೧೫. ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರವತ್ಥು

ಅಞ್ಞಾ ಹಿ ಲಾಭೂಪನಿಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವನವಾಸಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾ ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ.

ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ ಕಿರ ಪಿತು ವಙ್ಗನ್ತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ಮಹಾಸೇನಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ರಾಜಗಹೇ ವಸತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಪನ ಪರಿಕ್ಖೀಣವಿಭವೋ ದಲಿದ್ದೋ. ಸೋ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಞ್ಚಮ್ಹಿ ದುಗ್ಗತೋ, ಮಯ್ಹಂ ದುಗ್ಗತಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತಿ ಮಞ್ಞೇ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಕೋಚಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಭವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಿಲೀಯಿ. ಥೇರೋ ಅಪರಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಥೇವ ನಿಲೀಯಿ. ‘‘ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಲಭಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋಪಿ ನಾಲಭಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಚಕೇ ಥೂಲಸಾಟಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಯಸಪಾತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾವ ಥೇರಂ ಅನುಸ್ಸರಿ, ‘‘ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಮಯಾ ಥೇರಸ್ಸ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಥೇರೋಪಿ ತಂ ಖಣಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಮ ಆಗಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ಮಯಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಿತಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಯಸಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಿ. ಥೇರೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತಂ ಪಿದಹಿ. ಅಥ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕಪಟಿವೀಸಮತ್ತೋವ ಅಯಂ ಪಾಯಸೋ, ಪರಲೋಕಸಙ್ಗಹಂ ಮೇ ಕರೋಥ, ಮಾ ಇಧಲೋಕಸಙ್ಗಹಂ, ನಿರವಸೇಸಮೇವ ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಕಿರಿ. ಥೇರೋ ತತ್ಥೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ತಮ್ಪಿ ಸಾಟಕಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಮೇವ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ದುಗ್ಗತಕಾಲೇ ದಿನ್ನದಾನಂ ಪನ ಅತಿವಿಯ ತೋಸೇತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಥೇರೇ ಅಧಿಮತ್ತಂ ಸಿನೇಹಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಥೇರೇ ಸಿನೇಹೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಥೇರಸ್ಸೂಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಂಖಣೇಯೇವ ಪನಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಮೇ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಪರಿಹಾರಂ ಅದಾಸಿ.

ತಸ್ಸಾ ಅಚ್ಚುಣ್ಹಅತಿಸೀತಅತಿಅಮ್ಬಿಲಾದಿಪರಿಭೋಗಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಗಬ್ಭಂ ಪರಿಹರಿಯಮಾನಾಯ ಏವರೂಪೋ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಪ್ಪಮುಖಾನಿ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖೀರಪಾಯಸಂ ದತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಕಾಸಾಯವತ್ಥಾನಿ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸರಕಂ ಆದಾಯ ಆಸನಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಪಾಯಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ಸೋ ಕಾಸಾಯವತ್ಥಪರಿದಹನೇ ದೋಹಳೋ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಞಾತಕಾ ‘‘ಧಮ್ಮಿಕೋ ನೋ ಧೀತಾಯ ದೋಹಳೋ’’ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖೀರಪಾಯಸಂ ಅದಂಸು. ಸಾಪಿ ಏಕಂ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಸರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಸನಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಪಾಯಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ದೋಹಳೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ. ತಸ್ಸಾ ಯಾವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕತಮಙ್ಗಲೇಸುಪಿ, ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾಯ ಕತಮಙ್ಗಲೇಸುಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಸಮೇವ ಅದಂಸು. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರೇಸ ದಾರಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾಲೇ ದಿನ್ನಪಾಯಸಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೋ.

ಜಾತಮಙ್ಗಲದಿವಸೇ ಪನ ತಂ ದಾರಕಂ ಪಾತೋವ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಸ್ಸ ಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೋ, ಮಯಾ ಥೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ, ಮಯಾ ಇಮಸ್ಸ ಏಕಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಗಹಣತ್ಥಾಯ ಆನೀಯಮಾನೋ ತಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಚೂಳಙ್ಗುಲಿಯಾ ವೇಠೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಯಂ ಕಮ್ಬಲೋ ಲಗ್ಗೋ’’ತಿ ತೇ ತಂ ಹರಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ಸೋ ಪರೋದಿ. ಞಾತಕಾ ‘‘ಅಪೇಥ, ಮಾ ದಾರಕಂ ರೋದಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಕಮ್ಬಲೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ಥೇರಂ ವನ್ದನಕಾಲೇ ಕಮ್ಬಲತೋ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಅಪಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಕಮ್ಬಲಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಾತೇಸಿ. ಞಾತಕಾ ‘‘ದಹರಕುಮಾರೇನ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೇನ ನೋ ದಿನ್ನಂ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಮೇವ ಹೋತು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕೇನ ಕಮ್ಬಲೇನ ಪೂಜಾಕಾರಕಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾಸಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ‘‘ಕೋ ನಾಮೋ ಅಯಂ ದಾರಕೋ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೇನ ಸಮಾನನಾಮಕೋ, ತಿಸ್ಸೋ ನಾಮೇಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಉಪತಿಸ್ಸಮಾಣವೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನ ಮಯಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಏವಂ ದಾರಕಸ್ಸ ನಾಮಕರಣಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಸ ಆಹಾರಪರಿಭೋಗಮಙ್ಗಲೇಪಿ ಪುನ ತಸ್ಸ ಕಣ್ಣವಿಜ್ಝನಮಙ್ಗಲೇಪಿ ದುಸ್ಸಗಹಣಮಙ್ಗಲೇಪಿ ಚೂಳಾಕಪ್ಪನಮಙ್ಗಲೇಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಸಮೇವ ಅದಂಸು.

ದಾರಕೋ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಮಾತರಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ಪುಬ್ಬೇವಾಹಂ ‘ನ ಮಯಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ’ತಿ ಮನಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಪಬ್ಬಜ, ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಥೇರಂ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಞ್ಚ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾಸೋ ‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ಇಮಂ ಆದಾಯ ಸಾಯಂ ವಿಹಾರಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಥೇರಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನೇನ ಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ಥೇರೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ತಿಸ್ಸ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ದುಕ್ಕರಾ, ಉಣ್ಹೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಸೀತಂ ಲಭತಿ, ಸೀತೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಉಣ್ಹಂ ಲಭತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಜೀವನ್ತಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಸುಖೇಧಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸಕಲಮ್ಪಿ ಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪನ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತಬ್ಬಮೇವ. ಇದಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಅವಿಜಹಿತಮೇವ. ಕೇಸಾದೀಸು ಏಕೇಕಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ಉಪಾಸಕಾನಮ್ಪಿ ಉಪಾಸಿಕಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ. ಅಬ್ಯತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಪಬ್ಬಜೇನ್ತಾ ಅರಹತ್ತಸ್ಸೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ನಾಸೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ದಸಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಸಮೇವ ಅದಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ‘‘ನಿಬದ್ಧಂ ಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಾ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ತಸ್ಸಪಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಾಯಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಂಸು. ಸಾಮಣೇರೋ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ‘‘ಸಾಮಣೇರೋ ಕಿರ ಅಜ್ಜ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಸ್ಸತಿ, ಸಕ್ಕಾರಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಾಟಕಸತೇಹಿ ಚುಮ್ಬಟಕಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸತಾನಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಪಟಿಪಥೇ ಠತ್ವಾ ಅದಂಸು, ಪುನದಿವಸೇ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಏವಂ ಸಾಮಣೇರೋ ದ್ವೀಹೇವ ದಿವಸೇಹಿ ಸಾಟಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾಲೇ ದಿನ್ನಥೂಲಸಾಟಕಸ್ಸ ಕಿರೇಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೋ. ಅಥಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾಯಕತಿಸ್ಸೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು.

ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಸೀತಕಾಲೇ ವಿಹಾರಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾದೀಸು ವಿಸಿಬ್ಬೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ವಿಸಿಬ್ಬೇನ್ತಾ ನಿಸಿನ್ನಾತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೀತಂ ನೋ ಪೀಳೇತಿ ಸಾಮಣೇರೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸೀತಕಾಲೇ ನಾಮ ಕಮ್ಬಲಂ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೋ ಹಿ ಸೀತಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ. ಸಾಮಣೇರ ‘‘ತ್ವಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಕಮ್ಬಲಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುತೋ ಕಮ್ಬಲೋ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಮ್ಬಲತ್ಥಿಕಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಸಕಲವಿಹಾರೇ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಸಾಮಣೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಮ್ಬಲಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕುತೋ ಕಮ್ಬಲಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ದಾನಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಆನುಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಬಹಿನಗರೇಯೇವ ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಬಲಸತಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಕಮ್ಬಲೇ ಆಹರನ್ತಿ.

ಏಕೋ ಪನ ಪುರಿಸೋ ಆಪಣದ್ವಾರೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಬಲಸತಾನಿ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಏಕಂ ಆಪಣಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಏಕೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಕಮ್ಬಲೇ ಸಂಹರನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತವ ಕಮ್ಬಲೇ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಸೋ ದಿನ್ನಕೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದಾಹು ಅದಿನ್ನಕೇ’’ತಿ? ‘‘ದಿನ್ನಕೇ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಚೇ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ, ನೋ ಚೇ, ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಮಚ್ಛರಿನೋ ಹಿ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಏವರೂಪೇಸು ದಾನಂ ದದಮಾನೇಸು ಮಚ್ಛರಾಯಿತ್ವಾ ಅಸದಿಸದಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಚ್ಛರಾಯನ್ತೋ ಕಾಳೋ (ಧ. ಪ. ೧೭೭) ವಿಯ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಆಪಣಿಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಆಗಚ್ಛಮಾನೋ ‘ತವ ಕಮ್ಬಲೇ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಹೀ’ತಿ ಮಂ ಆಹ. ‘ಸಚೇಪಿ ಸೋ ದಿನ್ನಕಂ ಗಣ್ಹಾ’ತಿ, ಅಹಂ ಪನ ‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಸಚೇ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ, ನೋ ಚೇ, ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಅವಚಂ, ದಿಟ್ಠಕಂ ಪನ ಅದೇನ್ತಸ್ಸ ಲಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಕಮ್ಬಲಸತೇಸು ದ್ವೇ ಕಮ್ಬಲಾನಿ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾನಿ, ಇಮಾನೇವ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ದ್ವೇಪಿ ಕಮ್ಬಲೇ ದಸಾಯ ದಸಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ಪದೇಸಂ ಪಾಪುಣಿ. ಆಪಣಿಕಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸಕಲಸರೀರಂ ಸಿನೇಹೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಿಟ್ಠತು ಕಮ್ಬಲಾನಿ, ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಕಮ್ಬಲೇ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತಯಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಅವಚ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಸಾಮಣೇರೋ ಅನ್ತೋನಗರೇಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಬಲಸತಾನಿ ಲಭಿ. ಏವಂ ಏಕದಿವಸಂಯೇವ ಕಮ್ಬಲಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಕಮ್ಬಲದಾಯಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ಏವಂ ನಾಮಕರಣದಿವಸೇ ದಿನ್ನಕಮ್ಬಲೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಕಮ್ಬಲಸಹಸ್ಸಭಾವಂ ಪಾಪುಣಿ. ಬುದ್ಧಸಾಸನಞ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ತಂ ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ಅಪ್ಪಂ ದಿನ್ನಂ ಬಹುಂ ಹೋತಿ, ಬಹುಂ ದಿನ್ನಂ ಬಹುತರಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ತಥಾರೂಪೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ಯಥಾರೂಪೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಅಪ್ಪಂ ದಿನ್ನಂ ಬಹುಂ ಹೋತಿ, ಬಹುಂ ದಿನ್ನಂ ಬಹುತರ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೪೬) –

ಏವಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಏಕಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋವ ಕಮ್ಬಲಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿ. ತಸ್ಸ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಞಾತಿದಾಯಕಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಇಧ ವಸನ್ತೇನ ಞಾತಿದಾಯಕೇಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಅಕಥೇತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಪಪಞ್ಚೇನ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಞಾತಕಾ ಮಂ ಪಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವೀಸತಿ ಯೋಜನಸತಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥೇಕೇನ ಗಾಮದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಮಹಲ್ಲಕಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾಉಪಾಸಕ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಆರಞ್ಞಕವಿಹಾರೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮೇ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ. ಮಹಲ್ಲಕಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪನ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಉದಪಾದಿ. ಅಥಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾಮಣೇರೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ನಾನಾಪುಪ್ಫಫಲಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ರುಕ್ಖಪಬ್ಬತಪದೇಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಉಪಾಸಕ, ಕಿಂ ಪದೇಸೋ ನಾಮ, ಅಯಂ ಉಪಾಸಕ ಕಿಂ ಪದೇಸೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋಪಿಸ್ಸ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಆರಞ್ಞಕವಿಹಾರಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ, ಇಧೇವ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೋ ನಾಮೋ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಸ್ವೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮಮೇವ ಗತೋ. ‘‘ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ವಿಹಾರಂ ಆಗತೋ, ತಸ್ಸ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಸಾಮಣೇರೋ ಪಠಮಮೇವ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾಯಕತಿಸ್ಸೋ ಕಮ್ಬಲದಾಯಕತಿಸ್ಸೋ ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸೋತಿ ತೀಣಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭಿ. ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿಂಸು. ಸಾಮಣೇರೋ ‘‘ಸುಖಿತಾ ಹೋಥ, ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏಕಮನುಸ್ಸೋಪಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ಗೇಹಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಸಬ್ಬೇವ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಿ. ಸಕಲಗಾಮವಾಸಿನೋ ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಸು ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಇಧ ವಸನ್ತೇಸು ಮಯಂ ತೀಣಿ ಸರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಾನಿ ಉಪವಸಿಸ್ಸಾಮ, ಇಧ ವಸನತ್ಥಾಯ ನೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ಉಪಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ನಿಬದ್ಧಂ ತತ್ಥೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚಾರಂ ಚರಿ. ವನ್ದಿತವನ್ದಿತಕ್ಖಣೇ ಚ ‘‘ಸುಖಿತಾ ಹೋಥ, ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಥಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯಮೇವ ಕಥೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತತ್ಥೇವಪಠಮಮಾಸಞ್ಚ ದುತಿಯಮಾಸಞ್ಚ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ತತಿಯಮಾಸೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛ, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೋ, ‘‘ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಹಂ ತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ, ಆವುಸೋ, ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಪರಿವಾರಾ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ವೀಸತಿಯೋಜನಸತಂ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ. ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧೂಪಟ್ಠಾಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ದ್ವಾರೇಯೇವ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿ.

ಅಥ ನಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಆರಞ್ಞಕವಿಹಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ, ಅಭಿಕ್ಖುಕೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಭಿಕ್ಖುಕೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ನಾಮೋ ತತ್ಥ ವಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಗ್ಗಂ ನೋ ಆಚಿಕ್ಖಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ’’ತಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಹಾಸಾವಕೇ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ನಿರನ್ತರಂ ಪೀತಿಯಾ ಫುಟ್ಠಸರೀರೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠಥ ತಾವ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಏತೇ, ಅಯ್ಯಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ, ಮಞ್ಚಪೀಠಪಚ್ಚತ್ಥರಣದೀಪತೇಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ನಿಕ್ಖಮಥಾ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ತಾವದೇವ ಮಞ್ಚಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಾನಂ ಪದಾನುಪದಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಸಾಮಣೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಕತಿಪಯಾನಂ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ತಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಥೇರಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಜಾತಾ’’ತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಉಪಾಸಕೇ ಆಹ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಉಪಾಸಕಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನದಿವಸೋ, ನ ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಾಮಣೇರ, ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಘೋಸೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ತಿಸ್ಸ ತವ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ‘ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾಮ್ಹಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕಥೇಹಿ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಉಪಾಸಕಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಉಟ್ಠಾಯ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯೋ ‘ಸುಖಿತಾ ಹೋಥ, ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಥಾ’ತಿ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ‘‘ಸಾಮಣೇರೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನೇವ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ.

ತದಾ ಪನ ನಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ‘‘ಸಾಮಣೇರ, ಕಥಂ ಪನ ಸುಖಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ‘ಕಥಂ ಪನ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚನ್ತೀ’ತಿ ಇಮೇಸಂ ನೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನಂ ಆರುಯ್ಹ ಪಞ್ಚಹಿ ನಿಕಾಯೇಹಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಕಾರಣಞ್ಚ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಘನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಚಾತುದ್ದೀಪಕಮಹಾಮೇಘೋ ವಿಯ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಕೂಟೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸುಖಂ ಹೋತಿ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋಯೇವ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚತಿ, ಸೇಸಜನಾ ಜಾತಿದುಕ್ಖಾದೀಹಿ ಚೇವ ನಿರಯದುಕ್ಖಾದೀಹಿ ಚ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಮಣೇರ, ಸುಕಥಿತೋ ತೇ ಪಟಿಭಾಣೋ, ಇದಾನಿ ಸರಭಞ್ಞಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸರಭಞ್ಞಮ್ಪಿ ಭಣಿ. ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಮನುಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ಭಾಗಾ ಅಹೇಸುಂ. ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ನ ವತ ನೋ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವರೂಪೋ ಕಕ್ಖಳೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಏವರೂಪಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಾತಾಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಪದಂ ನ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿಂಸು. ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ನೋ, ಯೇ ಮಯಂ ಏವರೂಪಂ ಭದನ್ತಂ ಗುಣಂ ವಾ ಅಗುಣಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಾಪಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಮ್ಹ, ಇದಾನಿ ಚ ಪನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ತುಸ್ಸಿಂಸು.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಇಮಮತ್ಥಂ ಉಪಧಾರೇಸಿ ‘‘ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಏಕಚ್ಚೇ ತುಟ್ಠಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕುದ್ಧಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕುದ್ಧಾ ನಿರಯಭಾಗಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗನ್ತಬ್ಬಮೇವ ತತ್ಥ ಮಯಾ, ಮಯಿ ಗತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸಾಮಣೇರೇ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಗಮನಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ, ತಿಸ್ಸ, ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ ಗಮನವೇಲಾಯಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಠಿತಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸಕಲಗಾಮೋ ಸಙ್ಖುಭಿತ್ವಾ ಏಕಕೋಲಾಹಲೋ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ದತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಂ ಅದಂಸು. ಸಾಮಣೇರೋ ಭತ್ತೇ ಅನಿಟ್ಠಿತೇಯೇವ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಗಾಮವಾಸಿನೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಅದಂಸು. ಸೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಹರ, ತಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತವ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಗಾಮವಾಸಿನೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ವೋ ಉಪಾಸಕಾ, ಯೇ ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಕಂ ಸಾಮಣೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಅನುರುದ್ಧನ್ತಿ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕೇ ದಸ್ಸನಾಯ ಲಭಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಗತೋ, ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ವೋ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಲದ್ಧಂ, ಲಾಭಾ ವೋ, ಸುಲದ್ಧಂ ವೋ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಹೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಲಾಭಾ, ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಆರಾಧನಸಮತ್ಥಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಲಭಾಮ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಞ್ಚಸ್ಸ ದಾತುಂ ಲಭಾಮಾ’’ತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕುದ್ಧಾ ಮನುಸ್ಸಾ ತುಸ್ಸಿಂಸು. ತುಟ್ಠಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸೀದಿಂಸು. ಅನುಮೋದನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಸಾಮಣೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಧುರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ‘‘ಸಾಮಣೇರ, ಅಯಂ ಪದೇಸೋ ಕೋನಾಮೋ, ಅಯಂ ಪದೇಸೋ ಕೋನಾಮೋ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕೇನ ದಸ್ಸಿತಪದೇಸೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾಮಣೇರೋಪಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಮಾನೋವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಅಭಿರುಹಿ. ತತ್ಥ ಠಿತಾನಂ ಪನ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಿಸ್ಸ, ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ ದುಕ್ಖಿತಕಾಲೇ ರೋದನ್ತಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಹಿ ಅತಿರೇಕತರೇನ ಅಸ್ಸುನಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಚಿನ್ತೇಸಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ತಿಸ್ಸ, ಏವಮೇತಂ. ಏಕೇಕಸ್ಸ ಹಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಿತಕಾಲೇ ಪಗ್ಘರಿತಅಸ್ಸೂನಿ ಚತೂಹಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಹಿ ಅತಿರೇಕತರಾನೇವಾ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಚತೂಸು ಸಮುದ್ದೇಸು ಜಲಂ ಪರಿತ್ತಕಂ,

ತತೋ ಬಹುಂ ಅಸ್ಸುಜಲಂ ಅನಪ್ಪಕಂ;

ದುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಸೋಚನಾ,

ಕಿಂಕಾರಣಾ ಸಮ್ಮ ತುವಂ ಪಮಜ್ಜಸೀ’’ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಪುನ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಿಸ್ಸ, ಕಹಂ ವಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಭಾರೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ಥ ಪನ ವಸನ್ತೋ ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಾ ಮರನ್ತೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕತಸ್ಸ ಸರೀರನಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ‘ನತ್ಥೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ತಿಸ್ಸ, ಏವಮೇತಂ. ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಪಥವಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಮತಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಉಪಸಾಳಕನಾಮಾನಿ, ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತುದ್ದಸ;

ಅಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ದಡ್ಢಾನಿ, ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಅನಾಮತಂ.

‘‘ಯಮ್ಹಿ ಸಚ್ಚಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚ, ಅಹಿಂಸಾ ಸಂಯಮೋ ದಮೋ;

ಏತಂ ಅರಿಯಾ ಸೇವನ್ತಿ, ಏತಂ ಲೋಕೇ ಅನಾಮತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ.೧.೨.೩೧-೩೨) –

ಇಮಂ ದುಕನಿಪಾತೇ ಉಪಸಾಳಕಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ. ಇತಿ ಪಥವಿಯಂ ಸರೀರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಮರನ್ತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಅಮತಪುಬ್ಬಪದೇಸೇ ಮರನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸದಿಸಾ ಪನ ಅಮತಪುಬ್ಬಪದೇಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಕಾಲೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ರೋಹಿಣೀನದಿಯಾ ಉಭಯತೀರವಾಸಿಕೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಓರಿಮತೀರವಾಸಿಕಾ ‘‘ಮಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಪರತೀರವಾಸಿಕಾಪಿ ‘‘ಮಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಥೇರೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಉಭಯತೀರವಾಸಿನೋ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರಾ, ಇಮೇ ನಾಮ ಅನುಪಕಾರಾತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಸಚಾಹಂ ಓರಿಮತೀರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪರತೀರವಾಸಿನೋ ಧಾತುಗಹಣತ್ಥಂ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪರತೀರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಓರಿಮತೀರವಾಸಿನೋಪಿ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಲಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ವೂಪಸಮಮಾನೋಪಿ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ವೂಪಸಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಓರಿಮತೀರವಾಸಿನೋಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರಾ, ಪರತೀರವಾಸಿನೋಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರಾ, ಅನುಪಕಾರಾಪಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಓರಿಮತೀರವಾಸಿನೋ ಓರಿಮತೀರೇಯೇವ ಸನ್ನಿಪತನ್ತು, ಪರತೀರವಾಸಿನೋಪಿ ಪರತೀರೇಯೇವಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಜ್ಝೇನದಿಯಾ ಸತ್ತತಾಲಪ್ಪಮಾಣೇ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸರೀರಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಓರಿಮತೀರೇ ಪತತು, ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಪರತೀರೇ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸರೀರಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಓರಿಮತೀರೇ ಪತಿ, ಏಕೋ ಭಾಗೋ ಪರತೀರೇ. ತತೋ ಮಹಾಜನೋ ಪರಿದೇವಿ, ಪಥವಿಉನ್ದ್ರಿಯನಸದ್ದೋ ವಿಯ ಆರೋದನಸದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರೋದನಸದ್ದತೋಪಿ ಕಾರುಞ್ಞತರೋ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ರೋದನ್ತಾ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಪತ್ತಚೀವರಗ್ಗಾಹಕೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ಸತ್ಥು ಠಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಾ ವಿರವನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸೂತಿ.

ಪುನ ಸತ್ಥಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಿಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ದೀಪಿಆದೀನಂ ಸದ್ದೇನ ಭಾಯಸಿ, ನ ಭಾಯಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಭಾಯಾಮಿ ಭಗವಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಏತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ವನರತಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ವನವಣ್ಣನಂ ನಾಮ ಕಥೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ತ್ವಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಮಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿವತ್ತೇನ್ತೇ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಪನ ನಿವತ್ತಿತುಮೇವ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ, ಥೇರೋ ತಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಿಸ್ಸ, ಸಚೇ ನಿವತ್ತಿತುಕಾಮೋ, ನಿವತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರೋ ದುಕ್ಕರಂ ಕರೋತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ಸತ್ತಸು ಮಙ್ಗಲೇಸು ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಸಮೇವ ಅದಂಸು, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಸಮೇವ ಅದಂಸು. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ದ್ವೀಹೇವ ದಿವಸೇಹಿ ಸಾಟಕಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿ, ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಕಮ್ಬಲಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಇಧ ವಸನಕಾಲೇ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಇದಾನಿ ಏವರೂಪಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಾಹಾರೇನ ಯಾಪೇತಿ, ದುಕ್ಕರಕಾರಕೋ ವತ ತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಭೂಪನಿಸಾ ನಾಮೇಸಾ ಅಞ್ಞಾ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅಞ್ಞಾ. ‘ಏವಂ ಲಾಭಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಹಿ ಆರಞ್ಞಿಕಾದಿಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನವಸೇನ ಲಾಭೂಪನಿಸಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ವಿವಟದ್ವಾರಾ ಏವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಯಾ ಪನ ಪಟಿಪದಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಪಹಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೫. ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಹಿ ಲಾಭೂಪನಿಸಾ, ಅಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನೀ;

ಏವಮೇತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಭಿಕ್ಖು ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕೋ;

ಸಕ್ಕಾರಂ ನಾಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ, ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಾ ಹಿ ಲಾಭೂಪನಿಸಾ, ಅಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನೀತಿ ಲಾಭೂಪನಿಸಾ ನಾಮೇಸಾ ಅಞ್ಞಾ ಏವ, ಅಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ. ಲಾಭುಪ್ಪಾದಕೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಥೋಕಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋತಿ, ತದಾ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಪಾಯಸಪಾತಿಯಞ್ಹಿ ವಙ್ಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೋ ಮಕ್ಖಿತಮತ್ತಕೋವ ಹೋತಿ, ವಙ್ಕಂ ಕತ್ವಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಾಯಸಪಿಣ್ಡಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋವ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಏವಂ ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಿ ಕರಣಕಾಲೇಯೇವ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಲಾಭೂಪನಿಸ್ಸಾ ನಾಮ. ಉಪಧಿಸಮ್ಪದಾ ಚೀವರಧಾರಣಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪರಿವಾರೋ ಅರಞ್ಞವಾಸೋತಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ಪನ ಕಾರಣೇಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಲಾಭೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಿ ಪಹಾತಬ್ಬಾನಿ. ಅನನ್ಧೇನೇವ ಅನ್ಧೇನ ವಿಯ, ಅಮೂಗೇನೇವ ಮೂಗೇನ ವಿಯ, ಅಬಧಿರೇನೇವ ಬಧಿರೇನ ವಿಯ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಸಠೇನ ಅಮಾಯೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮೇತನ್ತಿ ಏತಂ ಲಾಭುಪ್ಪಾದನಂ ಪಟಿಪದಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಞ್ಚ ಏವಂ ಞತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ಬುಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸವನನ್ತೇ ಜಾತಟ್ಠೇನ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ವಾ ಸವನಟ್ಠೇನ ಸಾವಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಚತುಪಚ್ಚಯಸಕ್ಕಾರಂ ನಾಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ, ನ ಚೇವ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯ, ಕಾಯವಿವೇಕಾದಿಕಂ ವಿವೇಕಂ ಅನುಬ್ರೂಹಯೇ. ತತ್ಥ ಕಾಯವಿವೇಕೋತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಏಕೀಭಾವೋ. ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋತಿ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ. ಉಪಧಿವಿವೇಕೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತೇಸು ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತಿ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತಿ, ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತಿ. ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚಿತ್ತವಿವೇಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿಹೇತಂ –

‘‘ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ, ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಾನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೫೦). –

ಇಮಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ವಿವೇಕಂ ಬ್ರೂಹೇಯ್ಯ ವಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ವನವಾಸೀತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರವತ್ಥು ಪನ್ನರಸಮಂ.

ಬಾಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಮೋ ವಗ್ಗೋ.