೧೧. ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೯೨. ಏಕಾದಸಮೇ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ ಇಸೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ತಾಪಸೋ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿ ತದಾ ದೀಪಾಯನೋ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಂ ಮಣ್ಡಬ್ಯತಾಪಸಂ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸಿತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೀಲಗುಣೇನ ತಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಸೂಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ತಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ಪಗ್ಘರಿತ್ವಾ ಪತಿತಪತಿತೇಹಿ ಲೋಹಿತಬಿನ್ದೂಹಿ ಸುಕ್ಖೇಹಿ ಕಾಳವಣ್ಣಸರೀರತಾಯ ‘‘ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ’’ತಿ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಪರೋಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನೀತಿ ಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅನಭಿರತೋ ಚರಿಂ ಅಹನ್ತಿ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು ಚೇವ ಅಧಿಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಅನಭಿರತಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿಂ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಹಿ ತದಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಭಿರತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿ. ತತೋ ಪರಂ ಅನಭಿರತಿವಾಸಂ ವಸಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಅಭಿರಮಿತ್ವಾ ಇಧ ತಂ ನಾಭಿರಮಿ? ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಸ್ಸ ಚಞ್ಚಲಭಾವತೋ. ಕಸ್ಮಾ ಚ ಪುನ ನ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸೀತಿ? ಪಠಮಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯೇನ ಕಾಮೇಸು ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ತಂ ವಿನೋದೇತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತೋಪಿ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ವಿಭವಂ ಪಹಾಯ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಯಂ ಪಜಹಿ, ಪುನ ತದತ್ಥಮೇವ ನಿವತ್ತೋ, ‘‘ಏಳಮೂಗೋ ಚಪಲೋ ವತಾಯಂ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಅಪವಾದಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಭೇದಭಯೇನ. ಅಪಿ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪುಞ್ಞಂ ನಾಮೇತಂ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಸತ್ಥಂ, ತೇಹಿ ಚ ಅನುಟ್ಠಿತಂ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಸಹಾಪಿ ದುಕ್ಖೇನ ಸಹಾಪಿ ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಅಸ್ಸುಮುಖೋ ರೋದಮಾನೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸಿ, ನ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ –

‘‘ಸದ್ಧಾಯ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪುನ ನಿವತ್ತೋ, ಸೋ ಏಳಮೂಗೋ ಚಪಲೋ ವತಾಯಂ;

ಏತಸ್ಸ ವಾದಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ, ಅಕಾಮಕೋ ಚರಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ;

ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಞ್ಚ ಸತಞ್ಚ ಠಾನಂ, ಏವಮ್ಪಹಂ ಪುಞ್ಞಕರೋ ಭವಾಮೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೬೬);

೯೩. ನ ಕೋಚಿ ಏತಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಏತಂ ಮಮ ಅನಭಿರತಿಮನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೇ ಅಭಿರತಿವಿರಹಿತಚಿತ್ತಂ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ನ ಜಾನಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಹಞ್ಹಿ ಕಸ್ಸಚಿ ನಾಚಿಕ್ಖಿಂ ಮಮ ಮಾನಸೇ ಚಿತ್ತೇ ಅರತಿ ಚರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ನ ಕಥೇಸಿಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಏತಂ ಜಾನಾತೀತಿ.

೯೪. ‘‘ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ, ಸಹಾಯೋ ಮೇ ಮಹಾಇಸಿ;

ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಸಮಾಯುತ್ತೋ, ಸೂಲಮಾರೋಪನಂ ಲಭಿ.

.

ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀತಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಸಮಾನಸಿಕ್ಖತಾಯ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ಮಣ್ಡಬ್ಯೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ. ಸಹಾಯೋತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಚ ದಳ್ಹಮಿತ್ತತಾಯ ಪಿಯಸಹಾಯೋ. ಮಹಾಇಸೀತಿ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಇಸಿ. ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಸಮಾಯುತ್ತೋ, ಸೂಲಮಾರೋಪನಂ ಲಭೀತಿ ಕತೋಕಾಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತೋ ಸೂಲಾರೋಪನಂ ಲಭಿ, ಸೂಲಂ ಉತ್ತಾಸಿತೋತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅತೀತೇ ವಂಸರಟ್ಠೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಕೋಸಮ್ಬಿಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ನಾಮೇನ ದೀಪಾಯನೋ ನಾಮ. ತಾದಿಸಸ್ಸೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರೋ ತಸ್ಸ ಪಿಯಸಹಾಯೋ ಅಹೋಸಿ, ನಾಮೇನ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ನಾಮ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕಾಮೇಸು ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಞಾತಿಮಿತ್ತಪರಿಜನಸ್ಸ ರೋದನ್ತಸ್ಸ ಪರಿದೇವನ್ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋ ಪರೋಪಣ್ಣಾಸವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿಂಸು, ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ತೇ ಝಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸುಂ.

ತೇ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ಕಾಸಿರಟ್ಠಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತತ್ರೇಕಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ದೀಪಾಯನಸ್ಸ ಗಿಹಿಸಹಾಯೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ನಾಮ ಪಟಿವಸತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ತೇ ತತ್ಥ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿತ್ವಾ ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ಬಾರಾಣಸಿಸಮೀಪೇ ಅತಿಮುತ್ತಕಸುಸಾನೇ ವಸಿಂಸು. ತತ್ಥ ದೀಪಾಯನೋ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ. ಮಣ್ಡಬ್ಯತಾಪಸೋ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಚೋರೋ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಚೋರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಧನಸಾರಂ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಟಿಬುದ್ಧೇಹಿ ಗೇಹಸಾಮಿಕೇಹಿ ನಗರಾರಕ್ಖಕಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಚ ಅನುಬದ್ಧೋ ನಿದ್ಧಮನೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಸುಸಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅರೇ ದುಟ್ಠಜಟಿಲ, ರತ್ತಿಂ, ಚೋರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದಿವಾ ತಾಪಸವೇಸೇನ ಚರಸೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ‘‘ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಖದಿರಸೂಲೇ ಆರೋಪಯಿಂಸು. ತಾಪಸಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಸೂಲಂ ನ ಪವಿಸತಿ. ತತೋ ನಿಮ್ಬಸೂಲಂ ಆಹರಿಂಸು, ತಮ್ಪಿ ನ ಪವಿಸತಿ. ತತೋ ಅಯಸೂಲಂ ಆಹರಿಂಸು, ತಮ್ಪಿ ನ ಪವಿಸತಿ. ತಾಪಸೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಜಾತಿಸ್ಸರಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತೇನ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಅದ್ದಸ – ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮತ್ತಭಾವೇ ವಡ್ಢಕೀಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿತು ರುಕ್ಖತಚ್ಛನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಕ್ಖಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋವಿಳಾರಸಕಲಿಕಾಯ ಸೂಲೇನ ವಿಯ ವಿಜ್ಝಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಪಾಪಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಇತೋ ಪಾಪತೋ ಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ರಾಜಪುರಿಸೇ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇತುಕಾಮತ್ಥ, ಕೋವಿಳಾರಸೂಲಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತಂ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ತದಾ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ ‘‘ಚಿರದಿಟ್ಠೋ ಮೇ ಸಹಾಯೋ’’ತಿ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ‘‘ಕಿಂ, ಸಮ್ಮ, ಕಾರಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾರಕೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಮನೋಪದೋಸಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿ ನ ಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ಯೇಹಿ ಅಹಂ ಗಹಿತೋ, ನೇವ ತೇಸಂ ನ ರಞ್ಞೋ ಉಪರಿ ಮಯ್ಹಂ ಮನೋಪದೋಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಸೀಲವತೋ ಛಾಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಸುಖಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ ಸೂಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಸೀದಿ. ಆರಕ್ಖಕಪುರಿಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಅನಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಮೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ವೇಗೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ತ್ವಂ ಸೂಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ದೀಪಾಯನಂ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಂ ತಾಪಸಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಸ್ಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅವಿಸೋಧಿತಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಅಥಸ್ಸ ದೀಪಾಯನೋ ‘‘ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಅಲಸೋ ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗೀ ನ ಸಾಧು, ಅಸಞ್ಞತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನ ಸಾಧು;

ರಾಜಾ ನ ಸಾಧು ಅನಿಸಮ್ಮಕಾರೀ, ಯೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕೋಧನೋ ತಂ ನ ಸಾಧೂ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೪.೧೨೭; ೧.೫.೪; ೧.೧೦.೧೫೩; ೧.೧೫.೨೨೯) –

ಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಮಣ್ಡಬ್ಯತಾಪಸಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸೂಲಂ ಹರಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೂಲಂ ಹರನ್ತಾ ಹರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮದೋಸೇನ ಏವರೂಪಂ ಅಯಸಂ ಪತ್ತೋ, ಮಮ ಸರೀರತೋ ಸೂಲಂ ಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಚೇಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಕಕಚೇನ ಇಮಂ ಸೂಲಂ ಚಮ್ಮಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ದಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಸೂಲಂ ಅನ್ತೋಯೇವ ಅಹೋಸಿ, ನ ಕಞ್ಚಿ ಪೀಳಂ ಜನೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ಸುಖುಮಂ ಸಕಲಿಕಹೀರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಾಯ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇಸಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಏವ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಮರಿತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಆಯುಕ್ಖಯೇನೇವ ಮರಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಮತೋತಿ. ರಾಜಾ ತಾಪಸೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಉಯ್ಯಾನೇಯೇವ ವಸಾಪೇನ್ತೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋ ಆಣಿಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಸೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ. ದೀಪಾಯನೋ ಪನ ತಸ್ಸ ವಣಂ ಫಾಸುಕಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಿಹಿಸಹಾಯಮಣ್ಡಬ್ಯೇನ ಕಾರಿತಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಮೇವ ಗತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೯೫. ‘‘ತಮಹಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾನ, ಆರೋಗ್ಯಮನುಪಾಪಯಿಂ;

ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾನ ಆಗಞ್ಛಿಂ, ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಕಮಸ್ಸಮ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾನಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಂ ಮಣ್ಡಬ್ಯತಾಪಸಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ. ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಕಮಸ್ಸಮನ್ತಿ ಯಂ ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಗಿಹಿಸಹಾಯೇನ ಮಣ್ಡಬ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಕಾರಿತಂ ಸಕಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ, ತಂ ಉಪಾಗಞ್ಛಿಂ.

೯೬. ತಂ ಪನ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಸುತ್ವಾವ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಬಹುಗನ್ಧಮಾಲಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೀಪಾಯನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಾನಕಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಆಣಿಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಯಞ್ಞದತ್ತಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಗೇಣ್ಡುಕೇನ ಕೀಳಿ. ತತ್ಥ ಚೇಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ಆಸಿವಿಸೋ ವಸತಿ. ಕುಮಾರೇನ ಭೂಮಿಯಂ ಪಹತಗೇಣ್ಡುಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಮ್ಮಿಕಬಿಲೇ ಆಸಿವಿಸಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿ. ಕುಮಾರೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಬಿಲೇ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಕುದ್ಧೋ ಆಸಿವಿಸೋ ಹತ್ಥೇ ಡಂಸಿ. ಸೋ ವಿಸವೇಗೇನ ಮುಚ್ಛಿತೋ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಪ್ಪೇನ ದಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಓಸಧೇನ ವಾ ಮನ್ತೇನ ವಾ ಪುತ್ತಕಂ ನೋ ನೀರೋಗಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಓಸಧಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ನಾಹಂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಮಾರಕೇ ಮೇತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ತಾಪಸೋ ‘‘ಸಾಧು ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಞ್ಞದತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಹಾಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಆಗಞ್ಛುಂ ಪಾಹುನಾಗತನ್ತಿ ಅತಿಥಿಅಭಿಗಮನಂ ಅಭಿಗಮಿಂಸು.

೯೭. ವಟ್ಟಮನುಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಖಿಪನವಟ್ಟಸಣ್ಠಾನತಾಯ ‘‘ವಟ್ಟ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಗೇಣ್ಡುಕಂ ಅನುಕ್ಖಿಪನ್ತೋ, ಗೇಣ್ಡುಕಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸಿವಿಸಮಕೋಪಯೀತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪಟಿಹತೋ ಹುತ್ವಾ ವಮ್ಮಿಕಬಿಲಗತೇನ ಗೇಣ್ಡುಕೇನ ತತ್ಥ ಠಿತಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಂ ಸೀಸೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ರೋಸೇಸಿ.

೯೮. ವಟ್ಟಗತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಅನ್ವೇಸನ್ತೋತಿ ತೇನ ವಟ್ಟೇನ ಗತಂ ಮಗ್ಗಂ ಗವೇಸನ್ತೋ. ಆಸಿವಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ, ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಪರಾಮಸೀತಿ ವಮ್ಮಿಕಬಿಲಂ ಪವೇಸಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇನ ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಫುಸಿ.

೯೯. ವಿಸಬಲಸ್ಸಿತೋತಿ ವಿಸಬಲನಿಸ್ಸಿತೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸವೇಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸಪ್ಪೋ. ಅಡಂಸಿ ದಾರಕಂ ಖಣೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಾಮಸಿತಕ್ಖಣೇ ಏವ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರಂ ಡಂಸಿ.

೧೦೦. ಸಹದಟ್ಠೋತಿ ಡಂಸೇನ ಸಹೇವ, ದಟ್ಠಸಮಕಾಲಮೇವ. ಆಸಿವಿಸೇನಾತಿ ಘೋರವಿಸೇನ. ತೇನಾತಿ ತೇನ ದಾರಕಸ್ಸ ವಿಸವೇಗೇನ ಮುಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಭೂಮಿಯಂ ಪತನೇನ ಅಹಂ ದುಕ್ಖಿತೋ ಅಹೋಸಿಂ. ಮಮ ವಾಹಸಿ ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ತಂ ದಾರಕಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂನಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ಮಮ ವಾಹಸಿ, ಮಯ್ಹಂ ಸರೀರೇ ವಿಯ ಮಮ ಕರುಣಾಯ ವಾಹೇಸಿ.

೧೦೧. ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ತೇ ತಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಹಂ ‘‘ಮಾ ಸೋಚಥ, ಮಾ ಪರಿದೇವಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ. ಸೋಕಸಲ್ಲಿತೇತಿ ಸೋಕಸಲ್ಲವನ್ತೇ. ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ತತೋ ಏವ ವರಂ ಉತ್ತಮಂ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿಂ.

೧೦೨. ಇದಾನಿ ತಂ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಸರೂಪೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹಮೇವಾತಿ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಅಹಾನಿ ಏವ. ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ. ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೋತಿ ಪುಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ, ಧಮ್ಮಚ್ಛನ್ದಯುತ್ತೋ. ಅಥಾಪರಂ ಯಂ ಚರಿತನ್ತಿ ಅಥ ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾಹಾ ಉತ್ತರಿ ಯಂ ಮಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಚರಣಂ.

೧೦೩. ಅಕಾಮಕೋವಾಹೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಏವ. ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂತಿ ಸಚೇ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಅನಭಿರತಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೇನ ಮಯಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಜಾನಾಪಿತಭಾವೋ ಸಚ್ಚೋ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಯಞ್ಞದತ್ತಕುಮಾರಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಹೋತು, ಜೀವಿತಂ ಪಟಿಲಭತೂತಿ.

ಏವಂ ಪನ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಕತಾಯ ಯಞ್ಞದತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ವಿಸಂ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಕುಮಾರೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

೧೦೪. ‘‘ಸಹ ಸಚ್ಚೇ ಕತೇ ಮಯ್ಹಂ, ವಿಸವೇಗೇನ ವೇಧಿತೋ;

ಅಬುಜ್ಝಿತ್ವಾನ ವುಟ್ಠಾಸಿ, ಅರೋಗೋ ಚಾಸಿ ಮಾಣವೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಮ ಸಚ್ಚಕರಣೇನ ಸಹ ಸಮಾನಕಾಲಮೇವ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಸವೇಗೇನ ವೇಧಿತೋ ಕಮ್ಪಿತೋ ವಿಸಞ್ಞಿಭಾವೇನ ಅಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ವಿಗತವಿಸತ್ತಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಞ್ಞೋ ಸಹಸಾ ವುಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಮಾಣವೋ ಕುಮಾರೋ ವಿಸವೇಗಾಭಾವೇನ ಅರೋಗೋ ಚ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಇದಾನಿ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ಮೇ ಸಮೋ ನತ್ಥಿ, ಏಸಾ ಮೇ ಸಚ್ಚಪಾರಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಜಾತಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೪.೧೦.೬೨) ಪನ ‘‘ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಥನಪ್ಪದೇಸತೋ ಉದ್ಧಂ ವಿಸಂ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿಗತಂ. ದಾರಕಸ್ಸ ಪಿತು ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಕಟಿತೋ ಉದ್ಧಂ, ಮಾತು ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಅವಸಿಟ್ಠಸರೀರತೋ ವಿಸಂ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿಗತ’’ನ್ತಿ ಆಗತಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯಸ್ಮಾ ದಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದಿಂ ಕದಾಚಿ, ದಿಸ್ವಾನಹಂ ಅತಿಥಿಂ ವಾಸಕಾಲೇ;

ನ ಚಾಪಿ ಮೇ ಅಪ್ಪಿಯತಂ ಅವೇದುಂ, ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ;

ಅಕಾಮಕೋ ವಾಪಿ ಅಹಂ ದದಾಮಿ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತು;

ಹತಂ ವಿಸಂ ಜೀವತು ಯಞ್ಞದತ್ತೋ.

‘‘ಆಸೀವಿಸೋ ತಾತ ಪಹೂತತೇಜೋ, ಯೋ ತಂ ಅದಂಸೀ ಪತರಾ ಉದಿಚ್ಚ;

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮೇ ಅಪ್ಪಿಯತಾಯ ಅಜ್ಜ, ಪಿತರಿ ಚ ತೇ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ;

ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತು, ಹತಂ ವಿಸಂ ಜೀವತು ಯಞ್ಞದತ್ತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಾಸಕಾಲೇತಿ ವಸನತ್ಥಾಯ ಗೇಹಂ ಆಗತಕಾಲೇ. ನ ಚಾಪಿ ಮೇ ಅಪ್ಪಿಯತಂ ಅವೇದುನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾಪಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಯಂ ನೇವ ದಾನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ನ ಅಮ್ಹೇತಿ ಇಮಂ ಮಮ ಅಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ನೇವ ಜಾನಿಂಸು. ಅಹಞ್ಹಿ ತೇ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿಯೇವ ಓಲೋಕೇಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನಾತಿ ಸಚೇ ಅಹಂ ದದಮಾನೋಪಿ ವಿಪಾಕಂ ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ದೇಮಿ, ಅನಿಚ್ಛಭಾವಞ್ಚ ಮೇ ಪರೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತರಗಾಥಾಯ, ತಾತಾತಿ ಪುತ್ತಂ ಆಲಪತಿ. ಪಹೂತತೇಜೋತಿ ಬಲವವಿಸೋ. ಪತರಾತಿ ಪದರಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಉದಿಚ್ಚಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ವಮ್ಮಿಕಬಿಲತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಾತ ಯಞ್ಞದತ್ತ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಆಸಿವಿಸೇ ತವ ಚ ಪಿತರಿ ಅಪ್ಪಿಯಭಾವೇನ ಮಯ್ಹಂ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ಅಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ನ ಕೋಚಿ ಜಾನಾಪಿತಪುಬ್ಬೋ, ಸಚೇ ಏತಂ ಸಚ್ಚಂ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂತಿ.

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಮಾರೇ ಅರೋಗೇ ಜಾತೇ ತಸ್ಸ ಪಿತರಂ ‘‘ದಾನಂ ದದನ್ತೇನ ನಾಮ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯನೋ ಅಹೋಸಿ.

ತದಾ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ವಿಸಾಖಾ, ಪುತ್ತೋ ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ, ಆಣಿಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ, ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ ಲೋಕನಾಥೋ.

ತಸ್ಸ ಇಧ ಪಾಳಿಯಾ ಆರುಳ್ಹಾ ಸಚ್ಚಪಾರಮೀ, ಸೇಸಾ ಚ ಪಾರಮಿಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಅನವಸೇಸಮಹಾಭೋಗಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಯೋ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾತಿ.

ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.