೪. ಚೂಳಬೋಧಿಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಚತುತ್ಥೇ ಚೂಳಬೋಧೀತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕತ್ತಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ಇಧ ‘‘ಚೂಳಬೋಧೀ’’ತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಆರೋಪಿತಾ, ನ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಏವ ಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧೦.೪೯ ಆದಯೋ) ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಾದಿನೋ ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸುಸೀಲವಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸೀಲವಾ, ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಂ ದಿಸ್ವಾನ ಭಯತೋತಿ ಕಾಮಾದಿಭವಂ ಭಾಯಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತೇನ ‘‘ದಿಸ್ವಾನಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆಕಡ್ಢೀಯತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಂ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಂ ಅತೀತೇ ವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅನಾಗತೇ ವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಆಹಾರಪರಿಯೇಟ್ಠಿಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಂವೇಗವತ್ಥೂನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಾಮಾದಿಭೇದಂ ಭವಂ ಸಂಸಾರಭಯತೋ ಉಪಟ್ಠಹಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಸ್ಸ ಉಪಾಯಭೂತಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ತದುಪಾಯಭೂತಾ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಇದಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸವಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ದಿಸ್ವಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ಅನೇಕಾದೀನವಾಕುಲಾ ಗಹಟ್ಠಭಾವಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೋತಿ.

೨೭. ದುತಿಯಿಕಾತಿ ಪೋರಾಣದುತಿಯಿಕಾ, ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಜಾಪತಿಭೂತಾ. ಕನಕಸನ್ನಿಭಾತಿ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚಾ. ವಟ್ಟೇ ಅನಪೇಕ್ಖಾತಿ ಸಂಸಾರೇ ನಿರಾಲಯಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮೀತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ, ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೮. ಆಲಯನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಏತೇನಾತಿ ಆಲಯೋ, ತಣ್ಹಾ, ತದಭಾವೇನ ನಿರಾಲಯಾ. ತತೋ ಏವ ಞಾತೀಸು ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಸ್ಸ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಛಿನ್ನಬನ್ಧು. ಏವಂ ಗಿಹಿಬನ್ಧನಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಯಂ ಹೋತಿ ಬನ್ಧನಂ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನಪೇಕ್ಖಾ ಕುಲೇ ಗಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕುಲೇತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ. ಗಣೇತಿ ತಾಪಸಗಣೇ, ಸೇಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಉಪಾಗಮುನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ಮಯಂ ಉಪಾಗಮಿಮ್ಹಾ.

೨೯. ತತ್ಥಾತಿ ಬಾರಾಣಸಿಸಾಮನ್ತೇ. ನಿಪಕಾತಿ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ. ನಿರಾಕುಲೇತಿ ಜನಸಞ್ಚಾರರಹಿತತ್ತಾ ಜನೇಹಿ ಅನಾಕುಲೇ, ಅಪ್ಪಸದ್ದೇತಿ ಮಿಗಪಕ್ಖೀನಂ ಉಟ್ಠಾಪನತೋ ತೇಸಂ ವಸ್ಸಿತಸದ್ದೇನಾಪಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದೇ. ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಮುಭೋತಿ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಮಯಂ ಉಭೋ ಜನಾ ತದಾ ವಸಾಮ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅತೀತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಏವ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಗಾಮೇ ಏಕಸ್ಸ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣಸಮಯೇ ‘‘ಬೋಧಿಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪನಸ್ಸ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಕಸ್ಸೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಮಜಾತಿಕಂ ಕುಲಕುಮಾರಿಕಂ ಆನೇಸುಂ. ಸಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಚುತಾವ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ದೇವಚ್ಛರಾಪಟಿಭಾಗಾ. ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾನಂ ಏವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಂ ಕರಿಂಸು. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪನ ನೇಸಂ ಕಿಲೇಸಮುದಾಚಾರೋ ನ ಭೂತಪುಬ್ಬೋ, ಸಾರಾಗವಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓಲೋಕನಮ್ಪಿ ನಾಹೋಸಿ, ಕಾ ಪನ ಕಥಾ ಇತರಸಂಸಗ್ಗೇ. ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಕಾಲಂಕತೇಸು ತೇಸಂ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಜೀವಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಇತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ವಟ್ಟತಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಧನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭವಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಯಾಪೇನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನೇವ ದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಮುಭೋ’’ತಿ.

೩೦. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗತೋ. ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಸಮೀಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಮಪಾಸಾದಿಕಂ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇನ ‘‘ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಏಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಿರೇತಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯಂ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ನೇಹೀ’’ತಿ.

ಸೋ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಲೋಕೇ ವತ್ತತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪರಿದೇವಮಾನಂ ಏವ ತಂ ಆದಾಯ ಪಾಯಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಪರಿದೇವನಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕವಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ‘‘ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪದೋಸೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸೀಲಪಾರಮಿಂಯೇವ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಯ್ಯಾನದಸ್ಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ರಾಜಾ ಅದ್ದಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ತುಯ್ಹೇಸಾ ಕಾ ಕಸ್ಸ ಭರಿಯಾತಿ ತುಯ್ಹಂ ತವ ಏಸಾ ಕಾ, ಕಿಂ ಭರಿಯಾ, ಉದಾಹು ಭಗಿನೀ ವಾ ಸಮಾನಾ ಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭರಿಯಾ.

೩೧. ನ ಮಯ್ಹಂ ಭರಿಯಾ ಏಸಾತಿ ಕಾಮಞ್ಚೇಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಭರಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಮಯ್ಹಂ ಭರಿಯಾ ಏಸಾ, ನಾಪಿ ಅಹಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ, ಕೇವಲಂ ಪನ ಸಹಧಮ್ಮಾ ಏಕಸಾಸನೀ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಯಮ್ಪಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾತಿ ಸಮಾನಧಮ್ಮಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸಾಸನೇನ ಏಕಸಾಸನೀ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೨. ತಿಸ್ಸಾ ಸಾರತ್ತಗಧಿತೋತಿ ಕಾಮರಾಗೇನ ಸಾರತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧೋ. ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾನ ಚೇಟಕೇತಿ ಚೇಟಕೇಹಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಚೇಟಕೇ ವಾ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ. ನಿಪ್ಪೀಳಯನ್ತೋ ಬಲಸಾತಿ ತಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂ ಏವ ಆಕಡ್ಢನಪರಿಕಡ್ಢನಾದಿನಾ ನಿಪ್ಪೀಳಯನ್ತೋ ಬಾಧೇನ್ತೋ, ತಥಾಪಿ ಅಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಬಲಸಾ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವೇಸೇಸಿ.

೩೩. ಓದಪತ್ತಕಿಯಾತಿ ಉದಕಪತ್ತಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಭರಿಯಾ ಓದಪತ್ತಿಕಾ ನಾಮ, ಇದಂ ವಚನಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಭಾವೇನ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿವಾಹವಸೇನ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಪಾದಿತಾ, ‘‘ಓದಪತ್ತಕಿಯಾ’’ತಿ ಚ ಭಾವೇನಭಾವಲಕ್ಖಣೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಸಹಜಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಜಾತಿವಸೇನ ಸಹಜಾತಾ, ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏಕಸಾಸನೀ’’ತಿ. ‘‘ಏಕಸಾಸನೀ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತಂ, ಏಕಸಾಸನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಯನ್ತಿಯಾತಿ ನೀಯನ್ತಿಯಾ. ಕೋಪೋ ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜಥಾತಿ ಅಯಂ ತೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಭರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಸೀಲವತೀ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀಭಾವತೋ ಸಹಜಾತಾ ಭಗಿನೀ, ಸಾ ತುಯ್ಹಂ ಪುರತೋ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ನೀಯತಿ. ‘‘ಬೋಧಿಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಿಂ ತೇ ಪುರಿಸಭಾವ’’ನ್ತಿ ಪುರಿಸಮಾನೇನ ಉಸ್ಸಾಹಿತೋ ಚಿರಕಾಲಸಯಿತೋ ವಮ್ಮಿಕಬಿಲತೋ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ಘಟ್ಟಿತೋ ‘‘ಸುಸೂ’’ತಿ ಫಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಸಿವಿಸೋ ವಿಯ ಮೇ ಚಿತ್ತತೋ ಕೋಪೋ ಸಹಸಾ ವುಟ್ಠಾಸಿ.

೩೪-೫. ಸಹಕೋಪೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಕೋಪುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಹ, ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಸಮನನ್ತರಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲಬ್ಬತಮನುಸ್ಸರಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ಆವಜ್ಜೇಸಿಂ. ತತ್ಥೇವ ಕೋಪಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಆಸನೇ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ತಂ ಕೋಪಂ ನಿವಾರೇಸಿಂ. ನಾದಾಸಿಂ ವಡ್ಢಿತೂಪರೀತಿ ತತೋ ಏಕವಾರುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಉಪರಿ ಉದ್ಧಂ ವಡ್ಢಿತುಂ ನ ಅದಾಸಿಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕೋಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಏವ ‘‘ನನು ತ್ವಂ, ಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ಸಬ್ಬಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ತೇ ಕಿಮಿದಂ ಸೀಲಮತ್ತೇಪಿ ಉಪಕ್ಖಲನಂ, ತಯಿದಂ ಗುನ್ನಂ ಖುರಮತ್ತೋದಕೇ ಓಸೀದನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪರತೀರಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಖಣೇ ಕೋಪಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತುಂ ನ ಅದಾಸಿನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯದಿ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಸೋ ರಾಜಾ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕೋಚಿ ತಿಣ್ಹಾಯಪಿ ನಿಸಿತಾಯ ಸತ್ತಿಯಾ ಕೋಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಯದಿ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸೀಲಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ನೇವ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಬೋಧಿಯಾ ಏವ ಕಾರಣಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಖಣ್ಡಿತಸೀಲೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ನ ಇತರೇನಾತಿ.

೩೬. ನ ಮೇ ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದೇಸ್ಸಾತಿ ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಜಾತಿಯಾ ಗೋತ್ತೇನ ಕುಲಪ್ಪದೇಸೇನ ಆಚಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಿರಪರಿಚಯೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ನ ಮೇ ದೇಸ್ಸಾ ನ ಅಪ್ಪಿಯಾ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಮಮ ಅಪ್ಪಿಯಭಾವೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ. ನಪಿ ಮೇ ಬಲಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಬಲಂ ನ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ಅತ್ಥಿ ಏವ. ಅಹಂ ನಾಗಬಲೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಇಚ್ಛಮಾನೋ ಸಹಸಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೇ ಪುರಿಸೇ ನಿಪ್ಪೋಥೇತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಿಯಂ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ತತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮೇವ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೀಲಾನುರಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೀಲಮೇವ ಅನುರಕ್ಖಿಸ್ಸಂ.

ಅಥ ಸೋ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾವ ಸೀಘತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಸಾ ಯಸಸ್ಸ ಅಗುಣಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ಅತ್ತನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಸಂವೇಗೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಞ್ಚ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತಸ್ಸಾ ಮನಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಸೀಲವತೀ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ, ಸೋಪಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಇಮಾಯ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ನೀಯಮಾನಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಿರಪೇಕ್ಖಚಿತ್ತೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಏವರೂಪೇಸು ಗುಣವನ್ತೇಸು ವಿಪ್ಪಕಾರೋ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ, ತಞ್ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಖಮಾಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಠಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತ, ಕಿಂ ಮಯಾ ತಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ನೀಯಮಾನಾಯ ಕೋಪೋ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಮೇ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ನ ಮೇ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ ಜೀವತೋ;

ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿವಾರಯಿ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೫೨);

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸ ಕೋಪಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಾದಿಕ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಕಿಂ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕಿಂ ತೇ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ ಜೀವತೋ;

ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ, ಕತಮಂ ತಂ ನಿವಾರಯೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೫೩);

ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಏಕವಾರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನ ಪುನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ಕಾಯವಚೀವಿಕಾರುಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಪನ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ನ ನಂ ಬಹಿ ಪವತ್ತಿತುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠೀತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ರಜಂ ವಿಪುಲಾ ಅಕಾಲವುಟ್ಠಿಧಾರಾ ಠಾನಸೋ ನಿವಾರೇತಿ, ಏವಂ ತಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತೋ ನಿವಾರಯಿಂ, ನಿವಾರೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಕೋಧೇ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಯಮ್ಹಿ ಜಾತೇ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಜಾತೇ ಸಾಧು ಪಸ್ಸತಿ;

ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ.

‘‘ಯೇನ ಜಾತೇನ ನನ್ದನ್ತಿ, ಅಮಿತ್ತಾ ದುಕ್ಖಮೇಸಿನೋ;

ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಮ್ಹಿ, ಸದತ್ಥಂ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ;

ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ.

‘‘ಯೇನಾಭಿಭೂತೋ ಕುಸಲಂ ಜಹಾತಿ, ಪರಕ್ಕರೇ ವಿಪುಲಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ಥಂ;

ಸ ಭೀಮಸೇನೋ ಬಲವಾ ಪಮದ್ದೀ, ಕೋಧೋ ಮಹಾರಾಜಾ ನ ಮೇ ಅಮುಚ್ಚಥ.

‘‘ಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ಮನ್ಥಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಪಾವಕೋ ನಾಮ ಜಾಯತಿ;

ತಮೇವ ಕಟ್ಠಂ ಡಹತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಜಾಯತೇ ಗಿನಿ.

‘‘ಏವಂ ಮನ್ದಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಬಾಲಸ್ಸ ಅವಿಜಾನತೋ;

ಸಾರಮ್ಭಾ ಜಾಯತೇ ಕೋಧೋ, ಸಪಿ ತೇನೇವ ಡಯ್ಹತಿ.

‘‘ಅಗ್ಗೀವ ತಿಣಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ, ಕೋಧೋ ಯಸ್ಸ ಪವಡ್ಢತಿ;

ನಿಹೀಯತಿ ತಸ್ಸ ಯಸೋ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ.

‘‘ಅನಿನ್ಧೋ ಧೂಮಕೇತೂವ, ಕೋಧೋ ಯಸ್ಸೂಪಸಮ್ಮತಿ;

ಆಪೂರತಿ ತಸ್ಸ ಯಸೋ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೫೪-೬೧) –

ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತತ್ಥ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪಗೇವ ಪರತ್ಥಂ. ಸಾಧು ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತತ್ಥಂ ಪರತ್ಥಂ ಉಭಯತ್ಥಞ್ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ವಿಸಯಭೂತೋ, ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ ವಾ ಗೋಚರೋ ಆಹಾರೋ ಇನ್ಧನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ. ದುಕ್ಖಮೇಸಿನೋತಿ ದುಕ್ಖಂ ಇಚ್ಛನ್ತಾ. ಸದತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ವುಡ್ಢಿಂ. ಪರಕ್ಕರೇತಿ ಅಪನೇಯ್ಯ ವಿನಾಸೇಯ್ಯ. ಸಭೀಮಸೇನೋತಿ ಸೋ ಭೀಮಾಯ ಭಯಜನನಿಯಾ ಮಹತಿಯಾ ಕಿಲೇಸಸೇನಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪಮದ್ದೀತಿ ಬಲವಭಾವೇನ ಸತ್ತೇ ಪಮದ್ದನಸೀಲೋ. ನ ಮೇ ಅಮುಚ್ಚಥಾತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಮೋಕ್ಖಂ ನ ಲಭಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಏವ ದಮಿತೋ, ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ ಕತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖೀರಂ ವಿಯ ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ದಧಿಭಾವೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ಥಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮನ್ಥಮಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅರಣಿಸಹಿತೇ ಮಥಿಯಮಾನೇ. ‘‘ಮಥಮಾನಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಯಸ್ಮಾತಿ ಯತೋ ಕಟ್ಠಾ. ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗಿ. ಬಾಲಸ್ಸ ಅವಿಜಾನತೋತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ಸಾರಮ್ಭಾ ಜಾಯತೇತಿ ಕರಣುತ್ತರಿಯಕರಣಲಕ್ಖಣಾ ಸಾರಮ್ಭಾ ಅರಣಿಮನ್ಥನತೋ ವಿಯ ಪಾವಕೋ ಕೋಧೋ ಜಾಯತೇ. ಸಪಿ ತೇನೇವಾತಿ ಸೋಪಿ ಬಾಲೋ ತೇನೇವ ಕೋಧೇನ ಕಟ್ಠಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಯ್ಹತಿ. ಅನಿನ್ಧೋ ಧೂಮಕೇತೂವಾತಿ ಅನಿನ್ಧನೋ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ. ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಲದ್ಧೋ, ಯಸೋ ಅಪರಾಪರಂ ಆಪೂರತೀತಿ.

ರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಮ್ಪಿ ರಾಜಗೇಹತೋ ಆಗತಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ಇಧೇವ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಥ, ಅಹಂ ವೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿಂಸು. ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯನೋ ಅಹೋಸಿ.

ತದಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ, ಬೋಧಿಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಲೋಕನಾಥೋ.

ತಸ್ಸ ಇಧಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಸೇಸಪಾರಮಿಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಮಹನ್ತಂ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಸದಿಸಂ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮನಂ, ತಥಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಬಹುಜನಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಸತೋ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಕುಲೇಸು ಚ ಗಣೇಸು ಚ ಅಲಗ್ಗತಾ, ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಜಿಗುಚ್ಛಾಯ ಪವಿವೇಕಾಭಿರತಿ, ಅತಿಸಯವತೀ ಚ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಾಯ ಸೀಲವತಿಯಾ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಅನನುಞ್ಞಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಪುರತೋ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪರಾಮಸಿಯಮಾನಾಯ ಸೀಲಪಾರಮಿಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಕಾರಾನಾಪತ್ತಿ, ಕತಾಪರಾಧೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ರಾಜಿನಿ ಉಪಗತೇ ಹಿತಚಿತ್ತತಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಹಿ ಸಮನುಸಾಸನನ್ತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಇಧ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಗುಣಾನುಭಾವಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಏವಂ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಹೇತೇ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ.

ಚೂಳಬೋಧಿಚರಿಯಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.