಸೇನೇವ ಕಿರ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ, ‘ಅಯ್ಯ, ತಯಾ ತುಚ್ಛಸಕಟೇಹಿ ಗಮನಕಮ್ಮಂ ಕತ’ನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಸತ್ತರತನೇಹಿ ಪೂರಯಿಂಸು. ಸೋ ಪುನ ಅತ್ತನೋ ಆಭತಪಣ್ಣಾಕಾರೇನೇವ ಕಿರ ಮಹಾಜನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಏತಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವಾಯಂ ಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆನನ್ದ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ. ಅಯಞ್ಹಿ ಉಪಾಸಕೋ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೋ, ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಯಂ ಪದೇಸಂ ಭಜತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಪಕಿಣ್ಣಕವಗ್ಗೇ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸದ್ಧೋ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಯಸೋ ಭೋಗಸಮಪ್ಪಿತೋ;

ಯಂ ಯಂ ಪದೇಸಂ ಭಜತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪೂಜಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೦೩);

ಅತ್ಥೋ ಪನಸ್ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಆಹ –

ಆನನ್ದ, ಅಯಂ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಮಿಗಲುದ್ದಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ಏಕದಿವಸಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಮಿಗಾನಂ ಮಾರಣತ್ತಾಯ ಸತ್ತಿಂ ಆದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಕಟಪಬ್ಭಾರೇ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕೋ, ಅಯ್ಯೋ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಭತ್ತಮಸ್ಸ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದ್ಧನೇ ಹಿಯ್ಯೋ, ಆಭತಮಂಸಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭತ್ತಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚಾರಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಪತ್ತೇ ಆದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಪರಿವಿಸಥಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಭತ್ತಂ ಪುಟಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಪತ್ತಪುಟೇ ಕತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಪೂರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಮೇ ಅಯಂ ರಸಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಚಿತ್ತಂ ತೋಸೇಸಿ, ಏವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಂ ತೋಸೇನ್ತು, ಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮವಸ್ಸಞ್ಚ ವಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಜಣ್ಣುಕಮತ್ತೇನ ಓಧಿನಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ. ಇದಾನಿಪಿಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಚೇವ ಇಧ ಚ ಆಗತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫವಸ್ಸವಸ್ಸನಞ್ಚ ಪಣ್ಣಾಕಾರಾಭಿಹಾರೋ ಚ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಕಟಪೂರಣಞ್ಚ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೋತಿ.

ಚಿತ್ತಗಹಪತಿವತ್ಥು ಚುದ್ದಸಮಂ.