೧೨. ಅಹಿಪೇತವತ್ಥು

ನ ಹಿ ಪಾಪಂ ಕತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಹಿಪೇತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಜಟಿಲಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೋ ಚ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಚ ‘‘ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟತೋ ಓತರನ್ತಿ. ತೇಸು ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಏಕಂ ಅಹಿಪೇತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಆವುಸೋ, ಸಿತಂ ಪಾತುಕರೋಸೀ’’ತಿ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಕಾಲೋ, ಆವುಸೋ ಲಕ್ಖಣ, ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಥೇರೋ ಆಹ. ತೇಸು ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ತ್ವಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಓತರನ್ತೋ ಸಿತಂ ಪಾತುಕರಿತ್ವಾ ಮಯಾ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ ಅವಚ, ಕಥೇಹಿ ಇದಾನಿ ತಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಏಕಂ ಪೇತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿಂ. ತಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವೋ – ಮನುಸ್ಸಸೀಸಂ ವಿಯ ಅಸ್ಸ ಸೀಸಂ, ಅಹಿಸ್ಸ ವಿಯ ಸೇಸೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಅಹಿಪೇತೋ ನಾಮೇಸ ಪಮಾಣತೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಸೀಸತೋ ಉಟ್ಠಿತಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಯಾವ ನಙ್ಗುಟ್ಠಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನಙ್ಗುಟ್ಠತೋ ಉಟ್ಠಿತಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಯಾವ ಸೀಸಾ, ಮಜ್ಝೇಸೀಸತೋ ಉಟ್ಠಿತಾ ದ್ವೇ ಪಸ್ಸಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದ್ವೀಹಿ ಪಸ್ಸೇಹಿ ಉಟ್ಠಿತಾ ಮಜ್ಝೇ ಓತರನ್ತೀ’’ತಿ. ದ್ವಿನ್ನಂಯೇವ ಕಿರ ಪೇತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಿಕೋ, ಅವಸೇಸಾನಂ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ. ಇಮಸ್ಸ ಚೇವ ಅಹಿಪೇತಸ್ಸ ಕಾಕಪೇತಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಿಕೋ. ತೇಸು ಅಯಂ ತಾವ ಅಹಿಪೇತೋ. ಕಾಕಪೇತಮ್ಪಿ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮತ್ಥಕೇ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಪಞ್ಚಯೋಜನಿಕಾ ಜಿವ್ಹಾ, ಸೀಸಂ ತೇ ನವಯೋಜನಂ;

ಕಾಯೋ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತೋ ತುಯ್ಹಂ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಂ;

ಕಿಂ ನು ಕಮ್ಮಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಪತ್ತೋಸಿ ದುಕ್ಖಮೀದಿಸ’’ನ್ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಪೇತೋ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ –

‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಭತಂ ಭತ್ತಂ, ಆಹಾರೇಸಿಂ ಯದಿಚ್ಛಕ’’ನ್ತಿ. –

ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು,. ಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಕಾಲಂ ಆಗಮಯಮಾನಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಧಮ್ಮಕಥಾವಸಾನೇ ಥೇರಾನಂ ಪತ್ತೇ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಹರಿಂಸು. ತದಾ ಅಹಂ ಕಾಕೋ ಹುತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಾಯ ಛದನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಲೀನೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕೇನ ಗಹಿತಪತ್ತತೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮುಖಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ತಯೋ ಕಬಳೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿಂ. ತಂ ಪನ ಭತ್ತಂ ನೇವ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ, ನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ, ನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಗಹಿತಾವಸೇಸಕಂ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ನೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಕಂ, ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಭಿಹಟಮತ್ತಮೇವ. ತತೋ ಮಯಾ ತಯೋ ಕಬಳಾ ಗಹಿತಾ, ಏತ್ತಕಂ ಮೇ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ. ಸ್ವಾಹಂ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ಇದಾನಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಕಾಕಪೇತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾನುಭೋಮೀ’’ತಿ. ಇದಂ ಕಾಕಪೇತಸ್ಸ ವತ್ಥು.

ಇಧ ಪನ ಥೇರೋ ‘‘ಅಹಿಪೇತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಸಕ್ಖೀ ಹುತ್ವಾಪಿ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಹ. ಮಯಾಪೇಸ ಸಮ್ಬೋಧಿಪತ್ತದಿವಸೇಯೇವ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಪಿಚಾಹಂ ‘ಯೇ ಮೇ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಅಹಿತಾಯ ಭವೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಪರಾನುದ್ದಯಾಯ ನ ಕಥೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಲಕ್ಖಣಸಂಯುತ್ತೇಪಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦೨ ಆದಯೋ) ಹಿ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ದಿಟ್ಠಕಾಲೇಯೇವ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸಕ್ಖೀ ಹುತ್ವಾ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇಸಿ, ಇದಮ್ಪಿ ತೇನ ತಥೇವ ಕಥಿತಂ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇಸಂ ಕಥೇಸಿ –

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನದೀತೀರೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೋ ನಿಬದ್ಧಂ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತಿ. ನಾಗರಾಪಿ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದಿಹತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏಕೋ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸೀ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಖೇತ್ತಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಸಕೋ ಚ ‘‘ಮಾ ಮೇ ಖೇತ್ತಂ ಮದ್ದಥಾ’’ತಿ ವಾರೇನ್ತೋಪಿ ವಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಮೇ ಖೇತ್ತಂ ಮದ್ದೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಪರಿಭೋಗಭಾಜನಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಝಾಪೇಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ತಂ ಝಾಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಮಹಾಜನೋ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ಆಗತೋ ಝಾಮಪಣ್ಣಸಾಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ನೋ ಅಯ್ಯೋ ಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋಪಿ ಮಹಾಜನೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಗತೋ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ಠಿತಕೋವ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಮಯಾ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಝಾಪಿತಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ಪಾಪಿಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸುಂ. ಸೋ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಯಾವಾಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಯೋಜನಮತ್ತಂ ಉಸ್ಸನ್ನಾ, ತಾವ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಅಹಿಪೇತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನಾಮೇತಂ ಖೀರಸದಿಸಂ, ಯಥಾ ಖೀರಂ ದುಯ್ಹಮಾನಮೇವ ನ ಪರಿಣಮತಿ. ತಥಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಯಿರಮಾನಮೇವ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ಯದಾ ಪನ ವಿಪಚ್ಚತಿ, ತದಾ ಏವರೂಪೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಸೋಚತೀ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೧. ‘‘ನ ಹಿ ಪಾಪಂ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸಜ್ಜುಖೀರಂವ ಮುಚ್ಚತಿ;

ಡಹನ್ತಂ ಬಾಲಮನ್ವೇತಿ, ಭಸ್ಮಚ್ಛನ್ನೋವ ಪಾವಕೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಜ್ಜುಖೀರಂ ವಾತಿ ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಧೇನುಯಾ ಥನೇಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಂ ಖೀರಂ ನ ಮುಚ್ಚತಿ ನ ಪರಿಣಮತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಇದಂ ಸಜ್ಜುಖೀರಂ ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವ ನ ಮುಚ್ಚತಿ ನ ಪರಿಣಮತಿ ನ ಪಕತಿಂ ವಿಜಹತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಭಾಜನೇ ದುಹಿತ್ವಾ ಗಹಿತಂ ಯಾವ ತತ್ಥ ತಕ್ಕಾದಿಅಮ್ಬಿಲಂ ನ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಯಾವ ದಧಿಭಾಜನಾದಿಕಂ ಅಮ್ಬಿಲಭಾಜನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ಪಕತಿಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಜಹತಿ, ಏವಮೇವ ಪಾಪಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕರಿಯಮಾನಮೇವ ನ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ಯದಿ ವಿಪಚ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ಕೋಚಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಿಸಹೇಯ್ಯ. ಯಾವ ಪನ ಕುಸಲಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಖನ್ಧಾ ಧರನ್ತಿ, ತಾವ ನಂ ತೇ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಭೇದಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧೇಸು ವಿಪಚ್ಚತಿ, ವಿಪಚ್ಚಮಾನಞ್ಚ ಡಹನ್ತಂ ಬಾಲಮನ್ವೇತಿ.‘‘ಕಿಂ ವಿಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಭಸ್ಮಚ್ಛನ್ನೋವ ಪಾವಕೋ’’ತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಛಾರಿಕಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ವೀತಚ್ಚಿತಙ್ಗಾರೋ ಅಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಛಾರಿಕಾಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ನ ತಾವ ಡಹತಿ, ಛಾರಿಕಂ ಪನ ತಾಪೇತ್ವಾ ಚಮ್ಮಾದೀನಂ ಡಹನವಸೇನ ಯಾವ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಾ ಡಹನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಪಾಪಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಯೇನ ಕತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಬಾಲಂ ದುತಿಯೇ ವಾ ತತಿಯೇ ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಡಹನ್ತಂ ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

ಅಹಿಪೇತವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಮಂ.